Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -2-141 (Muafiyet) Karar Sayısı : 08-58/924 -371 Karar Tarihi : 16.10.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç AS LAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE 10 B. RAPORTÖRLER : Remzi Özge ARITÜRK, Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Nur Seda KÖKTÜRK C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş. Temsilcileri: Dr. Kemal Tahir SU,
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -2-141 (Muafiyet) Karar Sayısı : 08-58/924 -371 Karar Tarihi : 16.10.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç AS LAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE 10 B. RAPORTÖRLER : Remzi Özge ARITÜRK, Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Nur Seda KÖKTÜRK C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş. Temsilcileri: Dr. Kemal Tahir SU, Av . Zeynep ÜNALAN Turan Güneş Bulvarı, 63/1, Yıldız/Ankara D. TARAFLAR : - Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş. Doğan Medya Tesisleri Hoşdere Yolu Esen yurt/İstanbul 20 - Fırat Dağı tım Gazete ve Mecmua Paz. İnş. v e San. Tic. Ltd. Şti. Beylikdü zü San. S itesi, Tuna Sok. No: 289 -290 B.Çekmece/İstanbul E. DOSYA KONUSU : Doğan Dağıtım Satış ve Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş. (Doğan Dağıtım) ile başbayii Fırat Dağı tım Gazete ve Mecmua Paz. İnş. v e San. Tic. Ltd. Şti. (Fırat Dağıtım) arasında imzalanan ve gazete, derg i, medya dışı ürünlerin dağıtım ına esas teşkil 30 eden tip sözleşme niteliğindeki sözleşmeye bireysel muafiyet tanınması talebi. F. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 8.7.2008 tarih ve 4348 sayı ile giren ve en son 25.9.2008 tarih ve 6433 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4., 5. ve 8. maddelerinin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 7.10.2008 tarih 2008 -2-141/MM-08-RÖA sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnc eleme Raporu, 10.10.2008 tarih ve REK.0.06.00.00 -130/313 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08 -58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 40 08-58/924 -371 2 - Doğan Dağıtım ve Fırat Dağıtım arasında imzalanan Bayilik Söz leşmesi ne ve diğer başbayilerle de imzalanacak aynı hükümleri içeren tip sözleşmelere 4054 sayılı Kanun un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, - Bildirim konusu sözleşmenin, medya dışı ürün pazarı bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ de belirtilen koşulları taşıdığı ve bu nedenle 2002/2 sayılı Tebliğ in tanıdığı grup muafiyetinin kapsamında olduğu, - Doğan Dağıtım ın gazete ve dergi dağıtımı pazarında %40 ın üzerinde pazar payına sahip olması nedeniyle bildirim konusu sözleşmenin gazete ve dergi dağıtım ilgili ürün pazarı itibarıyla 2002/2 sayılı Tebliğ in sağladığı 50 grup muafiyetinden yararlanamadığı, - Ancak söz konusu sözleşmenin 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını karşılaması nedeniyle ilgili sözleşmeye bireysel muafiyet tanınabileceği ifade edilmiştir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME Doğan Dağıtım ın başbayileri ile arasında imzalanacak olan sözleşme, söz konusu bayilere belirlenen coğrafi alan içerisinde dağıtım, pazarlama ve satış yetkisinin verilmesine ilişkind ir. Başbayiler, tanımlanan bölge içerisinde kendilerine bağlı tali bayilere ve varsa kendilerine ait satış yerlerine yayın ve sair medya dışı ürünlerin 60 toptan satışını gerçekleştireceklerdir. Söz konusu sözleşme ile, Doğan Dağıtım ın dağıtımını üstlendiği; - süreli/süresiz yayınlar (gazete, dergi vs.) ile - çeşitli medya dışı ürünlerin (günlük tüketim ürünleri, telefon kontör kartları, CD, kırtasiye ürünleri vs.) okur kitlesine ve nihai tüketiciye istenilen zamanda, istenilen miktarda ve düzenli olarak ulaştı rılmasının amaçlandığı ifade edilmektedir. 5 yıllık süreyle geçerli olan Sözleşme nin, Doğan Dağıtım ın başbayisi olarak faaliyet göstermekte olan 8 ( .) firma ile imzalandığı belirtilmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zinci rinin farklı 70 seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşma olarak tanımlanmaktadır. Bu açıdan, Doğan Dağıtım ın başbayileri ile imzaladığı Sözleşme bir dikey anlaşma niteliğindedir. H.1. Taraflar H.1.1. Doğan Dağıtım Yayınevlerinden tedarik edilen medya ürünleri ve bazı medya dışı ürünleri bayilerine ulaştırmayı amaçlayan Doğan Dağıtım, hisselerinin %99,92 sine Doğan Yayın Holding A.Ş. (Doğan Yayın) nin sahip olduğu bir dağıtım şirketi dir. 08-58/924 -371 3 Doğan Yayın ın ortaklık yapısı ise şu şekildedir: 80 Tablo 1: Doğan Yayın Ortaklık Yapısı Pay Sahibi Ortaklık Oranı (%) Doğan Şirketler Grubu Holding A.Ş. 63,02 Halka Açık 34,01 Doğan Ailesi 2,30 Aydın Doğan Vakfı 0,67 Toplam 100 Doğan Yayın ın büyük ortağı olan Doğan Şirketler Grubu Holding A.Ş. (Doğan Şirketler Grubu) nin ortaklık yapısı ise şu şekildedir: Tablo 2: Doğan Şirketler Grubu Ortaklık Yapısı Pay Sahibi Ortaklık Oranı (%) Adil Bey Holding A.Ş. 52,00 Aydın Doğan ve Doğan Ailesi 13,52 Aydın Doğan Vakfı 0,19 Halka Açık 34,29 Toplam 100 Doğan Şirketler Grubu nun büyük ortağı Adil Bey Holding A.Ş. (Adil Bey Holding) nin ortaklık yapısı şu şekildedir: Tablo 3: Adil Bey Holding Ortak lık Yapısı Pay Sahibi Ortaklık Oranı (%) Aydın Doğan 26,00 Işıl Doğan 14,80 Arzuhan Yalçındağ 14,80 Vuslat Sabancı 14,80 Hanzade V. Doğan Boyner 14,80 Y. Begümhan Doğan 14,80 Toplam 100 27 Mayıs 2001 tarihinde kurulan Doğan Dağıtım, daha öncesinde Yaysat Yayın Satış Pazarlama A.Ş. (Yaysat) tarafından yerine getirilen pazarlama ve mali konular ile ilgili faaliyetleri yürütmeye başlamıştır. Doğan Dağıtım dan alınan 90 bilgiye göre Haziran 2001 itibarıyla yayınevleri, Ocak 2004 itibarıyla ise nakliye faaliyetleri devralınmış, hâlihazırda Yaysat bir marka olarak kalmıştır. Yapılan bildirimde kamuoyunda yüksek bilinirliğe sahip olmasından dolayı Yaysat isminin halen kullanıldığı ifade edilmiştir. H.1.2. Yetkili Ana/Baş bayiler Doğan Dağıtım ın dağıtıcılığını gerçekleştirdiği medya ve medya dışı ürünleri okurlara/nihai tüketicilere satacak tali bayilere ulaştıracak toplam 211 başbayi bulunmaktadır. Söz konusu bayiler Türkiye nin birçok bölgesinde Doğan Dağıtım tarafından bildirime konu olan sözleşme aracılığıy la yetkili başbayi olarak atanacaktır. Söz konusu tek tip yetkili dağıtıcılık sözleşmesi işbu dosya 100 kapsamında Fırat Dağıtım ile imzalanmıştır. 08-58/924 -371 4 H.2. İlgili Pazar H.2.1 . İlgili Ürün Pazarı Başvuru sahibinin işlettiği dağıtım sistemi gazete, dergi ve medya dışı ürünlerin dağıtımında kullanılmaktadır. Dolayısıyla ilgili ürün pazarının belirlenmesinde, dağıtım sisteminde yer alan ürünlerin dağıtım faaliyetlerinin aynı pazarda yer alıp almadığı incelenmelidir. Yapılan incelemede, dağıtım sisteminde yer alan ür ünlerin dağıtım faaliyetlerinin özellikleri, dağıtım sistemine karşı görece durumları ve Rekabet Kurulu nun daha önce aldığı kararlar göz önüne alınmıştır. 110 Gazete ve dergiler dağıtım açısından dayanıksız tüketim malları özelliği göstermektedir. Özellikle g ünlük gazeteler, iktisadi açıdan en kısa yaşam süresine sahip mallar arasındadır. Tüketicilerin gazetelere olan talebinin en yoğun olduğu zaman diliminin günün ilk saatlerine denk geldiği de göz önüne alındığında, bir gazetenin mümkün olan en erken saatte son satıcıya ulaştırılmış olmasının önemi ortaya çıkmaktadır. Benzer bir durum gazeteler için olduğu kadar katı olmamakla beraber dergiler için de söz konusudur. Öte yandan, dağıtım sisteminde yer alan medya dışı ürünler gazete ve dergilere göre daha dayan ıklıdır ve talepleri günün belirli bir saatine yoğunlaşmış ürünler değildir. Bu bağlamda, medya dışı ürünlerin talebin yapısı bakımından gazete ve dergilerden farklılık taşıdığı görülmektedir. 120 Temel olarak, gazete ve dergilerin dağıtımlarının gerçekleştiri lebildiği, birisi Doğan Grubu diğeri Turkuvaz Grubu tarafından kontrol edilen iki ayrı dağıtım ağı bulunmaktadır. Oysa medya dışı ürünler açısından, anılan dağıtım kanalları gazete ve dergiler için taşıdığı kadar bir öneme sahip değildir. Örneğin, işbu rap or kapsamında, medya dışı ürünler olarak adlandırılan ürünler içinde ciro bakımından en büyük paya sahip olan kontör, gazete ve dergi dağıtım ağı dışında da birçok noktada ve daha yaygın olarak satılabilmektedir. Bunun yanında bir dağıtım kanalı tarafından , kanalda bulunan ürünler için talep edilen dağıtım hizmet bedelinin küçük fakat önemli ve geçişli olmayan bir biçimde artırılması durumuna, medya dışı ürünlere ilişkin dağıtım talebi çok daha hızlı ve etkili karşılık verebilecektir. 130 Aynı ya da benzer bir durumun gazete ve dergiler için söz konusu olduğunu söyleyebilmek olanaklı değildir. Bu bağlamda, dağıtım ağının medya ve medya dışı ürünler bakımından farklı talep esnekliklerine sahip olduğu düşünülmektedir. Dolayısıyla, gazete ve dergi dağıtım sistemi, gerektirdiği özgün nitelikleri itibarıyla medya dışı ürünlere yönelik herhangi bir dağıtım sisteminden farklılaşmaktadır. Son olarak, Rekabet Kurulu, sektöre yönelik olarak daha önce gerçekleştirdiği incelemelerinde ilgili pazarı gazete ve dergi dağıtımı pazarı olarak belirlemiş ve medya dışı ürünleri ayrıca bu pazarda değerlendirmemiştir. Tüm bu unsurlar birlikte göz önüne alındığında, dosya konusu işlem bakımından gazete ve dergi dağıtımı pazarı1 ve medya dışı ürünler dağıtım pazarı olmak 140 üzere iki ayrı ürün pazarı belirlenmiştir. 1 İncelenen bildirim bakımından gazete dağıtım alt pazarından ve dergi dağıtım alt pazarından bahsedilebilecektir. 08-58/924 -371 5 H.2.2 . İlgili Coğrafi Pazar Dağıtım faaliyetinin yurt çapında gerçekleştirildiği ve ilgili hizmetler bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle coğrafi pazar olarak Türkiye kabul edilmiştir. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. Sözleşmenin Kanun un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirilmesi Rekabet hukuku anlamında dikey bir sözleşme niteliğinde olan Sözleşme nin 150 ( ..TİCARİ SIR ) hükmünün yer aldı ğı 3. maddesinde bayiye, Doğan Dağıtım tarafından temin edilen ürünleri dağıtmakla ve pazarlamakla yükümlü olduğu bir coğrafi alan (münhasır bölge) tahsis edilmiştir. Sözleşme nin 4.5. maddesinde ise ( ..TİCARİ SIR ) hükmü ile başbayiye tek el den satın alma ve rekabet etmeme yükümlülükleri getirilmiştir. Böylece başbayinin, başka dağıtım şirketlerinin dağıtımını üstlendiği ürün ve hizmetlerin (Doğan Dağıtım ın dağıtımını üstlendiği yayınların dışındaki yayınların ve/veya medya dışı ürünlerin) d ağıtımını ve pazarlamasını yapamayacağı ve ayrıca sözleşme konusu ürün ve hizmetlerin temin edilmesini de Doğan Dağıtım tarafından belirlenen bir noktadan gerçekleştireceği hükme 160 bağlanmıştır. Ayrıca Sözleşme nin 7.2. maddesinde, ( ..TİCARİ SIR ) şeklinde yer alan ifade ile başbayilere Sözleşme süresince faaliyet gösterdiği işyeri ile sınırlı olmak üzere anlaşmanın sona ermesinden sonraki 1 yıl için rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmiştir. Ayrıca Sözleşme nin 6.5. maddesinde; ( ..TİCARİ SIR ) . şeklinde yer alan hüküm ile başbayiye azami satış fiyatı sınırlaması getirilmiştir. Bu çerçevede, Sözleşme , yukarıda yer verilen söz konusu sınırlamalar ı içermesi nedeniyle, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlamaktadır. H.3.2. Sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirilmesi 170 Teşebbüsler arası dikey anlaşmaların 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) n in 2. maddesi uyarınca, bir sözleşmeye söz konusu Tebliğ ile sağlanan muafiyetin uygulanabilmesi için, sağlayıcı konumundaki teşebbüsün dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40 ı aşmaması gerekmektedir. Söz ko nusu pazar payı aşılmadığı takdirde, Tebliğ de belirtilen muafiyetten yaralanma koşullarının sağlanıp sağlanmadığı incelenecektir. Dosya kapsamında yer alan bilgilere göre, Doğan Dağıtım ın gazete ve dergi dağıtım pazarında net satış rakamları ve ciroya gö re 2007 yılındaki pazar payları 180 aşağıda verilmektedir: 08-58/924 -371 6 Tablo 4: 2007 Yılı Satış Adedi ve Cirolarına Göre Hesaplanmış Pazar Payı Bilgileri Ciro (YTL) Pazar Payı (%) Satış Adedi Pazar Payı (%) 2007 Doğan Dağıtım Turkuvaz Dağıtım Doğan Dağıtım Turku vaz Dağıtı m Doğan Dağıtım Turkuvaz Dağıtım Doğan Dağıtım Turkuv az Dağıtım Gazete ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Dergi ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Gazete ve Dergi ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Yukarıdaki ta bloda yer alan pazar payı verilerinden hareketle, Doğan Dağıtım ın gazete ve dergi dağıtımı pazarında %40 ın üzerinde pazar payına sahip olduğu ve bu sebeple bildirim konusu sözleşmenin gazete ve dergi dağıtım pazarı itibarıyla 2002/2 sayılı Tebliğ in sağl adığı grup muafiyetinden yararlanamadığı sonucuna ulaşılmıştır. 190 Medya dışı ürünler kapsamında bulunan günlük tüketim ürünleri (sakız, şekerleme, kuruyemiş vb) , CD, kırtasiye ürünleri (kitap, defter, kalem vb.) gibi ürünlerin Doğan Dağıtım tarafından satıl an miktarlarının düşük olması, bunların market, bakkal, tekel bayi, kitapçı vs. gibi birçok noktada satılması ve bayilerin ana faaliyetinin söz konusu ürünleri satmak olmadığı göz önüne alındığında , anılan ürünlerin dağıtımı bakımından %40 lık eşiğin aşılm adığını söylemek yanlış olmayacaktır. Medya dışı ürünlerin dağıtımı konusunda en yüksek gelir kalemini oluşturan Telekom -GSM kontör satışlarından ise 2007 yılında toplam ( .) YTL elde edilmiştir.2 Yalnızca GSM operatörlerinin kontör kartlarından oluş an pazarın 200 büyüklüğünün aynı yılda ( .) YTL olduğu göz önüne alındığında Doğan Dağıtım ın başbayilerince yapılan kontör satışları bu pazarın yaklaşık % ( ) ünü oluşturmaktadır. Dolayısıyla medya dışı ürünler dağıtım pazarında 2002/2 sayılı Tebliğ deki % 40 lık eşiğin altında kalındığından Sözleşme nin Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek bir sözleşme olduğu anlaşılmaktadır. Bu noktada Sözleşme nin, medya dışı ürünler dağıtım pazarı bakımından grup muafiyetinden yararlanabilmesi için Tebliğ de belirtil en koşulları taşıyıp taşımadığı incelenmelidir. Sözleşme nin 3. maddesinde bayinin faaliyet göstereceği Bayilik Bölgesi nin coğrafi alan sınırları belirlenmekte ve de ( ..TİCARİ SIR ) ifadesi yer almaktadır. Söz konusu hüküm ile bayiye münhas ır 210 bir bölge atandığı ve kendisine tahsis edilen bu bölge dışına aktif satışlarının yasaklandığı anlaşılmaktadır. Dikey anlaşmalarda bulunan, sağlayıcının alıcıya münhasır bölge ve/veya müşteri grubu tahsis etmesi ve alıcının söz konusu münhasır bölge ve/v eya müşteri grubu 2 Söz konusu rakam Doğan Dağıtım ın medya dışı ürünlerden elde ettiği gelirin yaklaşık % ( ) una denk gelmektedir. 08-58/924 -371 7 dışına aktif satışlarının kısıtlanması 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında izin verilen bir rekabet kıstıdır.3 4.5. numaralı maddede ( ..TİCARİ SIR ) . ifadesi yer almaktadır. Bu maddenin medya dışı ürünleri de kapsadığı ve bayiye bir rekabet etmeme yükümlülüğü ile tek elden satın alma yükümlülüğü getirdiği görülmektedir. Tebliğ in 5. maddesi ile 5 yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğünün sözleşmeyi 220 grup muafiyeti kapsamından çıkaracağı hükme bağlanmıştır. Doğan Dağıtım ın başbayile ri ile yaptığı dosya konusu sözleşmenin süresinin 5 yıl olması ve tarafların yazılı muvafakati olmadan yenilenememesi sebebiyle grup muafiyeti sınırları içerisinde kaldığı görülmektedir. Ayrıca medya dışı ürünler açısından bayiye yeniden satış fiyatını bel irleme konusunda herhangi bir kısıt getirilmediği anlaşılmaktadır. Yukarıda yer verilen inceleme sonucunda, dosya konusu sözleşmenin medya dışı ürünler dağıtım pazarı bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ de belirtilen koşulları taşıdığı ve bu sebeple anılan Te bliğ in sağladığı grup muafiyetinden yararlanabileceği anlaşılmıştır. 230 H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi Doğan Dağıtım ın gazete ve dergi dağıtımı pazarında %40 ın üzerinde pazar payına sahip olması nedeniyle bildirim konusu sözleşme gazete ve dergi dağıtım ilgili ürün pazarı itibarıyla 2002/2 sayılı Tebliğ in sağladığı grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. 4054 sayılı Kanun'un muafiyet koşullarını düzenleyen 5. maddesinde iki olumlu ve iki olumsuz koşul sayılarak muafiyet tanınacak anlaşmaların bu dört koşulu birden sağlaması gerektiği hükme bağlanmıştır. Bildirim konusu sözleşmenin, bu koşullar bağlamında değerlendirilmesine aşağıda yer verilmektedir. a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve 240 iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması Medya ürünlerinin dağıtım, satış, planlama ve pazarlama faaliyetleri diğer sektörlere göre farklılıklar gösteren ve oldukça yüksek maliyetler içeren bir sürece sahiptir. Yüksek iade oranları hem basın işletmeleri hem de dağıtım şirketleri açısından maliyetleri artırıcı niteliktedir. Dağıtım ağına giren bir yayının ortalama dağıtım maliyeti, sadece bu yayınların dağıtım şirketinden nihai tüketiciye ulaştırılmasından ibaret değildir. Zira tali bayiler tarafından satı lamayan yayınlar, iade mekanizması aracılığıyla dağıtım zincirinin tersi istikametinde taşınmaktadır. Bu çerçevede dağıtım lojistiğinin ve toplam iade miktarının asgari düzeye çekilmesi sürecinin tek bir merkezden ve güçlü bir teknik altyapı ile yönetilmes i 250 gerekmektedir. Bu nedenle bir sonraki sayının tirajının doğru şekilde belirlenebilmesi açısından günlük net satış adetlerinin oldukça hızlı bir şekilde 3 Tebliğ in 4. maddesinin (b) bendinde alıcının sözleşme konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge veya müşterilere ilişkin kısıtlamalar getirilmesi yasaklanmış ancak yine ay nı madde ve bendin 1. fıkrası ile alıcının müşterilerince yapılacak sa tışları kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması muafiyet kapsamında tutulmuştur. 08-58/924 -371 8 tespit edilmesi ve bu bilgilerin en kısa sürede yayınevlerine ulaştırılabilmesi dağıtım şirketinin kritik nitelikteki b ir görevidir. Dolayısıyla dağıtım süreci açısından doğru planlama ile doğru ve hızlı dağıtım, yayınların birim dağıtım maliyetlerinin azaltılması (minimum iade) ve tüketicilere mümkün olan en kısa sürede ulaştırılması (maksimum satış) itibarıyla kaynakları n etkin kullanılması bakımından zorunludur. Bu amacın sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilmesi ise yayınların yurt genelinde bulunan yaklaşık ( .) adet son satış noktasına çok hızlı bir şekilde ulaştırılmasını gerektirmektedir. Bu durum ise dağıtım ağında bulunan yayınevi - 260 dağıtım şirketi -başbayi -tali bayi ile nakliyeciler arasında hatasız bir eşgüdümün dağıtım şirketi tarafından kurulmasına bağlıdır. Bu çerçevede başbayilere, Sözleşme nin 3. maddesi ile münhasır bölgeler tahsis edilmesi, gazete ve dergi dağ ıtım sisteminin sağlıklı olarak işleyişi bakımından zorunludur. Bayilerin kendilerine tahsis edilen bölge dışında aktif satış yapamamaları nedeniyle her bir anabayi kendi sorumluluk bölgesine odaklanmakta ve dağıtım faaliyetlerini en etkin ve hızlı biçimde gerçekleştirmektedir. Bunun yanında, münhasır dağıtım sisteminin benimsenmesi, yüksek maliyetler içeren ve ölçek ekonomisi özelliği gösteren gazete ve dergi dağıtım faaliyetinin sınırlı sayıda anabayi eliyle yürütülmesi yoluyla dağıtım 270 maliyetlerinin düşü rülmesine olanak vermektedir. Dağıtımda tektiplik ve belirli bir kalite standardizasyonunun gerçekleştirilmesi de münhasır bayilik sistemi ile daha kolay tesis edilebilecektir. Böylelikle dağıtım zincirinin ilk aşamalarında/toptancı düzeyinde yaşanması ola sı marka içi rekabet düzeyindeki bir azalış, lojistik ve ürün destekleme -tutundurma başta olmak üzere dağıtımın unsurlarında elde edilecek etkinliklerle kolaylıkla telafi edilebilecektir. Sözleşme nin 4.5. maddesiyle bayilere rekabet etme yükümlülüğü getir ilmiştir. Sözleşme nin 7.2. maddesinde ise başbayinin, bayilik süresi boyunca Doğan Dağıtım dan elde ettiği yöntem bilgisi ve ticari itibarın korunmasına yönelik olarak aynı işyeri ile sınırlı kalmak üzere, anlaşmanın sona ermesinden sonraki 1 yıl için 280 rekabet yasağı getirilmiştir. Medya ürünleri ve özellikle günlük gazeteler açısından, bir gazetenin rakip bir gazeteden önce satış noktalarına ulaştırılması, o gazetenin günlük satışını önemli ölçüde etkilemektedir. Dolayısıyla bir dağıtım şirketi, dağıtımın ı üstlendiği yayınların son satış noktalarına, rakip dağıtım şirketlerinin dağıtımını üstlendiği yayınlardan daha önce -mümkün olan en kısa süre içerisinde ulaştırılmasından sorumludur. Bu nedenle bir dağıtım şirketi, markalar arası rekabetin de bir gereği olarak, dağıtımını üstlendiği yayınların en süratli ve doğru şekilde son satış noktalarına dağıtımının yapılmasını teminen, söz konusu yayınları tali bayilere ulaştıracak başbayilere rekabet etmeme yükümlülüğü getirebilecektir. Aksi halde 290 başbayiler tüm ol anaklarını yalnızca belli bir dağıtım şirketinin sorumluluğu altındaki yayınların dağıtımına yoğunlaştırmayacaklar ve bu yayınların dağıtımında ciddi aksamalar, lojistik problemleri yaşanabilecektir. Ayrıca başbayilere getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, belli düzeyde yöntem bilgisinin söz konusu olduğu gazete ve dergi dağıtım pazarında, olası bedavacılık sorunlarının doğmasına da engel olabilecektir. Nitekim dağıtım faaliyetlerinde etkinliğin sağlanmasında anahtar role sahip doğru planlama yapmanın başar ılı bir şekilde gerçekleştirilmesi 08-58/924 -371 9 için gerekli olan iade mekanizmasının ve net satış rakamlarına ilişkin bilgi aktarımının sağlıklı bir şekilde çalışabilmesine yönelik yöntem bilgisinin dağıtım şirketi tarafından başbayilerle paylaşılması ancak, anılan ba şbayilerin rekabet 300 etmeme yükümlülüğü altına girmelerine bağlı olacaktır. Ayrıca, özellikle dağıtım zincirinin toptan seviyesinde, pazarın kapatılmasına ilişkin önemli ölçüde bir etkinin yokluğunda, münhasır dağıtım sistemi ile rekabet etmeme yükümlülüğünü n birlikte benimsenmesi, münhasır dağıtıcının bütün çabasını ve tüm olanaklarını yalnızca belli bir ürüne/ürün grubuna odaklaması yönünde teşvik ederek rekabeti artırıcı bir nitelik arz edebilecektir. Yine Sözleşme nin 4.5. maddesiyle, bayilere tek elden s atın alma yükümlülüğünün getirilmesinin, dağıtım hizmetlerinin organizasyonunun yapılması ve lojistiğinin düzenlenmesi bakımından zorunlu olduğu düşünülmektedir. Böylelikle başbayiler, bütün alımlarını tek noktadan yaparak münhasıran sorumlu oldukları bölg ede 310 dağıtım faaliyetlerini hızlı bir şekilde gerçekleştirebilecekler ve dağıtım şirketleri de, tek elden satın alma yükümlülüğüne dayanarak iade mekanizmaları ve net satış bilgilerinin aktarımı aracılığıyla başbayinin sorumluğundaki hangi tali bayinin ne kadar net satış yaptığını hesaplayarak dağıtım faaliyetlerine yönelik doğru planlama yapabileceklerdir. Sözleşme nin 6.5. maddesinde ise, başbayiye azami satış fiyatı getirilmiştir. Bu fiyat, dağıtım hizmetlerinin sağlıklı işleyişi açısından gereklidir. Çün kü medya ürünlerinin sahibi olan yayınevleri, ürünlerin üzerinde yazılı fiyatın daha yukarısında bir seviyede satılmasını kabul etmemektedir. Dolayısıyla tali bayilerin tabi olduğu bir fiyat kıstı bulunmaktadır. Hal böyle iken, tali bayilerin sağlayıcısı 320 pozisyonundaki bayilerin satış fiyatına azami bir sınır konmaması durumunda, tali bayiler üzerinde güçlü bir pozisyonun sahibi olan başbayiler, tali bayilerin faaliyetlerini imkansız kılacak bir marj bırakarak satış yapabilirler. Bu durum ise dağıtım hizmet lerinin aksamasına, tüketicilerin söz konusu sorunların yaşandığı bölgelerde pek çok yayını bu lamamasına neden olabilecektir. b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması Bildirim formunda, sistemin doğası gereği bütün faaliyetlerinin tüketici odaklı olduğu, Sözl eşme ile getirilen kısıtlamaların da bizzat tüketicinin azami faydayı sağlamasına yönelik olduğu, bu bakımdan Sözleşme de başbayiye getirilen kısıtlamalar ile hizmetlerin sunulmasında gerçekleşen iyileşmeden tüketicinin yarar 330 sağlayacağının açık olduğu bel irtilmiştir. Dağıtım faaliyetinde, doğru planlama ile doğru ve hızlı dağıtım, kaynakların etkin kullanılması bakımından kritik bir öneme sahiptir. Bu çerçevede, Sözleşme de yer verilen münhasır dağıtım sistemi ve rekabet etmeme yükümlülükleri sonucunda, her bir dağıtım şirketinin sorumlu olduğu yayınlar, en hızlı ve düşük maliyetle son satış noktalarına ulaştırılmaktadır. Dağıtım zincirinde yaşanan bu iyileşme ile maliyetlerin düşmesinin sağlanabileceği ve böylece nihai satış fiyatı üzerindeki maliyet baskı sının azaltılarak tüketicinin bu durumdan yararlanabileceği ve markalar arası rekabet düzeyinin artması ile tüketicilerin yayınlara son satış noktalarında herhangi bir aksama olmadan kolaylıkla ve en erken zamanda 340 ulaşabileceği anlaşılmaktadır. 08-58/924 -371 10 Bunun yanın da tek elden satın alma yükümlülüğü ile dağıtım faaliyetlerinin doğru bir şekilde planlanması ve lojistiğinin düzenlenmesi gerçekleştirilerek hangi tali bayiye ne kadar yayının gitmesi gerektiğine yanıt bulan doğru bir dağıtım sistemi tesis edilebilecek ve böylece okuyucuların yayın taleplerine uygun ürün yelpazesinin dağıtımı gerçekleştirilebilecektir. Ayrıca azami satış fiyatı düzenlemesi ile de münhasır dağıtım sistemi ile tek elden satın alma yükümlülüğünü yol açabileceği fiyat farklılaştırmasına bağlı olası fiyat artışlarının önüne geçilebilecektir. Bunun yanında, anılan sınırlamalar, dağıtım hizmetlerinde tektiplik ve belirli bir 350 kalite standardizasyonunun tutturulmasını sağlayarak farklı bölgelerdeki tüketicilerin aynı nitelikte hizmetten yararlanmala rına imkân tanıyacaktır. Son olarak nihai mallar açısından başbayiye getirilen rekabet etmeme yükümlülükleri tek başına, tali bayi seviyesinde bir münhasırlık olmadığı sürece, tüketici tercihlerini azaltıcı bir etki de doğurmayacaktır. c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması Bildirim formunda, Sözleşme vasıtasıyla Doğan Dağıtım tarafından kurulan sistemin, ilgili pazarda rekabeti önemli bir biçimde azaltmadığı, nitekim 2007/2 sayılı Tebliğ in yürürlüğe girdiği ve geçiş sürecini n tamamlandığı tarihe kadar, ilgili pazarda dikey anlaşmalar yoluyla rekabetin kısıtlanmış olduğuna dair herhangi bir 360 bulgunun olmamasının da bunun kanıtı olduğu ifade edilmiştir. Öncelikle, tali bayi olarak adlandırılan son satış noktalarında, doğrudan ve ya dolaylı ya da tam veya kısmi rekabet etmeme yükümlülükleri bulunmadığı için, farklı yayınevlerine ait ve/veya dağıtım şirketleri tarafından dağıtımı üstlenilen medya ürünlerinin nihai tüketiciye ulaştırılması mümkün olmakta, bu suretle pazarın kapanması gibi rekabeti önemli ölçüde olumsuz etkileyebilecek bir durum söz konusu olmamaktadır. Zira dağıtım zincirinin üst basamaklarında, örneğin bir sağlayıcı ile toptancı arasında düzenlenen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu toptancının diğer sağlayıcılar a kapatılması sonucunu doğursa da, mağaza içi markalar arası rekabetin azalması sonucunun doğması olası değildir. Ancak 370 aynı düzenlemenin bir toptancı ile son satıcı arasında düzenlenmesi halinde, perakende düzeyinde, mağaza -içi markalar arası rekabet önem li ölçüde sınırlandırılacak ve yeni markaların nihai tüketicilere ulaşması engellenecektir. Daha önce belirtildiği üzere, Doğan Dağıtım düopol niteliğindeki ilgili pazarda, pazar lideri konumundadır. Ancak münhasır bölge yoluyla aktif satışların sınırlanma sı tek başına ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden olmayacaktır. İlgili pazardaki diğer oyuncu Turkuvaz Dağıtım da dağıtım sözleşmelerinde aynı sınırlandırmalara yer vermektedir. Bu durum ise marka içi rekabeti sınırlandır makla birlikte markalar arası rekabeti artırıcı bir nitelik arz etmektedir. Bunun yanında, toptan düzeyinde marka içi rekabette yaşanacak 380 bir azalma çok daha az önem taşıyacaktır. Doğan Dağıtım tarafından Sözleşme ile başbayilere getirilen rekabet etmeme yükümlülükleri ise dağıtım ağının toptan seviyesine ilişkindir. Sözleşmeler ile ilgili pazarda faaliyet gösteren/gösterebilecek teşebbüslerin sadece belli bir kısmı 08-58/924 -371 11 rekabet etmeme yükümlülüğü altına sokulmakta, ancak bu düzenleme ile mevcut veya potansiyel dağıtıcıların, dağıtım zincirinin Sözleşme ye konu düzeyine erişebilmeleri üzerinde sınırlı bir etki doğurmaktadır. Buna örnek olarak, söz konusu sistemin yıllardır uygulanmakta olması ve bilhassa son yıllarda Turkuvaz Dağıtım ın yaşadığı sorunlara karşın pazarda sahip olduğu konumda önemli bir kayba uğramamış olmasının verilebileceği, dolayısıyla ilgili pazarda rekabetin 390 önemli ölçüde ortadan kaldırılmadığı düşünülmektedir. Ayrıca tek elden satın alma yükümlülüğü, münhasır dağıtım sistemi ile birlikte her ne kadar marka içi rekabetin azaltılmasına ve ilgili pazarın bölümlendirilmesi yoluyla fiyat farklılaştırmasına bağlı olası fiyat artışlarına zemin hazırlayabilecek bir nitelikte olsa da, Sözleşme de yer verilen azami satış fiyatı düzenlemesi, söz konusu f iyat farklılaştırması ile amaçlanabilecek olası fiyat artışlarını önleyerek marka içi rekabetin bu bağlamda azaltılmasını engelleyebilecektir. Rekabet hukukunda rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey sözleşmelerden 1 yıldan daha kısa süreli olanların gene l olarak kayda değer bir anti -rekabetçi etkilerinin veya net olumsuz etkilerinin olmadığı varsayılırken, süresi 1 ila 5 yıl 400 arasında olanların rekabet karşıtı ve yanlısı etkilerinin en azından birbirlerini tam olarak dengelemesi koşulu getirilmekte, süresi 5 yıldan fazla olanların ise öne sürülen etkinlik kazanımları için gerekli olmadığı ya da söz konusu etkinliklerin pazarı kapama etkilerini telafi etmek için yeterli olmayacağı kabul edilmektedir. Bu bağlamda 5 yıllık bir süreyi kapsayan bildirim konusu s özleşmenin geçerli olduğu süre itibarıyla da ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kaldırılmasına yol açmadığı anlaşılmıştır. d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması Üretim ve dağıtım faaliyetlerinin çeşitli alanlarında etkinlik sağlamak amacıyla 410 getirilen farklı dikey kısıtlamalar arasında ikame edilebilirlik büyük ölçüde geçerlidir. Aynı etkinsizlik sorununun farklı dikey kısıtlamalardan herhangi biri veya çeşitli kısıtlamalar ın farklı bileşenleri aracılığıyla çözümlenebileceğine işaret eden böyle bir durum, birbirinin yerine kullanılabilecek söz konusu kısıtlamaların rekabet üzerindeki olumsuz etkilerinin farklılaşabileceği anlamına gelmektedir. Dikey kısıtlamalar arasındaki b u ikame özelliği, anılan kısıtlamaların, kazanılması bahse konu etkinlikler için zorunlu olup olmadıklarının değerlendirilmesi bakımından belirleyici olacaktır. Nitekim 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde öngörülen son koşul gereği, 5.maddenin (a) ve (b) be ntlerindeki faydaların elde edilebilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise, söz konusu anlaşmaya 420 muafiyet tanınması mümkün değildir. Sözleşme ile başbayilere münhasır bölgeler tahsis edilerek belirlenen bölgeler dışına aktif satış yapılm ası yasaklanmış, tek elden satın alma yükümlülüğü ile dağıtımı üstlenilen yayınların Doğan Dağıtım tarafından belirlenen tek bir noktadan temin edilmesi zorunluluğu getirilmiş ve rekabet etmeme yükümlülüğü ile de diğer dağıtım şirketlerinin dağıtımından so rumlu olduğu yayınların dağıtılamayacağı hükme bağlanmıştır. Toptan düzeyde marka içi rekabette yaşanacak bir azalmanın rekabet üzerindeki olumsuz etkisinin çok daha sınırlı olduğu göz önünde 08-58/924 -371 12 bulundurulduğunda; daha önce de belirtildiği üzere, tali bayi ol arak adlandırılan son satış noktalarında, doğrudan veya dolaylı ya da tam veya kısmi rekabet 430 etmeme yükümlülükleri bulunmadığı için, farklı yayınevlerine ait ve/veya dağıtım şirketleri tarafından dağıtımı üstlenilen medya ürünlerinin nihai tüketiciye ulaşt ırılması mümkün olmakta, bu suretle pazarın kapanması gibi rekabeti önemli ölçüde olumsuz etkileyebilecek bir durum söz konusu olmamaktadır. Bunun yanında gazete ve dergi piyasası ile gazete ve dergi dağıtım piyasasına özgü olarak yayınların üzerlerinde y azan satış fiyatı üzerinden satılmalarının alışılageldik bir uygulama olduğu, dağıtım şirketi, anabayi ve tali bayilerin yayının satış fiyatını serbestçe belirlemelerinin mümkün olmadığı, söz konusu düzenlemenin yukarıda belirtilen sakıncaları da giderdiği dikkate alınmalıdır . Ayrıca birtakım dikey sınırlamalar açısından, ürünün özellikleri, dikey sınırlamanın 440 olası anti -rekabetçi etkilerinin değerlendirilmesinde belirleyici olmamakla birlikte söz konusu anti -rekabetçi etkileri ortaya çıkarması olası aynı d ikey sınırlamaların, birtakım etkinliklerin sağlanması açısından gerekliliğinin saptanmasında belirleyici olabilecektir. Nitekim Sözleşme ye konu medya ürünl erinin ayrıt edici özellikleri, söz konusu dikey sınırlamaların gazete ve dergi dağıtım pazarında e lde edilmesi beklenen etkinliklerin sağlanması açısından gerekliliklerini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede söz konusu hükümlerin rekabeti, yukarıda (a) ve (b) bölümlerinde sayılan faydaların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlamadığı anlaşılmak tadır. I. SONUÇ 450 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1- Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş. ve Fırat Dağıtım Gazete ve Mecmua Paz. İnş. ve San. Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanan ve tip sözleşme niteliğinde bulunan sözleşmeye; rek abeti kısıtlayıcı hükümler içermesi nedeniyle 4054 sayılı K anun un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, 2- Bildirim konusu sözleşmenin, medya dışı ürünler dağıtım pazarı bakımından 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafi yeti Tebliği nde belirtilen koşulları taşıdığına ve bu nedenle 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına, 460 3- Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş. nin gazete ve dergi dağıtımı pazarında % 40 ın üzerinde pazar payına sahip o lması nedeniyle, sözleşmenin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamadığına, 4- 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle, bildirim konusu sözleşmeye gazete ve dergi dağıtımı pazarı bakımından bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.