TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR BÜLENT AKBACI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/14389) Karar Tarihi: 13/4/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 11/8/2021-31565 Başvuru Numaras ı: 2018/14389 Karar Tarihi : 13/4/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Bülent AKBACI Vekili : Av. Ramazan YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tapu iptali ve tescili talebiyle aç ılan davada
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR BÜLENT AKBACI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/14389) Karar Tarihi: 13/4/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 11/8/2021-31565 Başvuru Numaras ı: 2018/14389 Karar Tarihi : 13/4/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Bülent AKBACI Vekili : Av. Ramazan YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tapu iptali ve tescili talebiyle aç ılan davada mal varl ığına ilişkin olarak uygulanan ihtiyati tedbirin uzun süredir devam etmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 4/5/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon taraf ından makul sürede yarg ılanma hakk ı yönünden ba şvurunun ayr ılmas ına ve ayr ılan dosyan ın 2019/544 ba şvuru numaras ına kaydedilmesine karar verilmiştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/14389 Karar Tarihi : 13/4/2021 39. Başvurucu aleyhine 23/5/2006 tarihinde muris muvazaas ına dayal ı tapu iptali ve tescili davas ı aç ılm ıştır. Davac ılar; dava dilekçesinde, s ıralad ıklar ı taşınmazlar ın bedellerinin gerçekte muris N.A. taraf ından ödendi ğini, muris N.A.n ın başvurucuya yüklü miktarda para transferi yapt ığını, söz konusu i şlemin muris muvazaas ı olduğunu iddia etmi ş ve bu nedenle bu taşınmazlar hakk ında tapu iptaline ve tescile, aksi takdirde tenkise karar verilmesini istemiştir. Davac ılar ayr ıca dava konusunu olu şturan mal varl ığı değerleri hakk ında ihtiyati tedbir karar ı verilmesini talep etmi ştir. 10.İstanbul 6. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 29/6/2006 tarihinde davac ılar ın ihtiyati tedbir talebini kabul etmi ştir. Mahkeme, ba şvurucunun dava konusu 17 adet taşınmaz ının tümü hakk ında ihtiyati tedbir karar ı vermiştir. Mahkemenin hakk ında ihtiyati tedbir karar ı verdiği başvurucuya ait mal varl ığı değerleri şunlard ır: i.İstanbul ili Bak ırköy ilçesi İkitelli mevkiinde kâin 714 pafta 1 parselde kay ıtlı bağıms ız bölüm ii.İstanbul ili Şişli ilçesi Ayaza ğa mevkiinde kâin 4048 ada 1 parselde kay ıtlı bağıms ız bölümler (3 adet) iii. İstanbul ili Şişli ilçesi Ayaza ğa mevkiinde kâin 4068 ada 1 parselde kay ıtlı bağıms ız bölümler (2 adet) iv. İstanbul ili Şişli ilçesi Ayaza ğa mevkiinde kâin 4040 ada 7 parselde kay ıtlı bağıms ız bölümler (7 adet) v. İstanbul ili Şişli ilçesi Ayaza ğa mevkiinde kâin 4043 ada 7 parselde kay ıtlı bağıms ız bölüm vi. İstanbul ili Beyo ğlu ilçesi K. Kullu ğu mevkiinde kâin 445 ada 23 parselde kay ıtlı bağıms ız bölüm vii. İstanbul ili Silivri ilçesi Kamiloba deniz kenar ı (Bağlar Aras ı) mevkiinde 2174 parselde kay ıtlı bağıms ız bölümler (2 adet) 11. Mahkeme 10/4/2007 tarihli ara karar ı ile de davan ın niteliği dikkate al ınarak ek dava konusu yap ılan İstanbul ili Şişli ilçesi Ayaza ğa mevkiinde kâin 4043 ada 1 parselde kay ıtlı taşınmaza ili şkin olarak ana dosya ile birle ştirilen İstanbul 5. Asliye Huku k Mahkemesinin 2007/61 Esas say ılı dosyas ı yönünden tedbir konulmas ına karar vermi ştir. Mahkeme yine ayn ı ara karar ıyla İstanbul ili Bak ırköy ilçesi İkitelli mevkiinde s ınırlı sorumlu oto tamircileri vb. küçük sanayi siteleri nezdinde ba şvurucu ad ına kay ıtlı 532 No.lu dükkân hakk ında ihtiyati tedbir karar ı vermiştir. 12. Mahkeme ayr ıca dosya kapsam ından anla şılamayan bir tarihte ba şvurucunun Vak ıfbank Şişli Şubesinde bulunan hesab ına yat ırılm ış olup izale-i şuyu yolu ile sat ışı yap ılan bir taşınmaza ait sat ış paras ından pay ına düşen sat ış tutar ı hakk ında da tedbir karar ı alm ıştır. Bununla birlikte Mahkeme 3/6/2014 tarihli ara karar ı ile de ba şvurucunun banka kayd ı üzerine konulan tedbirin kald ırılmas ı talebinin kabulüne, izale-i şuyu yolu ile sat ılan sat ış paras ının bulundu ğu Vak ıfbank Şişli Şubesine yaz ı yaz ılarak bu hesap üzerindeki Başvuru Numaras ı: 2018/14389 Karar Tarihi : 13/4/2021 4tedbirin kald ırılmas ına karar vermi ştir. Başvurucunun ta şınmazlar ı üzerindeki tedbir karar ı ise hâlihaz ırda devam etmektedir. 13. Başvurucu aleyhine aç ılan dava derdesttir. Ba şvurucu, yarg ılaman ın devam ettiğini belirterek 4/5/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 14. Konu hakk ındaki ilgili hukuk için bkz. İbrahim Geçer, B. No: 2014/19056, 19/2/2019, 19-31. V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 13/4/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 16. Başvurucu; ta şınmazlar ı ve pay ına düşen sat ış tutar ı hakk ında verilen ihtiyati tedbir karar ının 2006 y ılından beri devam etti ğini, yarg ılaman ın henüz sonuçland ırılmad ığını ve taşınmazlar ile pay ına düşen sat ış tutar ı üzerindeki tasarruf hakk ının k ısıtland ığını ifade etmiştir. Başvurucu bu sebeple mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 17. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 18. Anayasa Mahkemesi daha önce benzer bir şikâyeti Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı G ıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti. (B. No: 2014/17196, 25/10/2018) başvurusunda incelemi ş ve sonuca ba ğlam ıştır. 19. Anayasa Mahkemesi, muhtemel bir alaca ğın güvence alt ına al ınarak etkisizleşmesinin önüne geçilmesi amac ıyla ihtiyaç duyulan tedbirlerin al ınmas ı ve bu tedbirler kapsam ında kamu makamlar ının mülk üzerinde belirli bir süreyle hukuki tasarruflarda bulunulmas ının s ınırland ırılmas ı bak ımından geni ş bir takdir yetkisi bulunduğunu kabul etmi ştir. Ancak söz konusu tedbirlerin uygulanmas ının mülk sahibine kaç ınılmaz olandan a şırı bir külfet de yüklememesi gerekti ğini vurgulam ıştır. Bu doğrultuda hukuki ili şkinin diğer taraf ının haklar ını korumak için tedbiri uygulayan kamu makamlar ının söz konusu tedbirin ba şvurucunun mülkiyet hakk ına etkilerini de gözetmesi ve ölçüsüz bir müdahaleye yol açmamas ı gerekmektedir ( Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı Gıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti., 79). 20. Buna göre mülkiyet hakk ını sınırland ıran bir tedbirin uygulanmas ının ölçülü olabilmesi için gerek kapsam ı gerekse de süresi itibar ıyla orant ılı olarak uygulanmas ı Başvuru Numaras ı: 2018/14389 Karar Tarihi : 13/4/2021 5gerekmektedir. Mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eden tedbirler uygulanmas ı ve bu tedbirlerin belirli bir süre de devam etmesi ancak bireye şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği takdirde ölçülü görülebilir. Di ğer bir deyi şle mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eden tedbirlerin söz konusu oldu ğu durumlarda tedbiri uygulayan kamu makamlar ının ivedi olarak ve özenli bir biçimde davranma yükümlülükleri bulunmaktad ır. Aksi hâlde yani tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesi, mülkiyet hakk ının tan ıdığı yetkilerin kullan ılmas ının belirsiz olacak şekilde ötelenmesi suretiyle mülk sahibine orant ısız bir külfet yüklemiş olur ( Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı G ıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti., 73-80). 21. Benzer nitelikteki ba şvuruya konu olay bak ımından da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. Somut olayda ba şvurucunun on yedi adet taşınmaz ının tapu kayd ına 29/6/2006 tarihli, iki adet ta şınmaz ın tapu kayd ına da 10/4/2007 tarihli mahkeme karar ı ile ihtiyati tedbir şerhi konulmu ştur. Diğer yandan ba şvurucu, banka hesaplar ına ve taşınmaz sat ışından doğan pay ı hakk ında da tedbir karar ı verildiğini ve buna ilişkin tedbir karar ının hâlen devam etti ğini belirtmi ş ise de dosya kapsam ında yap ılan incelemede Mahkemece ba şvurucunun yaln ızca izale-i şuyu yolu ile sat ışı yap ılan bir taşınmaza ait olup Vak ıfbank Şişli Şubesinde bulunan hesab ına yat ırılm ış olan pay ına düşen sat ış pay ı tutar ı hakk ında tedbir karar ı al ındığı ve yine Mahkemenin 3/6/2014 tarihli ar a karar ı ile de mezkûr tedbir karar ının kald ırıldığı anlaşılm ıştır. Bununla birlikte ba şvurucunun taşınmazlar ı üzerindeki tedbir kararlar ı ise bireysel ba şvurunun inceleme tarihi itibar ıyla devam etmektedir. Bu tedbir süreci bir bütün olarak ele al ındığında söz konusu sürenin makul olmad ığı kuşkusuzdur. Bu durumda mülkiyet hakk ını sınırland ıran tedbirin başvurucuy a şahsi olarak a şırı bir külfet yükledi ği sonucuna var ılm ıştır. 22. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 24. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 15.000 TL maddi ve 150.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal Başvuru Numaras ı: 2018/14389 Karar Tarihi : 13/4/2021 6karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 26. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 27.İncelenen ba şvuruda, ihtiyati tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 28. Somut olayda Anayasa Mahkemesi, mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyi ölçüsüz k ılan tedbirin uzun sürmesine ili şkin olarak tedbir sürecinde mülkiyet hakk ının gerektirdi ği ivediliğin ve özenin gösterilmesi bak ımından yarg ısal makamlar ın sorumlulu ğu olduğuna dikkati çekmektedir. 29. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için mülkiyet hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 30. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ı ortaya koyan somut bilgi veya belgeler sunmas ı gerekmektedir. Ba şvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 31. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2018/14389 Karar Tarihi : 13/4/2021 7D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için İstanbul 6. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2006/133) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/4/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI