TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR TACETT İN CEYLAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/39062) Karar Tarihi: 10/11/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 9/2/2022-31745 Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 1GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTE Ş Basri BAĞCI İrfan FİDAN Rap
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR TACETT İN CEYLAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/39062) Karar Tarihi: 10/11/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 9/2/2022-31745 Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 1GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTE Ş Basri BAĞCI İrfan FİDAN Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Tacettin CEYLAN Vekili : Av. Ahmet ERKUL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, adli yard ım talebinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/12/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 25. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. 7.İkinci Bölüm taraf ından 24/2/2021 tarihinde yap ılan toplant ıda, niteli ği itibar ıyla Genel Kurul taraf ından karara ba ğlanmas ı gerekli görüldü ğünden ba şvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 28. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca Genel Kurula sevkine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Bireysel Ba şvuru Tarihinden Önceki Süreç 9. C.Ş. İç ve D ış Tic. Ltd. Şti.ne ait C.Y.K. isimli i şyerinde çal ışırken 7/7/2015 tarihinde geçirdi ği iş kazas ında başvurucunun bir parma ğı kopmuştur. 10. Başvurucu 16/5/2017 tarihinde Batman 1. İş Mahkemesinde (Mahkeme) i şveren aleyhine tazminat davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu, parma ğının kopmas ı nedeniyle sakat kald ığını ve uzun süredir tedavi gördü ğünü belirterek meydana gelen olayda işverenin tam kusurlu oldu ğunu ileri sürmü ş; 1.000 TL maddi, 200.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. Başvurucu ayr ıca dava harc ı ve yarg ılama giderlerini kar şılama imkân ı olmad ığını belirterek adli yard ım talep etmi ştir. 11. Başvurucu, harç ve gider avans ını ödeme gücünün bulunmad ığını ispat etmek için dava dilekçesi ekinde muhtarl ıktan al ınan fakirlik belgesini sunmu ştur. Mahkeme 16/5/2017 tarihli tensip ara karar ında, talebi o a şamada reddederek ba şvurucunun ekonomik durumunun ara ştırılmas ına karar vermi ştir. 12. Mahkeme 2/10/2017 tarihli duru şmadaki ara karar ında başvurucunun kendisini vekil ile temsil ettirdi ğini, yarg ılama giderlerini kar şılamas ı nedeniyle maddi s ıkıntıya düşeceği hususunu ispatlayamad ığını belirterek adli yard ım talebini reddetmi ş ve başvurucuya dosya kapsam ında tespit edilen yarg ılama giderini yat ırmas ını, aksi takdirde dava şart ı yokluğu nedeniyle davan ın reddedilece ğini ihtar etmi ştir. Adli yard ım talebinin reddine ili şkin gerekçenin ilgili k ısm ı şöyledir: "... muhtarl ıkça tanzim edilen ve dosyaya sunulan fakirlik ka ğıdına göre yoksul olmas ı adli yard ımdan yararlanmas ı gerektiği anlam ına gelmeyece ği, davac ının kendisini vekil il e temsil ettirdi ği dolay ısıyla mevcut yarg ılama sebebiyle, yapmak zorunda kald ığı giderlerden ötürü önemli ölçüde maddî s ıkıntıya düşeceğininin somutla şmad ığı, diğer yandan adl i yard ım müessesinin geni ş yorumlanmas ının özellikle i ş yarg ılamas ı aç ısından hazineye büyük külfet getirece ği, bu nedenle davac ı ad ına düzenlenmi ş fakirlik ka ğıdı sunulmu ş ise de; Emniyet, Belediye, İhtiyar Heyetleri veya muhtarl ıklarca verilecek fakirlik ka ğıtlar ı ve sosyal ekonomik durum raporlar ı günümüzde yeterli ispat arac ı olma özelliklerini yitirdiklerinden 1086 say ılı kanunla sunumlar ının kald ırıldığı anlaşıldığından ve mali durumunun ispat ı bak ımından hakimde kanaat uyand ırmaya elveri şli belgelerden olmad ığından ve bu tür belgelerinden de davac ı vekilince sunulmad ığından adli yard ım talebinin reddine dair İtiraz incelemesinin Batman 2 İş Mahkemesince kabil olmak üzere karar verildi. " Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 313. Başvurucu vekili 31/10/2017 tarihli dilekçesinde; hâkimin subjektif görü şü ile adli yard ım talebini reddetti ğini, hangi belgelerin geçerli oldu ğunun belirtilmesi hâlinde o belgeyi temin edebilece ğini, başvurucunun avukat ile temsil edilmesinin avukata ücret ödediği anlam ını taşımad ığını zira sonuç bazl ı sözleşme yap ıldığını, başvurucunun i ş kazas ı geçirerek malul olmas ı nedeniyle çal ışacak durumda olmad ığını, yaln ızca 110 TL i ş göremezlik geliri bulundu ğunu belirterek karara itiraz etmi ştir. İtiraz ında Anayasa Mahkemesinin ve Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin kararlar ına da yer vermi ştir. 14. İtiraz ı inceleyen Batman 2. İş Mahkemesi 6/11/2017 tarihli karar ıyla itiraz ı reddetmiştir. Gerekçede ba şvurucunun sosyal ve ekonomik durumu, dosyaya yans ıyan bilgiler, ailenin ekonomik durumu, davac ının herhangi bir belge sunmad ığı dikkate alındığında davac ının bu dava sebebiyle yapaca ğı giderlerden dolay ı kendisinin ve ailesinin geçimini önemli derecede zor duruma dü şürmeyece ğinin anlaşıldığı ifade edilmi ştir. 15. Ret karar ı 20/11/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiş, başvurucu 5/12/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. B. Bireysel Ba şvuru Tarihinden Sonraki Süreç 16. Mahkeme 15/2/2018 tarihli duru şmada yarg ılama giderini yat ırmas ı için başvurucuya bir haftal ık kesin süre vermi ştir. 17. Başvurucu gerekli yarg ılama harç ve masraflar ını (3.468,48 TL) 21/2/2018 tarihinde dosya kapsam ında yat ırm ıştır. 18. Yarg ılama devam etmekte olup ba şvurucunun duru şmas ı 9/12/2021 tarihine bırak ılm ıştır. IV. İLGİLİ HUKUK 19. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 334. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: ''Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma dü şürmeksizin, gereken yarg ılama veya takip giderlerini k ısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalar ında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin aç ıkça dayanaktan yoksun olmamas ı kayd ıyla adli yard ımdan yararlanabilirler.' ' 20. 6100 say ılı Kanun'un 336. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "Adli yard ım, as ıl talep veya i şin karara ba ğlanacağı mahkemeden; icra ve iflas takiplerinde ise takibin yap ılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir. Talepte bulunan ki şi, iddias ının özeti ile birlikte, iddias ını dayand ıracağı delilleri ve yarg ılama giderlerini kar şılayabilecek durumda olmad ığını gösteren mali durumuna ili şkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundad ır." 21. 6100 say ılı Kanun'un 337. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 4"Mahkeme, adli yard ım talebi hakk ında duru şma yapmaks ızın karar verebilir. Ancak, talep hâlinde inceleme duru şmal ı olarak yap ılır. Adli yard ım taleplerinin reddine ili şkin mahkeme kararlar ında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi aç ıkça belirtilir. Adli yard ım talebinin reddine ili şkin kararlara kar şı, tebliğinden itibaren bir hafta içinde karar ı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. Karar ına itiraz edilen mahkeme, itiraz ı incelemesi için dosyay ı o yerde adli yard ım talebi yap ılan hukuk mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunmas ı hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaral ı daire için birinci daireye, o yerde adli yard ım talebi yap ılan hukuk mahkemesinin tek dairesi bulunmas ı hâlinde ise ayn ı işlere bakmakla görevli en yak ın mahkemeye gönderir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir. Adli yard ım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekle şen ciddi bir azalmaya dayan ılarak tekra r talepte bulunulabilir." 22. 6100 say ılı Kanun'un 339. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Adli yard ım karar ından dolay ı ertelenen tüm yarg ılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haks ız ç ıkan kişiden tahsil olunur. Adli yard ımdan yararlanan ki şinin haks ız ç ıkmas ı hâlinde, uygun görülürse yarg ılama giderlerinin en çok bir y ıl içinde ayl ık eşit taksitler hâlinde ödenmesine karar verilebilir." V. İNCELEME VE GEREKÇE 23. Anayasa Mahkemesinin 10/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 24. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak geliri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 26. Başvurucu; u ğrad ığı cismani zarar ın tazmini istemiyle açt ığı davada, dava harc ı ve yarg ılama giderlerini kar şılama imkân ı olmad ığından adli yard ım talebinde bulundu ğunu ve talebine dayanak belgeyi Mahkemeye sundu ğunu, Mahkemece kabul edilebilir bir değerlendirme yap ılmadan talebinin reddedildi ğini belirterek adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 27. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 5 Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 28. Başvurucunun adli yard ım talebinin reddedilmesi nedeniyle ekonomik gücü olmamas ına rağmen dava harc ı ve yarg ılama giderlerini ödemeye zorlanmas ı çerçevesinde dile getirdi ği ihlal iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ı başlığı alt ında değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 29. Başvurucu, adli yard ım talebinin Mahkeme taraf ından reddedilmesi üzerine 6100 say ılı Kanun da öngörüldü ğü şekilde itiraz yoluna ba şvurmuş; itiraz ının reddedilmesi üzerine Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru yapm ıştır. Başvurucu talep edilen yarg ılama giderlerini bireysel ba şvurudan sonra ödemi ş olup inceleme tarihi itibar ıyla yarg ılaman ın ilk derece mahkemesinde devam etti ği anlaşılm ıştır. Ara karar ı niteliğinde olan adli yard ım talebinin reddine ili şkin karara kar şı yap ıldığı anlaşılan başvurunun 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun da öngörülen kabul edilebilirlik şartlar ını taşıyıp taşımad ığı değerlendirilmelidir. Bu ba ğlamda öncelikle adli yard ım sisteminin incelenmesi gerekmektedir. 30. Adli yard ım sistemi, yarg ılama masraflar ını karşılama imkân ı olmayan ki şilerin mahkemeye eri şim haklar ını kullanmalar ına olanak sa ğlamak üzere olu şturulmuştur. 6100 say ılı Kanun da belirtildi ği üzere kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yarg ılama veya takip giderlerini k ısmen ya da tamamen ödeme gücünde n yoksun olan kimseler taleplerinin aç ıkça dayanaktan yoksun olmamas ı kayd ıyla adli yard ımdan yararlanabilecektir. 31. 6100 say ılı Kanun'un 334. ila 340. maddelerinde ayr ıntılı olarak düzenlenen adli yard ım kurumu taraflara yarg ılama masraflar ından geçici muafiyet sa ğlamaktad ır. Söz konusu talebin kabul edilmesi hâlinde yarg ılama masraflar ının ödenmesi davan ın sonuna kadar ertelenmektedir. Davan ın adli yard ımdan yararlanan taraf lehine sonuçlanmas ı hâlinde tahsili ertelenen yarg ılama giderleri kural olarak kar şı tarafa yüklenmektedir. Adli yard ımdan yararlanan taraf ın davay ı kaybetmesi hâlinde ise mahkemeler tahsilini erteledikleri yarg ılama masraflar ının adli yard ımdan yararlanan taraftan al ınmas ına karar verebilecektir. Bu a şamada söz konusu ödemenin taksitler hâlinde yap ılmas ına karar verilebilece ği gibi şartlar ın varl ığı hâlinde tamamen veya k ısmen ödemeden muaf tutulmas ına da karar verilebilmektedi r (Famiye Be ğim ve Mehmet Tahir Be ğim, B. No: 2017/21882, 10/2/2021, 32). 32. Adli yard ım talep eden ki şi, yarg ılama giderlerini kar şılayabilecek durumd a olmad ığını gösteren mali durumuna ili şkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundad ır. Talebin reddedilmesi hâlinde karar ı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle ret karar ına itira z edebilir. Karar ına itiraz edilen mahkeme, itiraz ı incelemesi için dosyay ı itiraz merciin e gönderir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir. Bunun yan ında talebin bir kez reddedilmesinden sonra yarg ılama sona erinceye kadar kanun yolu a şamas ı da dâhil ortaya çıkacak masraflar için yeniden adli yard ım talebinde bulunmak mümkündür. Ancak sonraki adli yard ım talebinin kabul edilmesi hâlinde bu karar geriye yürümeyece ği için daha önce yap ılm ış giderlerin iadesi söz konusu olmayacakt ır. Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 633. Dava açma a şamas ında adli yard ım talebinin reddi karar ının kesinleşmesinden sonra öngörülen sürede yarg ılama masraflar ının ödenmemesi hâlinde dava usulden reddedilir. Bu karar ise kanun yolu incelemesine tabi olup kanun yolunda adli yard ıma ilişkin şeklen kesinleşen karar yeniden de ğerlendirme konusu yap ılabilir. 34. Adli yard ım talebinin reddi üzerine gerekli masraflar ın yat ırılmas ı hâlinde ise yarg ılama kald ığı yerden devam eder. Davan ın esas ının karara ba ğlanmas ının ard ından kanun yolu aşamas ında yeniden adli yard ım talep edilebilir. Böyle bir durumda yarg ılaman ın kanun yolu aşamas ını kapsayacak şekilde adli yard ım talebi ele al ınır ve ilk aşamada verilen talebi n reddine ili şkin karar yönünden -masraflar yat ırılıp davan ın esas ı incelendi ğinden- yeniden bir değerlendirme yap ılmaz. 35. Diğer taraftan somut ba şvuruda oldu ğu gibi adli yard ım talebinin reddedildi ği ve buna ili şkin karar kesinle ştiği hâlde adli yard ımdan yararlanmas ı gerektiği inanc ında olan, bir yandan da davas ının reddedilmesini istemeyen ki şilerin yarg ılama giderlerini temin ederek ödemeleri ve bunun ard ından henüz davan ın esas ı hakk ında bir karar verilmeden/veya verilen karar kesinle şmeden adli yard ım talebinin reddine ili şkin karar yönünden bireysel başvuruda bulunmalar ı söz konusu olabilmektedir. Bu durumdaki ba şvurucular ın davalar ının usulden reddedilmesi suretiyle sürüncemede kalmas ını istemedikleri için yarg ılama giderlerini ödemekle birlikte derece mahkemesinin adli yard ıma ilişkin karar ını Anayasa Mahkemesine inceletmek istedikleri anla şılm ıştır. 36. Nitekim Anayasa Mahkemesinin Sadegül Ba şkuş ve Devrimci Sa ğlık İşçileri Sendikas ı (B. No: 2014/2197, 21/9/2017) karar ına konu olayda adli yard ım talebinin reddine ilişkin karara yap ılan itiraz ın reddi üzerine söz konusu yarg ılama giderleri ödenmi ş, bir yandan da bireysel ba şvuruda bulunulmu ştur. Lakin Anayasa Mahkemesinin ba şvuruyu incelediği tarih itibar ıyla uyuşmazl ığın esas ına ilişkin yarg ılama tamamlanarak sona ermi ş ve karar kesinle şmiştir. Kesinle şen kararda adli yard ım yönünden derece mahkemesince yeni bir değerlendirme yap ılmam ıştır. Anayasa Mahkemesi söz konusu ba şvuruda adli yard ım talebinin reddine ili şkin karar ın (ara karar ının) kesinle ştiğini belirterek ba şvuru yollar ının tüketildiğini vurgulam ış ve kabul edilebilirlik yönünden sorun bulmayarak ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna varm ıştır. 37. Benzer şekilde Famiye Be ğim ve Mehmet Tahir Be ğim karar ına konu olayda da adli yard ım talebinin reddine ili şkin karara yap ılan itiraz ın reddi üzerine bireysel ba şvuruda bulunulmu ştur. Anayasa Mahkemesinin ba şvuruyu inceledi ği tarih itibar ıyla, başvurucu yarg ılama giderlerini ödeyemedi ğinden dava usulden reddedilmi ş ve karar kesinle şmiştir. Anayasa Mahkemesi söz konusu ba şvuruda da adli yard ım talebinin reddedilmesinin başvurucunun mahkemeye eri şim hakk ını ihlal ettiği sonucuna varm ıştır. 38. Anayasa Mahkemesi Afitap Salman ([GK], B. No: 2013/2105, 11/11/2015) karar ında 2/12/1999 tarihli ve Memurlar ve Di ğer Kamu Görevlilerinin Yarg ılanmas ı Hakk ında Kanun kapsam ında verilen soru şturma iznine yönelik ba şvuruda öncelikle soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine ili şkin kararlar ın ön inceleme soruşturmas ının adli soru şturmaya dönü şüp dönüşmeyeceği, dönüşecek ise soru şturulacak fiilin çerçevesinin ne olaca ğı, toplanan delillerin adli soru şturmada da kullan ılmas ı gibi noktalarda belirleyici oldu ğuna vurgu yapm ıştır. Anayasa Mahkemesi, bu a şamada verilen kararlar ın -kimi durumlarda- ilgili hakk ındaki adli soru şturma veya kovu şturmada telafi edilemeyecek türde hukuki sonuçlar do ğurabileceğine dikkat çekmi ştir. Söz konusu kararda, hak ihlallerinin bireysel ba şvuruya konu olabilmesi için yarg ılaman ın hakkaniyetinin zedelenecek olmas ı ve bu ihlallerin yarg ılama sürecinin ileriki a şamalar ında telafi Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 7edilemeyecek nitelikte olmas ı gerektiğinin alt ı çizilmiştir. Belirtilen şartlar ın oluşmamas ı hâlinde ise ikincillik ilkesi gere ği adli süreç sonunda verilecek nihai karardan sonra bireysel başvuruda bulunulmas ı gerektiği belirtilmi ştir (Afitap Salman, 20, 21). 39. Somut olayda ise inceleme tarihi itibar ıyla başvuruya konu yarg ılaman ın ilk derece mahkemesinde devam etti ği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla başvurunun an ılan kararlar a konu başvurulardan k ısmen farkl ı olduğu görüldü ğünden somut olay yönünden ayr ı bir değerlendirme yap ılmas ı gerekmektedir. Bu ba ğlamda hemen ifade etmek gerekir ki kural olarak ara kararlar ına karşı doğrudan bireysel ba şvuruda bulunulamaz. Nitekim Anayasa Mahkemesinin Bülent Türk ([GK], B. No: 2014/7002, 1/12/2016) karar ında da vurguland ığı üzere kural olarak ara kararlar ı ile -inceleme tarihi itibar ıyla- henüz kesinle şmemiş nihai kararlara kar şı adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ı yönünden bireysel ba şvuruda bulunulamaz. Bununla birlikte yine an ılan kararda belirtildi ği üzere ara kararlar ına karşı ancak söz konusu ara karar ının yarg ılaman ın bütününü adil olmaktan ç ıkarma ihtimalini n bulunmas ı hâlinde do ğrudan bireysel ba şvuruda bulunulmas ı mümkündür. Bu ba ğlamda ara karar ına karşı doğrudan bireysel ba şvuruda bulunulamamas ının temel hak ve hürriyetlere karşı yap ılan müdahalenin sonuçlar ının ağırlaşmas ına yol açabilece ği durumlarda ar a karar ının verildiği davadaki esasa ili şkin yarg ısal süreç tamamlanmadan da bireysel ba şvuru yap ılmas ının mümkün oldu ğu söylenebilir. 40. Dolay ısıyla somut olayda adli yard ım talebinin reddi nedeniyle ba şvurucunun başta mahkemeye eri şim hakk ı olmak üzere temel haklar ına yap ılan müdahaleye kar şı bireysel ba şvuruda bulunamamas ının yarg ılaman ın bütününü adil olmaktan ç ıkar ıp çıkarmad ığı veya müdahalenin sonuçlar ının ağırlaşmas ına yol aç ıp açmad ığının incelenmesi gerekir. 41. Adli yard ım talebinin reddedilmesinin taraflarca haz ırlama ilkesinin geçerli olduğu yarg ılamada dava giderlerini ödeme gücü bulunmayan taraf ın ilk başta gerekli olan giderleri kar şılayarak davan ın devam ına imkân sa ğlasa da davan ın ilerleyen a şamalar ında delillerini ileri sürmesi, iddias ını ispat edebilmesi için gerekli olabilen ke şif veya bilirki şi incelemesi gibi sonradan ortaya ç ıkacak yarg ılama gideriyle ba ğlant ılı taleplerde bulunup bulunmamas ı üzerinde cayd ırıcı etkisi oldu ğu aç ıktır. Bu cayd ırıcı etki nedeniyle söz konus u taraf ın dezavantajl ı duruma dü şmesi mümkündür. 42. Diğer yandan hukuk düzeni ki şilere haklar ının bir an önce teslim edilmesini hedefler. Davac ılar da ayn ı hedefi gözetir. Bu cihetten bak ıldığında adli yard ım talebi (ve buna ilişkin itiraz ı da) reddedilen davac ılar ın kendilerinin ve ailelerinin geçimini önemli ölçüde zor duruma dü şürme pahas ına yarg ılama giderlerini ödeyerek davalar ını ayakta tutmay ı sağlamaya çal ışmalar ı anlaşılır bir durum olup bu tutumlar ının kendileri aleyhine yorumlanmamas ı gerekir. 43. Aksine bir yakla şımla yani ba şvurucular ın adli yard ım taleplerinin reddine ilişkin kararlara kar şı bireysel ba şvuruda bulunabilmeleri için davalar ının usulden reddine karar verilmesini ve bu karar ın kesinleşmesini elzem görmek yarg ılamada gözetilmesi gerekli anayasal bir ilke olan usul ekonomisi ilkesine ayk ırı olacağı gibi adil yarg ılanma hakk ının güvenceleri ile de ba ğdaşmaz. Bir ba şka deyişle adli yard ım talebinin ancak esas hüküm ile birlikte de ğerlendirilebilece ği düşüncesi bir yandan hakka ula şmay ı geciktirecek bir yanda n da taraflar ı dezavantajl ı bir duruma dü şürebilecek sonuçlar do ğuracakt ır. Dolay ısıyla yukar ıda bahsedilen istisnai durumun somut dava şartlar ında gerçekle ştiği adli yard ım talebinin reddine ili şkin karar ın kesinle şmesinin ard ından salt bu karara yönelik ba şvuru yap ılabileceği sonucuna var ılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 844. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi neticesinde aç ıkça dayanaktan yoksu n olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Müdahalenin Varl ığı ve Hakk ın Kapsam ı 45. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine " adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye erişim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 46. Mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyuşmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelmektedir. Kişinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen veya mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir başka ifadeyle mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizle ştiren s ınırlamalar mahkemey e erişim hakk ını ihlal edebilir ( Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 47. Başvurucunun adli yard ım talebinin reddedilmesi sonucu masraflar ı ödemek zorunda b ırak ılmas ı nedeniyle mahkemeye eri şimine müdahalede bulunuldu ğu aç ıktır. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 48. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 49. Yukar ıda an ılan müdahale Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen şartlar ı yerine getirmedi ği müddetçe Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 50. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen; kanun taraf ından öngörülme, me şru bir amaç ta şıma, ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. (1) Kanunilik 51. Başvuru konusu olayda adli yard ım talebinin 6100 say ılı Kanun'un 334. ve devam ı maddelerinde öngörülen şartlar ın gerçekle şmediği gerekçesiyle Mahkemece reddedildi ği anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 952. Mahkemenin 6100 say ılı Kanun'un 334. madde hükmünü esas alarak verdi ği ret karar ına göre yap ılan müdahalenin kanun taraf ından öngörülme ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. (2) Meşru Amaç 53. Anayasa'n ın 13. maddesi temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ını, ilgili hak ve özgürlü ğe ilişkin Anayasa maddesinde gösterilen özel s ınırland ırma sebeplerini n bulunmas ına bağlı k ılm ıştır. Anayasa n ın 36. maddesinde özel s ınırlama nedeni düzenlenmemi ştir. Anayasa n ın 36. maddesinde, adil yarg ılanma hakk ı için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu düşünülemez. Anayasa Mahkemesi kararlar ında, Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevlerin özel s ınırlama sebebi gösterilmemi ş hak ve özgürlüklere s ınır teşkil edebilece ği kabu l edilmektedir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014; AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015). 54. Yarg ı harçlar ı, yarg ı hizmetinden yararlan ılmas ı karşılığında devlete ödenen katk ı pay ını ifade etmektedir. Yarg ı harc ı ödeme yükümlülü ğü getirilmesiyle, bölünebilen bir kamu hizmeti olan yarg ı hizmetinden yararlananlar ın bu hizmetin maliyetinin bir k ısm ına katlanmas ı hedeflenmektedir. Bunun yan ında yarg ı harc ının abart ılı, zorlama vey a ciddiyetten yoksun taleplerin disipline edilmesi ve gereksiz ba şvurular ın önüne geçilerek mahkemelerin me şgul edilmesinin önlenmesi amac ına hizmet etti ği de aç ıktır. Öte yandan başvurucular ın harç d ışındaki yarg ılama giderleri kar şılığında avans yat ırmakla yükümlü kılınmas ının amac ı ise yarg ılama s ıras ında yap ılmas ı zorunlu giderleri finanse etmektir. Bu giderlerin yarg ı hizmeti talep eden ki şi taraf ından kar şılanmas ı işin doğası gereğidir. Dolay ısıyla başvurucular ın harç ve di ğer yarg ılama giderlerini ödemekle yükümlü kılınmas ının mahkemeye eri şim hakk ının doğasından kaynaklanan ve anayasal aç ıdan meşru amaçlara dayand ığı sonucuna ula şılm ıştır (Famiye Be ğim ve Mehmet Tahir Be ğim, 45). (3) Ölçülülük 55. Adli yard ım talebinin reddedilmesi nedeniyle ba şvurucunun mahkemeye erişimine getirilen s ınırlaman ın ölçülü olup olmad ığı ve başvurucuya a ğır bir yük getirip getirmedi ği hususlar ının değerlendirilmesi gerekir. (a) Genel İlkeler 56. Anayasa'n ın 13. maddesi uyar ınca hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ında dikkate al ınacak ölçütlerden biri olan ölçülülük, hukuk devleti ilkesinden do ğmaktad ır. Hukuk devletinde hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ı istisnai bir yetki oldu ğundan bu yetki ancak durumun gerektirdi ği ölçüde kullan ılmas ı şart ıyla hakl ı bir temele oturabilir. Bireylerin hak ve özgürlüklerinin somut ko şullar ın gerektirdi ğinden daha fazla sınırland ırılmas ı kamu otoritelerine tan ınan yetkinin a şılmas ı anlam ına gelece ğinden hukuk devletiyle ba ğdaşmaz (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014). 57. Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi elveri şlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden olu şmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amac ı gerçekleştirmeye elveri şli olmas ını, gereklilik amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 10orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38; Emrah Yayla [GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020, 68). 58. Gereksiz ba şvurular ın önlenerek dava say ısının azalt ılmas ı ve mahkemeleri n gereksiz yere me şgul edilmeksizin uyu şmazl ıklar ın makul sürede bitirebilmesi amac ıyla belli yükümlülükler öngörülebilir. Bu yükümlülüklerin kapsam ını belirlemek kamu otoritelerini n takdir yetkisi içindedir. Öngörülen yükümlülükler dava açmay ı imkâns ız k ılmad ıkça ya da aşırı derecede zorla ştırmad ıkça mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği söylenemez (Serkan Acar , B. No: 2013/1613, 2/10/2013, 39). 59. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde, mahkemeye eri şim hakk ının kural olarak mutlak bir hak olmay ıp s ınırland ırılabileceğini, bu hususta devletlerin takdir haklar ı gereği baz ı düzenlemeler yapabilece ğini, bununla birlikte getirilecek s ınırland ırmalar ın hakk ın özünü zedeleyecek nitelikte olmamas ı, meşru bir amaç izlemesi, aç ık ve ölçülü olmas ı ve başvurucu üzerinde a ğır bir yük olu şturmamas ı gerektiğini belirtmiştir (Mesut Güzel , B. No: 2014/5876, 22/9/2016, 31). 60. Taraflar ın dava açarken veya yarg ılama s ıras ında harç, gider avans ı gibi yarg ılama giderlerini ödemek zorunda b ırak ılmas ına yönelik düzenlemeler mahkemeye erişim hakk ına müdahale olu şturmakta ise de abart ılı, zorlama veya ciddiyetten yoksu n talepleri disipline etmeye yönelik orant ılı müdahaleler me şru görülebilir. Ancak bu sınırlamalar ın hakk ın özüne zarar vermeyecek nitelikte, me şru bir amaca dayal ı ve kullan ılan arac ın s ınırlama amac ı ile orant ılı olmas ı, kamu yarar ının gerekleri ile bireyin haklar ı aras ında kurulmaya çal ışılan adil dengeyi bozacak şekilde birey aleyhine katlan ılmas ı zor külfetler yüklememi ş olmas ı gerekir ( Özkan Şen, 61, 62). 61. Öte yandan temel hak ve özgürlükleri korumak öncelikle derece mahkemelerinin görevi oldu ğundan ve maddi olgular ı değerlendirmek noktas ında Anayasa Mahkemesine göre daha elveri şli konumda bulunduklar ından derece mahkemelerinin kararlar ında gösterdikleri gerekçeler ölçülülük incelemesinde büyük önem ta şır. (b) İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 62. Başvuru konusu davada Mahkemece adli yard ım talebinin reddedilmesi üzerine başvurucu taraf ından gerekli harç ve masraflar ın yat ırıldığı ve yarg ılaman ın devam etti ği anlaşılmaktad ır. 63. Mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülülü ğü bağlam ında ilk değerlendirilmesi gereken husus elverişlilik kriteridir. Ba şvurucular ın harç ve yarg ılama gideri ödemekle yükümlü k ılınmas ının gereksiz yere dava aç ılmas ını önleme amac ına ulaşılmas ı yönünden elveri şli bir araç oldu ğu aç ıktır (Famiye Be ğim ve Mehmet Tahir Be ğim, 50). 64.İkinci olarak müdahalenin gereklilik kriterini sa ğlay ıp sağlamad ığı incelenmelidir. Gereklilik, mahkemeye eri şim hakk ını en az zedeleyen arac ın seçilmesini ifade etmektedir. Yarg ısal başvurularda ilgililerin harç ve di ğer yarg ılama giderleri ödemekle yükümlü k ılınmas ının mahkemeye eri şim hakk ını kısıtlad ığı tart ışmas ızdır. Bununla birlikte harç ve yarg ılama giderlerini ödeme yükümlülü ğünün doğduğu ana göre müdahalenin Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 11derecesi de ğişebilmektedir. İlgilinin daha yarg ılaman ın başında yarg ılama giderlerini ödemekle yükümlü tutulmas ı ile yarg ılaman ın sonunda yarg ılama giderlerini ödemeye mahkûm edilmesi aras ında müdahalenin a ğırlığı bak ımından önemli farkl ılık bulunmaktad ır. Yarg ılama giderlerinin dava şart ı olarak öngörülmesinin davan ın esas ı karara ba ğland ıktan sonra kişinin yarg ılama giderini ödemekle yükümlü k ılınmas ına nazaran mahkemeye eri şim hakk ına daha a ğır bir müdahale te şkil edeceği kuşkusuzdur. Bu sebeple yarg ılama giderlerini ödeme yükümlülü ğünün yarg ılaman ın sonuna ötelenmesinin hakka daha hafif bir müdahale teşkil etmesi sebebiyle tercihe şayan bir yöntem oldu ğu söylenebilir ( Famiye Be ğim v e Mehmet Tahir Be ğim, 51). 65. Dava aç ılırken kişilerin harç ve gider avans ını peşin ödemekle yükümlü tutulmas ına karşın söz konusu yarg ılama masraflar ının k ısmen veya tamamen dava sonunda ödenmesi durumu gereksiz yere dava aç ılmas ının önlenmesi amac ına hizmet etmeyebilir. Kanun koyucu taraflar ın davan ın hangi a şamas ında yarg ılama giderlerini ödemekle yükümlü olduklar ını belirlemede takdir yetkisine sahiptir. Nitekim kanunda; davac ı tarafça ba şvuru ve maktu harc ın peşin, nispi karar harc ının da dörtte birinin pe şin olarak ödenmesi, yine belirli miktarda gider avans ının davan ın başında al ınmas ı öngörülmek suretiyle mahkemeye eri şim hakk ı bağlam ında araç ve amaç aras ında adil bir denge kurulmaya çal ışılm ıştır. 66. Ekonomik ve sosyal durumlar ı itibar ıyla yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olan ki şilerin sözü edilen masraflar ı davan ın başında ödemekle yükümlü tutulmalar ı ya da yarg ılama sürecinde masraf gerektirecek nitelikteki delillerin dosyaya celbedilmesi için ödeme yapmak zorunda b ırak ılmalar ı mahkemeye eri şimlerini imkâns ız hâle getirebilir vey a önemli ölçüde zorla ştırabilir. Yukar ıda aç ıkland ığı gibi adli yard ım kurumunun, taraflar ın talep ve delillerini ileri sürme, iddialar ını ispat etme imkânlar ını kolaylaştırarak bu suretle yarg ısal sürece etkili bir şekilde kat ılımlar ını sağlad ığı, böylece mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahaleyi daha dengeli hâle getirdi ği anlaşılmaktad ır. 67. Dava aç ılırken veya yarg ılama s ıras ında taraflardan birine yükletilen harç ve diğer yarg ılama masraflar ının miktar ı, ilgilinin ödeme kabiliyeti ve k ısıtlaman ın getirildi ği dava aşamas ı, mahkemeye eri şim hakk ı yönünden dikkate al ınmas ı gereken hususlard ır. Bu açıdan somut olay ko şullar ında ölçülülük incelemesi yap ılırken Mahkeme taraf ından ödenmesi istenen harç ve yarg ılama giderlerinin ba şvurucuya a şırı bir külfet olu şturup oluşturmad ığı, bu yükümlülü ğün kald ırılmas ının yolu olan adli yard ımla ilgili verilen ret karar ının gerekçesinin yeterlili ğinin de de ğerlendirilmesi gerekti ği aç ıktır. 68. Somut olayda ba şvurucunun adli yard ım talebi davan ın başında reddedilmi ş ve başvurucu 3.468,48 TL tutar ındaki yarg ılama harç ve masraflar ını ödemek zorunda bırak ılm ıştır. Davan ın aç ıldığı y ıl için belirlenen brüt asgari ücret 1.777,50 TL olup başvurucudan ödemesi istenen tutar ise asgari ücretin yakla şık iki kat ıdır. Ret gerekçesinde n Mahkemenin emniyet, belediye, ihtiyar heyetleri veya muhtarl ık taraf ından verilen fakirlik kâğıtlar ı ile sosyal ve ekonomik durum raporlar ının yeterli ispat arac ı olma özelli ğini yitirdiği görüşünde oldu ğu için muhtarl ıktan al ınan belgeyi yeterli görmedi ği anlaşılm ıştır. Mahkeme, hangi belgelerin kabul edilebilir oldu ğu hususunda ise herhangi bir aç ıklamaya yer vermemiştir. Diğer taraftan Mahkemenin ba şvurucunun kendisini vekil ile temsil ettirmesinden hareketle söz konusu yarg ılama masraflar ı nedeniyle önemli ölçüde maddi sıkıntıya düşmeyeceği görüşünde oldu ğu ve adli yard ım müessesesinin geni ş yorumlanmas ının iş hukuku yarg ılamas ı aç ısından Hazineye büyük külfet getirece ğine inand ığı görülmüştür. Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 1269. Öncelikle belirtmek gerekir ki ba şvurucular ın davada bir vekille temsil edilmi ş olmas ı adli yard ım talebinin reddi için tek ba şına yeterli bir gerekçe olamaz. Bu şekildeki kategorik yakla şım adli yard ım karar ı verilmesinde ilgililerin gerçek mali durumlar ının dikkate al ınmas ını önlemektedir. Ba şvurucular ın s ırf vekil ile temsil edilmelerinden hareketle mali güçlerinin yarg ılama giderlerini kar şılayacak düzeyde oldu ğu sonucu ç ıkar ılamaz. 70. Diğer taraftan 110 TL i ş göremezlik ücreti alan ba şvurucunun söz konusu tutar ı ödemesi hâlinde kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde güçle ştireceği iddias ını desteklemek için muhtarl ıktan ald ığı belgeye itibar edilmezken ekonomik durumunun elverişsizliğini ortaya koyabilece ği hangi belgelere itibar edilece ğinin Mahkemece belirtilmemesi ba şvurucuyu iddias ını ispat hususunda zay ıf durumda b ırakm ıştır. 71. Tüm bu hususlar birlikte de ğerlendirildi ğinde davan ın aç ıldığı dönemde -brüt asgari ücretin yakla şık iki kat ı tutar ında olan- 3.468,48 TL dava harc ı ve gider avans ının başvurucunun dava açmas ını aşırı derecede zorla ştıracak nitelikte oldu ğu, başvurucunun adli yard ım talebinin, ekonomik ve sosyal durumuna ili şkin iddias ının aksini ortaya koyacak yeterlilikte olmayan bir gerekçeyle reddedilerek bu masraflar ile yarg ılama s ıras ında ç ıkmas ı muhtemel giderleri kar şılamak zorunda b ırak ılmas ı suretiyle mahkemeye eri şimine yap ılan müdahalenin gözetilen me şru amaç ile korunmak istenen hak yönünden gerekli ve orant ılı olmad ığı, başvurucu üzerinde a şırı bir yük olu şturduğu, bu aç ıdan yap ılan müdahalenin ölçüsüz oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. 72. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Recai AKYEL ve Y ıldız SEFERİNOĞLU bu görü şe kat ılmam ışlard ır. C. Diğer İhlal İddialar ı Yönünden 73. Başvurucunun mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden mülkiyet hakk ının ve adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiği yönündeki di ğer şikâyetleri hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 74. 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 1375. Başvurucu, ihlalin tespitine ve yeniden yarg ılama yap ılmas ı ile 50.000 T L manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 76. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 77. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 78.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 79.İncelenen ba şvuruda, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 80. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için -adli yard ım karar ının verildiği davan ın yarg ılamas ının devam etti ği dikkate alındığında- başvuru konusu adli yard ım karar ı yönünden yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, adli yard ım talebine ili şkin olarak yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin adli yard ım talebinin reddi karar ı yönünden yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili Batman 1. İş Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 1481.İhlalin tespiti ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. 82. 3.600 TL vekâlet ücretinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, C. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE Recai AKYEL ve Y ıldız SEFERİNOĞLU'nun kar şıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, D. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için -adli yard ım karar ının verildiği davan ın yarg ılamas ının devam etti ği dikkate alınarak- adli yard ım talebinin reddi karar ı yönünden yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla Batman 1. İş Mahkemesine (E.2017/246) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, F. 3.600 TL vekâlet ücretinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/11/2021 tarihinde karar verildi. Başvuru Numaras ı: 2017/39062 Karar Tarihi :10/11/2021 15KARŞIOY Davan ın aç ıldığı dönemde 3.468,00 TL dava harc ı ve gider avans ının, başvurucunun dava açmas ını aşırı derecede zorla ştıracak nitelikte oldu ğu, başvurucunun adli yard ım talebinin ekonomik ve sosyal durumuna ili şkin iddias ının aksini ortaya koyacak yeterlilikte olmayan bir gerekçeyle reddedilerek bu masraflar ile yarg ılama s ıras ında ç ıkmas ı muhtemel giderleri kar şılamak zorunda b ırak ılmas ı suretiyle mahkemeye eri şimine yap ılan müdahalenin gözetilen me şru amaç ile korunmak istenen hak aç ısından gerekli ve orant ılı olmad ığı, başvurucu üzerinde a şırı bir yük olu şturduğu bu aç ıdan yap ılan müdahalenin ölçüsüz oldu ğu, Anayasan ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine dair ço ğunluk görü şüne iştirak etmemekteyiz. Şöyle ki; 1. Başvurucu adil yarg ılama hakk ının ihlal edildi ği iddis ıyla yarg ılaman ın bir parças ını Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başka bir ifade ile başvurucu mahkemece verilen nihai bir karar sonras ında değil, adli yard ıma ilişkin ara karara karşı başvuru yapm ıştır. 2. Başvurucu taraf ından yarg ılaman ın bir parças ının yarg ılaman ın tamam ından bağıms ız olarak adil yarg ılama hakk ı kapsam ında incelenmesini hakl ı k ıldığını açıklamam ıştır. İlk derece mahkemesinin bir haftal ık kesin süre vermesi üzerine harç ve yarg ılama giderlerini de süresinde yat ırm ıştır. Söz konusu harc ı ödemesi için a şırı bir külfete düştüğünü de izah etmemi ştir. 3. Yukar ıda aç ıklanan nedenlerle ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edilmediğini düşündüğümüz için ço ğunluk görü şüne kat ılmamaktay ız. Üye Üye Recai AKYEL Y ıldız SEFERİNOĞLU