1 REKABET KURUMU REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : D4/1/S.C. -99/5 (Menfi Tespit/Muafiyet) Karar Sayısı : 99-31/281 -170 Karar Tarihi : 22.6.1999 A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU. Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Dr. Kemal ER OL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER. B- RAPORTÖRLER: Süleyman CENGİZ, Serpil ÇINAROĞLU, Murat AYBER, M. Okan ALPAY C- BAŞVURUDA BULUNAN: Toyotasa
1 REKABET KURUMU REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : D4/1/S.C. -99/5 (Menfi Tespit/Muafiyet) Karar Sayısı : 99-31/281 -170 Karar Tarihi : 22.6.1999 A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU. Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Dr. Kemal ER OL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER. B- RAPORTÖRLER: Süleyman CENGİZ, Serpil ÇINAROĞLU, Murat AYBER, M. Okan ALPAY C- BAŞVURUDA BULUNAN: Toyotasa Toyota -Saba ncı Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. Vekili: Av. Murat VANLIOĞLU Gülsuyu Mevkii, Ankara Asfaltı, 81540 Kartal, Maltepe -İSTANBUL D- TARAFLAR: - Toyotasa Toyota -Sabancı Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. Gülsuyu Mevkii, Ankara Asfaltı, 8 1540 Kartal, Maltepe İSTANBUL - Yetkili Satıcıları E- DOSYA KONUSU: Toyotasa Toyota -Sabancı Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. (Toyotasa) ile yetkili satıcıları arasında akdedilen "Yetkili Satıcılık Sözleşmesi" için Menfi Tespit Bel gesi verilmesi talebi. F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.5.1998 tarih, 1059 sayı ile intikal eden başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4, 5 ve 8. maddeleri uyarınca düzenlenen 24.5.1999 tarih, D4/1/S.C. -99/5 sayılı Muafi yet/Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu, 24.5.1999 tarih, REK.0.08.00.00/46 sayılı Başkanlık önergesi ile 99 -31 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.. G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Başvuru konusu anlaşmanın 4054 sayılı Kanun'un "Rekabeti Sını rlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar başlıklı 4. maddesi kapsamında hukuka aykırı bir anlaşma olarak kabul edilerek, Kanun un 40. maddesinin birinci fıkrası hükmü doğrultusunda, anlaşmanın tarafları olan; Toyotasa ve bu teşebbüsle bildirim konusu dağ ıtım ve servis anlaşmasını akdeden teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasının yerinde olacağı düşünülmektedir. H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME Bildirim çerçevesinde, Toyotasa nın yetkili satıcıları ile akdettiği Yetkili Satıcılık Sözleşmesi ve ekinde gönd erilen değişiklik metni birlikte, sözleşmenin son hali olarak değerlendirilmiştir. Bildirim konusu anlaşmanın, Belirlenmiş bir bölgede sözleşme konusu motorlu araçların dağıtımı, servisi ve yedek parçalarının 2 REKABET KURUMU sağlanması şeklinde ifade edilen konusu; Aşa ğıda tarifi yapılan Toyota Ürünlerinin pazarlanması hedefi doğrultusunda başlatılacak işbirliğinde Şirket ve Yetkili satıcı sıfatı ile karşılıklı hak ve yükümlülüklerin tayini ile Toyota Ürünleri yetkili satıcısı sıfatı ile görevlendirilecek Yetkili Satıcı nın görev alanının tespiti olarak belirtilen amacı; Satış bölgeleri tanımlanarak yetkili satıcılar arasında coğrafi pazar paylaşımı öngörülmesi; satıcının anlaşma konusu mamülleri sadece sağlayıcıdan almasının şarta bağlanması; yetkili satıcının bir mik tar mamülü almakla mükellef olması gibi rekabeti kısıtlayıcı hükümleri dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırılık oluşturduğu, bu sebeple aynı Kanun un 8. maddesi kapsamında Menfi Tespit Belgesi verilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Bildirime konu olan anlaşma, motorlu taşıtların dağıtım veya servislerine ilişkin olması nedeniyle, 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde de değerlendirilmiştir. Söz konusu anlaşma, 1998/3 sa yılı Tebliğ in 2. maddesinde düzenlenen ve Tebliğ kapsamının önemli unsurlarından olan bölgesel korumayı düzenlememiştir. Anlaşma, bu haliyle, yetkili satıcının bağımsızlığını sağlayıcı karşısında yeterince korumamaktadır. Öte yandan, her ne kadar satıcını n bağımsızlığını koruyan bir satış bölgesi belirlenmemiş ise de satıcının faaliyet alanını sınırlandıran 2 km. çaplı bir alan tespit edilmiştir. Anlaşmanın 10. maddesinin, ŞİRKET özel ödeme veya finansman koşulları uygulamak suretiyle Satış Bölgesinde sat ış yapmaya yetkilidir. ŞİRKET bu hakkını resen kullanabileceği gibi özel ya da tüzel kişilere de devredebilir. şeklindeki (c) bendi, anılan Tebliğ in Grup Muafiyeti Kapsamı Dışında Kalan Koşul ve Yükümlülükler başlıklı 7. maddesinin anlaşma bölgesini ko rumaya yönelik (d) bendinin, Sağlayıcının, anlaşma ile satıcının anlaşma bölgesinde faaliyet gösteren başka satıcı teşebbüslerle, anlaşma konusu malların dağıtım ve servisi konusunda veya anlaşma bölgesini değiştirme konusunda anlaşma yapma hakkını saklı tutması nı grup muafiyeti kapsamı dışında bırakan hükmünü ihlal eder niteliktedir. Dolayısıyla 1998/3 sayılı Tebliğ in 7. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen, Bu maddenin a,b,c ve d bentlerinde sıralanan rekabet sınırlamalarından bir veya birkaçı anla şmada yer alıyorsa, anlaşmada yer alan rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki tüm hükümler de muafiyetten yararlanamaz... hükmü gereğince anılan anlaşmanın, grup muafiyetinden yararlanması mümkün değildir. Bunun yanı sıra, anlaşma nın 9. maddesinin, YETKİLİ S ATICI, ŞİRKET çe öngörülen esaslar dahilinde kredili satışlar yapmayı kabul ve taahhüt etmektedir. şeklindeki (b) bendinin, Tebliğ in 7. maddesinin (e) bendinin Üretici, sağlayıcı veya dağıtım sistemi içindeki diğer teşebbüslerin, anlaşma konusu malların yeniden satışında, satıcının fiyat belirleme ve indirim konusundaki serbestliğini doğrudan ya da dolaylı olarak kısıtlaması hükmü kapsamında olduğu ve dolayısıyla anılan Tebliğ maddesinin ikici fıkrasının; e, f, g, h, i, j ve k bentlerinde sıralanan re kabet sınırlamalarından bir veya birkaçı varsa, bu uygulamayı yapan üretici, sağlayıcı veya dağıtım sistemi içindeki diğer bir işletme lehine olan rekabet sınırlamaları muafiyetten yararlanamaz. hükmü gereğince bu maddenin muafiyetten yararlanamayacağı so nucuna varılmıştır. Bildirim konusu anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyen yukarıdaki maddelerin yanı sıra, bu anlaşmanın, 1998/3 sayılı Tebliğ in sırasıyla, 3 REKABET KURUMU 4/b-5, 7/h, 4/b -3, 5/c ve (d), 4/b -9, 5/c ve (d) düzenlemelerini ve genel amacın ı aşacak şekilde yorumlanması ve uygulanması imkanı bulunan, YETKİLİ SATICI ...garanti süresi ve kapsamı dışında da ŞİRKET tarafından kalitesi onaylanmayan yedek parçaları üçüncü şahıslardan temin etmemeyi, satışına aracılık etmemeyi ve Toyota Araçlarında ve bu araçlar için verilen müşteri hizmetlerinde kullanmamayı...taahhüt etmektedir. şeklindeki 2. maddesi, YETKİLİ SATICI, Toyota ürünleri haricinde herhengi bir motorlu aracın ve yedek parçalarının üretimi, pazarlaması, bakım servisi ile iştigal eden i şletme ve kuruluşların ana veya yetkili satıcısı olmamayı; başka marka yeni araç satamayacağını, kabul ve taahhüt eder... şeklindeki 4. maddesinin (e) bendi, ŞİRKET, YETKİLİ SATICI nın satın almasını öngördüğü, yıllık araç miktarını ve modellerini, bölge sel düzeyde önceki yıllarda gerçekleşen ve ileride gerçekleşmesi tahmin edilen satış miktarlarını ve ŞİRKET hedeflerini de dikkate alarak her yılın ilk ayı içinde YETKİLİ SATICI ya bildirecektir. YETKİLİ SATICI bildirilen bu miktarları satın almakla yüküml üdür... şeklindeki 5. maddesinin (c) bendi, YETKİLİ SATICI Toyota ürünlerini tüketiciler dışındaki, pazarlama şirketi galeri, acente v.s. gibi yeniden satıcılara, mevcut bir aracın bakım ve onarımında kullanmayacak özel servislere, parça dükkanlarına v.b. kuruluşlara satamaz. şeklindeki 9. maddesinin (g) bendi ve ...ŞİRKET bölgesel düzeydeki önceki ve ileride yapılması muhtemel satış miktarını da dikkate alarak, bulundurulmasını istediği stok miktarını ve çeşitlerini zaman zaman yetkili satıcıya bildirec ektir. YETKİLİ SATICI, bildirilen miktar uyarınca stok bulunduracaktır. YETKİLİ SATICI nın bu konuda makul bir süre içerisinde ŞİRKETE itiraz etme, kabul görmediğinde ise mahkemeye başvurma hakkısaklıdır. YETKİLİ SATICI, bu şekilde saptanan seviyedeki Toyo ta ürünlerinin stokunu muhafaza etmeyi kabul ve taahhüt etmiştir. şeklindeki 20. maddesinin (c) bendi hükümlerini içeriyor olması da söz konusu anlaşmanın grup muafiyetinden yararlandırılmasını engellemektedir. Öte yandan, bildirim konusu anlaşmanın, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyetten yararlanıp yararlanamayacağına ilişkin olarak, benzer anlaşmaları belli koşulların varlığı halinde blok olarak Kanun un ilgili maddelerinin uygulamasından muaf tutan Grup Muafiyet Tebliği nin varl ığı dikkate alınmıştır. Bu Tebliğ de muafiyet alabileceği kabul edilen rekabeti kısıtlayıcı düzenlemeleri aşan hükümler içeren anlaşmalara, bireysel muafiyet tanınması grup muafiyetinin anlamını ortadan kaldıracaktır. Esasen, ilgili Tebliğ in düzenlemeleri , ilişkin oldukları alanlardaki en makul kısıtlamalara işaret etmektedirler ve aynı alanlardaki daha kapsamlı kısıtlamalar, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi birinci fıkrası (d) bendinde yer alan Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi iç in zorunlu olandan fazla sınırlanmaması şartına aykırıdır. Bu nedenle ilgili anlaşmalara bireysel muafiyet verilmesi de mümkün değildir. Ancak, gerekli değişikliklerin yapılması halinde söz konusu anlaşma 1998/3 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinde n yararlanabilecektir. I- SONUÇ Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında; a) Toyotasa Toyota -Sabancı Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. ile yetkili satıcıları arasında akdedilen "Yetkili Satıcılık Sözleşmesi"nin zamanında bildirilmiş olması da dikkate alınarak, söz konusu anlaşmaların 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis 4 REKABET KURUMU Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ne uyumlu hale getirilmesi halinde adı geçen Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanmasına, b) Öngörülen düzeltme lerin yapılması için ilgili taraflara kararın tebliğinden itibaren 60 gün süre verilmesine ve bu süre sonunda düzeltmelerin yapıldığına dair belgelerin Kurum'a sunulmasına, c) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun un 56. maddesi uyarınca sözleşmenin geçersiz sayılacağının, öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı Kanun'un 16. ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.