TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR YAŞAR YÜCE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/7592) Karar Tarihi: 13/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/7592 Karar Tarihi : 13/1/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Gizem Ceren DEM İR KOŞAR Başvurucu : Yaşar YÜCE Vekili : Av. Fatih YÜCE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ında kötü muameleye maruz kalma ve olumsuz tutulma ko şullar ı nede
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR YAŞAR YÜCE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/7592) Karar Tarihi: 13/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/7592 Karar Tarihi : 13/1/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Gizem Ceren DEM İR KOŞAR Başvurucu : Yaşar YÜCE Vekili : Av. Fatih YÜCE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ında kötü muameleye maruz kalma ve olumsuz tutulma ko şullar ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/3/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 4. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ına (FETÖ/PDY) üye olma suçundan 20/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınan başvurucu, askerî makamlarca kolluk birimine teslim edilmi ştir. 24/7/2016 tarihinde Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ında n başvurucunun tutuklanmas ına karar verilmi ştir. Başvurucu hakk ında kamu davas ı aç ılm ış olup yarg ılaman ın devam etti ği anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/7592 Karar Tarihi : 13/1/2022 37. Başvurucunun gözalt ında bulundu ğu 20/7/2016-23/7/2016 tarihleri aras ında Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesi taraf ından her gün için ayr ı olmak üzer e düzenlenen toplam dört adli muayene raporunda ba şvurucunun vücudunda herhangi bir darp veya cebir izine rastlanmad ığı belirtilmi ştir. 8. Başvurucu 29/7/2016 tarihinde Cumhuriyet Ba şsavc ılığına verdiği dilekçe ile gözalt ında kötü muameleye maruz kald ığını ileri sürmü ş ve şikâyetçi olmu ştur. 9. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 17/1/2017 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar vermi ştir. Karar ın gerekçesi şöyledir: "Yaşar YÜCE hakk ında Ankara Merkez Komutanl ığına yaz ılı gözalt ı talebinin bulunduğu, yakalama ve gözalt ına alma tutana ğı, yakalama ve üst arama, geçici muhafaza alt ına alma tutana ğı, şahs ın polise teslim tutana ğının bulundu ğu, teslim öncesi Ankar a Merkez Komutanl ığı 1. Askeri İnzibat Bölge Komutanl ığı taraf ından Revir Ba ştabipliğine sevk edildi ği, müştekinin burada Merkez Komutanl ığında bulundu ğu süre içerisinden darp ve cebire maruz kalmad ığına dair evrak ı imzalad ığı, doktor imzas ıyla da şahs ın akti f yak ınmas ının olmad ığı, anamnez do ğal darp ve cebir izine rastlanmad ığının belirtildi ği, Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesinden al ınan 20/07/2016 tarihli Genel Adl i Muayene Raporunda darp ve cebir izinin bulunmad ığı, şikayeti bulunmad ığı, şahs ın HT nedeniyle ilaç kulland ığının belirtildi ği, 21/07/2016 tarihli Muayene Raporunda da ayn ı şekilde darp ve cebir izine rastlan ılmad ığı ve şikayetinin olmad ığının belirtildi ği, 22/07/2016 tarihli raporda da son muayenesinden farkl ı bir bulguya rastlanmad ığının belirtildiği, 23/07/2016 tarihli iki ayr ı raporda darp ve cebir izinin bulunmad ığının belirtildiği, 24/07/2016 ve 25/07/2016 tarihli raporlarda da ayn ı şekilde darp ve cebir izini n olmad ığının belirtildi ği, Emniyet Müdürlü ğünün cevabi müzekkerelerinde, şahıslar ın tutulduğu Başkent Kapal ı Spor Salonunun kamera kay ıtlar ının bulunmad ığının belirtildi ği Müştekinin müteaddit müessir fiil, kötü muamele ve i şkenceye maruz kald ığına ve hakaret edildi ğine dair delil bulunmad ığı, 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleştirile n Darbeye Te şebbüs eylemiyle ilgili olarak şüpheli say ısının çok fazla olmas ı, Darbeye Teşebbüs eyleminin mahiyeti itibariyle Emniyet Birimlerinin haz ırlıksız olmas ı nedeniyle fiziki şartlar ın yetersiz kald ığı, yakalanan şahıslar ın aç ık havada, beton zeminde, spor salonunda ve çad ırda gözalt ında tutulmalar ında herhangi suç kast ı bulunmad ığı, aksin e terör örgütü üyeli ği iddia edilen şüphelilerin nezarethane yerine, yaz ay ında aç ık havada, spor salonu ve çad ır gibi mahallerde kalmalar ının fiziki şartlar ın yetersizli ğini gösterdi ği, görevli polislerin mevzuat do ğrultusunda hareket etti ği..." 10. Başvurucunun an ılan karara kar şı yapt ığı itiraz 28/12/2017 tarihinde reddedilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 11.İlgili Hukuk için bkz. Yasin Akdeniz (2), B. No: 2017/19108, 8/7/2020, 17-22. V.İNCELEME VE GEREKÇE 12. Anayasa Mahkemesinin 13/1/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2018/7592 Karar Tarihi : 13/1/2022 4A. Gözalt ında Tutulma Ko şullar ı Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı 13. Başvurucu; spor salonunda gözalt ında tutuldu ğunu, kendisine yeterli yiyecek ve içecek verilmedi ğini, hijyen ko şullar ına uygun ortam sa ğlanmad ığını, yatma ve ısınma için gerekli malzemelerin verilmedi ğini belirterek Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 14. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulabilmesi için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 15. Anayasa Mahkemesi gözalt ında tutulan ki şilerin nezarethane tutma ko şullar ının yetersizliği nedeniyle kötü muameleye maruz kald ığı yönündeki iddialar ıyla ilgili olarak temel ilkeleri ortaya koydu ğu ve değerlendirmelerde bulundu ğu karar ında, şikâyete konu yetersiz ko şullardaki tutma hâli sona ermi şse idari yarg ı yolunda aç ılacak tam yarg ı (tazminat) davas ını etkili bir yol olarak kabul etmi ştir ( Nebahat Baysal Gül , B. No: 2016/14634, 28/5/2019, 17-31; ayr ıca yetersiz miktarda yiyecek ve içecek verilmesi iddias ı yönünden bkz. Tuncay Gürsen, B. No: 2016/35379, 15/1/2020, 17-23). Bu başvuruda da an ılan içtihatta belirlenen temel ilkeden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 16. Bu durumda 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi dikkate al ındığında ulaşılabilir ve tutulma ko şullar ının standartlara uygun olmamas ı sebebiyle do ğan maddi ve manevi zararlar ın karşılanmas ı bak ımından başarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi oldu ğu görülen tam yarg ı davas ı başvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna var ılm ıştır. 17. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Gözalt ında Kötü Muameleye Maruz Kal ınd ığına İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 18. Başvurucu; gözalt ında uzun süre kelepçeli şekilde tutuldu ğunu, ensesine, s ırtına ve beline vuruldu ğunu, küfür, hakaret ve tehdide maruz kald ığını, nakiller s ıras ında elleri arkadan kelepçeli ve ba şı eğik şekilde yolculuk yapt ırıldığını, maruz kald ığı muamelenin doktorlar taraf ından bilinmesine kar şın raporlara geçirilmedi ğini belirterek kötü muamele yasağının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu; mü şteki s ıfat ıyla beyan ı al ınmamas ı, şüpheli ve tan ık beyan ına başvurulmamas ı, sağlık raporu düzenleyen sa ğlık görevlilerinin bilgisine ba şvurulmamas ı nedeniyle şikâyetleri hakk ında yürütülen soru şturman ın etkili olmad ığını da ifade etmi ştir. 19. Bakanl ık görüşünde; gözalt ı sürecinde ba şvurucunun her gün düzenli olarak sağlık muayenesinin yap ıldığı, Başsavc ılık taraf ından soru şturma sürecinde ba şvurucunun gözalt ında kald ığı süreç ile ilgili olarak Ankara Emniyet Müdürlü ğünden bilgi ve belgelerin Başvuru Numaras ı: 2018/7592 Karar Tarihi : 13/1/2022 5talep edildi ği, bu kapsamda ba şvurucunun kötü muameleye maruz kald ığını iddia etti ği tarihlerdeki tüm adli muayene raporlar ının soruşturma dosyas ına dâhil edildi ği, bu raporlar ın tamam ında başvurucunun bir şikâyetinin olmad ığı, vücudunda darp ve cebir izinin bulunmad ığının değerlendirilmi ş olduğu belirtilmi ştir. 20. Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvurucu, sa ğlık raporlar ının usulüne uygun olarak al ınmad ığını, maruz kald ığı bir k ısım eylemlerin vücudunda iz bırakmas ının mümkün olmad ığını, tan ık beyan ına başvurulmad ığını, sunduğu delillerin dikkate alınmad ığını, etkili soru şturma yürütülmedi ğini belirtmi ştir. 2. Değerlendirme 21. Anayasa'n ın "Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı" kenar ba şlıklı 17. maddesinin birinci ve üçüncü f ıkralar ı şöyledir: "Herkes, ya şama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz." 22. Anayasa n ın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, (...) ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 23. Herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ı Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddenin birinci f ıkras ında insan onurunun korunmas ı amaçlanm ıştır. Üçüncü f ıkras ında da kimseye işkence ve eziyet yap ılamayaca ğı, kimsenin insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan ceza veya muameleye tabi tutulamayaca ğı hüküm altına al ınm ıştır (Cezmi Demir ve di ğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, 80). 24. Devletin bireyin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sayg ı gösterme yükümlülü ğü, öncelikle kamu otoritelerinin bu hakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin üçüncü f ıkras ında belirtilen şekillerde ki şilerin fiziksel ve ruhsal zarar görmelerine neden olmamalar ını gerektirir. Bu, devletin bireyin vücut ve ruh bütünlü ğüne sayg ı gösterme yükümlülü ğünden kaynaklanan negatif ödevidir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 81). 25. Anayasa n ın 17. maddesi Anayasa'n ın 5. maddesiyle birlikte değerlendirildi ğinde devlete ayr ıca kişilerin işkence ve eziyete ya da insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir ceza veya muameleye maruz b ırak ılmalar ını engelleyecek tedbirler alma ödevi yüklemektedir. An ılan yükümlülük, devletin ki şilerin fiziksel ve ruhsal bütünlüklerini idari ve yasal mevzuat arac ılığıyla koruma hususundaki pozitif yükümlülü ğünü oluşturmaktad ır. 26. Devletin ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ında sahip olduğu pozitif yükümlülü ğün usule ili şkin boyutu çerçevesinde bireyin bir devlet görevlisi taraf ından hukuka ayk ırı olarak ve Anayasa n ın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutuldu ğuna ilişkin savunulabilir bir iddias ının bulunmas ı hâlinde olay Başvuru Numaras ı: 2018/7592 Karar Tarihi : 13/1/2022 6hakk ında etkili bir soru şturman ın yürütülmesi gerekmektedir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 110; Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 25). 27. Başvurucu, gözalt ı ve nakiller s ıras ında uzun süre kelepçeli şekilde tutulmas ından şikâyet etmektedir. Somut olayda ba şvurucunun FETÖ/PDY ile ba ğlant ısı olduğu şüphesiyle darbe te şebbüsünden yaln ızca beş gün sonra gözalt ına al ındığı, gözalt ına alınan kişilerin çoklu ğu nedeniyle spor salonunda yüzlerce ki şiyle birlikte tutuldu ğu anlaşılm ıştır. Bu ko şullar alt ında güvenlik gerekleri do ğrultusunda ba şvurucuya kelepçe tak ılmas ının makul bir tedbir oldu ğu ve kelepçe tak ılmas ının bu olayda kötü muamele yasağının ihlali için aranan asgari a ğırlık derecesini a şan bir muamele olmad ığı sonucuna ulaşılm ıştır. 28. Başvurucu; gözalt ı sıras ında ensesine, beline ve s ırtına vuruldu ğunu beyan etmektedir. Ba şvurucu hakk ında gözalt ı süresince al ınan toplam dört adli muayene raporunda da başvurucuda darp ve cebir izine rastlanmad ığı belirtilmi ştir. Başvurucu, maruz kald ığı muamelenin doktorlar taraf ından bilinmesine kar şın raporlara geçirilmedi ğini belirtmekte ise de kötü muamele iddialar ını destekleyen bir bulgu ortaya koyamam ıştır. İleri sürdü ğü kötü muameleler sonucunda vücudunda bir yaralanma meydana gelip gelmedi ği yönünde bir açıklama da yapmam ıştır. Yine ba şvurucunun sözlü şiddet iddialar ını destekleyen bir veri dosya kapsam ında bulunmamaktad ır. Tüm bu tespitlere göre ba şvurucunun kötü muameleye maruz kald ığına ilişkin savunulabilir bir iddia ortaya koyamad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Gözalt ında tutulma ko şullar ından dolay ı kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, 2. Kolluk görevlilerinin kas ıtlı eylemlerinden dolay ı kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 13/1/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.