TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR CENK BALCIO ĞLU BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/6390) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/6390 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucu : Cenk BALCIO ĞLU I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, kamu görevlisi olan ba şvurucunun sosyal medya hesab ı üzerinden yapt ığı paylaşımlar nedeniyle
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR CENK BALCIO ĞLU BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/6390) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/6390 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucu : Cenk BALCIO ĞLU I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, kamu görevlisi olan ba şvurucunun sosyal medya hesab ı üzerinden yapt ığı paylaşımlar nedeniyle hakk ında disiplin yapt ırımı uygulanmas ının ifade özgürlü ğün ü ihlal ettiği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, ba şvuruya konu olaylar ın yaşand ığı tarihte Fethiye A ğız ve Diş Sağlığı Merkezinde di ş hekimi olarak görev yapmaktad ır. 3. Başvurucunun somut olaya konu sosyal medya payla şımlar ı şu şekildedir: "- [Türk Silahl ı Kuvvetlerinin Afrin operasyonu ile ilgili olarak] 'Dün Afrin'de hayat ını kaybeden Üste ğmen O.K.'n ın YPG nin eline geçen cesedi malzeme ve silahlar ı liveuamap.com.sitesinde yay ınlan ınca bugün siteye engel koymu şlar. Ancak sadece liveuamap.com a de ğil çok say ıda siteye foto ğraflar gönderilmi ş zaten. Hangi birine engel koyacaks ınız, dünya kadar web sitesi var.' - [www.almasdarnews.com sitesinin son dakika haberi olarak verdi ği ve haber başlığının Türkçe çevirisi ' Kürt hükumeti resmi olarak Suriye ordusundan Afrin'i Türkiye'den korumaya ça ğırıyor' olan görselin üzerine] 'Enteresan bir geli şme haber önce yay ınlanm ıştı ama bu ak şam yay ınlanan resmi açıklamada do ğrulanm ış görülüyor.' " 4. Söz konusu payla şımlar nedeniyle ba şvurucu hakk ında disiplin soru şturmas ı başlatılm ıştır. Başvurucu ifadesinde; Suriye'deki iç sava şı belirli internet sitelerinden takip ettiğini, üsteğmen O.K.n ın hayat ını kaybetmesinden sonra bu sitelere eri şimin engellemesine rağmen Twitter'daki as ıl haber kayna ğının ulaşılabilir oldu ğunu görünce engellemenin anlams ız olduğu düşüncesiyle payla şımda bulundu ğunu, kulland ığı ceset ifadesini ho ş Başvuru Numaras ı: 2019/6390 Karar Tarihi : 4/10/2023 3olmad ığını düşünerek daha sonra cenaze olarak güncelledi ğini, Suriye ordusunun Afrin'e davet edilme haberi hakk ında ise kendisi için önemli olan ın Suriye'nin toprak bütünlü ğünün sağlanmas ı olduğunu ve bu sayede Türkiye'nin kay ıplar ının daha az olaca ğını ve iç sorunlar ına odaklanabilece ğini belirtmi ştir. 5. Soruşturma neticesinde ba şvurucunun " Devletimizin Afrin Operasyonu ve şehitlerimiz hakk ında hakaret ve küçük dü şürücü ifadeler kullanmad ığı, sosyal medya üzerinden ülkemizin d ış politikas ı ve sosyal medya sansürlemesi hususunda ele ştirilerde bulunduğu kanaatine var ıldığı, ancak sayg ın bir devlet memuru olarak i şi ve mesle ği ile ilgisiz bir konuda herkese aç ık sosyal medya üzerinden kendisinin Türkiye Cumhuriyeti Devletinin bir memuru oldu ğunu göz ard ı edip, Devlet ve Hükumet politikalar ını eleştirmesine ba ğlı şikayet ve ho şnutsuzluğa sebep oldu ğu" belirtilerek söz konusu eylemin 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkras ının (B) bendinin (d) alt bendi uyar ınca " Hizmet d ışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davran ışlarda bulunmak " kapsam ında kald ığı gerekçesiyle ba şvurucunun k ınama cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvurucu, hakk ında tesis edilen disiplin cezas ının iptali istemiyle idare mahkemesine ba şvurmuştur. İlk derece mahkemesi, soru şturmac ı taraf ından usulüne uygun olmayan bir şekilde savunma al ındığı gerekçesiyle dava konusu i şlemin iptaline kara r vermiştir. 7. Daval ı idare, iptal karar ına karşı istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. Bölge idare mahkemesi, savunma hakk ının kullan ımına ilişkin herhangi bir hukuka ayk ırılık bulunmad ığını, davan ın esas ı hakk ında ise payla şımlar ın içeriği dikkate al ındığında eylemin sübuta erdi ğini belirterek ilk derece mahkemesi karar ının kald ırılmas ına ve davan ın reddine kesin olarak karar vermi ştir. 8. Başvurucu nihai karar ı 28/1/2019 tarihinde ö ğrendikten sonra 21/2/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 9. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 10. Başvurucu; payla şımının hakaret içerikli veya küçük dü şürücü ifadeler içermediğini ve ki şisel görü şlerinden ibaret oldu ğunu belirterek payla şımlar ı dolay ısıyla müdahaleye u ğramas ının ifade özgürlü ğünü, savunma hakk ını usulüne uygun bir şekilde kullanamamas ının ise adil yarg ılanma hakk ını ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. Adalet Bakanl ığı (Bakanl ık) görüşünde; mevcut ba şvuruda bir müdahalenin bulunup bulunmad ığı, bulundu ğu düşünüldüğü takdirde müdahalenin me şru bir amac ı haiz olup olmad ığı, şikâyete konu edilen işlemin k ınama cezas ı olarak ba şvurucunun davran ışına uygun olan en hafif ceza oldu ğu hususu da dikkate al ınarak belirtilen me şru amaç ile orant ılı olup olmad ığı, bu anlamda idare ve derece mahkemeleri kararlar ının ilgili ve yeterli gerekçeler içerip içermedi ği hususlar ı değerlendirilirken ilgili mevzuat hükümleri ile ulusal ve uluslararas ı içtihatlar ın dikkate alınmas ı gerektiği belirtilmi ştir. 11. Başvuru, ifade özgürlü ğü kapsam ında incelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/6390 Karar Tarihi : 4/10/2023 412. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir nedeni de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 13.İfade özgürlü ğüne gerçekle ştirilen müdahalenin dayana ğı olan 657 say ılı Kanun un 125. maddesinin birinci f ıkras ının (B) bendinin (d) alt bendinin kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. Müdahalenin devlet memurunun itibar ve güveninin sa ğlanmas ına yönelik önlemlerin bir parças ı olduğu ve Anayasa'n ın 26. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan kamu düzeninin korunmas ı meşru amac ını taşıdığı değerlendirilmi ştir. İfade özgürlü ğüne yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı olmas ı gerekir (AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007; Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 53-55; Mehmet Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 70-72). Bu itibarla müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunlu ğu yönünden inceleme yap ılacakt ır. 14. Somut olayda, ba şvurucunun yapm ış olduğu sosyal medya payla şımlar ının devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarst ığı kabul edilerek ba şvurucu hakk ında disiplin cezas ı uygulanm ıştır (bkz. 5). Yarg ılama sürecine bak ıldığında ise ilk derece mahkemesince usul yönünden verilen dava konusu i şlemin iptali karar ı, istinaf yolunda işlemin usul aç ısından hukuka uygun oldu ğu ve esas yönünden ise eylemin sübuta erdi ği belirlemesiyle kald ırılarak davan ın reddine karar verilmi ştir (bkz. 6, 7). 15. Anayasa Mahkemesi birçok karar ında kamu görevlisinin anayasal ve yasal konumuna, tabi oldu ğu statü hukukunun getirdi ği ödev ve sorumluluklar ın temel hak ve özgürlükler kar şısındaki durumuna ve kamu görevlisine uygulanan disiplin cezalar ının amaç ve kapsam ına ilişkin değerlendirmelerde bulunmu ş ve kamu görevlisi hakk ında disiplin cezas ı uygulayan idarenin ve bu tür müdahalelerin hukuka uygunlu ğunu denetleyen yarg ı mercilerinin -subjektif yorumlardan kaç ınmalar ı için- yapmalar ı gerekenleri belirtmi ştir. Bu itibarla an ılan mercilerin en az ından şu değerlendirmeleri yapmalar ı beklenir (di ğerleri aras ından bkz. Lale Çal ıkoğlu, B. No: 2018/36354, 18/10/2022, 30-34; Sinan Akbulut , B. No: 2019/1396, 2/11/2022, 30-34; Serdar Topal , B. No: 2018/23179, 16/11/2022, 26-30): i. Söz konusu olan ifade özgürlü ğü olduğu için devlet memurlar ının da birer birey oldu ğu, siyasi görü ş sahibi olma, ülke sorunlar ıyla ilgilenme, tercih yapma gibi sosyal yönlere sahip olma haklar ının bulundu ğu gözard ı edilmemelidir ( Hasan Güngör , B. No: 2013/6152, 24/2/2016, 49; Zeki Ç ınar, B. No: 2016/3585, 12/6/2019, 34, 35; Ömer Yalç ın, B. No: 2017/30798, 29/9/2020, 27). ii. Bir kamu görevlisinin aç ıklad ığı düşüncenin kamu görevlisinin itibar ve güven duygusuna zarar verdi ğinin kabul edilebilmesi için aç ıklaman ın siyasi partilerle yahut siyasal meselelerle ilgili olmas ı tek başına yeterli kabul edilemez. Sosyal yönleri de bulunan bireyler olduklar ı düşünüldüğünde kamu görevlilerinin her tür dü şünce aç ıklamas ının değil statü hukukunun sa ğlad ığı itibar ve güvene ayk ırılık teşkil ettiği yolunda hakl ı ve objektif bir kanaat uyand ıran aç ıklamalar ının kamu görevlisine duyulan güven ve itibar ı sarst ığı kabul edilmelidir. Dolay ısıyla eylemlerin de ğerlendirmesinde hizmet d ışında kullan ılan ifadelerin dile getirildi ği koşullar gözetilmeli ve yap ılan ifade aç ıklamas ının kamu görevlisinin bulundu ğu Başvuru Numaras ı: 2019/6390 Karar Tarihi : 4/10/2023 5konum ve üstlendi ği devlet görevinin -içeri ğiyle birlikte de ğerlendirildi ğinde- itiba r ve güven duygusunu sarsmaya elveri şli olduğu ortaya konulmal ıdır (kamu görevlilerinin siyasi partilere yönelik sosyal medya payla şımlar ı yönünden yap ılacak benzer de ğerlendirmeler için bkz. Sinan Akbulut , 34). iii. Bununla birlikte somut olay ın koşullar ında kamu görevlisinin dü şünce açıklamas ını kamu görevi statüsünün ve görev yapt ığı alan ın kendisine sa ğlad ığı unvan ı dâhil herhangi bir olana ğı kullanarak yapm ış ise bunun gösterilmesi gerekir (kamu görevinin niteli ğine ilişkin olarak bkz. Adem Talas [GK], B. No: 2014/12143, 16/11/2017, 47). iv. Buna ilaveten yap ılan düşünce aç ıklamas ının kamu hizmetlerinin sürekliliğini, etkinli ğini, verimlili ğini ya da gere ği gibi yerine getirilmesini ne şekilde etkiledi ğinin ve cezay ı gerekli k ılan -devlet organizasyonu içinde düzenin bozulmas ı, hizmetlerin yürütülememesi gibi- sonuçlar ın neler oldu ğunun veya bu tür sonuçlara neden olmas ının kuvvetle muhtemel oldu ğunun ortaya konulmas ı gerekir (disiplin cezas ı ile cezaland ırılabilmeleri için kamu görevlisinin fiillerinin memuriyetlerini etkiledi ğinin gösterilmesi gereklili ğine ilişkin olarak bkz. Yasin Agin ve di ğerleri [GK], B. No: 2017/32534, 21/1/2021, 61, 63; Levent Tunçel, B. No: 2017/34185, 16/3/2022, 42, 44; disiplin hukukunun amaçlar ı için bkz. Ayfer Altuntaş ve İkbal Ünzile Gürsoy , B. No: 2018/24874, 31/3/2022, 53). v. Her durumda kamu görevlisinin ödev ve sorumluluk derecesinin, bulundu ğu konum ve görev yapt ığı alanla ba ğlant ılı olarak belirlenmesi gerekmektedir ( Hikmet Aslan , B. No: 2014/11036, 16/6/2016, 55; Hasan Güngör, 48; hekimle r yönünden benzer de ğerlendirmeler için bkz. Levent Tunçel, 43). vi. Hükmedilen disiplin cezas ıyla kamusal önemi bulunan objektif amac a ulaşılabileceği başka bir deyi şle kamu görevlisinin cezaland ırılmas ının zorunlu bir sosyal ihtiyaca kar şılık geldiği gösterilmeli, dü şünce aç ıklamas ının kamu görevini etkileme derecesiyle orant ılı bir disiplin cezas ına hükmedilmedir (bkz. Mehme t Alanç ve di ğerleri [GK] , B. No: 2017/15462, 29/9/2021, 45 ; Şah İsmail Harmanc ı, B. No: 2018/15359, 17/11/2021, 37; Ayfer Altunta ş ve İkbal Ünzile Gürsoy , 45). vii. Değerlendirmelerin oldukça açık, spesifik ve tekil olarak yap ılmas ı gerekmektedir (bireyselle ştirilmiş değerlendirme zorunlulu ğuna ilişkin olarak bkz. Şah İsmail Harmanc ı, 41). 16. Başvurucuyu cezaland ıran idarenin ve nihai karar ı veren bölge idare mahkemesinin gerekçeleri dikkatli bir şekilde ele al ınm ıştır. Somut olayda idare, başvurucunun kamu görevlisi kimli ğini gözetmeksizin i şiyle ilgisi bulunmayan payla şımlarda bulunduğunu ve hükûmet politikalar ını eleştirerek şikâyet ve ho şnutsuzluğa sebep oldu ğunu belirtmiştir. Ancak payla şımlar ın kamu göreviyle ili şkisini, ne şekilde devlet memurunun sayg ınlığını etkilediğini ve kimler üzerinde ne tür bir ho şnutsuzluk yaratt ığını aç ıklamam ıştır. Bölge idare mahkemesi ise eylemin sübuta erdi ğini belirtmek d ışında herhangi bir gerekçelendirmede bulunmam ıştır. Dolay ısıyla an ılan mercilerin şu hâlde Anayasa Mahkemesinin kamu görevlisinin ifade özgürlü ğüne yap ılan böyle bir müdahalede uygulanmas ını öngördü ğü ve yukar ıda s ıralanan de ğerlendirmelerden hiçbirini yapmad ığı anlaşılm ıştır (bkz. 15). Başvuru Numaras ı: 2019/6390 Karar Tarihi : 4/10/2023 617. Anayasa Mahkemesi, çok say ıdaki karar ında ifade özgürlü ğüne gerekçesiz olarak veya Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri kar şılamayan bir gerekçe ile yap ılan müdahalelerin Anayasa'n ın 26. maddesini ihlal edece ğini ifade etmi ştir. İfade özgürlüğüne yap ılan bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabu l edilebilmesi için kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olmas ı gerekir (di ğerleri aras ından bkz. Kemal K ılıçdaroğlu, B. No: 2014/1577, 25/10/2017, 58; Bekir Coşkun, 56; Tansel Çöla şan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 56; Zübeyde Füsun Üstel ve di ğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, 120). 18. Yukar ıdaki bilgiler dikkate al ındığında, değerlendirmelerinde Anayasa Mahkemesinin kabul etti ği standartlar ı uygulamayan idarenin ve bölge idare mahkemesinin başvurucunun bir disiplin cezas ı ile cezaland ırılmas ının zorunlu toplumsal bir ihtiyaca karşılık geldiğini ilgili ve yeterli bir gerekçe ile ortaya koydu ğunun kabul edilmesi mümkün olmam ıştır. 19. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvuruya konu demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmayan müdahalenin Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünü ihlal etti ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 20. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve 5.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). Eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin sonuçlar ının bütünüyle ortadan kald ırılabilmesi için ba şvurucuya manevi zararlar ı karşılığında -taleple ba ğlı olarak- ne t 5.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünün İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin ifade özgürlü ğünün ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla İzmir Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesine iletilmek üzere (E.2018/5479, K.2018/5839) Mu ğla 1. İdare Mahkemesine (E.2018/377, K.2018/1312) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya net 5.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2019/6390 Karar Tarihi : 4/10/2023 7E. 364,60 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 4/10/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.