TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDÜLKAD İR PERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/12617) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/12617 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Abdülkadir PER İ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçland ığı gerekçesiyle i şçilik g
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDÜLKAD İR PERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/12617) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/12617 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Abdülkadir PER İ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçland ığı gerekçesiyle i şçilik görevine ba şlatılmama işlemine kar şı aç ılan iptal davas ında, davan ın sonucuna etkili iddian ın kararda kar şılanmamas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 3/5/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu, Deniz Kuvvetleri Komutanl ığı Gölcük Tersanesi Komutanl ığınca yap ılan işçi al ımı sınav ının yaz ılı ve sözlü a şamalar ında başarılı olarak i şçi olmaya hak kazanm ıştır. 7. Başvurucu hakk ında 12/4/2000 tarihli ve 24018 say ılı Resmî Gazete'd e yay ımlanarak yürürlü ğe giren Güvenlik Soru şturmas ı ve Arşiv Araştırmas ı Yönetmeli ği'nin (mülga Yönetmelik) 11. ve 12. maddeleri uyar ınca güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı yapt ırılm ıştır. Yönetmelik'in 15. maddesine göre yap ılan değerlendirme sonucunda başvurucunun i şçi olarak al ımı gerçekleştirilmemiştir. 8. Başvurucu, söz konusu i şlemin iptali istemiyle 9/8/2016 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde soyut ve mu ğlak bir ifadeyle güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak Başvuru Numaras ı: 2018/12617 Karar Tarihi : 8/2/2023 3sonuçland ığını ileri sürmü ştür. Adli sicil kayd ının olmad ığını, hakk ında yürütülen soru şturma ya da kovu şturma bulunmad ığını belirtmi ştir. Söz konusu i şlemin kamu yarar ı amac ı taşımad ığından yak ınm ıştır. 9. Kocaeli 1. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 3/3/2017 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Olayda, davac ının güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak de ğerlendirilmesine dayanak te şkil eden bilgi ve belgeler Mahkememizce yap ılan ara karar ı ile ilgil i kurumlardan istenilmi ş ve temin edilen bir k ısım evrak ın gizlilik derecesi bulundu ğundan Mahkememizce incelendikten sonra kurumuna iade edilmi ş olup, gizlilik derecesi bulunan evrak ın incelenmesinden davac ının kardeşinin suç i şlemek amac ıyla kurulan örgüte üy e olmak ve uyu şturucu ve uyar ıcı madde ticareti yapma ve sa ğlamak suçlar ından hakk ında mahkumiyet kararlar ı al ındığı bilgilerine yer verildi ği anlaşılmaktad ır. İdareyle i şçiler aras ında imzalanan i ş sözleşmesi özel hukuk sözle şmesi olup, buna göre özel hukuk ili şkilerinde taraflar, sözle şme serbestisi çerçevesinde konusu ve kapsam ını diledikleri gibi belirleyerek sözle şme yapabilecekler, sözle şme yapma konusunda da yarg ı karar ıyla zorlanamayacaklard ır. Bu durumda, daval ı idarece davac ı hakk ındaki güvenlik soru şturmas ının olumsu z değerlendirilmi ş olmas ı ve iş sözleşmesi imzalanmas ı konusunda idarenin yarg ı karar ıyla zorlanamayaca ğı gözönünde bulunduruldu ğunda davac ının işe başlat ılmamas ına ilişkin dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmam ıştır." 10. Başvurucu, karara kar şı 24/5/2017 tarihinde istinaf yoluna ba şvurmuştur. İstina f dilekçesinde ba şvurucu, güvenlik soru şturmas ının neden olumsuz olarak sonuçland ığını bilmemekten şikâyetçi olmu ştur. İşlemin gerekçesinin olmad ığını ileri sürmü ştür. Atanmas ı gereken tüm şartlar ı taşımas ına rağmen haks ız ve hukuka ayk ırı bir şekilde atanmad ığını ifade etmi ştir. Uzun y ıllard ır görüşmediği ağabeyi hakk ında yap ılan tespit nedeniyle görevine başlatılmad ıysa suç ve cezalar ın şahsiliği ilkesinin ihlal edildi ğini belirtmi ştir. 11.İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi 8/3/2018 tarihinde istina f talebini kesin olarak reddetmi ştir. 12. Nihai karar ba şvurucuya 4/4/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 3/5/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 13. Dava konusu i şlemin dayana ğı olan Yönetmelik'in "Amaç" başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmeli ğin amac ı; ... Türk Silahl ı Kuvvetlerinde, ... çal ışacak personel ... hakk ında yap ılacak güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ını düzenlemektir. " 14. Ayn ı Yönetmelik'in "Kapsam" başlıklı 2. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmelik; ... Türk Silahl ı Kuvvetlerinde, ... çal ışacak personeli, ... için yap ılacak güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının esas ve usullerini, bunu yapacak mercileri, hakk ında güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı yap ılacak gizlilik dereceli yerlerde çal ışan kamu personeli ile meslek gruplar ı ve üst kademe yöneticilerini kapsar" Başvuru Numaras ı: 2018/12617 Karar Tarihi : 8/2/2023 415. Ayn ı Yönetmelik'in "Güvenlik soru şturmas ı ve ar şiv araştırmas ında araştırılacak hususlar" başlıklı 11. maddesi şöyledir: "Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ında kişinin içinde bulundu ğu ortam dikkate alınarak, kişinin kay ıtlı ikamet adresi ile fiilen ikamet etti ği adres esas al ınmak suretiyle; a) Kimlik kontrolü, kimlik kay ıtlar ının doğruluk derecesi, uyruklu ğu, geçmişte yabanc ı bir devletin uyruklu ğuna girip girmedi ği, b) Genel kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat birimlerinin ar şivlerinde bilgiler bulunup bulunmad ığı, adli sicil kayd ının ve hakk ında arama kayd ı veya herhangi bir tahdidin olup olmad ığı, c) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenli ğine karşı faaliyette bulundu ğuna karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara üyeli ği, mensubiyeti veya iltisak ının bulunup bulunmad ığı ve 5816 say ılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakk ında Kanuna ve Atatürk ilke ve ink ılaplar ına ayk ırı davran ıp davranmad ığı, ç) Şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yans ıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya ve a şırı bir şekilde menfaatine dü şkün olup olmad ığı, ahlak ve adaba ayk ırı davran ıp davranmad ığı, d) Yabanc ılarla, özellikle has ım ve has ım olmas ı muhtemel Devlet mensuplar ı ve temsilcileriyle ilgili derecesinin iç yüzü ve nedeni, araştırılır." 16. Ayn ı Yönetmelik'in "Yöntem" başlıklı 12. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmelik kapsam ına giren kamu kurum ve kurulu şlar ınca yapt ırılacak güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ında aşağıdaki yöntem izlenir : a) 9 / A ve 9 / B maddeleri kapsam ındaki talepler do ğrudan Cumhurba şkanl ığına iletilir. b) Emniyet Genel Müdürlü ğü ve/veya mahalli mülki idare amirliklerince (a) bendi kapsam ındaki talepleri hariç yap ılmas ı öngörülen güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı ilgili bakanl ık veya kamu kurumu ve kurulu şlar ının talebi üzerine gerçekleştirilir. İllerden gelen talepler valilikler arac ılığı ile yap ılır. c) Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı yap ılmas ı taleplerinin ilgili makam a ulaşmas ından itibaren ar şiv araştırmas ı sonuçlar ı en geç 30 i ş günü, güvenlik soru şturmas ı sonuçlar ı en geç 60 i ş günü içinde cevapland ırılır. Soruşturma ve ara ştırma sonucu içere n bilgi ve belgeler ilgilinin i şlemini yapan makamlardaki dosyas ında asgari gizli gizlilik derecesinde aidiyet konusuna göre fiziki ve / veya elektronik ortamda muhafaza edilir . ç) Güvenlik soru şturmas ını ve arşiv araştırmas ını isteyen makama, ki şi hakk ında karar vermeye yeterli bilgiler aktar ılır. d) Güvenlik soru şturmas ını ve arşiv araştırmas ını nas ıl ve ne şekilde yap ılacağı, soruşturma ve ara ştırma yapmaya yetkili makamlar ın görev ve talimatlar ı ile belirlenir. Başvuru Numaras ı: 2018/12617 Karar Tarihi : 8/2/2023 5e) Mahalli mülki idari amirliklerince yap ılmış olan güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ında durumu saptananlar ın evrak ının bir örne ği dosya aç ılmak üzere Emniyet Genel Müdürlü ğüne gönderilir. f) Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı taleplerine, ilgili ki şinin ad ı, soyad ı ve kimlik numaras ı bilgilerini içeren liste dijital ortama kaydedilerek eklenir. Ancak Milli İstihbarat Te şkilat ı Başkanl ığına iletilmek üzere gönderilen güvenlik soru şturmas ı talep yaz ılar ına, söz konusu liste yerine bu Yönetmeli ğin ekinde yer alan güvenlik soru şturmas ı formu dijital ortama kaydedilerek eklenir." 17. Ayn ı Yönetmelik'in "Değerlendirme" başlıklı 15. maddesi şöyledir: "Yapt ırılan güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amac ıyla gerekti ğinde kişinin gizlilik dereceli birim, k ısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat te şkilatlar ı, ceza infaz kurumlar ı ve tutukevlerinde çal ıştırılıp çal ıştırılmamalar ı, yer değiştirerek bu görevlere devam edip etmemeleri ile 657 say ılı Kanunun 48 inci maddesi kapsam ında belirtilen şartlar ı taşıyıp taşımad ığı gibi hususlar ı incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere; bakanl ıklarda görevlendirilecek bakan yard ımc ısının, diğer kamu kurum ve kurulu şlar ında en üst amirin, üniversitelerde rektörün, illerde valinin ba şkanl ığında, personel birim amiri, hukuk mü şaviri ve varsa güvenlik i şlerinden sorumlu birim amirinden olu şan değerlendirme komisyonu kurulur. Cumhurba şkanl ığında kurulacak De ğerlendirme Komisyonu İdari İşler Başkan ının görevlendirece ği bir üst kademe yöneticisinin başkanl ığında belirlenecek genel müdürlerin kat ılımıyla oluşur. Türk Silahl ı Kuvvetlerinde ise bu Komisyonun olu şumu kendi yönergeleri ile belirlenir. De ğerlendirme Komisyonunu n çal ışma tutanaklar ı ve kararlar ı gizlidir" V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Anayasa Mahkemesinin 8/2/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Gerekçeli Karar Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 19. Başvurucu, karde şi ile y ıllard ır görüşmediğini ve hiçbir ilgisi ya da alakas ı olmad ığını ifade ettikten sonra karde şinin y ıllar önce uyu şturucu suçundan alm ış olduğu ceza nedeniyle kendisinin güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak sonuçlanmas ının cezalar ın şahsiliği ilkesine ayk ırı olduğunu belirtmi ştir. Güvenlik soru şturmas ının içeriğine ilişkin bilgileri daval ı idareye yap ılan ısrarl ı başvurular sonucunda yarg ılama s ıras ında öğrendiğini ifade etmi ştir. Tesis edilen i şlemin hukuka ayk ırı olmas ından ve göreve ba şlamas ı gereken şartlar ı taşımas ına rağmen ağabeyi hakk ında yap ılan tespit nedeniyle görevine başlayamad ığından yak ınm ıştır. 2. Değerlendirme 20. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." Başvuru Numaras ı: 2018/12617 Karar Tarihi : 8/2/2023 621. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucunun temel iddias ı, kardeşi hakk ında yap ılan tespit nedeniyle kendisinin atamas ının gerçekle ştirilmemesinin hukuka ayk ırı olduğudur. Başvurucu hakk ında yap ılan güvenlik soru şturmas ında kendisi hakk ında herhangi bir tespit yap ılmamas ına rağmen atamas ının gerçekle ştirilmemesinden şikâyet etmektedir. Bu nedenle ba şvurucunun iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğ ine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 23. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 24. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı organlar ın a davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddeyle güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, kendisi bir temel hak niteli ği taşımas ının ötesinde di ğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmas ını ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu ba ğlamda Anayasa n ın, bütün mahkemelerin her türlü kararlar ının gerekçeli olarak yaz ılmas ını ifade eden 141. maddesinin de hak arama hürriyetinin kapsam ının belirlenmesinde gözetilmesi gerekti ği aç ıktır (Vedat Benli , B. No: 2013/307, 16/5/2013, 30). 25. An ılan kurallar uyar ınca ilke olarak mahkeme kararlar ının gerekçeli olmas ı, adil yarg ılanma hakk ının bir gere ğidir. Derece mahkemeleri, dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin de ğerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca var ılmas ında kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini makul bir şekilde gerekçelendirmek zorundad ır. Bu gerekçelerin oluşturulmas ında aç ıkça bir keyfîlik görüntüsünün olmamas ı ve makul bir biçimde gerekçe gösterilmesi hâlinde adil yarg ılanma hakk ının ihlalinden söz edilemez ( İbrahim Ata ş, B. No: 2013/1235, 13/6/2013, 23). 26. Makul gerekçe; davaya konu olay ve olgular ın mahkemece nas ıl nitelendirildi ğini, kurulan hükmün hangi nedenlere ve hukuksal düzenlemelere dayand ırıldığını ortaya koyacak, olay ve olgular ile hüküm aras ındaki bağlant ıyı gösterecek nitelikte olmal ıdır. Zira taraflar ın o dava yönünden hukuk düzenince hangi nedenle hakl ı veya haks ız görüldüklerini anlay ıp değerlendirebilmeleri için ortada usulüne uygun şekilde oluşturulmuş, hükmün hangi nedenle o içerik ve kapsamda verildi ğini gösteren, ifadeleri Başvuru Numaras ı: 2018/12617 Karar Tarihi : 8/2/2023 7özenle seçilmi ş ve kuşkuya yer vermeyecek aç ıklıktaki bir gerekçe bölümünün ve buna uyumlu hüküm f ıkralar ının bulunmas ı zorunludur ( İbrahim Ata ş, 24). 27. Kararlar ın gerekçeli olmas ı, davan ın taraflar ının mahkeme karar ının dayanağını öğrenerek mahkemelere ve genel olarak yarg ıya güven duymalar ını sağlad ığı gibi taraflar ın kanun yoluna etkili ba şvuru yapmalar ını mümkün hale getiren en önemli faktörlerdendir. Gerekçesi bilinmeyen bir karara kar şı gidilecek kanun yolunun etkin kullan ılmas ı mümkü n olmayaca ğı gibi bahsedilen kanun yolunda yap ılacak incelemenin de etkin olmas ı beklenemez ( Vesim Parlak , B. No: 2012/1034, 20/3/2014, 34). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 28. Somut olayda Deniz Kuvvetleri Komutanl ığı Gölcük Tersanesi Komutanl ığınca yap ılan işçi al ımı sınav ını kazanan ba şvurucu hakk ında yap ılan güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak neticelenmesi üzerine ba şvurucunun göreve ba şlamas ı gerçekleştirilmemiştir. 29.İlk derece mahkemesi ba şvurucu hakk ında yap ılan güvenlik soru şturmas ını olumsuz olarak kabul ederken, ba şvurucunun karde şinin suç işlemek amac ıyla kurulan örgüte üye olmak suçu ve uyu şturucu ve uyar ıcı madde ticareti yapma ve sa ğlamak suçlar ından hakk ında mahkûmiyet karar ı bulunmas ına dayanm ıştır. 30. Yönetmelik'in amaç ve kapsam ından anla şıldığı üzere Türk Silahl ı Kuvvetlerinde çal ıştırılacak personel hakk ında güvenlik soru şturmas ı yap ılmas ı gerekmektedir. Güvenlik soru şturmas ında araştırılacak hususlar hakk ında belirtilen yönteme göre araştırma yapt ırıldıktan sonra elde edilen veriler de ğerlendirilecek ve güvenlik soruşturmas ının sonucunun olumlu olmas ı aranacakt ır (bkz. 13-17). 31. Bireysel ba şvuruya konu karar ın gerekçesinden de Mahkemenin Yönetmeli k hükümlerini güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ının olumlu sonuçlanmas ı biçiminde yorumlad ığı anlaşılmaktad ır. 32. Uyuşmazl ıkta uygulanacak hukuk kurallar ının yorumlanmas ında öncelikli yetkinin derece mahkemelerine ait oldu ğunun alt ı bir kez daha çizilmelidir. Anayasa Mahkemesinin kendi yorumunu derece mahkemelerininkinin yerine kaim etmesi söz konus u olamaz. Bununla birlikte derece mahkemelerinin yorumlar ının etkilerinin adil yarg ılanma hakk ıyla çelişip çelişmediğini incelemek Anayasa Mahkemesinin görevidir. Bu bak ımdan bireysel ba şvuru kapsam ında yap ılacak değerlendirmede derece mahkemelerinin söz konusu fıkran ın güvenlik soru şturmas ının olumlu sonuçlanmas ını gerektirdi ği biçimindeki yorumu veri kabul edilecektir ( Sebiha Kaya , B. No: 2018/34124, 20/5/2021 48). 33. Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumlu sonuçlanmas ı şart ının aranmas ının kural ı belli ölçüde mu ğlaklaştırdığı söylenebilir. Zira güvenlik soru şturmas ının olumlu neticelenip neticelenmedi ği konusunda ula şılacak sonucun atamaya yetkili konumda bulunan ki şi veya kişilere bağlı olarak de ğişmesi riski bulunmaktad ır. Bu da keyfî ve ayr ımc ı uygulamalar ın gelişmesine, dolay ısıyla bireylerin devlete olan güvenlerinin zedelenmesine sebep olabilecektir ( Sebiha Kaya , 49). 34. Kişilerin hukuki güvenli ğini sağlamay ı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi; hukuk normlar ının öngörülebilir olmas ını, bireylerin tüm eylem ve i şlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici Başvuru Numaras ı: 2018/12617 Karar Tarihi : 8/2/2023 8yöntemlerden kaç ınmas ını gerekli k ılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem ki şiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmas ını, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013). Bu noktada gerekçeli karar hakk ının hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin tesisinde önemli bir araç olarak i şlev gördü ğünü söylemek yanl ış olmayacakt ır. Zira kişiler ancak gerekçeli kara r vas ıtas ıyla somut olay ın hukuk kurallar ı karşısında nas ıl konumland ırıldığını öğrenebilmekte ve buna kar şı etkili bir savunma geli ştirme imkân ı bulabilmektedir. 35. Derece mahkemelerince gerçekle ştirilen ara ştırma ve incelemeler neticesinde tespit edilen hususlar ın hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini temin edecek ve keyfî uygulamalar ın önüne geçecek şekilde somut olay ın özelliği dikkate al ınarak gerekçeli karard a ortaya konulmas ı gerekmektedir. Bu kapsamda sadece şeklî anlamda bir gerekçenin varl ığı yeterli de ğildir, ayn ı zamanda makul olmas ı aranmaktad ır. Makul gerekçeden anla şılmas ı gereken mahkemelerin dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin değerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca var ılmas ında kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini ortaya koymas ıdır (bkz. 23-27). 36. Bu nedenle güvenlik soru şturmas ına ilişkin aç ılan bir davada, davac ının hangi sebeple güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak sonuçland ığının ve güvenlik soru şturmas ı neticesinde elde edilen verinin ki şinin yapaca ğı görevi neden olumsuz olarak etkiledi ğinin açıkça ortaya konulmas ı önemlidir. Bu kapsamda derece mahkemelerinden beklenen, güvenlik soru şturmas ı sonucunda elde edilen bilgilerin neler oldu ğunu karar ında belirtmesi ve söz konusu bilgiyi, davac ının yerleştirildiği kurumu ve alaca ğı görevi gözönünde bulundurarak de ğerlendirmesidir. Burada önemli olan husus güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçlanmas ını doğuran tespitlerin davac ının şahs ından kaynaklanmas ı ya da davac ının şahs ıyla güncel ve ki şisel bir ba ğlant ıyı ortaya koyabilecek nitelikte olmas ıdır. Yine bu noktada derece mahkemelerince söz konusu ba ğlant ının nas ıl kurulduğunun detayl ı bir şekilde gerekçelendirilmesi, keyfîli ğin önüne geçebilmek ad ına önem arz etmektedir. 37. Başvuruya konu olayda, güvenlik soru şturmas ı sonucunda elde edilen bilgiler aras ında başvurucunun do ğrudan şahs ıyla ilgili herhangi bir tespit yer almamaktad ır. Güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak kabul edilmesinin tek nedeni ba şvurucunun karde şi hakk ında yap ılan tespittir. Ancak Mahkeme ba şvurucunun karde şi hakk ında yap ılan tespitin içeriğinin ne oldu ğunu belirtmedi ği gibi yap ılan tespitin neden olumsuz olarak kabul edilmesi gerektiğini, başvurucunun yapaca ğı göreve olumsuz etkisinin ne oldu ğunu ortaya koymam ıştır. Ayr ıca kararda, ba şvurucunun karde şi hakk ında yap ılan tespitin ba şvurucu ile paylaşılmamas ı sonucunda savunma hakk ında meydana gelen k ısıtlamay ı telafi edecek herhangi bir yolun denendi ğine ilişkin bir aç ıklama da yap ılmam ıştır. Ayr ıca özel hukuk hükümlerine tabi de olsa kamu kurumunun yapt ığı sözleşme somut olayda idari yarg ı denetimine tabi oldu ğuna göre derece mahkemesinin gerekçe yükümlü ğünün olmad ığı söylenemeyecektir. 38. Öte yandan bir ki şinin akrabalar ının davran ışlar ından sorumlu tutulamayaca ğı hususu hukuk devleti ilkesinin evrensel prensiplerindendir. Ba şkas ının yapt ıklar ından dolay ı sorumlu tutulmak, insan ı hür ve irade sahibi bir varl ık olarak kabul etmemek demektir. Hukuk devletinde bir kimsenin ba şkalar ının fiillerinden sorumlu tutulmas ı -kanunda öngörülen- çok istisnai hâller d ışında kabul edilemez. Ça ğdaş hukuk sistemleri bireyin özerkliğini esas alarak ona haklar bah şetmekte ve sorumluluklar yüklemektedir. Bir kimsenin Başvuru Numaras ı: 2018/12617 Karar Tarihi : 8/2/2023 9hukuken ve fiilen davran ışlar ını kontrol etme gücü ve yükümlülü ğünü haiz olmad ığı başka bir bireyin fiillerinden dolay ı kamu otoritelerinin yapt ırımına maruz kalmas ı bireysel özerklik düşüncesiyle ba ğdaşmamaktad ır (Sebiha Kaya , 54). 39. Kural olarak derece mahkemesi karar ında esasa ili şkin hususlarda yeterli gerekçe bulunmas ı hâlinde istinaf merciince bu karara at ıf yap ılarak değerlendirme yap ılmas ı makul görülebilir. İlk derece mahkemesi karar ında, gerekçe bulunmad ığı hâllerde ise başvurucular taraf ından ileri sürülen esasl ı itirazlar ın istinaf mercii taraf ından gerekçeli bir şekilde kar şılanmas ı gerekir. Somut olayda, ba şvurucunun temel iddialar ının ilk derece mahkemesince kararda tart ışılmamas ına ve gerekçe olu şturulmamas ına rağmen başvurucu taraf ından ileri sürülen esasl ı iddialar ın Bölge İdare Mahkemesince de kar şılanmad ığı görülmüştür. 40. Sonuç olarak istihbari bilgilerin idari i şlemi neden ve nas ıl hakl ılaştırdığı hususunun derece mahkemelerinin gerekçelerinde yer almad ığı görülmektedir. Derec e mahkemeleri ba şvurucu hakk ında elde edilen bilgileri herhangi bir şekilde değerlendirmemi ş, bilginin tesis edilen i şleme ulaşmadaki hukuki etkisi ve benzeri boyutlar ı ile işin esas ı ile ilgili kendi de ğerlendirmesini ortaya koymam ıştır. Diğer bir ifadeyle güvenlik soruşturmas ının sonucuna ili şkin başvurucunun iddialar ı yeterli bir şekilde aç ıklığa kavuşturulmam ıştır. Bu nedenle, yarg ılama süreci bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 41. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 42. Başvurucu, kendisi ile benzerde olup göreve ba şlayanlar ın olmas ına rağmen haks ız bir şekilde göreve ba şlatılmamas ı nedeniyle e şitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 43. Başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğine yönelik iddias ı hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 44 Başvurucu, ihlalin tespiti ile 48.000 TL maddi tazminat talebinde bulunmu ştur. 45. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). Başvuru Numaras ı: 2018/12617 Karar Tarihi : 8/2/2023 1046.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin gerekçeli karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Kocaeli 1. İdare Mahkemesine (E.2016/1091, K.2017/414) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 294,70 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/2/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.