TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR İLHAN SARIYER BA ŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/6130) Karar Tarihi: 11/3/2020 Başvuru Numarası : 2017/6130 Karar Tarihi : 11/3/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan :Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Muammer TOPAL M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Fatih HATİPOĞLU Başvurucu : İlhan SARIYER Vekili : Av. Gökhan GÜNAYDIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakkının ih
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR İLHAN SARIYER BA ŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/6130) Karar Tarihi: 11/3/2020 Başvuru Numarası : 2017/6130 Karar Tarihi : 11/3/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan :Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Muammer TOPAL M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Fatih HATİPOĞLU Başvurucu : İlhan SARIYER Vekili : Av. Gökhan GÜNAYDIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 22/2/2017 tarihinde yap ılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyon taraf ından bu kararda incelenen şikâyet haricindeki şikâyetlerin kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ş, bu şikâyet yönünden ise ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yapılmasına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla eri şilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numarası : 2017/6130 Karar Tarihi : 11/3/2020 38. Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yargı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllard ır faaliyetlerine devam ede n ve son yıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da doğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yargı mensuplar ının da bulunduğu çok sayıda kişi hakkında Cumhuriyet başsavcılıkları taraf ından soruşturma ba şlat ılmıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savuşturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavcılığınca (Başsavcılık) -aralar ında yüksek mahkeme üyelerinin de bulundu ğu- üç bine yak ın yargı mensubu hakkında FETÖ/PDY ile bağlant ılarının bulundu ğu iddiasıyla ba şlat ılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakkı nda gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur ( Aydın Yavuz ve di ğerleri, 51, 350). 10. Cumhuriyet savc ısı olarak görev yapan ba şvurucu hakkında darbe teşebbüsünden sonra Ankara Cumhuriyet Ba şsavcılığı (Başsavcılık) tarafından ağır cezal ık suçüstü hâli bulunduğu de ğerlendirilerek FETÖ/PDY hiyerar şik yapılanmas ında yer ald ığı iddiasıyla soruşturma ba şlat ılmıştır. 11. Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu (HSYK) İkinci Dairesinin 16/7/2016 tarihli karar ı ile görevden uzakla ştırılmasına karar verilen ba şvurucu daha sonra da meslekte n çıkarılmıştır. 12. Başvurucu, Başsavcılığın HSYK kararıyla görevden uzakla ştırılanlar hakk ında soruşturma i şlemlerinin yap ılması yönündeki yaz ısı üzerine 18/7/2016 tarihinde gözalt ına alınmıştır. 13. Başvurucu 20/7/2016 tarihinde Ba şsavcılıkta ifade vermi ştir. Başvurucu özetle FETÖ/PDY ile herhangi bir ba ğlant ısının olmad ığını ifade ederek suçlamalar ı kabul etmemiştir. 14. Savcılık, başvurucuyu anayasal düzeni ortadan kald ırmaya te şebbüs etme ve terör örgütüne üye olma suçlar ından tutuklanmas ı istemiyle 20/7/2016 tarihinde Ankara Bat ı 1. Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk etmiştir. 15. Başvurucunun sorgusu Ankara Batı 1. Sulh Ceza Hâkimli ğinde 21/7/2016 tarihinde yap ılmıştır. Başvurucu; sorgudaki ifadesinde, önceki beyanlar ına benzer şekilde beyanda bulunmuş ve suçlamalar ı kabul etmemi ştir. 16. Ankara Batı 1. Sulh Ceza Hâkimli ği, başvurucunun anayasal düzeni ortadan kaldırmaya te şebbüs etme ve terör örgütüne üye olma suçlar ından tutuklanmas ına karar vermiştir. 17. Başvurucunun tutuklama kararına ve de ğişik tarihlerde verilen tutuklulu k hâlinin devam ına dair kararlara kar şı yaptığı itirazlar Ankara Sulh Ceza Hâkimliklerinc e reddedilmi ştir. Başvuru Numarası : 2017/6130 Karar Tarihi : 11/3/2020 418. Son olarak Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ği 7/2/2017 tarihinde ba şvurucunun itiraz ının reddine ve tutukluluk hâlinin devam ına karar vermi ştir. 19. Başvurucu, anılan karar ı 20/2/2017 tarihinde ö ğrendiğini bildirmi ştir. 20. Başvurucu 22/2/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. 21. Başsavcılık 4/10/2017 tarihli iddianame ile ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılması istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. 22. Ankara 18. Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) iddianamenin kabulüne kara r vermiş ve Mahkemenin E.2017/385 say ılı dosyası üzerinden kovu şturma aşaması başlam ıştır. 23. Mahkeme 23/1/2018 tarihinde yaptığı duruşmada mevcut delil durumunu nazara alarak başvurucunun tahliyesine karar vermi ştir. 24. Mahkeme 16/10/2019 tarihinde yaptığı duruşmada ba şvurucunun beraatine karar vermi ş ve anılan karar istinaf kanun yoluna ba şvurulmadan 24/10/2019 tarihinde kesinleşmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 25. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazmina t istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin (1) numaral ı fıkrasının ilgili k ısmı şöyledir: "Suç soruşturması veya kovu şturması sırasında; a) Kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan, tutuklanan veya tutuklulu ğunun devamına karar verilen, ... Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlar ını, Devletten isteyebilirler." 26. 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat isteminin koşulları" kenar ba şlıklı 142. maddesinin (1) numaral ı fıkrası şöyledir: "Karar veya hükümlerin kesinle ştiğinin ilgilisine tebli ğinden itibaren üç ay ve he r hâlde karar veya hükümlerin kesinle şme tarihini izleyen bir y ıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 27. Mahkemenin 11/3/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü 28. Başvurucu; somut bir delil olmaks ızın gerekçesiz bir kararla tutuklanmas ına karar verildi ğini, tutuklama karar ında tutuklama nedenlerinin bulundu ğunun somut Başvuru Numarası : 2017/6130 Karar Tarihi : 11/3/2020 5gerekçelerle aç ıklanmad ığını, kaçma şüphesinin olmad ığını, tüm bu nedenlerle tutuklanmas ının hukuka aykırı olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenli ği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. 29. Bakanl ık görüşünde, öncelikle etkili bir ba şvuru yolu olan 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde düzenlenen tazminat davas ı açma yolu tüketilmeden ba şvuru yapıldığından başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilmesi gerekti ği belirtilmiştir. Görü ş yazısında, Anayasa Mahkemesi taraf ından esastan inceleme yap ılacak olması durumunda ise tutuklama karar ında kuvvetli suç şüphesinin ortaya konuldu ğu, tutuklama karar ının verildiği andaki genel ko şullar ve somut olay ın özel ko şullar ı ile Ankara Batı 1. Sulh Ceza Hâkimliği taraf ından verilen kararlar ın içeriği birlikte de ğerlendirildi ğinde başvurucu yönünden kaçma ve delilleri etkileme tehlikesine yönelik tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin olmad ığının söylenemeyece ği ifade edilmi ştir. 30. Bakanl ık görüşünde ayr ıca soruşturma konusu suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığı, i şin niteliği ve önemi de gözönünde tutulduğunda başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü oldu ğu ve adli kontrol uygulamas ının yetersiz kalaca ğı sonucuna varılmasının keyfî oldu ğunun söylenemeyece ği, bu hususlar dikkate al ınarak ba şvurucunun tutuklanmas ında herhangi bir keyfili ğin bulunmad ığı ve şikâyetin aç ıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez bulunmas ı gerektiği belirtilmi ştir. 31. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanında başvuru formundakine benzer beyanlarda bulunmu ştur. B. Değerlendirme 32. Anayasa Mahkemesi, yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklarınd a kovuşturmaya yer olmad ığına veya beraatine karar verilen ki şilerin tutuklanmalar ının hukuki olmad ığı iddialar ına ilişkin olarak -bireysel ba şvurunun karara ba ğlandığı tarih itibar ıyla verilen kararlar ın kesinle şmiş olması ve dava açma sürelerinin sona ermemi ş olması kaydıyla- 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varmıştır ( Kamil Erdoğan, B. No: 2017/4023, 19/4/2018, 39-42, Hüseyin Hançer , B. No: 2013/8319, 7/1/2016, 38-40). 33. Somut olayda, ba şvurucu hakkında aç ılan davada yarg ılama sonunda başvurucunun beraatine karar verilmi ş ve anılan karar kesinle şmiştir (bkz. 24). Dolayısıyla başvurucu yönünden, tutuklaman ın hukuki olmad ığına ilişkin iddiasıyla ilgili olarak yukar ıda anılan kararlarda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 34. Açıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollarının tüketilmemi ş olması nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle, A. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolayısıyla ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemi ş olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numarası : 2017/6130 Karar Tarihi : 11/3/2020 6B. Yargılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 11/3/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Muammer TOPAL M.Emin KUZ Üye Üye Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU