TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KEMAL TURAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/18194) Karar Tarihi: 25/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Kemal TURAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, vergi incelemesi sonucu vergi ziya ı cezal ı geçici vergi ve gelir vergisi tarh edilmesine ili şkin
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KEMAL TURAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/18194) Karar Tarihi: 25/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Kemal TURAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, vergi incelemesi sonucu vergi ziya ı cezal ı geçici vergi ve gelir vergisi tarh edilmesine ili şkin işlemlerin iptali istemiyle aç ılan davalarda esasa etkili iddialar ın karşılanmamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon taraf ından 2018/18194 ve 2018/18996 numaral ı bireysel ba şvuru dosyalar ının aralar ında konu yönünden hukuki irtibat bulunmas ı nedeniyle 2018/18194 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin 2018/18194 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 39. Başvurucu 1984 y ılından beri taksi i şletmeciliği, müteahhitlik, tekstil ticareti ve inşaat malzemeleri toptan pazarlama i şleriyle uğraşmaktad ır. 10. Başvurucu hakk ında 2007 y ılında F.Ü. adl ı şahsa gayrimenkulünü teminat göstermek ko şuluyla %5 faizle 150.000 TL borç para verdi ği, daha sonra F.Ü.nün zor durumundan istifade ederek söz konusu gayrimenkulü üzerine ald ığı ve ard ından gayrimenkulü satmas ı sonucu haks ız gelir elde etti ği yönündeki ihbar üzerine inceleme yap ılm ıştır. Düzenlenen vergi tekni ği raporunda (VTR) ba şvurucunun in şaat malzemeleri alım sat ım faaliyetinde bulunmak üzere mükellefiyet tesis ettirdi ği ancak bu faaliyetinin dışında çok say ıda emlak al ım sat ımı yapt ığı, bunlarla ilgili vergi dairesine herhangi bir bildirimde bulunmad ığı, işlemlerinde banka hesaplar ını kullanmad ığı, tefecilik yapt ığı, faiz karşılığı borç verdi ği kişilerden genellikle gayrimenkullerinin teminat olarak gösterilmesini istediği ifadelerine yer verilmi ştir. Yap ılan değerlendirmeler sonucunda, di ğer şahıslar ile ilgili olarak net bir tespit yap ılamad ığından başvurucu hakk ında sadece F.Ü. ile olan ili şkisi nedeniyle i şlem yap ılmas ı gerektiği vurgulanm ış ve başvurucunun faizle verdi ği borç par a karşılığında üzerine ald ığı F.Ü.ye ait gayrimenkulü daha sonra satmas ı sonucunda elde etti ği faiz gelirini beyan etmemesi nedeniyle ba şvurucu hakk ında tarhiyat yap ılmas ı ve vergi ziya ı cezas ı kesilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. 11. Başvurucu hakk ında VTR esas al ınarak bir k ısm ı 2007 ve bir k ısm ı da 2008 yıllar ına ilişkin olmak üzere vergi ziya ı cezal ı banka ve sigorta muameleleri vergisi tarh ı, vergi ziya ı cezal ı gelir stopaj ve damga vergisi tarh ı, vergi ziya ı cezal ı geçici gelir vergisi ile vergi ziya ı cezal ı gelir vergisi tarh ı işlemleri tesis edilmi ştir. 12. Başvurucu an ılan işlemlerin iptali istemleriyle İstanbul 10. Vergi Mahkemesinde (Mahkeme) dört ayr ı dava açm ıştır. 13. Başvurucunun vergi ziya ı cezal ı banka ve sigorta muameleleri vergisi tarhiyat ının iptali istemiyle açt ığı davada Mahkeme 21/6/2011 tarihli karar ıyla dava konusu işlemin iptaline karar vermi ştir. Mahkeme karar ında "... davac ının bir takvim y ılı içerisinde bir kişiye verdiği borç kar şılığında bu ki şiye ait gayrimenkulün tapusunu üzerine ald ığı, bu taşınmaz ı satt ığı tutar ile borç verdi ği tutar aras ında kalan fark ın davac ının elde etti ği faiz geliri oldu ğu iddia edilmi şse de, davac ı ile söz konusu şahıs aras ındaki ilişkinin bir gayrimenkul al ım sat ımı olduğu, al ım sat ım işlemlerinin tapu memuru önünde her iki taraf ın iradelerini aç ıklayarak yap ılıp devlet kay ıtlar ına girdiği ve bu kay ıtlar ın aksini ortaya koyacak kuvvette somut belgeler olmad ıkça doğru olarak kabulünün zorunlu oldu ğu, al ım sat ımın banka kanal ıyla yap ılmamas ının bu durumu de ğiştirmeyece ği, gayrimenkulün her hangi bir faiz ili şkisi içerisinde el de ğiştirdiği yönünde idarece somut ve geçerli bir belge veya tapudaki tescilin iptali yönünde bir mahkeme karar ı sunulamad ığı, davac ının satt ığı taşınmaz için de ğer art ışı kazanc ını beyan edip ödedi ği, ayr ıca ad ı geçen şahıs ile davac ı aras ında İstanbul Onbirinci Asliye Ceza Mahkemesinde görülen dava nedeniyle husumetlerinin de bulundu ğu, tapuda resmi makamlar önünde kararla ştırılmış tutarla r üzerinden yap ılan sat ış işlemini ikrazatç ılık olarak de ğerlendirip bu konuda borç verenin ifadesinden ba şka itibar edilebilecek kesin ve somut belgeler sunulmadan yap ılan tarhiyatta hukuka uyarl ılık görülmedi ği..." gerekçesine yer verilmi ştir. Karar, Dan ıştay Yedinci Dairesi taraf ından onanm ış; karar düzeltme isteminin de 2017 y ılında reddedilmesinin ard ından kesinleşmiştir. 14. Başvurucunun vergi ziya ı cezal ı gelir stopaj ve damga vergisi tarhiyat ının iptali istemiyle açt ığı davada Mahkeme 30/3/2010 tarihli karar ıyla dava konusu i şlemin iptaline Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 4karar vermi ştir. Mahkeme karar ında "...ilgili dönemler muhtasar beyannamelerinin verilmemesi nedeniyle davac ı ad ına resen tarhiyat yap ılmış ise de, re sen takdir ile ödenmesi gereken vergilerin do ğruluğunun gerçe ğe en yak ın şekilde tespit edilmesi amac ı esas oldu ğundan, takdir komisyonunca, davac ının ilgili dönemde i şçi çal ıştırıp çal ıştırmad ığı, nakden veya hesaben tevkifata tabi bir ücret veya kira ödemesinde bulunuldu ğu ve ödeme miktar ının ne kadar oldu ğu, işçilerin ilgili dönemde i şte çal ıştığı yönünde bir tespit bulundu ğu ve bu nedenle ödeme yap ıldığı somut bilgi ve belgelerle saptanmadan matrah takdir edildi ği, matrah takdirine ili şkin komisyon karar ında tespit edilen matraha nas ıl ulaşıldığına ilişkin somut tespitlerin yer almad ığı gerekçeleriyle yap ılan cezal ı tarhiyatlarda hukuka uyarl ık bulunmad ığı..." gerekçesine yer verilmi ştir. Karar, kanun yolu incelenmesinden geçerek kesinle şmiştir. 15. Başvurucunun bireysel ba şvuruya konu etti ği vergi ziya ı cezal ı geçici gelir vergisi ile ayn ı yıla ilişkin vergi ziya ı cezal ı gelir vergisi tarhiyatlar ının iptali istemiyle açt ığı davalarda ise Mahkeme ilk olarak iptal kararlar ı vermiştir. Bu kararlar temyiz a şamas ında Dan ıştay Dördüncü Dairesi taraf ından önce onanm ış ise de karar düzeltme a şamas ında bozulmuştur. Mahkeme bozma kararlar ına uyarak 8/9/2015 ve 9/9/2015 tarihli kararlarla davan ın k ısmen kabulüne k ısmen reddine, ba şvurucu ad ına kesilen vergi ziya ı cezas ının tek kat ı aşan k ısm ının kald ırılmas ına, tek kat cezal ı tarhiyat yönünden davan ın reddine karar vermiştir. 16. Mahkeme kararlar ının gerekçesi şöyledir: "... davac ının faiz kar şılığı borç verdi ği kişilerden genellikle gayrimenkullerinin teminat olarak gösterilmesini istedi ği, daha sonra borç verdi ği kişilerin zor durumundan yararlanarak gayrimenkulleri sat ış yoluyla kendi üzerine geçirdi ği, bazen ikinci ve üçünc ü kişileri de araya koyarak izini kaybettirmeye çal ıştığı ve dolay ısıyla davac ının ikrazatç ılık faaliyetinde bulundu ğu sonucuna var ılmış olup dava konusu tarhiyatta ve kesilen tek ka t vergi ziya ı cezas ında hukuka ayk ırılık görülmemi ştir. Tekerrür sebebiyle % 50 fazlas ıyla kesilen vergi ziya ı cezas ına gelince; ... tekerrür nedeniyle ceza kesilebilmesi için öncelikle kesilmi ş bir vergi ziya ı cezas ı olmas ı, bu cezan ın usulüne uygun olarak kesinle şmesi, cezan ın kesinleştiği tarihten sonra yeniden ayn ı neviden bir ceza kesilmesi gerekli ve zorunlu olup bu halde vergi ziya ı cezas ında, önceki cezan ın kesinle şme tarihinden itibaren 5 y ıl içinde vergi ziya ı cezas ı kesilecek bir durum söz konusu oldu ğunda kesilecek cezan ın yüzde elli art ırılarak kesinleşmesi gerekmektedir. ... Olayda, davac ı ad ına yap ılan ve tekerrür cezas ına konu olan vergi ziya ı cezal ı tarhiyatlar ın ait oldu ğu dönem öncesinde davac ı hakk ında kesinle şmiş bir vergi ziya ı cezas ının varl ığına ilişkin olarak daval ı idare taraf ından ortaya somut bilgi ve belgenin konulamad ığı dolay ısıyla da tekerrür şartlar ının oluşup oluşmad ığının tevsik edilemedi ği görüldüğünden, dava konusu vergi ziya ı cezas ının tekerrür nedeniyle art ırılan k ısm ında hukuka uyarl ık bulunmamaktad ır." Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 517. Başvurucu, kararlar ı temyiz etmi ştir. Temyiz dilekçelerinde ba şvurucu, ayn ı maddi olaya yönelik lehine verilen vergi mahkemeleri, asliye hukuk mahkemesi ve ceza mahkemesi kararlar ına vurgu yaparak hakk ında tesis edilen i şlemlerin hukuka ayk ırı olduğunu belirtmi ş ve mahkeme kararlar ının bozulmas ı isteminde bulunmu ştur. Temyi z taleplerini inceleyen Dan ıştay Üçüncü Dairesince kararlar ın onanmas ına hükmedilmi ştir. Daire, taraflar ın karar düzeltme istemini de 13/3/2018 tarihli kararlarla reddetmi ş ve mahkeme kararlar ı kesinleşmiştir. 18. Başvurucu taraf ından sunulan belgelere göre ayn ı maddi olaya ili şkin olan ve F.Ü.ye ait uyu şmazl ığa konu ta şınmaz ın başvurucuya sat ışının iptal edilmesi istemiyle başvurucu aleyhine aç ılan tapu iptali ve tescili davas ı İstanbul 8. Asliye Huku k Mahkemesince reddedilmi ştir. Söz konusu karara yönelik temyiz ve karar ın düzeltilmesi istemleri de Yarg ıtayca reddedilerek karar kesinle şmiştir. Yine ayn ı maddi olaya ili şkin İstanbul 11. ve 38. Asliye Ceza Mahkemelerinde doland ırıcılık ve tefecilik suçlar ından yap ılan yarg ılamalarda ba şvurucu beraat etmi ş ve an ılan beraat kararlar ı da kesinle şmiştir. 19. Nihai kararlar ba şvurucuya 17/5/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 20. Başvurucu 18/6/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 21. 4/1/1961 tarihli ve 213 say ılı Vergi Usul Kanunu'nun "Vergi Kanunlar ının uygulanmas ı ve ispat" kenar başlıklı 3. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... B) İspat: Vergilendirmede vergiyi do ğuran olay ve bu olaya, ili şkin muamelelerin gerçek mahiyeti esast ır. Vergiyi do ğuran olay ve bu olaya ili şkin muamelelerin gerçek mahiyeti yemin hariç her türlü delille ispatlanabilir. Şu kadar ki, vergiyi do ğuran olayla ilgisi tabii ve aç ık bulunmayan şahit ifadesi ispatlama vas ıtas ı olarak kullan ılamaz. İktisadi, ticari ve teknik icaplara uymayan veya olay ın özelliğine göre normal ve mutad olmayan bir durumun iddia olunmas ı halinde ispat külfeti bunu iddia eden tarafa aittir." 22. 213 say ılı Kanun'un "Re'sen vergi tarh ı" kenar ba şlıklı 30. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: "Resen vergi tarh ı, vergi matrah ının tamamen veya k ısmen defter, kay ıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayan ılarak tespitine imkan bulunmayan hallerde takdir komisyonlar ı taraf ından takdir edilen veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlarca düzenlenmi ş vergi inceleme raporlar ında belirtilen matrah veya matrah k ısm ı üzerinden vergi tarh olunmas ıdır. İnceleme raporunda bu maddeye göre belirlenen matrah veya matrah fark ı resen takdir olunmu ş say ılır. ..." 23. 213 say ılı Kanun'un 134. maddesinin "Maksat" kenar ba şlıklı birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 6"Vergi incelemesinden maksat, ödenmesi gereken vergilerin do ğruluğunu araştırmak tespit etmek ve sa ğlamakt ır..." 24. 213 say ılı Kanun'un "Vergi ziay ı" kenar ba şlıklı 341. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Vergi ziya ı, mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zaman ında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden, verginin zaman ında tahakku k ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eder" 25. 213 say ılı Kanun'un "Vergi ziya ı cezas ı" kenar ba şlıklı 344. maddesinin birinci fıkras ı ile ikinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "341 inci maddede yaz ılı hallerde vergi ziya ına sebebiyet verildi ği takdirde, mükelle f veya sorumlu hakk ında ziyaa u ğrat ılan verginin bir kat ı tutar ında vergi ziya ı cezas ı kesilir." 26. 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun "Doland ırıcılık" kenar başlıklı 157. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Hileli davran ışlarla bir kimseyi aldat ıp, onun veya ba şkas ının zarar ına olarak, kendisine veya ba şkas ına bir yarar sa ğlayan kişiye ..." 27. 5237 say ılı Kanun'un "Tefecilik" kenar ba şlıklı 241. maddesinin birinci fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Kazanç elde etmek amac ıyla başkas ına ödünç para veren ki şi ..." 28. 21/11/2012 tarihli ve 6361 say ılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 52. maddesiyle yürürlükten kald ırılan 30/9/1983 tarihli ve 90 say ılı mülga Ödünç Para Verme İşleri Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Tan ımlar" kenar başlıklı 3. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Bu Kanun Hükmünde Karanamede geçen; a) İkrazatç ı: Devaml ı ve mutad meslek halinde, faiz veya her ne ad alt ında olursa olsu n bir ivaz kar şılığı veya ipotek almak suretiyle, ödünç para verme i şleriyle uğraşan veya ödünç para verme i şlerine arac ılık eden ve kendilerine faaliyet izni verilen gerçek ki şileri, ...ifade eder." 29. 6361 say ılı Kanun'un "İkrazatç ılarla ilgili hükümler" kenar ba şlıklı geçici 5. maddesi şöyledir: "90 say ılı Kanun Hükmünde Kararnameden ald ıklar ı yetkiye istinaden ikrazatç ılık faaliyetinde bulunanlar bu Kanunun yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren alt ı ay içinde bu Kanunda say ılı faaliyetlerden birini yürütmek amac ıyla Kuruma ba şvuruda bulunabilirler. Bu süre içinde mevcut sözle şmelerinden kaynaklanan alacaklar ının tahsiline yönelik işlemler d ışında yeni bir ikrazatç ılık faaliyetinde bulunamazlar. Kuruma ba şvuruda buluna n ikrazatç ılar Kuruldan gerekli izinleri almak suretiyle faaliyetlerine faktoring, finansa l kiralama veya finansman şirketi olarak devam edebilirler. Kurulacak bu şirketler bu Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 7Kanunun 5 inci maddesinin birinci f ıkras ının (e) bendinde yer alan sermaye yükümlülü ğünü üç y ıl içinde yerine getirmek zorundad ır. Kuruma ba şvuruda bulunmayan veya ba şvurduğu halde Kuruldan gerekli izinleri alamayanlar ın ikrazatç ılık faaliyet izinleri ba şka bir işleme gerek kalmaks ızın kendiliğinden sona erer." V.İNCELEME VE GEREKÇE 30. Mahkemenin 25/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 31. Başvurucu; ayn ı konu nedeniyle ad ına düzenlenen ayn ı maddi olaydan ve incelemeden kaynaklanan vergi ve cezalar ın iptali için vergi mahkemelerinde dört ayr ı dava açt ığını, bunlardan iki tanesinin kabul edilerek söz konusu vergi ve cezalar ın kald ırıldığını, anılan kararlar ın kesinle ştiğini, diğer iki davan ın ise ayn ı konu hakk ında olmas ına rağmen aleyhine sonuçland ığını ifade etmektedir. Ba şvurucu çeli şkili kararlar verildi ğini, aleyhine verilen kararlar ın hukuk düzeninden ç ıkar ılmas ı gerektiğini, ceza mahkemesinin beraat kararlar ı ile tapu iptali ve tescili istemleriyle aleyhine aç ılan davan ın reddine ili şkin karar ının dikkate al ınmad ığını, haks ız kararlar nedeniyle büyük miktarda vergi ve cezaya muhatap kılındığını belirterek adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini öne sürmü ştür. B. Değerlendirme 32. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 33. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun yukar ıda yer verilen şikâyetlerinin özü, yarg ılama sürecinde ayn ı maddi olaydan kaynaklanan i şlemlerin de ğerlendirilmesinde esasa ilişkin iddialar ının karşılanmayarak reddedilmesi ile ilgilidir. Bu itibarla ba şvurucunun ihlal iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında gerekçeli karar hakk ı yönünden incelenmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 34. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 35. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak gerekçeli karar hakk ından aç ıkça söz edilmemi ştir. Bununla Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 8birlikte Anayasa'n ın 36. maddesine "adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerle de güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin birçok karar ında Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının kapsam ına gerekçeli karar hakk ının da dâhil oldu ğu vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının gerekçeli karar hakk ı güvencesini de kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, 75). 36. Anayasa'n ın 141. maddesinin üçüncü f ıkras ında da Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır. denilerek mahkemelere kararlar ını gerekçeli yazma yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa'n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği an ılan Anayasa kural ı da gerekçeli karar hakk ının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmal ıdır. 37. Gerekçeli karar hakk ı, kişilerin adil bir şekilde yarg ılanmalar ını sağlamay ı ve denetlemeyi amaçlamaktad ır. Taraflar ın muhakeme s ıras ında ileri sürdükleri iddialar ının kurallara uygun biçimde incelenip incelenmedi ğini bilmeleri ve ayr ıca demokratik bir toplumda, kendi adlar ına verilen yarg ı kararlar ının sebeplerini toplumun ö ğrenmesinin sağlanmas ı için de gereklidir ( Sencer Ba şat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, 31, 34). 38. Mahkemelerin an ılan yükümlülü ğü, yarg ılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya karar gerekçesinde ayr ıntılı şekilde yan ıt verilmesi gerekti ği şeklinde anlaşılamaz. Ancak derece mahkemeleri, kendilerine sunulan tüm iddialara yan ıt vermek zorunda de ğilse de ( Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 56) davan ın esas sorunlar ının incelenmi ş olduğu gerekçeli karardan anla şılmal ıdır. 39. Bir kararda tam olarak hangi unsurlar ın bulunmas ı gerektiği davan ın niteliğine ve koşullar ına bağlıdır. Muhakeme s ıras ında aç ık ve somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmalar ın davan ın sonucuna etkili olmas ı, başka bir deyi şle davan ın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunmas ı hâlinde davayla do ğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerekçe ile yan ıt verilmesi gerekir ( Sencer Ba şat ve diğerleri , 35). 40. Aksi bir tutumla mahkemenin davan ın sonucuna etkili oldu ğunu kabul etti ği bir husus hakk ında ilgili ve yeterli bir yan ıt vermemesi veya yan ıt verilmesini gerektiren usul veya esasa dair iddialar ın cevaps ız b ırak ılm ış olmas ı hak ihlaline neden olabilecektir ( Sence r Başat ve diğerleri , 39). 41. Öte yandan temyiz merciinin yarg ılamay ı yapan mahkemenin karar ını uygun bulmas ı hâlinde bunu ya ayn ı gerekçeyi kullanarak ya da bir at ıfla karar ına yans ıtmas ı yeterlidir. Burada önemli olan husus temyiz merciinin bir şekilde temyizde dile getirilmi ş ana unsurlar ı incelediğini, derece mahkemesinin karar ını inceleyerek onad ığını ya da bozdu ğunu göstermesidir ( Yasemin Ek şi, 57). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 42. Başvurucu ayn ı maddi olay nedeniyle yap ılan vergi ziya ı cezal ı banka ve sigort a muameleleri vergisi tarhiyat ının iptal edildi ğini ve karar ın kesinle ştiğini, tefecilik ve doland ırıcılık suçlar ından beraat etti ğini ve karar ın kesinleştiğini, ayn ı olaya ilişkin aleyhine açılan tapu iptali ve tescili davas ının ise reddedilerek lehine sonuçland ığını ve karar ın Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 9kesinleştiğini ancak ayn ı olay nedeniyle yap ılan gelir vergisi tarhiyat ına karşı açt ığı davalar ın ise an ılan kararlarla çeli şir şekilde reddedildi ğini belirtmektedir. 43. Başvurucunun ayn ı maddi olay nedeniyle ad ına düzenlenen vergi ve cezalar ın kald ırılmas ı istemiyle açt ığı davalarda lehine verilen kararlar ın dikkate al ınmas ı gerektiği iddialar ını yarg ılaman ın her aşamas ında ileri sürdü ğü anlaşılmaktad ır (bkz. 17, 18). 44. Kural olarak yarg ılamay ı yapan mahkemelerinin ayn ı maddi olaylar ı değerlendirerek farkl ı sonuçlara varm ış olmalar ı, neden farkl ı sonuçlara vard ıklar ını yeterince açıklad ıklar ı sürece adil yarg ılanma hakk ının ihlali sonucunu do ğurmaz. Bir ba şka ifadeyle mahkemeler -ula şılan sonuçlar birbirinden farkl ı olmakla birlikte- var ılan sonuca hangi nedenle ula şıldığını başvurucu ve üçüncü ki şiler taraf ından objektif olarak anla şılmas ına imkân verecek yeterli gerekçeler sunduklar ı sürece adil yarg ılanma hakk ı yönünden ihlal sonucuna var ılmayabilir (pek çok karar aras ından bkz. Trakya Kal ıp ve Plastik Kapak İmalat ı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2017/30526, 18/11/2020, 31-35). 45. Somut olayda gerçekten de ayn ı maddi olaydan (F.Ü. ile olan hukuki ili şkiden) kaynakl ı olarak yap ılan bankac ılık ve sigorta muameleleri vergisi tarhiyat ında başvurucunun faiz geliri elde etmedi ği sonucuna var ılarak tarhiyat kald ırılm ıştır (bkz. 13). Ba şvurucu, ayn ı olaya ili şkin tefecilik ve doland ırıcılık suçlar ından beraat etmi ş; gelir vergisi ve geçici vergi tarhiyat ının dayanaklar ından biri olan ve gerçek bir gayrimenkul al ım sat ım ilişkisinin bulunmad ığı yönündeki iddiaya dayal ı olarak aç ılan tapu iptali ve tescili davas ında da başvurucu lehine karar verilmi ştir. An ılan kararlar mahiyeti gere ği gelir vergisi tarhiyat ına karşı aç ılan başvuruya konu davan ın sonucuna do ğrudan etkili oldu ğundan aç ık ve ayr ı bir cevap verilmesi gerekti ği anlaşılmaktad ır. 46. Öte yandan ba şvuruya konu olayda tefecilikten elde edilen gelirin vergilendirilmesi amac ıyla, yap ılan tarhiyata kar şı aç ılan davada söz konusu gelirin elde edildiğine yönelik olarak var ılan kararda di ğer yarg ı yerlerinin vard ığı sonucun -başvurucunun lehine olan kararlar ı yarg ılama aşamalar ında sundu ğu hâlde- aksi yönünde sonuca ula şmay ı hakl ı gösterecek gerekçeye yer verilmedi ği anlaşılmaktad ır. Temyiz ve karar düzeltme istemleri üzerine verilen kararlarda da bu iddialara yönelik herhangi bir aç ıklama bulunmamaktad ır (benzer yönde de ğerlendirmeler için bkz. Nail Hac ıimamoğlu, B. No: 2016/8362, 30/9/2020, 39-43). 47. Sonuç olarak ba şvurucunun uyu şmazl ığın çözümü için esasl ı nitelikteki iddia ve itirazlar ı derece mahkemelerince konu ile ilgili makul ve yeterli bir gerekçe ile karşılanmam ıştır. Bu sebeple yarg ılama süreci bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 48. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine kara r verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 49. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 10 (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 50. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini ve yeniden yarg ılama yap ılmas ını istemiştir. 51. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 52. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 53.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 54.İncelenen ba şvuruda ba şvurucunun davas ının esasl ı iddialar ı karşılanmadan reddedilmesi nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/18194 Karar Tarihi : 25/2/2021 1155. Bu durumda gerekçeli karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 10. Vergi Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 56. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 589,40 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 10. Vergi Mahkemesine (E.2015/1678, K.2015/1623; E.2015/1711, K.2015/1625) GÖNDER İLMESİNE, D. 589,40 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 25/2/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş