Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-238 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-59/1449 -381 Karar Tarihi : 16.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı 10 KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Mustafa Okan ALPAY, Zeynep ŞENGÖREN C. ŞİKÂYET EDEN : - Ertan ÇETİN Adres tespi t edilememiştir. - - Gökhan HOROZ
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-238 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-59/1449 -381 Karar Tarihi : 16.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı 10 KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Mustafa Okan ALPAY, Zeynep ŞENGÖREN C. ŞİKÂYET EDEN : - Ertan ÇETİN Adres tespi t edilememiştir. - - Gökhan HOROZ Çukurbağ Mh. Bahariye Cd. Doruk Sk. Tutku Apt. A -1 20 Blk. K:3 D:6 İzmit/Kocaeli - Adem Attila KAYA Ferhatpaşa Mh. 45. Sk. No:65 D:7 Ataşehir/İstanbul D. ŞİKÂYET EDİLEN : - Efe Tur Taşımacılık Petrol Otomotiv Yedek Parça Turizm Sanayi Ltd. Şti. D -130 Karayolu (Bursa asfaltı üstü) Değirmendere / Kocaeli - Gürkan Turizm Nakliyat İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. Fethiye Cd. Öztalay İşhanı K:1 No:186 İzmit /Kocaeli 30 - İzmit Seyahat Taşımacılık İnşaat ve Turizm Hizmetleri Ltd. Şti . Ömerağa Mh. Şehabettin Bilgisu Cd. No:71 K:3 İzmit/Kocaeli E. DOSYA KONUSU : İzmit -İstanbul arası yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının fiyat ve i ndirim miktarlarını aralarında anlaşarak belirledikleri ve sefer saatlerini paylaştıkları iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kuruma çeşitli tarih lerde intikal eden şikâyet dilekçelerinde 40 özetle; Efe Tur Taşımacılık Petrol Otomotiv Yedek Parça Turizm Sanayi Ltd . Şti. (Efe Tur) ile İzmit Seyahat Taşımacılık İnşaat ve Turizm Hizmetleri Ltd. Şti. (İzmit Seyahat ) nin bir kartel oluşumunun içinde yer aldıkları, Efe Tur un var olduğu iddia edilen kartele öncülük ederek fiyat seviyelerinde ve bilet kampanyalarında deği şiklik yaptığ ı belirtilmiş ve söz konusu teşebbüslerin İstanbul -İzmit arasında düzenli taşımacılık yapan üçüncü firma olan Gürkan Turizm Nakliyat İnşaat Sanayi ve Ticaret L td. Şti. ( Gürkan Turizm ) ile de anlaşma hazırlığında olduğu iddia edilmiştir. 09-59/1449 -381 2 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.9.2009 ve 11.9.2009 tarihlerinde, 6530 ve 6619 sayı larla giren şikâyet başvuruları üzerine hazırlanan 12.10.2009 tarih ve 50 2009 -4-210/İİ -09-MOA sayılı İlk İnceleme Raporu ile aynı tarih ve 2009 -4-238/İİ -09- MOA sayılı İlk İn celeme Raporu , Kurul un 21.10.2009 tarih ve 09 -48 sayılı toplantı sında görüşülerek; 4054 sayılı Kanun un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önaraştırm a yapılmasına ve bu iki dosyanın birleştirilmesine 09 -48/1216 -M ve 09 -48/1217 -M sayılar ile karar ver ilmiştir. Kurum kayıtlarına 2.10.2009 ve 15.10.2009 tarihlerinde 7088 ve 7434 sayı larla intikal eden şikâyet dilekçeleri üzerine hazırlanan 30.10.2009 tarih ve 2009 -4-228/İİ -09-MOA sayılı İlk İnceleme Raporu nun görüşüldüğü 4.11.2009 tarih ve 09 -52 sayılı toplantıda, önaraştırma yapılmasına ve bunun önceki önaraştırma ile birleştirilmesine 09-52/1265 -M sayı ile karar verilmiştir 60 İlgili karar uyarınca düzenlenen 9 .12.2009 tarih ve 2009 -4-228/ÖA -09-MOA sayılı Önaraştırma Raporu 11.12.2009 tarih ve REK.0.08.00 .00-110/433 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Ra por da; b aşvuru konusu şikâyet ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek bulunmadığ ı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar 70 I.1.1 Efe Tur Taşımacılık Petrol Otomotiv Yedek Parça Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. 1991 yılında kurulmuş olan Ef e Tur, 2003 yılında Mikdat DABAK ve Halit BIÇAK tarafından devralınmıştır. Şirketin 1000 i aşan çalışanı, 130 bilet satış noktası , 120 araçlık filosu ve şehir içi servis hizmeti bulunmaktadır. Şirket g ünlük ortalama 10.000 yolcu taşımaktadır. İzmit/Kocaeli merkezli şirketin, İstanbul, Ankara, Balıkesir, Muğla , Bursa, Trabzon, Samsun gibi pek çok ile seferi bulunmaktadır. I.1.2 İzmit Seyahat Taşımacılık İnşaat ve Turizm Hizmetleri Ltd. Şti. İzmit Seyahat,15 .8.2008 tarihinde hizmet vermeye başlamıştır. Esas olarak 80 İzmit/Kocaeli - İstanbul hattında faaliyet gösteren firmanın ayrıca Ankara, İzmir, Muğla , Bursa gibi illere de seferleri bulunmaktadır. Türkiye genelinde 100'e yakın bilet satış ofisi bulunan şirket, 50 adet Mercedes özmal araç ve 250 personel ile faaliyetlerini sürdürmektedir. I.1.3 Gürkan Turizm Nakliyat İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi Şirket 1970 yılında Gürkanlar adıyla kurulmuş ve Kandıra -İzmit arası yolcu taşımacılığına başlamıştır. 1975 yılında Lassa Personel servis taşımacılığına başlayan Gürkanlar servis hizmetini halen sürdürmektedir. Şirket 1992 yılında n itibaren Gürkan Turizm adıyla faaliyetlerine devam etmiş olup, 2003 yılında Kandıra - 90 İzmit -Harem arasında sefer lere başlamış ve 2005 yılında Tü rsab A Grubu acenteliğini almıştır. I.2. İlgili Pazar 09-59/1449 -381 3I.2.1. İlgili Ürün Pazarı Şikâyetlerin konusunu, İzmit -İstanbul hattında yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının uygulamaları oluşturmaktadır. Bu çerçevede , ilgili ürün pazarı karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarı olarak belirlenmiştir. I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 100 Şikâyete konu eylemlerin İzmit -İstanbul hattında gerçekleştiği göz önüne alın arak, ilgili coğrafi pazar İzmit/Kocaeli -İstanbul güzergâhı olarak tespit edilmiştir. I.3. Yapılan Tespitler ve Deli ller I.3.1. İlgili Pazara İlişkin Bilgiler İzmit -İstanbul arası taşımacılık hizmeti esas olarak iki ana güzergâhta gerçekleşmektedir: Bunlar, İzmit -Harem Otogarı ve İzmit -Esenler Otogarı güzergâhlarıdır . İzmit ten taşımacılık hizmeti veren otobüs firmaları ndan bazıları tek bir güzergâhta faaliyet gösterirken, bazıları nın ise her iki otogar a da sefer i bulunmaktadır. Sektörde Kocaeli Otobüs firmaları olarak ifade edilen firmalar 110 arasında , şikâyet edilen teşebbüsler haricinde Asya Tur ve Etap Kooperatif i de bulunmaktadır. Bunlardan Asya Tur , her saat başı İzmit -İstanbul (Esenler) arasında taşımacılık hizmeti vermekte ancak İzmit -İstanbul (Harem) arasında faaliyet göstermemektedir. Etap Kooperatif i ise 06.45 ile 22.45 saatleri arasında 1 saat arayla İstanbul E senler Otogarı na sefer düzenlemektedir. Öte yandan, ş ikâyet edilen firmalardan Gürkan Turizm in, sadece Harem otogarına, Efe Tur ve İzmit Seyahat in ise her iki otogara da düzenli sefer i vardır. Aşağıdaki tabloda Kocaeli Otobüs Firmaları ve faaliyette bul undukları güzergâhlar ile sahip oldukları otobüs sayıları gösterilmektedir: Tablo 1 : Kocaeli Otobüs Firmaları 120 İzmit İstanbul Harem İzmit İstanbul Esenler Firma Ad ı Firma Ad ı Efe Tur Efe Tur İzmit Seyahat İzmit Seyahat Gürkan Turizm Asya Tur Etap K ooperatifi Tarafların Ulaştırma Bakanlığı ndan onaylattığı tarife lere göre Kocaeli -İstanbul arası mesafe 108 km dir. I.3.2. Taraflardan Elde Edilen Belgeler I.3.2.1. Efe Tur dan Elde Edilen Bilgiler Karayolunda yolcu taşımacılığı yapan Efe Tur tarafınd an Kuruma gönde rilen Ulaştırma Bölge Müdürlüğü nden onaylı Düzenli Yolcu Taşıma Hattı ve Güzergâhı başlıklı belgeden , bu şirketin İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Bartın, Rize, Zonguldak, Balıkesir, Antalya gibi iller arasında taşımacılık faaliyeti yürüttü ğü anlaşılmaktadır. Ulaştırma Bölge Müd ürlüğü nce 16.9.2009 tarihinde onaylanan ve bu tarihten 130 itibaren 4 ay süre ile geçerli olan ücret tarifesine göre Efe Tur un Kocaeli -İstanbul arasında uygulayacağı ücret 14,29 TL dir. Efe Tur dan edinilen bilet örnekl eri 09-59/1449 -381 4incelendiğinde ise İzmit -İstanbul/ Esenler h attında 12 TL ve İzmit -İstanbul/ Harem hattında 10 TL ye taşımacılık hizmeti verildiği görülmektedir. Bu güzergâhtaki bilet bedelleri ne aşağıdaki tabloda yer verilmiştir: Tablo 2: Efe Tur a Ait İzmit -İstanbul Arasındaki Bilet Örnekleri GÜZERGAH FİYAT (TL) TARİH İzmit-Harem 10 09.01.2009 İzmit-Harem 10 22.02.2009 İzmit-Harem 10 27.03.2009 İzmit-Harem 10 05.04.2009 İzmit-Harem 10 03.05.2009 İzmit-Harem 10 07.06.2009 İzmit-Harem 10 25.07.200 9 İzmit-Harem 10 27.08.2009 İzmit-Harem 10 18.09.2009 İzmit-Harem 10 18.09.2009 İzmit-Harem 10 11.10.2009 İzmit-Esenler 12 09.01.2009 İzmit-Esenler 12 21.02.2009 İzmit-Esenler 12 28.03.2009 İzmit-Esenler 12 03.04.2009 İzmit-Esenler 12 03.05.2009 İzmit-Esenler 12 07.06.2009 İzmit-Esenler 12 25.07.2009 İzmit-Esenler 12 27.08.2009 İzmit-Esenler 12 11.10.2009 Efe Tur un zaman tarifelerine bakıldığında ise, Esenler -Kocaeli arasında 06.00 - 22.45 arası her 15 dakikada bir ve tersi istikamette 06.00 -23.00 arası her 15 dakikada bir seferi olduğu görülmek tedir. Ancak onaylanan zaman tarifesi uygulanmamaktadır . Dosya mevcudu bilgilere göre , Esenler -Kocaeli arasında 140 06.30 -20.30 saatleri arasında her yarım saatte bir ve 21.00 -23.00 saatleri arasında ise her saat başı ve tersi istikamette 05.30 -19.30 saatleri arasında her yarım saatte bir sefer düzenlendiği tespit edilmiştir. Ayrıca bu seferlerin yanı sıra aynı veya yakın saatlerde Harem -Kocaeli ve Kocaeli -Harem arasında da seferler düzenlenmektedir. I.3.2.2. İzmit Seyahat ten Elde Edilen Bilgiler İzmit Seyahat in Ulaştırma Bölge Müdürlüğü ne onaylattığı ve 26.6.2009 tarihinden itibaren 4 ay geçer li olacak ücret tarifesine göre Kocaeli -İstanbul -Esenler arasında uygulanacak ücret 14,29 TL dir . Yine bu belgede n İzmit Seyahat in Kocaeli den Ankara, Balıkesir, İzmir, Bursa gibi illere seferi bulunduğu anlaşılmaktadır. İzmit 150 Seyahat tarafından kesilmiş bilet örnek leri incelendiğinde ise, İzmit -Harem arasında 10 TL ve İzmit -Esenler arasında 12 TL ve de İstanbul -Gölcük arasında 11 TL lik ücret uygulandığı belirlenmiştir. 09-59/1449 -381 5 Tablo 3: İzmit Seyahat e Ait İzmit -İstanbul Arasındaki Bilet Örnekleri GÜZERGAH FİYAT (TL) TARİH Harem - İzmit 10 16.04.2009 Harem - Gölcük 11 18.05.2009 İzmit- Esenler 12 25.06.2009 Esenler - İzmit 12 30.09.2009 Esenler - İzmit 12 08.10.2009 Harem - İzmit 10 08.11.2009 İzmit Seyahat in 18.9.2009 tarihinden itibaren 4 ay geçerli olacak zaman tarifesine göre, Esenler -Kocaeli arasında 06.30 -21.30 saatleri arasında her yar ım saatte bir ve 22.00 ve 23.00 saatlerinde ise sadece bir adet seferi bulunduğu; tersi yön de ise, 05.30 -21.15 arasında her yarım saatte bir ve sonrasında saat 22.00 ve 23.00 da bir tane seferi bulunduğu görülmektedir. Ayrıca uygulamada bu seferlerin yanı sı ra aynı veya yakın saatlerde Ha rem-Kocaeli ve Kocaeli -Harem arasında da seferler 160 düzenlenmektedir. I.3.2.3. Gürkan Turizm den Elde Edilen Bilgiler Gürkan Turizm in 30.10.2009 tarihinden itibaren 4 ay geçerli olan ücret tarifesine göre, teşebbüs Kandıra -İzmit ve Esenler arasında taşımacılık hizmeti vermektedir. 108 km olduğu belirtilen İzmit -Esenler güzergâhı için belirlenen ücret 14,29 TL dir. Ancak hem edinilen biletlerden hem de tarafın internet sitesinde ilan ettiği güzergâhtan , Gürkan Turizm in, İzmit -Harem arasında faaliyet göster diği anlaşılmaktadır. Söz konusu güzergâh şu şekildedir: Kandıra - İzmit Otogar - Kantar (Hastane Yolu) - Halkevi - Kuruçeşme - Çenesuyu - Derince - Tütünçiftlik - Yarımca 170 Gişeler - Yeni Sahra - Harem Otogar. Bu bilgilere göre , önaraştırmaya konu diğer iki firma direkt İzmit -Harem ve İzmit - Esenler hattında hizmet verip yol üstünden yolcu almazken, Gürkan Turizm, Kandıra -Harem hattındaki pek çok noktadan yolcu almaktadır. Gürkan Turizm in Kuruma gönderdiği bilet örnekler ine bak ıldığında, İzmit -Harem hattında 9 TL ve Kandıra -Harem hattında 12 TL fiyat uygulan dığı görülmektedir: Tablo 4: Gürkan Turizm e Ait İzmit -İstanbul Arasındaki Bilet Örnekleri GÜZERGAH FİYAT (TL) TARİH Harem - İzmit 9 26.07.2009 Harem - İzmit 9 26.07.2009 Harem - İzmit 9 26.07.2009 Harem - İzmit 9 26.07.2009 Harem - İzmit 9 27.07.2009 Kandıra - Harem 12 05.08.2009 Kandıra - Harem 12 05.08.2009 Kandıra - Harem 12 05.08.2009 İzmit- Harem 9 14.08.2008 İzmit- Harem 9 14.08.2008 09-59/1449 -381 6Harem - İzmit 9 26.09.2009 Harem - İzmit 9 26.09.2009 Harem - İzmit 9 26.09.2009 Harem - İzmit 9 26.09.2009 Harem - İzmit 9 26.09.2009 Harem - İzmit 9 30.10.2009 Harem - İzmit 9 30.10.2009 Harem - İzmit 9 30.10.2009 Harem - İzmit 9 30.10.2009 Harem -Kandıra 12 30.10.2009 İzmit- Harem 9 03.11.2009 İzmit- Harem 9 03.11.2009 İzmit- Harem 9 03.11.2009 İzmit- Harem 9 03.11.2009 İzmit- Harem 9 03.11.2009 Onaylı zaman tarifesine göre, Gürkan Turizm, Esenler -İzmit hattında 07.00 -20.30 arası yarım saatte bir ve 21.00 ve 22.3 0 da birer adet; tersi istikamette ise, 05.30 - 07.00 arasında 15 dakikada bir ve 07.00 -20.30 arasında yarım saatte bir sefer 180 düzenlemektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre, uygulamada, Harem -İzmit ve İzmit - Harem istikamet lerinde 07.00 -20.30 saatleri arasında her yarım saatte bir sefer bulunmaktadır. I.4. Değerlendirme 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yah ut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak kabul edilmiştir. Rakip teşebbüsler arasındaki rekabeti 190 kısıtlamaya yönelik anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararlar ı, fiyatların rekabetçi seviyenin üstüne çıkması, mal ve hizmet arzının kısılması ve çeşitliliğinin azalması sonucunu ortaya çıkararak piyasa nın etkin işlemesinin önüne geçmek suretiyle toplumsal faydayı azaltmaktadır. Bununla bi rlikte, rekabet üzerinde etkiye sahip olabilecek davranışlar, gerçekleştirildikleri piyasa yapısı da dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Genel olarak rekabetin yoğun, oyuncu sayısının çok olduğu piyasalarda teşebbüslerin bir araya gelerek fiyat, üretim miktarı gibi hususlarda anlaşmaları zor kabul edilirken; teşebbüs sayısının az, pazara giriş engellerinin yüksek olduğu piyasalarda anlaşmaya varılması ve sürdürülmesinin görece daha kolay olduğu kabul 200 edilmektedir. Do sya konusu uygulamanın gerçekleştiği k arayolu taşımacılığı pazarı , az sayıda oyuncunun bulunduğu (İzmit/Kocaeli -İstanbul pazarında faaliyet gösteren 5 adet teşebbüs bulunmaktadır.) ve aktörlerin birbirlerinin davranışlarını gözleyebildiği şeffaf pazarlar olan oligopol piyasalar ile benzerlik göstermektedir. 09-59/1449 -381 7Oligopol piyasalarda hem teşebbüs sayısının azlığı hem de pazarın şeffaflığı teşebbüslerin birbirlerinin aldıkları kararları rahatlıkça takip etmesine ve bunlara göre karar almalarına imkân vermektedir. Elde edeceği k ârın sadece kendi davranışları değil, rakiplerinin davranışlarına da bağlı olduğunun ve de kendi kararlarının rakiplerini etkileyeceğinin bilincinde olan bir teşebbüs piyasadaki gelişmeleri yakından takip edecek ve gelişmelere kısa sürede uyum sağlamaya 210 çalışacaktır. Bu durum, teşebbüsleri n kara r alma sürecinde karşılıklı bağımlılıklarını doğuracaktır. Oligopolistik bağımlılık olarak nitelen dirilen bu durum, piyasadaki fiyatların da benzer seviyelerde oluşmasına neden ol maktadır. Yani, oligopol pazarlarda gözlenen paralel fiyat artışları her zaman rekabeti kısıtlama amacı veya etkisi olan bir anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs bir liği kararına dayanmayabilmekte, kâr elde etmeyi amaçlayan teşebbüslerin birbirlerinin kararlarına akıllıca ayak uydurmalarının bir sonucu olarak orta ya çıkabilmektedir. Karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı oligopolistik özellikler gösteren bir pazardır. Sektörde fiyatlar rakiplerce rahatlık la gözlemlenmektedir. Buna ilaveten mal ve hizmet farklılaşmasının az olduğu ve maliyet kalemlerinin benzerlik arz ettiği bu 220 piyasa özellikleri , sektörde rakiplerin fiyatlarının birbirine yakın laşması üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. 4054 sayılı Kanun un rakipler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarını yasaklayan 4. maddesinin birinci fıkras ının son cümlesi ve ikinci fıkrası oligopolistik bağımlılığının ihlal olarak kabul edilmediğini şu şekilde belirtmektedir: Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüsleri n faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder. 230 Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uy umlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir. Dosya konusu olayda, dilekçelerde şikâyet edilen husus , esas itibariyle , pazardaki üç firma arasında kartel oluşturulduğu, fiyatların aynı olduğu, indirimlerin kaldırıldığı yönündedir. Ku ruma 11.11.2009 tarih ve 8065 sayı ile yapılan başvuruda ise İzmit Seyahat ile Efe Tur ar asında kartel olduğu, Gürkan Turizm in ise güzergâhı farklı olduğu için kartel anlaşmasının dışında kaldığı iddia edilmiştir. Dosya kapsamında elde edinilen bilgilerde n hareketle , şikâyet edilen firmaların onaylı ücretleri ve uygulamadaki ücretleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir: Tablo 5: İzmit/Kocaeli -İstanbul Hattında Firmalarca Ulaştırma Bakanlığı na Onaylatılan ve Uygulanan 240 Ücretler Uygulanan Ücret (TL) Firma Adı Onaylı Ücret (TL) %30 İndirim Sonrası Onaylı Ücret (TL) Harem Esenler Kandıra Efe Tur 14,29 10,003 10 12 - İzmit Seyahat 14,29 10,003 10 12 - Gürkan Turizm 14,29 10,003 9 - 12 Tablodan da görüldüğü üzere firmalar onaylatılan ücretlerden %16 -%37 a rasında indirim ler yaparak hizmetlerinde bu indirimli ücreti uygulamaktadırlar. Öte yandan, dosya mevcudu bilgilerden firmaların zaman zaman kampanyalar düzenledi kleri ve 09-59/1449 -381 8 öğrenci indirimi gibi indirimler uyguladıkları anlaşılmaktadır. Ayrıca anılan firma ların üyelik kartları da bulunmakta ve kart sahiplerine çeşitli indirimler veya seyahat ettikçe bilet kazanma imkânı tanınmaktadır. Tüm bu uygulamalar sonucunda da ücretler tabloda gösterilenlerden farklılaş maktadır. Öte yandan, t eşebbüslerin onaylattıkla rı ücret tarifesine göre Kocaeli -İstanbul arası 108 km dir, Ulaştırma Bakanlığı nın internet sitesinde ise bu mesafe 111 km olarak 250 belirtilmektedir. Her iki durumda da 54 sayılı Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücre t Tarifesi Hakkında Tebliğ açısından bir farklılık ortaya çıkmamaktadır, zira bu Tebliğ de 101-115 km arası mesafelerde asgari 10 TL uygulanacağı yönünde bir düzenleme mevcuttur. Buradan hareketle, teşebbüslerin yürü rlükteki mevzuata göre zaten hizmet ver dikleri Kocaeli - Harem hattında uygulayabilecekleri en düşük fiyatı ve Kocaeli -Esenler hattında ise bu fiyata çok yakın bir fiyatı uyguladıkları anlaşılmaktadır. Nitekim Kocaeli nde faaliyet gösteren ve iddia konusu kartele taraf olmadıkları belirtilen Asya Tur ve Etap Kooperatifi de benzer fiyatlar uygulamaktadır. Bunlardan Asya Tur her sa at başı 12 TL ye İzmit -Esenler arasında taşımacılık 260 hizmeti vermekte , ancak İzmit -Harem arasında faaliyet göstermemektedir. Etap Kooperatif i ise 06.45 ile 22.45 saatl eri arasında 1 saat arayla Esenler Otogarı na sefer düzenlemektedir ve ücreti 10 TL dir. Ayrıca, İstanbul -Kocaeli arasında seferi bulunan , Kocaeli otobüs firmaları arasında olmayan, Metro Turizm in İstanbul -İzmit güzergâhında bilet fiyatının 12 TL olduğu belirlenmiştir. Dolayısıyla şikâyet konusu otobüs hattında genel olarak 10 TL-12 TL arasında fiyat uygulandığı görülmektedir. Kartele taraf olduğu iddia edilen teşebbüslerin haricindeki diğer teşebbüsler de şikâyet edilen teşebbüslerin uyguladıkları fiyatla ra yakın , bazen daha yüksek fiyatlar uygulamaktadırlar. Ayrıca, TCDD de aynı güzergâhta tren bilet i için 12 TL bedel talep etmektedir. 270 Tablo 6: İzmit /Kocaeli -İstanbul Hattında Hizmet Veren Tüm Firmalarca Uygulanan Ücretler Uygulanan Ücret (TL) Firma Adı Harem Esenler Kandıra Efe Tur 10 12 - İzmit Seyahat 10 12 - Gürkan Turizm 9 - 12 Asya Tur - 12 - Etap Kooperatifi - 10 - Metro Turizm 12 12 - Fiyatlardaki bu benzerliğin teşebbüsler arası bir anlaşmadan ziy ade, temel olarak beş oyuncunun faaliyet gösterdiği oligopol piyasanın şeffaflığı, maliyetlerin birbirine benzerliği ve hizmetlerin fazla farklılaştırılamamasından ileri gelen bir bağımlılık sonucu ortaya çıkması muhtemeldir. Ayrıca Kocaeli -İstanbul hattın da demiryolu da alternatif bir taşıma aracı olarak hizmet vermekte ve bu suretle otobüsler üzerinde bir rekabet baskısı yaratmaktadır. Piyasanın yapısal özell ikleri ve ilgili olayda kartele tara f olduğu yönünde şikâyet bulunmayan Kocaeli merkezli firmalar ile Kocaeli merkezli ulaştırma hizmeti 280 vermeyen büyük otobüs firmalarının dahi aynı fiyatlar ı uyguluyor olması, piyasadaki 09-59/1449 -381 9veri maliyet yapısı içer isinde firmalar için rasyonel olan fiyatın zaten şu an uygulanan fiyat olduğu olduğunu göstermektedir. Yuka rıda yer verilen hususlar çerçevesinde, teşebbüslerin fiyatlama kararı veri rken, birbirlerinin davranışlarını izlediği ve birbirlerine akıllıca ayak uydurdu ğu; piyasada oluşan benzer fiyatların tüm bu belirtilen hususlar sonucu ortaya çıktığı neticesine varılmıştır. İddia konusu olan , sefer saatleri paylaşımı hususunda ise Efe Tur ve İzmit Seyahat in internet sitelerinde yer alan sefer saatleri incelenmiştir . Esenler ve Harem den İzmit e Efe Tur ve İzmit Seyahat saat 20.00 ye kadar her yarım saatte bir 290 sefer düzenlemektedir. Anılan satten sonra ise yalnızca İzmit Seyahat birer saat arayla hizmet vermektedir. Diğer taraftan İzmit -Harem hattında gün içinde iki firmanın beş dakika arayla hizmet verdikleri; ancak akşam 19.35 ten sonra İzmit Seyahat in hiç sefer i olmadığı tüm seferlerin Efe Tur tarafından yapıldığı görülmektedir. Buna karşın, İzmit -Esenler hattında ise, akşam 19.45 ten sonra Efe Tur un hiç seferi olmadığı ve gece 23.00 a kadarki tüm seferlerin İzmit Seyahat tarafından düzenlendiği göze çarpmaktad ır. Bu durum, İzmit ten İstanbul a düzenlenen seferlerin akşam saatlerinde paylaşıldığı şüphesini doğurmaktadır. Öte yandan, Gürkan Turizm in Harem -İzmit ve tersi istikamette 07.00 -20.30 saatleri arasında her yarım saatte bir sefer i bulunmaktadır. Bir diğe r firma olan Asya Tur 300 07.45 ten itibaren saatte bir İzmit -Esenler arasında taşımacılık hizmeti vermektedir. Etap Kooperatif i ise 06.45 ile 22.45 saatleri arasında 1 saat arayla Esenler Otogarı na sefer düzenlemektedir. Aşağıdaki tabloda, rekabetçi endişe doğurabileceği düşünülen , İzmit -İstanbul hattının akşam saatlerindeki seferleri gösterilmiştir: Tablo 7: İzmit/Kocaeli -İstanbul Hattında Faaliyet Gösteren Firmaların Sefer Saatleri İzmit- Harem Firma Adı İzmit- Esenler Firma Adı Efe Tur İzmit Seyahat Gürk an Turizm Efe Tur İzmit Seyahat Asya Tur Etap Koop . 05.55 - 19.30 her yarım saatte bir 06.00 - 19.35 her yarım saatte bir 07.00 - 19.30 her yarım saatte bir 05.30.1 9.15 her yarım saatte bir 05.35 - 19.20 arası her yarım saatte bir 07.45 - 18.45 arası saatte bir 06.45 - 18.45 arası saatte bir 19:55 20.00 19.45 20:00 19.45 19.45 20:25 20.30 20:30 20.45 20:55 21:00 21.45 21:25 21:30 22.45 22:25 22:00 23:25 22:30 Sefer Saatleri 23:30 Tablodan da görüldüğü üzere, akşam saat 19.55 -20.00 den sonra Efe Tur yalnızca Harem e, İzmit Seyahat ise yalnızca Esenler e sefer düzenlemektedir. Ancak, tarafların bu sefer saatleri ni anlaşarak düzenledikleri yönünde bir bulguya 09-59/1449 -381 10rastlanamamıştır. Ayrıca, talebin en yüksek olduğu sabah saatleri ve 17.30 -19.00 310 gibi iş çıkışı saatlerinde her firmanın sefer düzenlediği görülmektedir. Paylaşıldığı iddia edilen saatlerde sefer sayısı, 6 -7 adettir, ki bu da firmaların toplam seferlerinin %17-21 ni oluşturmaktadır. İlaveten, bu saatlerde şikâyet konusu olmayan teşebbüslerin bazılarının sefer düzenleyip bazılarının düzenlemediği belirlenmiştir. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.