Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-15 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-17/383-91 Karar Tarihi : 22.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Recep GÜNDÜZ C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik Talebi vardır. D. ŞİKAYET EDİLEN : - Nallıhan İpek Turizm Nakliyat ve P
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-15 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-17/383-91 Karar Tarihi : 22.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Recep GÜNDÜZ C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik Talebi vardır. D. ŞİKAYET EDİLEN : - Nallıhan İpek Turizm Nakliyat ve Petrol Tic. Ltd. Şti. Aliağa Mahallesi PTT Arkası Belediye Otobüs Terminali 20 No: 2 Nallıhan/Ankara - Han-Tur Turizm Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. Aliağa Mahallesi PTT Arkası Belediye Otobüs Terminal i No: 1 Nallıhan/Ankara E.DOSYA KONUSU: Ankara -Nallıhan arası yolcu taşımacılığı yapan Nallıhan İpek Turizm Nakliyat ve Petrol Tic. Ltd. Şti. (Nallıhan İpek ) ile Han -Tur Turizm Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. (Hantur) nin uyumlu eylem içinde hareket ettikleri ve hakim durumlarını kötüye kullandıkları iddiaları. 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, Ankara nın Nallıhan ilçesinde faaliyet gösteren Hantur ve Nallıhan İpek in 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun a aykırı eylemlerde bulundukları bel irtilmekte ve gerekli işlemlerin yapılması talep edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.1.2009 tarih ve 405 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 11.2.2009 tarih ve 2009 -4-15/İİ-09-MOA sayılı İlk İnceleme Raporu, 18.2.2009 tarih ve 09 07 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. 40 maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09 07/125 -M sayı ile kara r verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.4.2009 tarih ve 2009 -4-15/ÖA -09-MOA sayılı Önaraştırma Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00 -110/110 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-17 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 09-17/383 -91 2 H. RAPORT ÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; - Nallıhan merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren Nallıhan İpek ve Hant ur un 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında birleşmeleri halinde Kuruma bildirimde bulunmaları gerektiğinin 50 hatırlatılması gerektiği, - Mevcut durumda Nallıhan İpek ve Han tur un birbirlerinin karşılıklı acenteleri olmalarının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında kabul edilmesinin mümkün olmadığı ve yine 4054 sayılı Kanun un 9 . maddesinin üçüncü fıkrası uyarın ca söz konusu teşebbüslerin bu eylemlerinden vazgeçtiklerinin 45 gün içinde belgeleriyle birlikte Kuruma bildirilmesinin gerekli olduğu görüşlerine yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60 I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı İlgili ürün pa zarı, haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate alınarak , karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Önaraştırmaya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerini Nallıhan merkezli olarak gerçekleştirdikleri göz önüne alınarak , coğrafi pazar Nallıhan olarak tespit edilmiştir. 70 I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller I.2.1. İ lgili Pazar Hakk ında Bilgi Nallıhan -Ankara arası güzergâhta faaliyet gösteren 3 adet otobüs fir ması bulun maktadır. Tablo 1: İlgili Pazarda Faaliyet Gösteren Teşebbüsler Han-Tur Turizm Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. Nallıhan İpek Turizm Nak. Ve Petrol Tic. Ltd. Şti. Nallıhan Şirin Otobüs İşletmesi (Şahıs Şirketi) Söz konusu firmalardan Hantur un 4 a det, Nallıhan İpek in 5 adet ve şahıs şirketinin 3 adet otobüsü bulunmaktadır. 80 I.2.2. Tespitler Önaraştırma aşamasında yapılan yerinde incelemelerde edinilen bilgi ve belgelere aşağıda y er verilmiştir: 09-17/383 -91 31. Nallıhan Şirin Otobüs İşletmesi vekili , 7 TL. düzeyin deki fiyat uygulamasından memnun olmadıklarını; ancak söz konusu fiyat Ulaştırma Bakanlığı tarafından onaylandığı için uygulamanın yasal olduğunu belirtmiş ve şikâyetçi oldu kları husus olarak , yazıhanelerin birleşmesi ve sefer saatlerinin birlikte belirlen mesi suretiyle kendilerinin zor durumda bırak ılmalarını göstermiştir. 2. Raportörlerin görüştüğü Hantur yetkilisi konuya ilişkin olarak; tüm firmalar tarafından uygulanan 10 TL . seviyesinde ki bilet bedelinin Nallıhan Şirin Otobüs 90 İşletmesi tarafından 8 TL .'ye indirilmesini takiben , Nallıhan İpek ve Hantur un Ulaştırma Bakanlığı'n ca onayla nan fiyat bedeli olan 10 TL . üzerinden, yasal haklarını kullanarak %30 indirim yapmak suretiyle , fiyatı 7 TL . seviyesine düşürdük lerini; uygulanan fiyat ın Ulaştırma Bakanlı ğı'nın ilgili mevzuatına uygun olduğu için rekabete aykırı lık bulunduğunu düşünmediklerini; Hantur ve Nallıhan İpek yazıhanelerin in ara bölmesini yolcuların memnuniyetini arttırma k ama cıyla kaldır dıklarını, böylece yolcuları n giriş çıkışta ve konaklamada d aha çok rahat ettiklerini; ayrıca, Ulaştırma Bakanlığı'ndan aldıkları FY belgesi ile Hantur ve Nallıhan İpek in karşılıklı olarak birbirlerinin biletini satabildiğini belirtmiştir. Yetkili ayrıca, f iyat tarife sini Ulaştırma Bakanlığı'n a 12 TL . olarak onayl attıklarını; 100 ancak Şirin Nallıhan Turizm tarafından fiyat seviyesini n 8 TL . ye indir ilmesini takiben; yasal olarak bu fiyatı uygulayamamaları nedeniyle, Bakanlıktan yeni fiyatı 10 TL. olarak onaylatmak zorunda kaldıklarını ifade etmiştir. 3. Nallıhan İpek yetkilisi; Nallıhan Şirin Otobüs İşletmesi nin 10 TL . olan fiyatı 8 TL. ye indir mesi nedeniyle, kendilerinin de yasal limit dahilinde 7 TL . fiyat belirlediklerini; Hantur ve Nallıhan İpek yazıhanelerin in birleşmesindeki amacın yolcuları n rahat etmesi olduğunu; yazıhaneler birleştirmeden önce yolcular a çok küçük bir alan ayırabildiklerini, şimdi ise daha büyük ve ferah bir yolcu bekleme alanı na sahip bulunduklarını ; Ulaştırma Bakanlığından alınan FY belgesi ile Hant ur un acentesi olduklarını belirtmiştir. 110 4. Yerinde incelemelerde , teşebbüslerin Ankara -Nallıhan hattına ait bilet bedellerinin aşağıdaki gibi olduğu , bilet koçanlarından alınan örnekler aracılığıyla tespit edilmiştir : Tablo2: Ankara Nallıhan Hattında Satılan Biletlere Ait Örnekler Firma Güzerg âh Fiyat (YTL) Tarih Hantur Ankara -Nallıhan 7 8.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 8.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 8.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 8.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 13.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 13.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 13.22009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 13.22009 09-17/383 -91 4Hantur Ankara -Nallıhan 7 7.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 7.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 7.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 7.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 2.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 2.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 2.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 2.2.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 28.1.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 28.1.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 28.1.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 28.1.2009 Hantur Ankara -Nallıhan 7 1.3.2009 Hantu r Ankara -Nallıhan 7 1.3.2009 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 24.4.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 24.4.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 21.4.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 24.1.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 5.12.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 5.12.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 5.12.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 13.12.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 8.12.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 8.12.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 6.12.2008 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 16.1.2009 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 16.1.2009 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 16.1.2009 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 16.1.2009 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 17.1.2009 Nallıhan İpek Ankara -Nallıh an 10 17.1.2009 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 17.1.2009 09-17/383 -91 5Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 17.1.2009 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 10 23.1.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 27.2.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 25.2.2009 Şirin Nallıhan Anka ra-Nallıhan 7 22.2.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 22.2.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 19.2.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 17.2.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 12.2.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 15.2.2009 Şirin Nallı han Ankara -Nallıhan 7 2.2.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 5.2.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 7.2.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 10.2.2009 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 8 23.12.2008 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 31.12.2008 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 7 28.12.2008 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 8 26.12.2008 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 8 6.12.2008 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 8 4.12.2008 Şirin Nallıhan Ankara -Nallıhan 8 1.10.2008 5. Yerinde in celemelerde ilgili paza rda faaliyet gösteren firmaların değişik güzergahlara ait hareket saatlerini gösterir belgeler elde edilmiştir : Tablo3: Han tur un Hareket Saatleri Firma Güzergâh Hareket Saati Nallıhan -Ankara 06:30 Nallıhan -Ankara 10:30 Nallıhan -Ankara 14:30 Nallıhan -Ankara 17:30 Ankara -Nallıhan 09:00 Ankara -Nallıhan 13:00 Ankara -Nallıhan 17:00 Hantur Ankara -Nallıhan 20:00 09-17/383 -91 6 Tablo 4: Nallıhan İpek in Hareket Saatleri 120 Firma Güzergâh Hareket Saati Nallıhan -Ankara 11:00 Nallıhan -Ankara 14:30 Nallıhan -Ankara 16:00 Nallıhan -Ankara 18:30 Ankara -Nallıhan 09:15 Ankara -Nallıhan 14:00 Ankara -Nallıhan 19:00 Nallıhan İpek Ankara -Nallıhan 22:30 Tablo 5: Şirin Nallıhan ın Hareket Saatleri . Firma Güzergâh Hareket Saati Nallıhan -Ankara 07:00 Nallıhan -Ankara 09:30 Nallıhan -Ankara 13:00 Nallıhan -Ankara 17:00 Ankara -Nallıhan 06:30 -08:45 Ankara -Nallıhan 12:30 Ankara -Nallıhan 15:30 Şirin Nallıh an Ankara -Nallıhan 18:30 6. Yerinde incelemede elde edilen bilgiler e göre, Hantur ve Nallıhan İpek firmaları birbirlerinin karşılıklı acentesi dir. 7. Şik âyetçi nin Nallıhan Belediye Başkanlığı na hitaben yazdığı dilekçe örneğinde , özetle , Belediye ye ait bulunan ve Hantur ile Nallıhan İpek firmalarının faaliyet gösterdiği 1 ve 2 numara lı yazıhanelerin birleştirilmesinden firmalarının olumsuz etkilendiği , yazıhanelerin yeniden ayrılmasının uygun olacağı ifade edilmektedir. 130 J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK Şikâyet edilen eylem Nallıhan merkezli faaliyet gösteren Hantur ve Nallıhan İpek otobü s firmalarının uyumlu eylemde bulun maları ve hakim durumlarını kötüye kullan malarına yöneliktir. Bu çerçevede, önaraştırma sürecinde edinilen bilgi ve belgeler 4054 sayılı Kanun un 4 . maddesinin , Belirli bir mal veya hizmet piyasasından doğrudan veya dola ylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte 09-17/383 -91 7olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır şeklindeki birinci fıkrası ve özelikle de yasak hallere örnek olarak verilen, anılan maddenin Mal veya 140 hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi şeklindeki ( a) bendi çerçevesinde değerlendiril miştir. Yukarıda yer verildiği üzere, elde edilen bilet örneklerinden fiyat seviyelerinin birbirine yakın seyrettiği görülmekle birlikte , bazı dönemlerde dalgalan malar olduğu da anlaşılmaktadır. Ayrıca, aynı tarihte farkl ı firmaların değişik bilet bedelleri uyguladıkları da belirlenmiştir. Bu tespitlerin yanısıra ; pazarın oligopolistik ve şeffaf yapısı, pazardaki fiyatların idarenin düzenleme ve denetimine tabi olması, bu çerçevede halen 7 TL. düzeyinde ol an Ankara -Nallıha n arası bilet bedelinin Ulaştırma Bakanlığı nca izin verilen limit içinde yer alması , bir 150 anlaşmanın varlığına ilişkin tespit bulunmaması ve şikâyetçi nin konuya ilişkin ifadeleri dikkate alındığında, ilgili pazarda fiyat anlaşmasının söz konusu olmadığı kanaatine varılmıştır. Diğer taraftan, ş ikâyetçi kendisiyle görüşen raportörlere, Asıl şikâyetçi olduğum husus, yazıhanelerin birleşmesi ve sefer saatlerinin birlikte belirlenmesi suretiyle beni zor durumda bırakmalarıdır... demiştir. Yerinde incelemele rde, ilgili pazarda faaliyet gösteren firmaların değişik güzergâhlara ait hareket saatlerini gösterir Bakanlık onaylı belge elde edilmiştir. Diğer bir deyişle, s öz konusu teşebbüs lerin hangi saatlerde Ankara ya ve Nallıhan a sefer yapacağı mevzuat çerçeves inde Ulaştırma Bakanlığı nca 160 düzenlenmektedir. Dolayısıyla söz konusu uygulama idarenin denetimi altındadır. Ayrıca, şikâyetçi Nallıhan İpek ve Hantur firmalarının yazıhanelerinin birleştirildiğini ifade etmektedir ki yerinde incelemeler sırasında bu husu s teyit edilmiştir. Şikâyetçinin Nallıh an Belediyesi Başkanlığı na hitaben yazdığı yazıda bu durum ifade edilerek 1 ve 2 numaralı yazıhanelerin tekrar ayrılması istenmektedir. Esas itibarı yla, anılan uygulama ilçe otogar işletmesini yürütmekte olan Nallıhan Belediyesinin görev alanına girdiği nden , bu kapsamda bir işlem tesisine gerek bulunma maktadır. Öte yandan, şikâyetçi tarafından dile getirilmemekle birlikte , yerinde inceleme lerde elde edilen bilgilerden Nallıhan İpek ve Hantur un birbirlerinin 170 karşılıklı olarak acenteleri oldukları görülmüştür. Bu durum 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi bakımından ihlal niteliği taşı maktadır. Teşebbüslerin ana amacının pazar dışına çıkmamak olduğu kanaatine varıldığından soruşturma a çılmasına gerek olmadığı, ancak teşebbüsl erin bir uyarı yazısıyla kendiliğinden bu eylemlerinden vazgeçmesinin sağla nması gerektiği neticesine varılmıştır. K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; 1. Nallıhan İpek Turizm Nakliyat ve Petrol Tic. Ltd. Şti. ve Han -Tur Turizm Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. nin birbirlerinin karşılıklı acenteleri olmaları şeklindeki eylemlerinin 180 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, adı geçen 09-17/383 -91 8teşebbüslere, bu eylemlerine son vermelerini teminen aynı Kanun un 9. maddesinin üçüncü f ıkrası gereğince görüş yazısı gönderilmesi, 2. İşbu kararın tebliğinden itibaren 45 gün içinde yukarıda belirtilen ihlale son verilmesine yönelik işlemlerin yapılarak Rekabet Kurumuna tevsik edilmesi, aksi halde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında iş lem başlatılacağının taraflara bildirilmesi konusunda Başkanlığa yetki verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.