TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NURAY MUM GÜRCANLAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/21470) Karar Tarihi: 1/11/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/21470 Karar Tarihi : 1/11/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Nuray MUM GÜRCANLAR Vekili : Av. Hande ŞEHİRLİ GEZGİN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, iptal edilen imar uygulamas ına dayal ı ola
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NURAY MUM GÜRCANLAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/21470) Karar Tarihi: 1/11/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/21470 Karar Tarihi : 1/11/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Nuray MUM GÜRCANLAR Vekili : Av. Hande ŞEHİRLİ GEZGİN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, iptal edilen imar uygulamas ına dayal ı olarak olu şturulan ve üçüncü kişiye sat ılan imar parselinin önceki malikine dönü şünü sağlayacak geri dönü şüm cetvelinin yap ılmamas ı ve taşınmaz ın kullan ılamamas ından kaynaklanan zarar ın ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu Bal ıkesir'in Gönen ilçesi Kurtulu ş Mahallesi 595 ada 23 parsel (yeni hâliyle 1603 ada 12 parsel) say ılı taşınmaz ın hisseli malikidir. Ta şınmazda ilk kez Gönen Belediye Encümeninin 18/7/2002 tarihli karar ı ile parselasyon i şlemi yap ılm ıştır. Yap ılan parselasyon i şlemi kom şu taşınmaz malikinin açt ığı davan ın sonucunda Bursa 3. İdare Mahkemesince 6/12/2005 tarihinde iptal edilmi ş ve bu karar ı Dan ıştay 16/5/2008 tarihinde onam ıştır. 3. Söz konusu iptal karar ı üzerine uyu şmazl ık konusu ta şınmaz ı da kapsaya n alanda Belediye Meclisi 3/11/2008 tarihinde imar plan ını değiştirmiş, sonras ında 25/3/2010 tarihinde Encümen karar ıyla yeniden parselasyon i şlemi yapm ıştır. Bu parselasyon i şlemini de Bal ıkesir 1. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 29/2/2016 tarihinde iptal etmi ştir. Dan ıştay 26/9/2018 tarihinde karar ı onanm ış; karar düzeltme talebini de 23/3/2021 tarihinde reddetmiştir. 4. Başvurucu, Gönen Belediyesinden (Belediye) Mahkemenin imar plan ının iptali karar ının uygulanmas ı suretiyle geri dönü şüm cetvellerinin yap ılarak yeniden kadastral parsele dönülmesi ve 595 ada 23 parselin adlar ına tapuya yeniden tescili talebinde bulunmuştur. Belediye 1/6/2016 tarihinde yeni imar plan ı haz ırlıklar ının bitmedi ğini belirterek ba şvurucunun talebini reddetmi ştir. Başvurucu, bu i şlemin iptali için dava açm ış; Mahkeme 29/2/2017 tarihinde i şlemi iptal emi ştir. Gerekçeli kararda, uygulanmas ı zorunlu yarg ı kararlar ı varken ta şınmaz ın akaryak ıt istasyonuna çevrilerek sat ılmas ı nedeniyle olu şan hak kay ıplar ından idarenin tek ba şına sorumlu oldu ğu, yarg ı kararlar ını uygulamamakta ısrar Başvuru Numaras ı: 2020/21470 Karar Tarihi : 1/11/2023 3eden idare i şleminde hukuka uyarl ık bulunmad ığı belirtilmi ştir. İzmir Bölge İdare Mahkemesi 31/10/2018 tarihinde istinaf talebi esastan reddedilmi ştir. 5. Başvurucu ve di ğer davac ılar 11/6/2019 tarihinde tam yarg ı davas ı açm ıştır. Dilekçede ta şınmaz ı kapsayan alanda yap ılan ilk parselasyon i şleminin 2005 y ılında, ikinci parselasyon i şleminin de 2016 y ılında mahkeme karar ı ile iptal edilmesi üzerine ta şınmaz ın tekrar hissedarlar ad ına tahsis ve tescili yerine 3. ki şilere sat ılarak menfaat elde edildi ğini belirtmişlerdir. Ba şvurucu ve di ğer davac ılar 2005 y ılından itibaren geri dönü şüm cetvellerinin haz ırlanmad ığını, mülklerine haks ız olarak el at ıldığını, taşınmaz ı kullanmalar ı ve taşınmazdan gelir elde etmelerinin engellendi ğini vurgulayarak u ğran ılan zararlara kar şılık 50.000 TL maddi tazminat ın yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir. 6. Mahkeme 5/3/2019 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Kararda; daval ı idarenin 8/6/2018 tarihli yaz ısında iptal karar ı üzerine öncelikle imar plan ı değişikliği yap ılacağı ard ından parselasyon plan ının geri dönü şüm cetveliyle birlikte yeniden yap ılacağı bu kapsamda çal ışmalar ının devam etti ğinin belirtildi ği ifade edilmi ştir. Sonuç olarak idari işlemlerin tesis edildi ği andan itibaren hukuka uygunluk karinesinden faydalan ıldığı, iptal edilen her i şlem nedeniyle tazminata hükmedilmesinin mümkün olamayaca ğı, tazminat a hükmedilmesi için hukuka ayk ırılık yan ında hizmet kusurunun da aran ılmas ı gerektiği belirtilmiştir. Kararda ilk parselasyon i şleminin mahkeme karar ıyla iptali üzerine bu karar ın uygulanmas ına yönelik yeni parselasyon i şleminin yap ıldığı, ikinci parselasyon i şleminin de mahkeme karar ıyla iptali üzerine mahkeme karar ı dikkate al ınarak yeni parselasyo n çal ışmalar ına başland ığı vurgulanarak uyu şmazl ık konusu olayda idarenin tazmin yükümlülü ğünü doğuran bir kusurluluk hâlinin olmad ığı ifade edilmi ştir. 7. Başvurucu ve di ğer davac ılar ın bu karara kar şı istinaf talebinde bulunmalar ı üzerine İzmir Bölge İdare Mahkemesi 26/2/2020 tarihinde karar ın usul ve hukuka uygun olduğunu belirterek istinaf talebini esastan reddetmi ştir. 8. Başvurucu, nihai hükmü 30/3/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 30/6/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 9. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 10. Başvurucu; parselasyon i şleminin mahkeme karar ıyla iptal edilmesi sonucunda parsellerin eski kadastral duruma dönü şünün sağlanmas ı gerekirken, ta şınmaz ın belediye hizmet alan ı olarak kendisinin mülkiyetinden ç ıkar ıldıktan sonra imar plan ında yap ılan değişiklikle ticari alana çevrilerek üçüncü ki şilere sat ılmas ı üzerine aç ılan tazminat davas ının reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 11. Başvuru, mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 12. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2020/21470 Karar Tarihi : 1/11/2023 413.İmar uygulamas ı suretiyle yap ılan müdahalenin mülkiyet hakk ına müdahale teşkil ettiği hususunda tereddüt bulunmamaktad ır. 14. Başvuru konusu olayda Belediyenin ta şınmaz ın tamam ını Düzenleme Ortakl ık Pay ı (DOP) alan ı olarak kamu hizmetine tahsis etti ği ve sonras ında da niteli ğini değiştirerek üçüncü ki şilere ticari alan vasf ı ile satt ığı anlaşılmaktad ır. Bu sebeple ba şvurunun mülkiyet hakk ından yoksun b ırak ılmas ı şeklinde gerçekle şen müdahalenin bu kapsamda incelenmesi gerekir (Benzer yönde kararlar için bkz. Nusrat Külah , B. No: 2013/6151, 21/4/2016 51; Derya Alpdo ğan ve diğerleri, B. No: 2015/6845, 31/10/2018, 34). 15. Somut olayda ba şvurucunun ta şınmaz ından yoksun b ırak ılmas ına ilişkin imar uygulamalar ının hukuka ayk ırı olduğu Bursa 3. İdare Mahkemesinin 6/12/2005 tarihli ve Bal ıkesir 1. İdare Mahkemesinin 29/2/2016 tarihli kararlar ıyla tespit edilmi ştir. Söz konusu imar uygulamalar ının yarg ı kararlar ıyla hukuka ayk ırı olduğunun tespit edilmesi başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayanaktan yoksun oldu ğunu göstermiştir. 16. Dolay ısıyla bu aşamadan sonra Anayasa Mahkemesince yap ılacak inceleme mülkiyet hakk ına yönelik ihlalin giderilip giderilmedi ğinin tespitinden ibarettir. 17. Başvurucunun mülkiyet hakk ının ihlalinin bütün sonuçlar ıyla giderildi ğinden söz edilebilmesi için ihlale yol açan zarar ın aynen iade veya tazminat yoluyla tazmin edilmesi gerekir. Somut olayda ise lehine olan iptal kararlar ına rağmen başvurucunun tazminat talebi reddedilmi ş, böylelikle ba şvurucunun katland ığı külfet hafifletilmemi ştir. İdarece taşınmaz ın iadesi ile ilgili ba şka bir işlem yap ılmad ığı gibi imar plan ı değişikliği yap ılabileceğinden söz edilerek parselasyon i şlemlerine ili şkin çal ışmalar ın devam etti ğinin belirtilmesiyle yetinildiği görülmektedir. 18. Diğer taraftan ba şvuruya konu yarg ılama sürecinde istinaf a şamas ında ike n kabul edilen 14/2/2020 tarihli ve 7221 say ılı Kanun'un 7. maddesiyle 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu'nun 18. maddesine bir f ıkra eklenmi ş olup bu f ıkra hükmünün somut olay ın koşullar ı çerçevesinde uygulama alan ı bulup bulamayaca ğı da Bölge Adliye Mahkemesince tart ışılmam ıştır. 19. Sonuç olarak ba şvurucunun şikâyet etti ği ve yarg ı mercilerince hukuka ayk ırılığı kesin olarak tespit edilen i şlemden kaynaklanan ihlalin giderilebilmesi bak ımından önem taşıyan tazminat talebi mahkemelerce ilgili ve yeterli bir gerekçe ortaya konulmaks ızın reddedilmi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun mülkiyet hakk ının kanunilik ölçütü yönünden ihlal edildiği sonucuna var ılm ıştır. 20. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 21. Başvurucu ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 22. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini Başvuru Numaras ı: 2020/21470 Karar Tarihi : 1/11/2023 5başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 23. Yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar verilmesi yeterli bir giderim oluşturduğundan başvurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bal ıkesir 1. İdare Mahkemesine (E.2018/973, K.2019/251) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 446,90 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 19.246,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 1/11/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.