Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-89 Karar Sayısı : 08-35/464-164 Karar Tarihi : 27.5.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, 10 Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Sinan BOZKUŞ C. BAŞVURUDA BULUNAN : Logo Yazılım Sanayi ve Ticaret A.Ş. Bayar Cd. Şehit İlknur Keleş Sk. Duralplaza No:3 K:2 Kozyat ağı/İstanbul Temsilc
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-89 Karar Sayısı : 08-35/464-164 Karar Tarihi : 27.5.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, 10 Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Sinan BOZKUŞ C. BAŞVURUDA BULUNAN : Logo Yazılım Sanayi ve Ticaret A.Ş. Bayar Cd. Şehit İlknur Keleş Sk. Duralplaza No:3 K:2 Kozyat ağı/İstanbul Temsilcileri: Av. Haluk İNANICI, Av. Mahmut KOÇKAN Mahmut Yesari Cd. No:47 34718 Koşuyolu Kadıköy/İstanbul 20 D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN : Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odala rı Birliği Gençlik Cd. No:107 06570 Anıttepe/Ankara E. DOSYA KONUSU: Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) nin üyelerine LUCA markalı yazılım satmak ve bu yazılıma ilişkin ücretsiz destek hizmet i sunmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği iddiası. 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, TÜRMOB un 3568 sayılı Kanun kapsamında bir meslek birliği olduğu ve rekabet hukuku bağlamında teşebbü s birliği olduğu, üyelerine kendisinin hazırlatmış olduğu LUCA Mali Müşavir ve LUCA Ticari Paket isimli iki farklı yazılımı sattığı, TESMER isimli staj eğitim merkezinde söz konusu programları stajyerlere kullandırdığı ve stajyerlerin staj bitiminden i tibaren eğitimini aldıkları bu programları satın almak istedikleri, ancak uygulamanın LUCA dışında program üreten firmaları zor durumda bıraktığı ve bu firmaları piyasa dışına iteceği iddia edilmiştir. Dilekçede, 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında TÜRMOB un mali müşavir, yeminli müşavir ve serbest muhasebeci hizmetleri pazarı nda hâkim durumda 40 bulunduğu, 3568 sayılı yasa ile kendisine bilgisayar programı temin etmek, geliştirmek gibi bir görev verilmediği, ancak anılan Birliğin LUCA Mali Müşavir i simli paketi tüm Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM ) ve Yeminli Mali Müşavir 08-35/464 -164 2(YMM ) lere satmak istediği, aynı işlevleri yerine getirebilecek olan yazılım ürünlerinin tanıtımını dahi kabul etmediği ve kendisine rakip olarak gördüğü ürünleri TÜRMOB üyeler inin hizmet alanına sokmamaya çalıştığı iddia edilmektedir. Şikayetçi tarafından ayrıca, a nılan eylemlerin yanı sıra TÜRMOB un Mali Müşavir Paketini kiralayanlara yazılım destek hizmetini ücretsiz olarak verdiği, ancak bu hizmetin gerçekten ücretsiz mi yok sa kira ücretinin içinde mi olduğunun kesin olarak bilinemediği ifade edilmiş ve hâkim durumda bulunan TÜRMOB un ilgili pazarda 50 yazılım destek hizmetini ücretsiz vererek yıkıcı fiyat uyguladığı ve rakip ürünler karşısında avantajlı duruma geçtiği iddia edi lmiştir. Dilekçede, TÜRMOB un , ayrıca Asgari Geçim İndirimi Modülü nü ücretsiz olarak vermesinin de hâkim durumun kötüye kullanılması olduğu belirtilmiştir. Öte yandan, KOBİ Muhasebe yazılımları pazarında TÜRMOB un hâkim durumda olduğu iddia edilemeyecek se de anılan Birliğin mali müşavir, yeminli müşavir ve serbest muhasebeci hizmetleri pazarı nda sahip olduğu hâkim durumunu bu alanda kötüye kullandığı ve 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin (d) bendini ihlal ettiği iddia edilmektedir. Bunların yanı sıra ş ikayetçi tarafından, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında 60 LUCA isimli mali müşavir setinin üyelere kiralanması/satışı işleminin yönetim kurulu kararıyla gerçekleşmesi nedeniyle bu kiralama işleminin bir teşebbüs birliği kararı olduğu, TÜRMOB un kendi üyelerine LUCA yı satmak ve rakip ürünleri TÜRMOB dan içeri sokmamak suretiyle bu ürün alanında rekabeti bozacak bir davranış içinde olduğu, muhasebe yazılımının satış fiyatını belirlemekle birlikte Kanun tarafından kendisine böyle bir görev verilmemesine rağmen bizzat geliştirmek ve satmak suretiyle bu alanda mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatını tespit etmiş olduğu, kamunun kendisine vermiş olduğu güçle piyasayı tamamen ele geçirmek istediği, mal veya hizmetlerin arz ya da talep miktarını piyasa dışından mesleki teşekkül tarafından belirlendiği, rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırıldığı iddia 70 edilmektedir. Şikâyetçi, son olarak Soruşturma ve Karar alma sürecinin uzunluğu dikkate alındığında rakip ürünlerin piyasadan çıkmasının kaçınıl maz olduğunu ve büyük zarar doğacağını, bu bağlamda 4054 sayılı Kanun un 9. maddesi uyarınca TÜRMOB un yukarıda sayılan eylemleri üzerinde geçici tedbir kararı verilmesini talep etmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.4.2008 sayı tarih, 2377 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 16.5.2008 tarih, 2008 -4-89/İİ-08-MH sayılı İlk İnceleme Raporu, 21.5.2008 tarih, REK.0.08.00.00 -110/130 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08 -35 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 80 H. RAPORTÖR GÖRÜ ŞÜ: İlgili Raporda , şikâyet konusunu oluşturan iddialarla ilgili olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüş üne yer verilmiştir. 08-35/464 -164 3I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgil i Ürün Pazarı Şikâyet dilekçesinde yer alan iddialar temel olarak iki alanda yoğunlaşmaktadır. 90 Bunlardan ilki SMMM ve YMM ler için geliştirilen yazılımlar , diğeri ise KOBİ ler için geliştirilen yazılımlardır. SMMM ve YMM ler için geliştirilen programların bu alanda faaliyet gösterenlerin özel gereksinimleri için ayrı olarak tasarlanması ve geliştirilmesi gerekmektedir. Vergi mevzuatı ve Maliye Bakanlığı nın güncel düzenlemelerin takip edilmesi ve bunlara uygun modüllerin oluşturulması önem taşımaktadır. Do layısıyla yazılım firmalarının bu alanda uzmanlaşmaları, mevzuatı y akından takip etmeleri ve bu doğ rultuda yazılımlarını güncellemeleri gerekmektedir. Bu bağlamda, sektöre özgü hazırlanan yazılımlardan elde edilen faydanın diğer yazılımlardan elde edilemey eceği, diğer yazılımların YMM ve SMMM lere yönelik yazılımları ikame edemeyeceği 100 anlaşılmaktadır. Öte yandan şikâyet dilekçesinde yer verilen ve KOBİ ler için özel olarak geliştirilen yazılımlar ın bu tür şirketlerin gereksinimlerini karşılayabilecek fatura takibi, stok takibi gibi modülleri içermesi gerekmektedir. Dolayısıyla söz konusu yazılımların da ikame si bulunmamaktadır. Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı "SMMM ve YMM lere yönelik yazılım pazarı" ve KOBİ lere yönelik yazılım pazar ı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar İlgili ürün pazarlarındaki rekabet koşullarının ülke çapında homojen olması nedeniyle , ilgili co ğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti Sınırları olarak tespit edilmiştir. 110 I.2. Raportörlerce Yapılan Görüşmele r Rehber Bağımsız Denetim ve Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş. yetkilisi Eray KÜÇÜKKOCAOĞLU , LUCA isimli muhasebe programıyla daha önce karşılaşmadığını, bu konuda piyasada onlarca programın olduğunu ve kullanıldığını, gerek firma olarak gerek denetimleri sıras ında TÜRMOB dan bu programın kullanılmasıyla ilgili olarak herhangi bir yönlendirme ya da duyum almadıklarını, bu konuda muhasebe firmalarının istedikleri programı seçtiklerini düşündüğünü belirtmiştir. A-1 Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetim A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Abdullah BULUM, aynı şekilde, muhasebe programı seçimi ve kullanımı konusunda 120 TÜRMOB un herhangi bir yönlendirmesinden haberdar olmadıklarını, bu konuda serbest karar verdiklerini belirtmiştir. Ayrıca Göksu SMMM Ltd. Şti. sahibi ve muhasebeci Kamil GÖKSU, TÜRMOB un LUCA isimli eğitimini verdiğini ve tanıtımını yaptığını ancak bu programın kullanılması konusunda herhangi bir yönlendirme ya da baskıyla karşılaşmadıklarını, kendisinin uzun yıllardır Licon isimli bir programı kullandığını belirtmiştir. 08-35/464 -164 4Ser & Berker Bağımsız Denetim ve Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş. yetkilisi Murat TOKMAK KAYA da 100 ün üzerinde firmanın muhasebe departmanıyla çalıştıklarını, bunların bir kısmının TÜRMOB üyesi olduğunu, LUCA programının ismini ilk kez duyduğunu, genellikle fi rmaların kendi muhasebe programlarını oluşturduklarını, 130 piyasada da birçok programın satıldığını, gerek firma olarak gerek denetimleri sırasında TÜRMOB dan bu programın kullanılmasıyla ilgili olarak herhangi bir yönlendirme ya da duyum almadıklarını, bu ko nuda muhasebe firmalarının istedikleri programı seçtiklerini düşündüğünü belirtmiştir. I.3. Değerlendirme Şikâyet dilekçesinde TÜRMOB un eylemlerinin 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği iddia edilmekte ve Kanun un 9. maddesi uyarınca geç ici tedbir kararı verilmesi talep edilmektedir. Şikâyet konusu iddialar TÜRMOB un LUCA isimli web tabanlı muhasebe ve KOBİ programı üretiminin sektörde yer alan diğer yazılım firmalarını zor durumda bıraktığı 140 ve önlem alınmazsa pazar dışına iteceği şeklind edir. TÜRMOB, tüzel kişiliğe sahip, kamu kurumu niteliğinde bir meslek örgütü olup rekabet hukuku bağlamında bir teşebbüs birliği olarak kabul edilmektedir. TÜRMOB, ilgili Kanun un kendisine verdiği yetkiler doğrultusunda mesleğin gelişimini sağlamak amacı yla çeşitli faaliyetler yürütmektedir. Kanun un 28. maddesinde kuruluş amaçları dışında Birliğin faaliyette bulunması yasaklanmış ve bu tür faaliyette bulunduğu tespit edilen sorumlu organlar hakkında Kanun un 15. maddesine göre, görevlerine son verilmesin e ve yerlerine yenilerinin seçilmesine, Maliye Bakanlığının veya bulundukları yer Cumhuriyet Başsavcılığının istemi üzerine, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince basit usule göre yargılama yapılarak karar verileceği ve davanın en geç üç ay içinde 150 sonuçlandı rılacağı hükme baplanmıştır. TÜRMOB un LUCA isimli yazılım geliştirmesinin kuruluş amaçları dışında faaliyet göstermesi anlamına gelip gelmediği 4054 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilebilecek bir husus değildir. Dolayısıyla şikâyet dilekçesinde yer a lan TÜRMOB un kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunduğu iddiasının 4054 sayılı Kanun kapsamında değil 3568 sayılı Kanun un ilgili hükümleri doğrultusunda çözümlenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde Belirli bir ma l veya hizmet piyasasında dogrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını tasıyan veya bu etkiyi do ğuran yahut do ğurabilecek nitelikte olan tesebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak olduğu hük üm altına 160 alınmaktadır. Bu bağlamda TÜRMOB un faaliyetlerinin 4. maddeyi ihlal ettiğinin öne sürülebilmesi için rekabete aykırılı k amacı veya etkisi olup olmadığ ının ortaya konması gerekmektedir. Sikâyet konusu faaliyetlerin gerçekleştirildiği YMM ve SMMM lere yönelik yazılım pazarının, YMM ve SMMM lerin faaliyet gösterdi ği pazara doğrudan veya dolaylı olarak herhangi bir etkisinin olmadığı anlaşılmaktadır. Yapılan görüşmelerde, TÜRMOB tarafından üyelere, hazırlanan yazılımın kullanılması yönünde bir baskı ya da zorlamanın yapıldığına dair herhangi bir ifade bulunmamaktadır. TÜRMOB kayıtlarına göre birliğe üye toplam 70.678 Serbest Muhasebeci ve SMMM ile 3.726 YMM bulunmaktadır. LUCA programı nın üye sayısı ise yaklaşık 5.300 dür. Dolayısıyla hâlihazırda LUC A nın önemli bir pazar payı elde 170 ettiğini ve böylece rekabet i kısıtlayıcı etki yarattığını söylemek mümkün değildir. Kaldı 08-35/464 -164 5ki raportörlerin görüştüğü pazardaki bazı teşebbüslerin yetkilileri böyle bir programdan haberdar olmadıklarını söylemektedirler. Bu bağlamda TÜRMOB un üyelerini LUCA isimli muhasebe programını kullanmaya yönelik zorladığı veya üyelerine baskı yaptığı, dolayısıyla rekabeti kısıtlama amacı taşıdığı yönünde de bir bulguya rastlanılma mıştır. Öte yandan, TÜRMOB un şikâyetçiye ait yazılımlar ın tanıtımını kendi internet sitesinde yapmamasının ilgili pazarda ki rekabet üzerinde bir etkisi bulunma maktadır. Zira teşebbüslerin programlarını tanıtmaları için tek nokta TÜRMOB un internet sitesi olmayıp, gazete, tv, dergi veya diğer internet siteleri gibi pek çok mecrada reklâm ve 180 tanıtım imkânı bulunmaktadır. Şikâyet dilekçesinde yer alan diğer bir iddia TÜRMOB un LUCA isimli muhasebe programı için ücretsiz destek hizmeti vererek yıkıcı fiyat uygulamasına gitmesidir. Söz konusu eylemin bir ihlal olu şturabilmesi için eylemi gerçekleştiren teşebbüsün 4054 sayılı Kanun un 6. maddesine göre hâkim durumda bulunması gerekmektedir. TÜRMOB un sahip olduğu program aracılığı ile ilgili pazarda faaliyet gösteren bir teşebbüs olduğu kabul edilse dahî yukarıda ye r verildiği üzere LUCA nın üye sayısı yaklaşık 5.300 olup hâkim durumda olduğunu iddia etmek mümkün değildir. Kaldı ki piyasaya yeni giren bir ürünün piyasada tutunmasını sağlamak amacıyla bu tür pazarlama stratejilerinin uygulanması sektörde rekabetçi bas kıyı artıracak ve diğer 190 teşebbüslerin de bu yönde davranışlarda bulunmasını sağlayabilecektir. Şikâyet dilekçesinde TÜRMOB un KOBİ lere yönelik yazılım pazarında hâkim durumda olmadığı ancak SMMM ve YMM hizmetlerinde sahip olduğu avantajı kullanarak bu p azarda da rakipleri dışladığı iddia edilmekte ise de dışlamanın ne şekilde olduğu hakkında TÜRMOB a atfedilebilecek herhangi bir eylem gösterilmemiş, yalnızca TÜRMOB un tüm KOBİ lerin muhas ebelerini bu program ile tutmalarını amaçladığı ifade edilmiştir. A ncak sektörün rekabetçi yapısı ve çok sayıda firmanın faaliyette olduğu bizzat şikâyetçi tarafından kabul edilmektedir. Bununla birlikte TÜRMOB un anılan pazarlarda hâkim durumda olmadığı yukarıda açıklandığından bu tür bir eylem içinde olması mevcut koşul lar altında muhtemel 200 görülmemektedir. Son olarak TÜRMOB un eğitim merkezi olan TESMER de (Temel Eğitim ve Staj Merkezi) LUCA markalı ürünlerin satışının yapıldığı ve rakip ürünlerin satışına izin verilmediği iddia edilmektedir. Anılan Birliğe mesleğin gel işimini sağlamak için faaliyette bulunabil mesine yönelik görevler verilmiştir. TÜRMOB, eğitim merkezi olan TESMER aracılığı ile üyelerine çeşitli eğitimler vermektedir. LUCA isimli yazılımın TESMER de satıldığı veya kiralandığı şikâyet dilekçesinden anlaş ılmaktadır. Ancak SMMM, YMM ya da stajyerlerin anılan programı satın almaları ya da kiralamaları yönünde zorlandığı iddia edilmemekte, bu kişilerin dolaylı olarak programı tercih etmek zorunda kaldıkları ifade edilmektedir. Ancak, yazılım ürünleri yalnızca 210 TESMER den değil çok farklı noktalardan temin edilebilmektedir. Rakip ürünlerin TESMER de satışının engellenmesinin sektördeki rekabet üzerinde bir etki doğurduğunu ve dolayısıyla ihlal olarak nitelendirilebilecek bir eylemin ortaya çıktığını söylemek müm kün değildir. Yukarıda yer verilen tespitler ve değerlendirmeler doğrultusunda , şikayet konusu ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun un ihlalinin söz konusu olmadığı kanaatine varılmıştır. 08-35/464 -164 6Öte yandan, TÜRMOB un bu tür bir ticari faaliyet gösterip gösteremeye ceği hususunun ise 3568 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda Maliye Bakanlığı veya Cumhuriyet Savcılıkları nezdinde yapılacak girişimlerle açıklığa kavuşturulması gereken bir durum olduğu kanaatine ulaşılmıştır. 220 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamı na göre; dosya konusu iddialara yönelik olarak, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.