Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -4-24 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 11-30/586 -184 Karar Tarihi : 12.05.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA 10 B. RAPORTÖR : Murat AYBER C. BAŞVURAN : VTM Akaryakıt Petrol Ürünleri Dağ. San. Tic. A.Ş. Mehmet Akif Cad. Şimşir Sok . Merter Güngören/İstanbul D. HAKKINDA İNC
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -4-24 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 11-30/586 -184 Karar Tarihi : 12.05.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA 10 B. RAPORTÖR : Murat AYBER C. BAŞVURAN : VTM Akaryakıt Petrol Ürünleri Dağ. San. Tic. A.Ş. Mehmet Akif Cad. Şimşir Sok . Merter Güngören/İstanbul D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : T.C. Ziraat Bankası A.Ş. Doğanbey Mahallesi, Atatü rk Bulvarı, No : 8 06107 Ulus/Ankara E. DOSYA KONUSU : T.C. Ziraat Bankası A.Ş. (Ziraat Bankası )'nin Başakkart hizmetine kırsal alanda 100 adetten fazla bayii olmayan dağıtım şirketlerinin dâhil edilmediği iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, Ziraat Bankası tarafından çiftçilere sunulan 20 Başakkart uygulamasına kırsal yörelerde 100 adet ya da daha fazla bayii olan akaryakıt dağıtım şirke tlerinin (istisnai olarak da (Türkiye Petrolleri A.O . unvanlı şirketin) dâhil edildiği ve diğer teşebbüslerin dışlandığı iddia edilerek, konunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında incelenmesi talep edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kuru m kayıtlarına 14.01.2011 tarihinde 433 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 14.03.2011 tarih ve 2011 -4-24/İİ-11-174.MA sayılı İlk İnceleme Raporu, 31.03.2011 tarih ve 11-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek olup olma dığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 11-19/359 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 02.05.2011 tarih ve 2011 -4-24/ÖA -11-174.MA sayılı 30 Önaraştırma Raporu 09.05.2011 tarih ve REK.0.08.00.00 -110.02.02/200 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; şikâyet konusu hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar Dosya ko nusu olay çerçevesinde ilgili pazar tanımı yapılmamıştır. 40 11-30/586 -184 2I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme I.2.1. Tes pitler Ziraat Bankası nın Başakkart uygulaması kırsal kesimde en az 100 bayi si olan dağı tım şirketleri ile bu sayının altında kalmakla birlikte Türkiye Petrolleri A.O . (TP) unvanlı teşebbüsü içermektedir. Başvuru sahibi şirket yetkilisi ne göre , bu uygulama hâkim konumdaki dağıtım şirketlerinin rekabette öne geçmelerine yol açmaktadır. Ticari yaşamın olağan akışında, yoğun rekabetin yaşandığı iş alanlarında teşebbüsler belirli bir tüketici hedef kitlesini belirleyip o kitleyi müşteri portföylerine katma girişimi içind e bulunabilirler. Önaraştırma konusu vakada da Türkiye de faal iki banka zira i faaliyet ile 50 geçimini sağlayan kesimi müşteri portföyüne katmak amacıyla akaryakıt dağıtım hizmeti arz edenleri de içeren bir dizi teşebbüs ile işbirliğine gitmiştir. Bu kapsamdaki bankalardan Ziraat Bankası program ortaklarının haiz olması gereken unsur ları seçici bir şekilde tanımlamış ve belirli bir adet teşebbüse (TP) farklı muamelede bulunmuştur. Ziraat Bankası ve benzer bir programı uygulamakta olduğu bilinen Denizbank A.Ş. (Denizbank) den alınan bilgilere göre, çiftçiler için tahsis edilen kredi ü rünü Üretici Kart olarak adlandırıl makta olup, Banka nın akaryakıt sektöründeki tek program ortağı Petrol Ofisi A.Ş. dir. Bu program, üretici kart kullanılarak ortak işyerinden yapılan akaryakıt alımında 5 ay vade kolaylığı sağlamaktadır. Akaryakıt alımı nda adet Üretici Kart sahibi Bugün al 5 ay sonra öde olarak adlandırılan kolaylıktan faydalan maktadır. Denizbank 60 tarafından son olarak, Bankaları ve Ziraat Bankası nın yanında Şekerbank T.A.Ş. nin de rakip bir program sürdürdüğü bildirilmiştir. Öte y andan, dosya mevcudu bilgilere göre, ş ikâyet edilen Ziraat Bankası nın, 31.03.2011 tarihi itibarıyla Başakkart hamili üretici mevcuttur. Başakkart uygulamasında Banka ile ortak 21 adet akaryakıt dağıtım şirketi ve bu dağıtım şirketlerinin 3.440 adet istasyonu mevcuttur. I.2.2. Değerlendirme Anayasa nın 48. maddesi ile sözleşme serbestîsi tanımlanmış ve Anayasal güvence altına alınmıştır. Hangi hallerde bir sözleşme serbestîsinden söz edilemeyeceği de Borçlar Kanunu 19 ve 20. maddeleri ile hükme bağlanmış olup kanunların emredici hükümlerine 70 aykırılık halleri de 19. maddede zikredilmiştir. Banka ile progr am ortağı arasınd aki ticari ilişkinin koşulları -sözleşme serbestîsi çerçevesinde değerlendirilebilmesi için - Ülkemizde geçerli muhtelif kanunların ve hukukun temel ilkelerinin belirlediği emredici hükümler ile uyarlı olmak durumundadır. Kuşkusuz, 4054 say ılı Kanun un emredici hükümlerine aykırılık içeren bir eylemin sözleşme serbestîsi kuralı ile korunması hukuka uygun olmayacaktır. 4054 sayılı Kanun un şikâyet konusu ile doğrudan ilgili olabilecek yasaklayıcı hükümleri 4. ile 6. maddelerdir. Belirli akary akıt dağıtım şirketlerinin ticari faaliyetinin engellenmesi doğrultusunda bankalar arası bir anlaşmanın şikâyet konusu edilmediği ve resen araştırılmasını gerektirecek bir kuşku da hâsıl olmadığı için, Banka tarafından asgari bayii adedi koşulu getirilmesi tek taraflı bir eylemdir ve ancak Kanun un 6. maddesi 80 hükümleriyle çelişmesi halinde 4054 sayılı Kanun kapsamına girer. Öncelikle belirtmek gerekir ki ş ikâyet edilen Ziraat Bankası ile bir dizi akaryakıt dağıtım şirketi arasındaki anlaşmanın tam anlamıyl a dışlayıcı içerikte olmadığı görülmektedir . Zira sisteme dâhil 21 dağıtım şirketi mevcuttur. Tek taraflı eylemlerin hangi koşullarda kötüye kullanma olarak kabul edileceği 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinde örnek olmak üzere sayılmıştır. Örnek gösterilen haller, ilgili piyasaya girişlerin, ilgili piyasada etkin olarak rekabet edebilmenin kısıtlandığı yahut 11-30/586 -184 3imkânsız hale getirildiği hallerdir. Rekabet hukuku alanında yerleşik ilkelere göre rekabet otoritelerinin anlaşma yapmayı reddetme davranışında bulunan teşebbüslere yönelik yaptırımda bulunması , ancak etkilenen pazarda rekabet edebilmenin olmazsa olmaz 90 koşulunun bu teşebbüsle anlaşma içinde bulunmak durumunda olduğu hallere mahsustur. Her ne kadar Ziraat Bankası nın çiftçilik ile iştigal eden kesime y önelik programları diğer bankalarınkinden daha geniş kapsamlı ise de rakiplerden yalnızca Denizbank dahi bu sayıya yakın bir büyüklüğe ul aşmış durumdadır. Zira Rekabet H ukuku ve onun ilkelerinin Ülkemizde geçerli yasal düzenlemeye olan ex -ante (öncesinde) etkisi sonucu bankacılık dâhil olmak üzere mal ve hizmet üretimi ile pazarlanmasında belirli teşebbüslere (ağırlıklı olarak kamu iktisadi teşebbüslerine) tanınan imtiyazlar da son bulmaktadır. Bundan daha önemlisi, Başakkart yahut Üretici Kart hamillerinin akaryakıt alımındaki oranı itibarıyla bu kesimin akaryakıt almadığı bir dağıtım sisteminin piyasaya girişinin imkânsızlığını öne sürmek olası değildir. Akaryakıt dağıtımı sektöründe yoğun bir rekabet yaşanmaktadır . 100 Rekabet Kurumunun intifa haklarının sür e yönünden 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerine tabi olduğu doğrultusunda ki uygulamasında olduğu gibi, ex -ante tasarruflar sayesinde küçük ölçekli teşebbüsler de büyük ölçekli rakipleri ile rekabet edebilmektedir. Açık bir ifade ile önaraştırma konusu vaka, p iyasa yapısı itibarıyla, Rekabet Kurulu tarafından 6. madde ihlali olarak kabul edilen vakalardan ziyade ihlalin bulunmadığı sonucuna ulaşılan vakalara benzerlik göstermektedir. Ayrıca, dosya mevcudu bilgilerden , Ziraat Bankası nın sözü edilen faaliyet ala nında hâkim durumda ol madığı da anlaşılmış olup, şikâyete konu uygulama ile 4054 sayılı Kanun un ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik 110 olarak 4054 sayılı Kanun u n 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.