Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-213 Karar Sayısı : 08-52/836-333 Karar Tarihi : 11.9.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN , 10 Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖR : Muhammed GÜNDOĞDU C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gazi POLAT Adres tespit edilememiştir. D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN : Kayseri Merkezli olara k şehirlerarası yolcu taşıma
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-213 Karar Sayısı : 08-52/836-333 Karar Tarihi : 11.9.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN , 10 Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖR : Muhammed GÜNDOĞDU C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gazi POLAT Adres tespit edilememiştir. D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN : Kayseri Merkezli olara k şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmaları 20 E. DOSYA KONUSU: Kayseri Merkezli olarak şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının ortak ha reket ederek bilet fiyatlarını belirledikleri ve bu durumun 4054 sayılı Rekabetin K orunması Hakkında Kanun a aykırılık teşkil ettiği iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: İlgili dilekçede, şikâyete konu firmaların bilet fiyatlarını anlaşmayla belirledikleri iddia edilmekte dir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.8.2008 tarih ve 4996 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 4.9.2008 tarih ve 2008 -4-213/İİ-08-MG sayılı İlk İnceleme Raporu , 8.9.2008 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/274 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 30 H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda , şikâyet konusunu oluşturan iddia ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı görüş üne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya mevcudu b ilgiler çerçevesinde , ilgili ürün pazarı " karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı" olarak belirlenmiştir . I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikâyet konusu çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar "Kayseri İli " olarak tespit edilmiştir. 40 I.2. Değerlendirme 4054 sayılı K anun un 4. maddesinde, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu 08-52/836 -333 2 etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler v e teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak kabul edilmiştir. Rekabet hukuku açısından, teşebbüsler arasındaki söz konusu işbirliği doğurucu nitelikteki davranışlar, piyasadaki etkin rekabetten beklenen toplumsal faydanın ve iktisadi etkinliğin önünde önemli bir engel teşkil ettiğinden ağır ihlaller olarak değerlendirilir. Bununla birlikte piyasadaki rekabet üzerinde etkiye sahip eylemlerin 50 değerlendirilmesinde ilgili pazar yapısının önemi oldukça büyüktür. Örneğin teşebbüs sayısının çok ve girişlerin kolay olduğu bir pazarda teşebbüsler arasında bir fiyat anlaşması sağlanmasının oldukça zor olduğu kabul edilirken; teşebbüs sayısının görece az ve özelikle pazara yeni girişlerin zor olduğu bir pazarda bu anlaşmanın sağlanması, en azından göreli olarak, daha kolaydır. Bu bağlamda iktisadi modeller rekabet hukuku uygulamasının iktisadi etki ve sonuçlarını değerlendirmek adına teorik açıdan önemli araçlar olarak karşımıza çıkmaktadırlar. Dosya kapsamında şikayete konu olan ilgili pazar oligopol piyasalar a benzerlik göster mektedir. Bilindiği üzere az sayıda teşebbüsün bulunduğu oligopol piyasalarda faaliyet gösteren teşebbüsler, fiyat düzeyi veya üretim miktarı gibi stratejik kararlarını verirken içinde 60 bulundukları pazar koşullar ını ve aynı piyasada faaliyet gösteren rakiplerinin karar ve eylemlerini sıkı bir şekilde izleme ihtiyacı hissederler. Bu durum oligopol piyasalarda faaliyet gösteren teşebbüslerin, aldıkları kararların rakiplerinin kararlarını etkilediğinin ve her bir teş ebbüsün karının sadece kendi davranışlarına değil, bu davranış karşısında rakiplerinin göstereceği tepkilere de bağlı olduğunun farkında olmalarından kaynaklanmaktadır. Oligopol piyasalar ın bu özelliği ise teşebbüsleri kendi davranışlarına karşı rakiplerin in gerçekleştirecekleri tepkiyi sürekli olarak tahmin etme zorunluluğu altına sokar. Çünkü rakiplerin bu tepkileri, oldukça rekabetçi bir süreci tetikleyerek süreç sonucunda, teşebbüslerin elde etmeyi planladıkları kardan mahrum kalmaları sonucunu doğurabi lir. Bu durum ise stratejik kararlar alan ve kar mahrumiyetinden kaçınmaya 70 çalışan teşebbüslerin bu kararlar bakımından karşılıklı bağımlılıklarını meydana getirir. Literatürde oligopolistik bağımlılık kavramı ile ifade edilen bu durum, rakiplerin faaliy et ve fiyat hareketlerinin gözlemlenebilir olduğu şeffaf piyasalarda çoğu durumda fiyatların birbirine yakın laşmasına neden olmaktadır. Anılan pazarda az sayıda teşebbüs faaliyet gösterdiği nden ve bu teşebbüslerin terminal büroları fiziki olarak, her bi r teşebbüsün uyguladı ğı fiyatın diğerleri tarafından gözlemlenmesini mümkün kıldığından piyasanın şeffaf bir piyasa olduğu anlaşılmaktadır. Bu özellikleriyle piyasadaki bilet fiyatlarının belli bir düzeyde yakın laşmasının iktisadi açıdan bir takım rasyo nel gerekçeleri olduğu da ileri sürülebilir. Zira teşebbüslerin Ulaştırma Bakanlığı Bölge Müdürlüğü ne onaylatacakları fiyatları 80 belirlerken rakiplerinin fiyatlarını rahatça gözlemelerinin ve bunun yol açtığı yakın laşmanın, özellikle sektöre yönelik mevzua tın bu fiyatın %30 una kadar indirim yapmaya izin vermesi ile birlikte düşünüldüğünde anlaşılabilir olduğu değerlendirilmektedir. Ayrıca talep yapısının istikrarsız olduğu şehirlerarası taşımacılık sektöründe yazıhanelerde n yapılan satışlarda yolcu yoğunlu ğuna göre liste fiyatı üzerinden iskontoların yapıldığı sektörün bilinen bir gerçeğidir. Yukarıda aktarılan tespit ve değerlendirmeler ışığında, söz konusu sektörün yapısı dikkate alınarak , şikâyet konusuna ilişkin olarak herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı neticesine varılmıştır. 90 08-52/836 -333 3 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara ilişkin olarak , 4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİ Ğİ ile karar verilmiştir.