Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -4-116 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 06 -53/689 -196 Karar Tarihi : 20.7.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER II. Başkan : Tuncay SONGÖR 10 Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Rıfkı ÜNAL . B. RAPORTÖRLER : K.Oğuz KARAKOÇ, Muhammed GÜNDOĞDU C. ŞİKÂYET EDEN : Resen D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : Türkiye de tüketici kredileri veren ve mevduat to playan bankalar 20 E. DOSYA KONUSU: Bank
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -4-116 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 06 -53/689 -196 Karar Tarihi : 20.7.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER II. Başkan : Tuncay SONGÖR 10 Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Rıfkı ÜNAL . B. RAPORTÖRLER : K.Oğuz KARAKOÇ, Muhammed GÜNDOĞDU C. ŞİKÂYET EDEN : Resen D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : Türkiye de tüketici kredileri veren ve mevduat to playan bankalar 20 E. DOSYA KONUSU: Bankaların Türkiye Bankalar Birliği nde (TBB) aldıkları karar sonucunda , mevduat ve konut kredisi faiz oranlarını aynı düzeyde belirledikleri iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: 28-29.6.2006 tarihli Sabah Gazetelerinde yayımlan an köşe yazısı ve haberlerde, Bankaların Bankalar Birliği nde aldıkları karar sonucunda mevduat ve konut kredisi faiz oranlarını aynı düzeyde belirledikleri iddiaları üzerine konuyla ilgili resen inceleme yapılması kararlaştırılmış, konuyla ilgili yapılan incelemeler sürerken, 3.7.2006 tarih ve 4371 sayıyla Kurum kayıtlarına intikal eden Tüketiciler Birliği Genel Başkanı Av. Bülent Deniz imzalı dilekçede de, söz konusu haberlere atıfta bulunularak, haberde yer 30 alan bilgilerin doğru olması halinde TBB nin bu kararının 4054 sayılı Kanun açısından rekabeti ortadan kaldıran bir karar olduğu, bu nedenle TBB ve sair ilgililer hakkında soruşturma yapılarak yasada öngörülen yaptırımların uygulanması istenmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Basında yer alan iddialar üzeri ne 3.7.2006 tarih ve 234 sayılı karar çerçevesinde resen inceleme yapılması kararlaştırılmış ve bunun üzerine düzenlenen 13.7.2006 tarih ve 2006 -4-116/İİ -06-KOK sayılı İlk İnceleme Raporu, 17.7.2006 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/175 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06 -53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40 H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, y apılan araştırma ve değerlendirmeler sonucunda, 3 10.7.2006 tarihleri arasındaki faiz oranlarının çeşitliliği ışığında, Kanun un 40 maddesi uy arınca konuyla ilgili bir önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır. 06-53/68 9-196 2 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 50 İnceleme konusu itibarıyla, mevduat toplama faali yetinin temel bankacılık hizmetlerinden biri olduğu görülmektedir. Diğer taraftan, bireysel krediler içinde yer alan konut kredilerinin de taşıt ve ihtiyaç kredilerinden farklı bir faiz düzeyine ve farklı bir teminata dayanmasından ötürü konut kredilerinin ayrı bir pazar oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu bilgiler ışığında ilgili ürün pazarı, mevduat pazarı ve konut kredileri pazarı olarak tanımlanmıştır. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar İlgili ürün pazarında faaliyet gösteren bankaların bu hizmetlerini benzer koşullarda tüm Türkiye çapında yürüttüklerinden dolayı ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir. 60 I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller Konuyu inceleyen raportörlerce ilgili haberlerin doğru olup olmadığının anlaşılması i çin değişik tarihlerde Reuters haber kanalından bankaların mevduat ve konut kredisi faiz oranları incelenmiştir. Bireysel krediler faiz oranları tablosu (Kaynak: Reuters) BBKFO Bireysel Kredi F ISTANBUL,10 TEMMUZ (REUTERS) (YANINA YILDIZ KONANLAR BUGUNKU DEGISIKLIGI GOSTERMEKTEDIR.) (-) KREDILERIN KULLANDIRILMADIGINI DEGISIKLIGI GOSTERMEKTEDIR.) TUKETICI (%) TASIT (%) KONUT (%) BANKA 6AY %DEG 12AY %DEG 6AY %DEG 12AY %DEG 12AY %DEG 24AY %DEG TARIH --- AKBANK 2.39 0.40 2.39 0.40 2.05 0.40 2.05 0.40 2.00 0.40 2.00 0.40 03/07 ANADOLU 2.75 0.50 2.75 0.50 1.90 0.00 1.90 0.00 1.90 0.25 1.90 0.25 28/06 ARAB TU 2.35 0.40 2.35 0.40 2.25 0.85 2.25 0.85 N/A N/A N/A N/A 12/06 BANK EU N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A 22/06 DENIZBA 2.30 0.05 2.30 0.05 2.05 0.10 2.05 0.10 2.05 0.10 2.05 0.10 29/06 FINANSB 2.19 0.20 2.19 0.20 1.80 0.15 1.80 0.15 1.58 0.08 1.58 0.08 04/07 GARANTI 2.19 0.20 2.19 0.20 1.90 0.25 1.90 0.25 1.90 0.30 1.90 0.30 03/07 HALKBAN 2.10 0.31 2.10 0. 31 2.05 0.56 2.05 0.56 2.00 0.56 2.00 0.56 03/07 HSBC 2.39 0.40 2.39 0.40 2.05 0.41 2.05 0.41 2.00 0.41 2.00 0.41 03/07 IS BANK 2.45 0.55 2.45 0.55 2.05 0.40 2.05 0.40 2.00 0.40 2.00 0.40 03/07 KOCBANK 2.30 0.45 2.30 0.45 1.90 0.15 1.90 0.15 1.90 0.15 1.90 0.15 29/06 OYAK BA 2.35 0.60 2.35 0.60 1.95 0.40 1.95 0.40 2.00 0.45 2.00 0.45 03/07 *SEKERBA2.29 0.00 2.29 0.00 2.14 0.00 2.14 0.00 2.09 0.00 2.09 0.00 10/07 TEB 2.34 0.15 2.34 0.15 1.95 0.00 1.95 0.00 1.95 0.05 1 .95 0.05 04/07 TEKFEN 2.50 0.00 2.50 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 03/07 TEKSTIL 2.20 0.11 2.20 0.11 2.05 0.20 2.05 0.20 2.00 0.11 2.00 0.11 05/07 TURKISH 2.50 0.00 2.75 0.00 2.25 0.00 2.50 0.00 2.25 0.00 2.50 0.00 28/06 VAKIFBA 2.35 0.46 2.35 0.46 2.05 0.40 2.05 0.40 1.90 0.30 1.90 0.30 03/07 YAPI KR 2.30 0.00 2.30 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 03/07 ZIRAAT 2.10 0.15 2.10 0.15 1.95 0.20 1.95 0.20 1.90 0.30 1.90 0.30 03/07 06-53/68 9-196 3 (ISTANBUL HABER MERKEZI ), 0212-3507000, FAX 0212 -3507007, ***@***.*** ) ISTANBUL,3 TEMMUZ (REUTERS) TUKETICI (%) TASIT (%) KONUT (%) BANKA 6AY %DEG 12AY %DEG 6AY %DEG 12AY %DEG 12AY %DEG 24AY %DEG TARIH 70 --- *AKBANK 2.39 0.40 2.39 0.40 2.05 0.40 2.05 0.40 2.00 0.40 2.00 0.40 03/07 ANADOLU 2.75 0.5 0 2.75 0.50 1.90 0.00 1.90 0.00 1.90 0.25 1.90 0.25 28/06 ARAB TU 1.95 0.00 1.95 0.00 1.40 0.00 1.40 0.00 N/A N/A N/A N/A 19/06 B.DI RO N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A 05/06 BANK EU 1.99 0.58 1.99 0.58 1.59 0.18 1.59 0.18 1.59 0.18 1.59 0.18 22/06 DENIZBA 2.30 0.05 2.30 0.05 2.05 0.10 2.05 0.10 2.05 0.10 2.05 0.10 29/06 FINANSB 1.99 0.00 1.99 0.00 1.65 0.00 1.65 0.00 1.50 0.00 1.50 0.00 26/06 *GARANTI2.19 0.20 2.19 0.20 1.90 0.25 1.90 0.25 1. 90 0.30 1.90 0.30 03/07 *HALKBAN2.10 0.31 2.10 0.31 2.05 0.56 2.05 0.56 2.00 0.56 2.00 0.56 03/07 80 *HSBC 2.39 0.40 2.39 0.40 2.05 0.41 2.05 0.41 2.00 0.41 2.00 0.41 03/07 *ISBANK 2.45 0.55 2.45 0.55 2.05 0.40 2.05 0.40 2.00 0.40 2.00 0.40 03/07 KOCBANK 2.30 0.45 2.30 0.45 1.90 0.15 1.90 0.15 1.90 0.15 1.90 0.15 29/06 *OYAK BA2.35 0.60 2.35 0.60 1.95 0.40 1.95 0.40 2.00 0.45 2.00 0.45 03/07 SEKERBA 2.29 0.35 2.29 0.35 2.14 0.45 2.14 0.45 2.09 0.50 2.09 0.50 27/06 TEB 2.19 0.20 2.19 0.20 1.95 0.30 1.95 0.30 1.90 0.30 1.90 0.30 27/06 *TEKFEN 2.50 0.00 2.50 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 03/07 TEKSTIL 2.09 0.00 2.09 0.00 1.85 0.00 1.85 0.00 1.89 0.00 1.89 0.00 28/06 TURKISH 2.50 0.00 2.75 0.00 2. 25 0.00 2.50 0.00 2.25 0.00 2.50 0.00 28/06 *VAKIFBA2.35 0.46 2.35 0.46 2.05 0.40 2.05 0.40 1.90 0.30 1.90 0.30 03/07 90 *YAPI KR2.30 0.00 2.30 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 1.90 0.00 03/07 *ZIRAAT 2.10 0.15 2.10 0.15 1.95 0.20 1.95 0.20 1.90 0.30 1.90 0.30 03/07 Yukarıda 3 ve 10 Temmuz tarihlerine ait tablolarda Türkiye de kredi veren bankaların bu tarihler itibarıyla tüketici, taşıt ve konut kredileri faiz oranları gösterilmektedir. Faiz oranları sütununun yanındaki değişim değerlerin den faiz oranlarının Haziran ayının son haftasındaki piyasalarda görülen değişimden etkilendiği ve yükseldiği görülmektedir. Ancak 3 Temmuz tarihli tabloya bakıldığında 18 bankanın konut kredilerine 7 farklı faiz oranı uyguladığı, 8 bankanın faiz oranının %1,90, 5 bankanın %2,00, birer bankanın1 ise %1,50, 1,89, 2,05, 2,09, 2,25 ve 2,50 gibi oranlardan konut kredisi verdiği görülmektedir. 100 10 Temmuz tarihli tabloya bakıldığında ise, yine 18 bankanın 7 farklı fiyat uyguladığı, 8 bankanın %1,90, 5 bankanın % 2,00, birer bankanın %1,58, 1,95, 2,05, 2,09, 2,25 ve 2,50 oranlarından konut kredisi sağladığı görülmektedir. Türk Lirası mevduat faiz oranları tablosu (kaynak Reuters) TLMFO TL Mevduat Oran ISTANBUL,6 TEMMUZ(REUTERS) (YANINA YILDIZ KONANLAR BUGUNKU DEGISIKLIGI GOSTERMEKTEDIR.) BANKA ISMI MIK 1-AY %DEG 3-AY %DEG 6-AY %DEG 1-YIL %DEG TARIH --- --- A BANK _ 19.50 0.75 18.25 0.00 17.75 0.00 17.75 0.00 28/06 ADABANK _ 10.00 0.00 10.00 0.00 10.00 0.00 10.00 0.00 03/07 1 Sadece Turkishbank 12 aylık konut kredisine %2,25, 24 aylık konut kredisine de %2,50 faiz uygulamak tadır. 06-53/68 9-196 4 AKBANK 20BIN 17.00 3.00 17.00 3.00 17.00 3.00 17.00 3.00 03/07 ANADOLUBANK 16.20 1.50 16.20 1.50 13.75 1.00 13.20 0.50 17/06 *ARAB TURK 16.50 1.50 16.75 1.75 15.50 0.25 15.50 1.50 06/07 B.DI ROMA _ 15.00 0.00 15.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 03/07 BANK EUROP 16.00 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 22/06 DENIZBANK 25000 15.75 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 29/06 FINANSBANK 15.50 0.00 16.00 0.00 15.50 0.00 15.50 0.00 04/07 GARANTI 5000 15.00 0.00 15.00 0.00 15.00 0.00 15.00 0.00 03/07 HALKBANK 5 BIN 15.00 0.00 15.00 0.00 15.00 0.00 15.00 0.00 04/07 HSBC _ 17.00 0.75 17.00 0.50 17.00 0.25 17.00 0.00 03/07 IS BANKASI 30 BIN15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 03/07 KOCBANK 16.00 0.00 16.00 0.00 16.25 0.00 16.50 0.00 28/06 MNG BANK 15.00 0.00 17.00 0.00 17.50 0.00 18.00 0.00 03/07 OYAK BANK 16.00 1.25 15.75 1.25 15.75 1.50 15.75 1.50 03/07 SEKERBANK 50 BIN16.25 2.00 17.50 1.75 17.75 1.75 17.75 1.25 26/06 TEB _ 17.50 1.50 17.50 1.50 17.50 1.50 17.50 1.50 04/07 TEKFEN BAN 17.00 0.00 17.50 0.00 17.50 0.00 17.50 0.00 03/07 TEKSTILBAN 18.00 1.75 18.00 1.75 18.00 2.00 17.50 1.75 05/07 TURKISH BA 250 BI16.50 1.50 16.75 1.50 16.75 1.50 15.50 0.50 29/06 VAKIFBANK 16.00 0.00 16.00 0.00 16.50 0.00 17.00 0.00 03/07 YAPI KREDI 25BIN 16.00 0.00 16.00 0.00 16.25 0.00 16.50 0.00 03/07 ZIRAAT BAN 20BIN 14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 03/07 (ISTANBUL HABER MERKEZI), 0212 3507000, FAX 0212 3507007, ***@***.*** ISTANBUL,3 TEMMUZ (REUTERS) (YANINA YILDIZ KONANLAR BUGUNKU DEGISIKLIGI GOSTERMEKTEDIR.) 110 BANKA ISMI MIK 1-AY %DEG 3-AY %DEG 6-AY %DEG 1-YIL %DEG TARIH --- A BANK _ 19.50 0.75 18.25 0.00 17.75 0.00 17.75 0.00 28/06 *ADABANK _ 10.00 0.00 10.00 0.00 10.00 0.00 10.00 0.00 03/07 AKBANK 20BIN 14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 26/06 ANADOLUBAN_ 16.20 1.50 16.20 1.50 13.75 1.00 13.20 0.50 17/06 ARAB TURK 15.00 2.00 15.00 2.00 15.25 2.25 14.00 1.00 22/06 *B.DI ROMA _ 15.00 0.00 15.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 03/07 BANK EUROP 16.00 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 22/06 DENIZBANK 25000 15.75 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 29/06 120 FINANSBANK 15.50 1.50 16.00 1.75 15.50 1.50 15.50 1.50 26/06 GARANTI 5000 15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 26/06 HALKBANK 5 BIN 15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 27/06 HSBC _ 16.25 1.25 16.50 0.50 16.75 0.75 17.00 0.50 27/06 IS BANKASI 30 BIN14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 26/06 KOCBANK 16.00 0.00 16.00 0.00 16.25 0.00 16.50 0.00 28/06 MNG BANK 15.00 -0.50 17.00 1.50 17.50 2.50 18.00 3.00 26/06 OYAK BANK 14.75 -0.50 14.50 0.00 14.25 0.25 14.25 0.25 19/06 SEKERBANK 50 BIN16.25 2.00 17.50 1.75 17.75 1.75 17.75 1.25 26/06 TEB _ 16.00 1.00 16.00 1.00 16.00 1.00 16.00 1.00 27/06 130 *TEKFEN BAN 17.00 0.00 17.50 0.00 17.50 0.00 17.50 0.00 03/07 TEKSTILBAN 16.25 0.00 16.25 0.00 16.00 0.25 15.75 15.75 28/06 TURKISH BA 250 BI16.50 1.50 16.75 1.50 16.75 1.50 15.50 0.50 29/06 VAKIFBANK 16.00 1.00 16.00 1.00 16.50 1.50 17.00 2.00 26/06 YAPI KREDI 25BIN 16.00 2.00 16.00 2.00 16.25 2.25 16.50 3.00 27/06 ZIRAAT BAN 20BIN 14.00 1.00 14.00 1.00 14.00 1.00 14.00 1.00 27/06 06-53/68 9-196 5 Yukarıda 3 ve 6 Temmuz tarihlerine ait tablolarda Türkiye de mevduat toplayan bankaların bu tarihlerde mevduata verdikleri faiz oranları gösterilmektedir. 6 Temmuz tarihinde 24 bankanın 1 aylık vadede, %14 le -%19,50 arasında değişen oranlarda 13 farklı fiy at 140 teklifinin olduğu, 3 aylık vadede %10 la -%18,25 arasında 11 farklı fiyat teklifinin olduğu, 6 aylık vadede %10 la -%18 arasında 14 farklı fiyat teklifinin bulunduğu, 1 yıllık vadede %10 la %18 arasında 13 farklı fiyat teklifinin bulunduğu görülmektedir. 3 Temmuz tarihli veriler de bu oran çeşitliliğine paralellik göstermektedir. J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK Temel olarak bankalar, tasarruf sahiplerinden mevduat toplayıp, çeşitli amaçlarla fon talep edenlere fon sağlayan finansal aracılardır. Bu anlamda bankaların, tasarruf sahiplerinden topladıkları fona mevduat, fon talep edenlere sağladıkları fonlara da kredi denmektedir. 150 Tüm bankaların yasayla üye olmak zorunda oldukları Türkiye Bankalar Birliği çatısı altında toplanarak bankaların mevduat faizlerini %17 nin üzerine çıkmayacak şekilde uzlaşmaları ve konut kredileri faiz oranlarını aynı anda %2 ye çıkarmaları ve bu konuda karar almaları 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi anlamında rekabetin açıkça kısıtlanması anlamına gelirdi. Dosya da yer alan 28.6.200 6 tarihli haberde, bankaların TBB de yaptıkları toplantıyla faiz oranlarını %17 nin üstüne çıkarmama konusunda prensip kararı aldıkları, diğer taraftan, 29.6.2006 tarihli köşe yazısında da, 27 Haziranda bütün bankaların faiz oranlarını %2 olarak belirledik leri iddia edilmektedir. 160 Tüm bu iddialara rağmen, konut kredilerinde 3 ve 6 Temmuz tarihli konut kredisi faiz oranı tabloları incelendiğinde, iddia edildiği gibi bütün bankaların faiz oranlarını aynı gün %2 ye çıkarmadığı, aksine bu dönemde konut kredi si faiz oranlarının %1,50 -%2,50 arasında 7 farklı fiyat seviyesinde seyrettiği görülmüştür. Bunun yanı sıra, 3 ve 6 Temmuz tarihlerine ait mevduat faiz oranları incelendiğinde, haberde yazılanların aksine değişik vadelerde mevduat faiz oranlarının %10 da n başlayarak %19,50 ye kadar ulaştığı, farklı bankalara ait %17 nin üzerinde pek çok faiz oranının yer aldığı görülmüştür. Mevduatta da her vade döneminde 10 dan fazla farklı fiyat teklifi görülmüştür. 170 Bu veriler ışığında, bu kadar farklı fiyat teklifler inin olduğu bir piyasada fiyat paralelliğinden bahsetmek mümkün değildir. Bankacılık sistemi oligopolcü bir piyasa yapısına sahip olup, bazı bankaların piyasa yapıcı bir pazar gücüne sahip olması ve paranın homojen bir ürün olmasından ötürü, diğer bankalar ın bu bankaların fiyat hareketlerini izlemeleri kaçınılmazdır. Esasen, piyasalardaki dalgalanmalar, Merkez Bankası borç alma ve verme faiz oranlarının yükselmesi, bankaların bu süreç içinde bireysel piyasa izlenimleri sonucu edindikleri kanaatlerine bağlı olarak hem kredi, hem mevduat faiz oranlarında nispi değişikliğe gitmeleri finansal piyasaların işleyişinin gereği olup, bazen bu değerlendirme sonuçlarının kısmen de olsa paralellik göstermesi mümkündür. Yukarıda da belirtildiği gibi, 180 bu oranların bir fiy at paralelliğini göstermediği, piyasanın oligopolcü yapısı içinde aksine önemli bir fiyat çeşitliliğini içerdiği tespit edilmiştir. 06-53/68 9-196 6 K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusuna ilişkin olarak önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.