Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2007-1-127 Karar Sayısı : 09-59/1452 -383 Karar Tarihi : 16.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖR : Çiğdem ÜNAL C. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : Bereket Jeotermal Enerj i Üretim A.Ş. 20 Atatürk Bulvarı 75. Yıl Esnaf Sarayı No:171 Kat:
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2007-1-127 Karar Sayısı : 09-59/1452 -383 Karar Tarihi : 16.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖR : Çiğdem ÜNAL C. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : Bereket Jeotermal Enerj i Üretim A.Ş. 20 Atatürk Bulvarı 75. Yıl Esnaf Sarayı No:171 Kat:2 Denizli D. DOSYA KONUSU: Bereket Jeotermal Enerji Üretim A.Ş. nin Denizli nin Sarayköy İlçesinde jeotermal konut ısıtması alanında faaliyet gösteren tek fi rma olması nedeniyle hakim durumda olduğu ve hakim durumunu kötüye kullandığı iddiasına yönelik olarak alınan 14.2.2008 tarihli ve 08 -15/146 -49 sayılı Kurul kararı gereğince ilgili pazarın 2008/2009 ısınma dönemi için izlenmesi sonucunda konunun değerlendi rilmesi. E. İDDİALARIN ÖZETİ: Denizli nin Sarayköy ilçesinde jeotermal enerji ile ısınma 30 hizmetinin münhasıran Bereket Jeotermal Enerji Üretim A.Ş. (Bereket Jeotermal) tarafından sağlan ması nedeniyle , ortaya çıkabilecek aşırı fiyatlamanın kontrol altında tutulması ve adı geçen teşebbüs tarafından sunulan taahhüdün yerine getirilip getirilmediğinin takibi amacıyla 1. Daire Başkanlığı tarafından ilgili pazarın izlenmesi gerekli görülmüştür. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.9.2007 tarih ve 6323 sayı ile intikal eden şikayet başvurusu ile ilgili olarak düzenlenen 22.11.2007 tarih ve 2007 -1-127/İİ-07-BG sayılı İlk İnceleme Raporu , 23.11.2007 tarih ve REK.0.05.00.00 -110/207 sayılı Başkanlık Önergesi ile 29.11.2007 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 07- 40 88/1116 -M sayı ile dosya konusu iddialara yönelik önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Önaraştırma sonucunda hazırlanan 5.2.2008 tarih ve 2007 -1-127/ÖA-08- BG sayılı Önaraştırma Raporu , 8.2.2008 tarih ve REK.0.05.00.00 -110/21 sayılı Başkanlık Ön ergesi ile 14.2.2008 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek ; - Şikayet konusu iddia ile ilgili olarak bu aşamada 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine; - Pazarın 2009 yılından itibaren beş yıl süreyle 1 . Daire Başkanlığı tarafından izlenmesine 08-15/146 -49 sayı ile karar verilmiştir. 50 09-59/1452 -383 2 Bunun üzerine 2008/2009 ısınma sezonu için, anılan Kurul kararının gereğinin yerine getirilebilmesi amacıyla, 6.5.2009 tarih , 1782 sayılı yazı ile Bereket Jeotermalden 6.5.2009 tarih , 1783 sayılı ve 5.10.2009 tarih , 4261 sayılı yazılarla Türkiye Jeotermal Derneğinden konuyla ilgili bilgi ve belgeler talep edilmiştir. İstenen bilgi ve belgeler Bereket Jeotermalin 6.7.2009, 4679; 17.9.2009, 6755; 4.12.2009, 8620 ; Türkiye Jeotermal Derneğinin 18.11.2009 , 8281 tarih ve sayı ile Kurum kayıtlarına giren yazılarıyla tamamlanmıştır. Elde edilen bilgiler çerçevesinde düzenlenen ve Bereket Jeotermalin 2008/2009 ısınma sezonunda uygulamış olduğu fiyatlara yönelik değerlendirmey i içere n 9.12.2009 tarih ve 2007 -1-127/BN -09-ÇÜ sayılı Bilgi Notu , 60 9.12.2009 tarih ve REK.0.05.00.00 -110/282 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09 -59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır . G. RAPORTÖR ÜN GÖRÜŞÜ: İlgili Bilgi Notu nda ; - Bereket J eotermalin 2008/2009 ısınma döneminde uyguladığı fiyatların aşırı olduğuna dair herhangi bir bulgu olmadığı ve teşebbüsün önaraştırma döneminde verdiği taahhüdü incelenen dönem itibarıyla yerine getirdiği, - ancak ilgili pazarın Rekabet Kurumunca beş yıl s üreyle izlenmesinin aşırı fiyatlama riskini ortadan kaldırmak bakımından etkin bir yöntem olmaması ve konu hakkında gerekli düzenlemelerin yapılmasını teminen rekabet savunuculuğu 70 kapsamında harekete geçilmiş olması nedeniyle anılan Rekabet Kurulu kararıyl a öngörülen izlemeye son verilmesi gerektiği , ifade edilmekted ir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Aşırı Fiyat Değerlendirmesi 14.2.2008 tarih ve 08 -15/146 -49 sayılı Kurul kararında aşırı fiyata yönelik değerlendirme, Bereket Jeotermale ilişkin fiyat -maliyet analizi ve diğer bölgelerde uygulanan fiyatların ilgili coğrafi pazar olarak belirlenen Sarayköy de uygulanan 80 fiyatlarla karşılaştırılması yöntemiyle yapılmıştır. Bereket Jeotermalin 2008/2009 ısınma sezonunda uyguladığı fiyatlara yönelik incelemeler de de bu yöntem izlenmiştir. H.1.1. Bereket Jeotermale İlişkin Fiyat -Maliyet Analizi Bereket Jeotermalden elde edilen bilgilerden şirketin, 2006 yılında uygulamaya başladığı tarife sistemini 2008/2009 ısınma sezonunda da sürdürdüğü anlaşılmaktadır. Bu tar ife sistemi kapsamında abonelik ve eşanjör bedeli, şebeke ve eşanjör için 10 yıllık kullanım ömrü esas alınarak ısınma bedeli ile birlikte tahsil edilmektedir. Bu çerçevede 2003 -2008 yılları arasında konutlara uygulanan çıplak ısınma bedelleri ile abonelik ve eşanjör bedelleri eklenmiş giydirilmiş ısınma bedelleri incelenmiş, 2008/2009 ısınma döneminde bir önceki ısınma dönemine kıyasla artış oranları 90 hesaplanmıştır. Bahse konu dönemde şirketin çıplak ısınma bedellerinde gerçekleştirdiği fiyat artış düzeyi nin, TÜFE oniki aylık değişim oranının altında kaldığı tespit edilmiştir. . Ayrıca s atışların maliyeti, faaliyet giderleri ve finansman giderlerinden oluşan toplam maliyetlerin, ısıtılan m2 başına1 düşen aylık miktarı ile Bereket Jeotermalin yıllar itibarı yla elde ettiği kar/zarar miktarları ve oranları karşılaştırılmış tır. 1 Isıtılan toplam alan yıllar itibarıyla değişiklik göstermekle birlikte şirketten elde edilen verile rden yola çıkılarak bu alanın yaklaşık 180.000 m2 olduğu kabul edilmiştir. 09-59/1452 -383 3 Bereket Jeotermal in 2008/2009 ısınma sezonunda bir ayda bir m2 alanın ısıtılması için katlandığı maliyet ile bir m2 alanın bir ay boyunca ısıtılması karşılığında elde ettiği gelirin birbirine eşit olduğu belirlenmiş tir. Bir başka deyişle, şirket jeotermal konut 100 ısıtması faaliyetinden kar etmemiş ya da bu faaliyet nedeniyle herhangi bir zarara katlanmamıştır. Bu durumun dönem kar/zararına yansıması bakımından da inceleme yapılmıştı r. Bereket Jeotermalin jeotermal konut ısıtması faaliyetinden elde ettiği birim gelirin ve bu faaliyeti sunmak için katlandığı birim maliyetin eşit düzeyde olması gelir tablosuna, hesaplamalarda yapılan bazı varsayımların2, 2008 yılında birim maliyet hesab ına yansımayan diğer gelir tablosu kalemlerinin ve ısınma dönemiyle mali yıl arasındaki zamansal farkın etkisiyle zarar olarak yansımıştır. 110 Dolayısıyla 2008/2009 ısınma dönemine ilişkin olarak yapılan fiyat -maliyet analizi sonucunda , şirketin aşırı fiyat lama yaptığına dair herhangi bir gösterge nin ortaya çıkmadığı anlaşılmıştır. H.1.2. Fiyat Kıyaslaması Aşırı fiyat değerlendirmelerinde sıklıkla başvurulan ve Rekabet Kurulunun da kullandığı bir diğer yöntem , ilgili coğrafi pazarda uygulanan fiyatlar ile farklı coğrafi pazarlarda faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin uyguladığı fiyatların kıyaslanmasıdır. Bununla birlikte Kurulun önaraştırma süreci sonunda aldığı kararda da belirtildiği üzere , 120 jeotermal konut ısıtması faaliyeti bakımından suyun sıcaklığı, suyun niteliği, jeotermal kaynağın ısıtılacak bölgeye uzaklığı, ısıtılan bölgedeki konutların yoğunluk derecesi gibi jeotermal konut ısıtması sisteminin yapısını ve maliyetlerini etkileyen pek çok unsur söz konusudur. Karşılaştırmaya konu edilen bölgelerde ki bu unsurlar birbirinden farklılık gösterdiği ve bu farklılıklar fiyatlara yansıdığı için farklı coğrafi pazarlar arasında tam anlamıyla tutarlı bir kıyaslama yapmak mümkün değildir. Yine de farklı bölgelerde uygulanan fiyat düzeyleri bakımından bir fiki r sağlaması amacıyla Türkiye Jeotermal Derneğinden sağlanan veriler ışığında, jeotermal konut ısıtması yapılan diğer bölgelerde uygulanan giydirilmiş ısınma bedelleri ile kıyaslama yapılmış, Bereket Jeotermalin uyguladığı ısınma bedelleri nin bazı bölgelerd e uygulanan fiyatlardan 130 düşük , bazılarından ise yüksek olduğu belirlenmiş tir. Dolayısıyla bölgeler arası fiyat kıyaslaması sonucunda da aşırı fiyatlamanın göstergesi olabilecek bir fiyat farkından bahse dilemeyeceği kanaatine varılmıştır. H.2. Pazarın İz lenmesine İlişkin Değerlendirme Yukarıda yer verildiği üzere, Rekabet Kurulu jeotermal konut ısıtması faaliyetinin doğal tekel niteliği taşıyan bir faaliyet olması ve herhangi bir iktisadi düzenlemeye tabi kılınmamış olması nedeniyle ilgili pazarda aşırı fiyatlama riskinin bulunduğunu tespit 140 etmiş ve bu riskin kontrol altında tutulması gerektiği sonucuna ulaşmıştır. Öte yandan Rekabet Kurulu , yine jeotermal konut ısıtması pazarına yönelik olarak aldığı ve İzmir Jeotermal Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin (İzmir Jeotermal) abonelerine kalorimetre cihazı takma zorunluluğu getirdiği, kalori birim fiyatlarını keyfi 2 Hesaplamalar yapılırken j eotermal konut ısıtması abonelerinin tümünün konut olduğu, ısıtılan alanın incelenen yıllar boyunca sabit olduğu, bir yıl boyunca abone olan tüm kullanıcıların aynı döviz kuru üzerinden abonelik ve eşanjör bedeli ödediği varsayılmıştır. 09-59/1452 -383 4 olarak belirlediği ve kalorimetre cihazlarının satışında fahiş fiyat uyguladığı iddiasını değerlendirdiği 15.7.2009 tarihli ve 09 -33/739 -176 sayılı kararda soruşturma açılmasına gerek görmemiş , bununla birlikte, adı geçen teşebbüsün doğal tekel niteliği taşıyan ve düzenlemeye tabi olmayan bir pazarda faaliyet göstermesi nedeniyle aşırı fiyatlama riski nin bulunduğu , bu riskin ancak jeotermal konut ısı tması pazarının 150 düzenlenmesi yoluyla ortadan kaldırılabileceği hususlarını içeren bir görüş yazısının gönderilmesi konusunda Başkanlığa yetki verilmesine karar vermiştir. Başkanlığa verilen yetki çerçevesinde hazırlanan Kurum görüşü Başbakanlığa, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna gönderilmiştir. Rekabet Kurumu görüşü doğrultusunda jeotermal konut ısıtması pazarına yönelik olarak yapılacak bir düzenlemenin , halihazırda bu faaliyetin gösterildiği tüm coğrafi pazarla r bakımından sonuç doğuracağı açıktır. Ayrıca gösterilen faaliyetin niteliği gereği aşırı fiyat riski taşıyan her bir pazar bakımından Rekabet Kurumunca devamlı ve etkin bir izleme yapılması mümkün olmadığı gibi bu ancak geçici bir önlem 160 olaca ktır. Bu nede nlerle ilgili pazarın Rekabet Kurumunca izlenmesine son verilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; - Bereket Jeotermal Enerji Üretim A.Ş. nin 2008/2009 ısınma döneminde uyguladığı fiyatlar ın aşırı olduğuna dair herhangi bir bulgu olmadığına ve teşebbüsün önaraştırma döneminde verdiği taahhüdü incelenen dönem itibarıyla yerine getirdiğine, - 14.2.200 8 tarih ve 08 -15/146 -49 sayılı Kurul kararıyla başlatılan ilgili pazarın 170 izlemesine bu aşamada son verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.