TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ÖZÇEL İK BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2018/29188) Karar Tarihi: 7/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Ahmet ÖZÇEL İK Vekili : Av. Mustafa TOKÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kamula ştırma bedelinin uzun yarg ılama sonunda dü şük belirlen
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ÖZÇEL İK BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2018/29188) Karar Tarihi: 7/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Ahmet ÖZÇEL İK Vekili : Av. Mustafa TOKÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kamula ştırma bedelinin uzun yarg ılama sonunda dü şük belirlenmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının, aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi ile bedelde objektif de ğer art ışı yap ılmamas ı nedeniyle de mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 25/9/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Erzurum'un Tortum ilçesine ba ğlı Aksu Mahallesi'nde bulunan 92,89 m 2 yüz ölçümlü tarla vasf ındaki 153 ada 14 parsel say ılı taşınmaz ın tapu kayd ına göre malikidir. Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 29. Karayollar ı Genel Müdürlü ğü (İdare) taraf ından söz konusu ta şınmaz ın yol, inşaat ve emniyet sahas ı olarak kullan ılmak üzere kamula ştırılmas ına karar verilmi ştir. Bu kapsamda İdare, başvurucu aleyhine 19/12/2014 tarihinde kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescili istemiyle Tortum Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. 10. Mahkemece 30/1/2015 tarihinde yap ılan keşif sonras ı düzenlenen 6/3/2015 tarihli bilirki şi kurulu raporunda, kapitalizasyon faiz oran ı başlıklı kısımda taşınmaz ın ve bölgenin somut özellikleri belirtilerek kapitalizasyon faiz oran ının %4 üzerinden hesaplanaca ğı belirtilmi ştir. An ılan raporda, ta şınmaz ın kar ışık meyve bahçesi niteli ğinde olduğu kabul edilerek net gelir yöntemine göre 2014 y ılı İl ve İlçe G ıda Tar ım ve Hayvanc ılık Müdürlü ğü birim fiyat ve rayiçlerine göre ta şınmaz ın toplam de ğeri 3.639,31 TL olarak belirlenmi ştir. Raporda ayr ıca taşınmaz ın değerini etkileyen objektif nedenler de dikkate al ınm ıştır. Buna göre ta şınmaz ın Tortum-Oltu kara yoluna yak ın olmas ının taşınmaz ın değerini %25 oran ında art ırdığı kabul edilmi ştir. Bilirki şi Kurulu ayr ıca tespiti yap ılan meyve fidanlar ının değerini de hesaplayarak ta şınmaz ın değerine eklemi ştir. Bu doğrultuda ta şınmaz ın değeri %25 oran ında art ırılm ış ve bu oran fiyat üzerinden yap ılan hesaplamaya göre (meyve fidanlar ının değerinin de eklenmesi suretiyle) ta şınmaz ın kamulaştırma bedeli 4.723,74 TL olarak tespit edilmi ştir. 11. Yap ılan tüm bu tespitler ışığında Mahkeme 8/6/2015 tarihli karar ı ile toplanan delillere, mahallinde yap ılan keşif ve bilirki şi raporlar ına dayanarak kamula ştırma bedelini 4.723,74 TL olarak belirlemi ştir. Ayr ıca Mahkeme bedelin ba şvurucuya ödenmesine, başvurucu ad ına olan tapu kayd ının iptaline ve ta şınmaz ın yol olarak terkinine karar vermi ştir. 12. Taraflarca temyiz edilen karar, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince (Daire) 6/4/2016 tarihinde bozulmu ştur. Bozma karar ında başvuru konusu ta şınmaz ın konumu, yüz ölçümü ve niteliği gözetildi ğinde objektif de ğer art ırıcı unsur olmamas ı gerektiği belirtilmi ştir. 13. Mahkemece bozma karar ına uyularak ve yeni bir bilirki şi raporu ald ırılmadan 13/6/2017 tarihinde bu kez objektif de ğer art ış oran ı dikkate al ınmaks ızın 3.813,91 TL kamulaştırma bedeline hükmedilmi ştir. Bunun yan ında davac ı İdare lehine daval ı başvurucudan al ınmak üzere 1.980 TL ve ba şvurucu lehine davac ı idareden al ınmak üzere yine 1.980 TL vekâlet ücreti ödenmesine karar verilmi ştir. 14. Taraflarca temyiz edilen karar, Dairece 28/6/2018 tarihinde faiz tarihi yönünden düzeltilerek onanm ıştır. 15. Nihai karar, ba şvurucu vekiline 27/8/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu 25/9/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 17. Vekâlet ücretiyle ilgili hukuk için bkz. Sadettin Ekiz, B. No: 2016/9364, 9/5/2019, 20-34. 18. Objektif de ğer art ış oran ıyla ilgili hukuk için bkz. Celal Afşin ve diğerleri , B. No: 2015/18943, 19/9/2018, 18-23. Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 3V.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Mahkemenin 7/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 20. Başvurucu, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 21. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas al ınır (Güher Ergun ve di ğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50, 52). 22. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı, kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu, ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri, 41-45). 23. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında somut olayda 19/12/2014-28/6/2018 tarihleri aras ındaki 3 y ıl 6 ay 9 günlük yarg ılama süresinin makul oldu ğu sonucuna varmak gerekir. Bu durumda makul sürede yarg ılanma hakk ına yönelik bir ihlalin olmad ığı aç ıktır. 24. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik nedenleri incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 25. Başvurucu, ba şvuru konusu ta şınmazla ayn ı adada veya biti şik ya da kom şu adalarda bulunan ta şınmazlara ili şkin kamula ştırma bedeli hesab ında %10 ile %35 aras ında değişen objektif de ğer art ırıcı unsur oran ı uygulanmas ına rağmen derece mahkemelerince başvuru konusu ta şınmaz için objektif de ğer art ırıcı unsurun kabul edilememesiyle gerçek kamulaştırma bedeline hükmedilmedi ğinden yak ınmaktad ır. Başvurucu ayr ıca aleyhe hükmedilen vekâlet ücreti nedeniyle hükmedilen dü şük kamula ştırma bedelinden de mahrum kald ığını öne sürmü ştür. Sonuç olarak belirtilen gerekçelerle e şitlik ilkesi ile adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 42. Değerlendirme 26. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 27. Anayasa'n ın "Kamulaştırma" kenar başlıklı 46. maddesi şöyledir: "Devlet ve kamu tüzelki şileri; kamu yarar ının gerektirdi ği hallerde, gerçek karşılıklar ını peşin ödemek şart ıyla, özel mülkiyette bulunan ta şınmaz mallar ın tamam ını veya bir k ısm ını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamula ştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme ba ğlanan art ırım bedeli nakden ve pe şin olara k ödenir. Ancak, tar ım reformunun uygulanmas ı, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekle ştirilmesi, yeni ormanlar ın yetiştirilmesi, k ıyılar ın korunmas ı ve turiz m amac ıyla kamula ştırılan topraklar ın bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngörebilece ği bu hallerde, taksitlendirme süresi be ş yılı aşamaz; b u takdirde taksitler e şit olarak ödenir. Kamulaştırılan topraktan, o topra ğı doğrudan do ğruya işleten küçük çiftçiye ai t olanlar ının bedeli, her halde pe şin ödenir. İkinci f ıkrada öngörülen taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ödenmemi ş kamulaştırma bedellerinde kamu alacaklar ı için öngörülen en yüksek faiz uygulan ır." 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ı d ışında eşitlik ilkesinin ve adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini iddia etmi ş ise de ba şvurucunun şikâyetlerinin özünün gerçek kamula ştırma bedeline hükmedilmemesine yönelik oldu ğu anlaşıldığından an ılan şikâyetler mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden29. Başvurucunun kamula ştırma bedelinin miktar ına ve aleyhe hükmedilen vekale t ücretine ili şkin şikâyetinin aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığına ve ba şka bir kabul edilemezlik nedeni de bulunmad ığından kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Mülkün Varl ığı ile Müdahalenin Varl ığı ve Türü 30. Somut olayda ba şvurucunun ta şınmaz ı kamula ştırılm ıştır. Taşınmaz mal varl ığının Anayasa n ın 35. maddesinde yer alan mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhil olduğunda tereddüt bulunmamaktad ır. Başvurucunun ta şınmaz ının mülkiyetinin kamulaştırma yoluyla Hazineye geçmi ş olmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği açıkt ır. Anayasa Mahkemesinin çok say ıda karar ında da belirtildi ği üzere ta şınmaz ın kamulaştırılmas ı mülkiyetten yoksun b ırakma niteli ği taşımaktad ır (Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 32; AYM, E.1988/34, K.1989/26, 21/6/1989; E.2011/58, K.2012/70, 17/5/2012). Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 5ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 31. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 32. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). 33. Somut olayda ta şınmaz ın kamula ştırılmas ının kanuni dayana ğının ve meşru amac ının bulunmad ığı hususunda ba şvurucunun bir şikâyeti yoktur. Ayr ıca başvurunun bu yönleriyle resen incelenmesini gerektiren bir neden de tespit edilememi ştir. Dolay ısıyla ölçülülük unsuruyla s ınırlı bir denetim yap ılacakt ır. 34. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2012/102, K.2012/207, 27/12/2012; E.2012/149, K.2013/63, 22/5/2013; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2015/43, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, 38). 35. Mülkiyet hakk ından yoksun b ırakma biçimindeki müdahalelerde, hedeflenen kamu yarar ı ile malikin bireysel yarar ı aras ında gözetilmesi gereken adil denge ancak malike tazminat ödenmek suretiyle sa ğlanabilir. Di ğer bir ifadeyle mülkten yoksun b ırakmalarda malike tazminat ödenmesi, müdahaleyle malike yüklenen a şırı külfetin telafi edilmesini temin eden temel bir araçt ır. Anayasa'n ın 46. maddesi uyar ınca kamula ştırma yoluyla maliki n mülkiyet hakk ının sona erdirildi ği hâllerde malike ödenmesi gereken tazminat ta şınmaz ın gerçek bedelidir. Bu itibarla ta şınmaz ın gerçek bedelinin ödenmedi ği durumlarda somut olay ın koşullar ı da gözetilerek müdahalenin orant ılı olmad ığı sonucuna ula şılabilir ( Cevat Aydın, B. No: 2014/13886, 4/10/2017, 48). 36. Mülkiyet hakk ının korunmas ının söz konusu oldu ğu durumlarda usule ili şkin güvencelerin somut olayda yerine getirildi ğinden söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmal ıdır. Bu zorunluluk başvurucunun bütün iddialar ına cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte mülkiyet hakk ını ilgilendiren davan ın sonucuna etki eden esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ın yarg ılama makamlar ınca özenli bir şekilde de ğerlendirilerek kar şılanmas ı gerekmektedir (Kamil Darbaz ve GMO Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti., B. No: 2015/12563, 24/5/2018, 53). Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 6(1) Kamula ştırma Bedelinin Miktar ına İlişkin İddia Yönünden 37. Somut olayda ta şınmaz ı kamulaştırılan başvurucuya ödenmesi gereken tazminat miktar ının tespitine yönelik olarak aç ılan davada Mahkemece ta şınmaz ın gerçek bedelinin tespiti amac ıyla bilirki şi incelemesi yapt ırılm ıştır. Bilirki şi kurulu taraf ından düzenlenen 6/3/2015 tarihli raporda net gelir yöntemine göre tespit edilen 3.639,31 TL kamula ştırma bedeline ta şınmaz ın Tortum-Oltu kara yoluna yak ın olmas ı nedeniyle %25 objektif de ğer art ış oran ı uygulanarak kamula ştırma taşınmaz bedeli 4.549,14 TL olarak hesaplanm ıştır. Ancak Dairenin olayda objektif de ğer art ışı uygulanmamas ı gerektiğini belirterek karar ı bozmas ı üzerine Mahkemece bozma karar ına uyularak bu kez objektif de ğer art ış oran ı dikkate al ınmaks ızın 3.813,91 TL kamula ştırma bedeline hükmedilmi ştir. 38. Vurgulanmal ıdır ki taşınmaz bedelinin tespiti teknik ve uzmanl ık gerektiren bir konudur. Bu nedenle kamula ştırılan taşınmaz ın bedelinin tespiti uzman mahkemelerin ve Yarg ıtay ın bu konudaki uzman dairelerinin yetki ve görevindedir. Anayasa Mahkemesi bu konuda uzmanla şmış bir mahkeme olmad ığı gibi Anayasa Mahkemesinin mülkiyet hakk ı kapsam ında yap ılan bireysel ba şvurularda bedel veya de ğer düşüklüğü karşılığını hesaplama k gibi bir görevi de bulunmamaktad ır (Mukadder Sa ğlam ve di ğerleri , B. No: 2013/2511, 22/1/2015, 49; Abdülkerim Çakmak ve di ğerleri , B. No: 2014/1964, 23/2/2017, 52). Anayasa Mahkemesinin görevi kamula ştırma bedelinin tespiti yönteminin gerçek bedelin ödenmesini temin edip etmedi ğini incelemekten ibarettir. 39. 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nun 11. maddesinin (f) bendinde araziler için kamula ştırma bedeli tespitinin ta şınmaz ın kamula ştırma tarihindeki mevkii ve şartlar ına göre ve oldu ğu gibi kullan ılmas ı hâlinde getirece ği net getiri esas alınarak belirlenmesi öngörülmektedir. Düzenli ve sürekli tar ımsal getiri istatistikleri ise ülkemizde il ve ilçe tar ım müdürlükleri taraf ından il merkezi ve ilçeler düzeyinde tutulmaktad ır. Bu nedenle mahkemeler ve mahkemelerin atad ığı bilirkişiler, Yarg ıtay ın yerleşik içtihatlar ı doğrultusunda özel bir durum olmad ıkça kamula ştırma bedelinin tespitinde resmî birer kurum olan il ve ilçe tar ım müdürlüklerinin verilerini kullanmaktad ır (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 63). 40. Net gelir yönteminde, ta şınmazda mutat olarak ekilen tar ım ürünlerinin ortalama verim miktar ı ile değerlendirme y ılındaki ortalama toptan kilogram sat ış fiyatlar ı esas al ınarak değerlendirme y ılında arazinin bir dekar ından elde edilecek gayrisafi geliri bulunur. Gayrisafi gelirden ortalama masraflar ç ıkar ılarak net gelir hesaplan ır. Hesaba al ınan ürünlerin y ıllık ortalama fiyatlar ı değil hasat dönemindeki fiyatlar ı esas al ınır (Cevat Ayd ın, 56). 41. Taşınmaz ın değerini etkileyen objektif unsurlar da de ğerin belirlenmesinde hesaba kat ılmaktad ır. Bu unsurlar ın tahdidî olarak say ılmas ı mümkün de ğil ise de ta şınmaz ın yola ve yerle şim yerine yak ınlığı, ticari ve i ş kapasitesi, deniz, göl, nehir gibi tabii güzelliklere uzakl ığı, imarl ı bölgelere yak ınlığı gibi özellikler buna örnek gösterilebili r (Cevat Ayd ın, 58). 42. Mahkemenin hükme esas ald ığı bilirkişi raporu incelendi ğinde objektif de ğer art ış oran ının %25 olarak kabulünde ta şınmaz ın Tortum-Oltu kara yoluna yak ınlığının dikkate al ındığı görülmektedir. Ancak raporda söz konusu kara yolunun ta şınmaza ola n mesafesi i şlenmemiş ve bu mesafenin ne suretle ta şınmaz ın bedeline etki etti ğine dair bir açıklama yap ılmam ıştır. Bu hâliyle rapordaki de ğerlendirmenin oldukça soyut kald ığı ve Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 7dayanaklar ının gösterilemedi ği anlaşılm ıştır. Mahkeme karar ında da buna aç ıklık getirilmemi ş, bilirkişi raporundaki de ğerlendirmeler aynen kabul edilmi ştir. 43. Dairenin bozma karar ında ise dava konusu ta şınmaz ın konumu, yüz ölçümü ve bilirkişi raporunda yaz ılı özelliklerine vurgu yap ılm ıştır. Dairenin ayn ı proje kapsam ında kamulaştırılan taşınmazlar ın bedel tespitine ili şkin uyuşmazl ıklar ın tümünü gözönünde bulundurarak, bunlara ili şkin olarak düzenlenen raporlar ı ve fotoğraflar ı inceleyerek bu kanaate vard ığı gözlemlenmi ştir. Her ne kadar Dairenin karar ında da tatmin edici düzeyde bir irdeleme bulunmamakta ise de bilirki şi raporundaki de ğerlendirmenin soyutlu ğu ve Dairenin söz konusu bölgedeki tüm uyu şmazl ıklar ı gözönünde bulundurarak kanaat olu şturduğu dikkate al ındığında bozma karar ındaki gerekçenin ilgili ve yeterli oldu ğu neticesine ulaşılm ıştır. 44. Başvurucu, ayn ı bölgedeki -hatta ayn ı adadaki- di ğer taşınmazlar için objekti f değer art ış oran ı hesapland ığı hâlde kendi ta şınmaz ı yönünden objektif de ğer art ış oran ı uygulanmamas ının yeknesakl ığı bozduğunu ileri sürmektedir. Kamula ştırma bedeli her taşınmaz ın özellikleri dikkate al ınarak belirlenmektedir. Bu sebeple her ta şınmaz ın değerinin farkl ı olmas ı kaç ınılmazd ır. Başvurucunun sadece ayn ı bölgedeki ta şınmazlar için objekti f değer art ış oran ı hesapland ığını öne sürmesi derece mahkemelerinin ula ştığı kanaatin keyfî olduğunun kabulü için yeterli görülemez. Derece mahkemelerinin kanaatinin sorgulanabilmesi için ba şvurucunun bundan daha öte dayanaklar göstermesi -örne ğin söz konusu ta şınmazlar ın kendi ta şınmaz ıyla ayn ı özelliklere sahip oldu ğunu somut bir biçimde ortaya koymas ı- beklenir. 45. Anayasa Mahkemesinin bir temyiz mercii olmad ığı ve inceleme yetkisinin sınırlı olduğu hat ırdan uzak tutulmamal ıdır. Bireysel ba şvuruda Anayasa Mahkemesinin bir temyiz mercii gibi hareket ederek derece mahkemesi kararlar ını her yönüyle hukuka uygunluk denetimine tabi tutmas ı düşünülemez. Ba şvurucunun emsal gösterdi ği taşınmazlar ın niteliklerinin kendi ta şınmaz ıyla ayn ı olduğunu gösterme yolunda bir çabaya girmemiş olmas ı karşısında derece mahkemelerinin ula ştığı kanaatin keyfî ve temelsiz olduğunun söylenmesi için hiçbir neden bulunmamaktad ır. 46. Aç ıklanan gerekçelerle kamula ştırma bedelinin miktar ı yönünden Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. (2) Vekâlet Ücreti Yönünden47. Anayasa Mahkemesi kamula ştırma bedelinin tespitine ili şkin davalarda taşınmaz malikleri aleyhine hükmedilen vekâlet ücretiyle ilgili şikâyetleri daha önce incelemiş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Sadettin Ekiz, 44-58). 48. Söz konusu ba şvuruda sonuç olarak ta şınmaz ı kamulaştırılan başvurucunun sat ın alma usulündeki bedeli kabul etmedi ği olayda derece mahkemelerince daha yüksek bir bedelin tespit edilmesiyle ba şvurucunun haks ız olmad ığının anlaşıldığı ve kamula ş tırmay ı yapan idareye ba şvurucunun vekâlet ücreti ödemek zorunda b ırak ılmas ıyla kamula ştırma bedelinin önemli ölçüde azalmas ına sebebiyet verildi ği belirtilmi ştir. Buna göre bu sonuca başvurucunun davran ışının yol açt ığı gösterilemedi ğinden müdahalenin ba şvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yükleyerek müdahalenin dayand ığı kamu yarar ı ile başvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı aras ındaki adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozulmu ş olduğu, Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 8başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin ölçüsüz oldu ğu değerlendirilmi ştir (Sadettin Ekiz, 70). 49. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi kamula ştırma bedelinin sat ın alma usulünde belirlenen de ğerden daha dü şük bir tutarda tespit edildi ği davalarda farkl ı bir sonuca ula şılabileceğine dikkati çekmektedir. Ancak böyle durumlarda da hükmedilecek vekâlet ücretinin kamula ştırma bedelini önemli ölçüde azaltmamas ı gerekmektedir. Özellikle kamulaştırma bedelinin nispeten dü şük belirlendi ği hâllerde vekâlet ücretinin de ayn ı oranda düşük belirlenmesi gerekir. Aksi hâlde yani her durumda maktu vekâlet ücreti ödenmesine karar verilmesi somut olay ın özelliğine göre mülk sahibine a şırı bir külfet yüklenmesine yol açabilir ( Sadettin Ekiz, 69). 50. Somut olayda bozma öncesi kararda 4.549,14 TL kamula ştırma bedeline hükmedilmi ştir. Bozma karar ı sonras ında ise 3.813,91 TL kamula ştırma bedeline hükmedilmi ştir. Ayr ıca taraflar lehine/aleyhine kar şılıklı olarak 1.980 TL vekâlet ücreti ödenmesine karar verilmi ştir. Buna göre hükmedilen 3.813,91 TL kamula ştırma bedelinin yaklaşık %30'una tekabül eden vekâlet ücreti nedeniyle Sadettin Ekiz karar ında belirtilen ilkeler ışığında kamula ştırma bedelinde önemli ölçüde azalma meydana geldi ği değerlendirilmi ştir. Bu sebeple kamula ştırma işlemi sonucu mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyle malike yüklenen külfet ile kamu yarar ı aras ında makul bir dengenin kurulamad ığı, başvurucuya yüklenen külfetin a şırı ve ölçüsüz oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. 51. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 52. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 53. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini ve yarg ılaman ın yenilenmesiyle birlikte tazminat ödenmesi talebinde bulunmu ştur. 54. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 955. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55- 57). 56.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 57. Kamula ştırma bedelinin tespitine ili şkin kararda aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle kamula ştırma bedelinde önemli ölçüde azalma meydana geldi ği ve başvurucunun mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla somut başvuruda ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 58. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Tortum Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 59.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 60. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2018/29188 Karar Tarihi : 7/9/2021 10A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kamula ştırma bedelinin miktar ı yönünden ve aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. 1. Kamula ştırma bedelinin miktar ı yönünden Anayasa n ın 35. maddesinde güvence al ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, 2. Aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi yönünden Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Tortum Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2016/342) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesine GÖNDER İLMESİNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 7/9/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş