TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR LEVENT P İRİŞTİNA BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3154) Karar Tarihi: 26/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/3154 Karar Tarihi : 26/5/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Levent PİRİŞTİNA Vekili : Av. Cihan YEN İBAĞCI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, karar sonucunu etkileyecek bir iddian ın ilk derece mahkem
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR LEVENT P İRİŞTİNA BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3154) Karar Tarihi: 26/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/3154 Karar Tarihi : 26/5/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Levent PİRİŞTİNA Vekili : Av. Cihan YEN İBAĞCI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, karar sonucunu etkileyecek bir iddian ın ilk derece mahkemesi karar ında karşılanmam ış olmas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 22/1/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu 30/3/2014 tarihi ile 31/3/2019 tarihi aras ında İzmir Buca ilçe belediye ba şkan ı olarak görev yapm ıştır. 9.İçişleri Bakanl ığı Mülkiye Tefti ş Kurulu Ba şkanl ığının 15/4/2016 tarihli yaz ısıyla, Belediye hizmetlerinin yürütülmesi için ilgili müdürlükler bünyesinde Başvuru Numaras ı: 2018/3154 Karar Tarihi : 26/5/2021 3değerlendirilmek üzere kontrol, büro yard ımc ı hizmetler personeli ve araç temini hizme t alımı ihalesini ve Destek Hizmetleri Müdürlü ğü bünyesinde de ğerlendirilmek üzere yard ımc ı hizmetler personeli ve araç hizmet al ımı ihalesini mevzuata ayk ırı olarak gerçekle ştirdiği iddias ıyla ilgili olarak ba şvurucu hakk ında ön inceleme emri verilmi ştir. 10. Ön inceleme 18/10/2016 tarihinde tamamlanm ış ve soruşturma raporu tanzim edilerek İçişleri Bakanl ığına soruşturma izni verilmesi teklifinde bulunulmu ştur. 11.İçişleri Bakanl ığının 18/10/2016 tarihli karar ıyla 2/12/1999 tarihli ve 4483 say ılı Memurlar ve Di ğer Kamu Görevlilerinin Yarg ılanmas ı Hakk ında Kanun'un 6. maddesi uyar ınca soruşturma izni verilmesine karar verilmi ştir. 12. Başvurucu, an ılan karara 7/3/2017 tarihinde itiraz etmi ştir. İtiraz dilekçesinde; suçun öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde soru şturma izni verilmesi gerekti ğini, kendisi hakk ında ise 30 gün geçtikten sonra soru şturma izni verildi ğini, bu sebeple usule ayk ırı olarak verilen soru şturma izninin kald ırılmas ı gerektiğini belirtmi ştir. 13. Dan ıştay Birinci Dairesi taraf ından 19/4/2017 tarihinde itiraz reddedilmi ştir. Kararda, ba şvurucuya isnat edilen eylemlerin hakk ında soruşturma yap ılmas ını gerektirecek nitelikte oldu ğu ifade edilmi ştir. 14. Nihai karar ba şvurucuya 25/12/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 15. Başvurucu 22/1/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk1.İlgili Mevzuat 16. 4483 say ılı Kanun'un " Amaç" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun amac ı, memurlar ve di ğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolay ı yarg ılanabilmeleri için izin vermeye yetkili mercileri belirtmek ve izlenecek usulü düzenlemektir." 17. 4483 say ılı Kanun'un "Ön inceleme" kenar başlıklı 5. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "İzin vermeye yetkili merci, bu Kanun kapsam ına giren bir suç i şlediğini bizzat vey a yukar ıdaki maddede yaz ılı şekilde öğrendiğinde bir ön inceleme ba şlat ır." 18. 4483 say ılı Kanun'un "Süre" kenar başlıklı 7. maddesi şöyledir: "Yetkili merci, soru şturma izni konusundaki karar ını suçun 5 inci maddenin birinci fıkras ına göre ö ğrenilmesinden itibaren ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde verir. Bu süre, zorunlu hallerde onbe ş günü geçmemek üzere bir defa uzat ılabilir. Yetkili merci, herhalde yukar ıdaki f ıkrada belirtilen süreler içinde memur veya di ğer kamu görevlisi hakk ında soru şturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda kara r vermek zorundad ır." Başvuru Numaras ı: 2018/3154 Karar Tarihi : 26/5/2021 419. 4483 say ılı Kanun'un "Ön inceleme yapanlar ın yetkisi ve rapor" kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Ön inceleme ile görevlendirilen ki şi veya kişiler, bakanl ık müfettişleri ile kendilerini görevlendiren merciin bütün yetkilerini haiz olup, bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa göre i şlem yapabilirler; hakk ında inceleme yap ılan memur veya di ğer kamu görevlisinin ifadesini de almak suretiyle yetkileri dahilinde bulunan gerekli bilgi ve belgeleri toplay ıp, görüşlerini içeren bir rapor düzenleyerek durumu izin vermeye yetkili mercie sunarlar..." 20. 4483 say ılı Kanun'un "İtiraz" kenar başlıklı 9. maddesi şöyledir: "Yetkili merci, soru şturma izni verilmesine veya verilmemesine ili şkin karar ını Cumhuriyet ba şsavc ılığına, hakk ında inceleme yap ılan memur veya di ğer kamu görevlisine ve varsa şikayetçiye bildirir. Soruşturma izni verilmesine ili şkin karara kar şı hakk ında inceleme yap ılan memur veya diğer kamu görevlisi; soru şturma izni verilmemesine ili şkin karara kar şı ise Cumhuriyet ba şsavc ılığı veya şikayetçi, izin vermeye yetkili merciler taraf ından verilen işleme koymama karar ına karşı da şikâyetçi itiraz yoluna gidebilir. İtiraz süresi, yetkili merciin karar ının tebliğinden itibaren on gündür. İtiraza, 3 üncü maddenin (e), (f), g (Cumhurba şkan ınca verilen izin hariç) ve (h) bentlerinde say ılanlar için Dan ıştay İkinci Dairesi, di ğerleri için yetkili merciin yarg ı çevresinde bulundu ğu bölge idare mahkemesi bakar. İtirazlar, öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara ba ğlan ır. Verilen kararlar kesindir." 2. Dan ıştay İçtihad ı 21. Dan ıştay İkinci Dairesinin 12/3/2004 tarihli ve E.2004/137, K.2004/240 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...4483 say ılı Kanunla memurlar ın işlemiş olduklar ı suçlarla ilgili olarak İl ve İlçe idare kurullar ı ile Dan ıştay 2. Dairesine mülga Memurin Muhakemat ı Hakk ında Kanun uyar ınca verilen haz ırlık soruşturmas ı yapma yetkisinin al ındığı ve bu yetkinin art ık Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ına devredildi ği, dolay ısıyla da yukar ıda aç ık hükme yer verilen maddeye de, ön inceleme ile görevlendirilenlerin yapm ış olduklar ı iş ve işlemlerin haz ırlık soruşturmas ı olmay ıp, haz ırlık soruşturmas ına esas bilgi ve belgeleri toplamaktan ibare t olduğu kuşkusuzdur..." 22. Dan ıştay Birinci Dairesinin 10/12/2015 tarihli ve E.2015/1448, K.2015/1722 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...4483 say ılı Kanunun 7 nci maddesindeki, yetkili mercinin en geç k ırk beş gün içerisinde ilgili memur veya di ğer kamu görevlisi hakk ında soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda bir karar vermek zorunda oldu ğu yolundaki hükmün, ön inceleme konusu eylemin niteli ği, kapsam ı, özelliği dikkate al ınmadan her ön incelemede mutlak uyulmas ı gereken bir süreyi ifade etti ğinin kabulünün mümkün bulunmad ığı, zira, ön inceleme konusu eylemin teknik özellikler içermesi, niteli ği, kapsam ı, eylemin ayd ınlat ılmas ı için gerek görülen bilirki şi incelemesinde geçecek süre gibi zorunlu sebeplerle bu süreni n aşılabileceği, bu durumlar ın varl ığı halinde k ırk beş günlük sürenin a şılmas ının, ön incelemenin s ıhhatini etkilemeyece ği aç ıktır..." Başvuru Numaras ı: 2018/3154 Karar Tarihi : 26/5/2021 523.Dan ıştay Birinci Dairesinin 1/2/2017 tarihli ve E.2016/1760, K.2017/99 say ılı istişari mahiyetteki karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...4483 say ılı Kanunun 7 nci maddesindeki, yetkili mercinin en geç k ırk beş gün içerisinde ilgili memur veya di ğer kamu görevlisi hakk ında soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda bir karar vermek zorunda oldu ğu yolundaki hükmün, ön inceleme konusu eylemin niteli ği, kapsam ı, özelliği dikkate al ınmadan her ön incelemede mutlak uyulmas ı gereken mutlak bir süreyi ifade etti ğinin kabulünün mümkün bulunmad ığı, zira, ö n inceleme konusu eylemin teknik özellikler içermesi, niteli ği, kapsam ı, eylemin ayd ınlat ılmas ı için gerekli görülen bilirki şi incelemesinde geçecek süre gibi zorunlu sebeplerle bu sürenin aşılabileceği, bu durumlar ın varl ığı halinde k ırk beş günlük sürenin a şılmas ının, ön incelemenin geçerlili ğini ve hukukili ğini etkilemeyece ği aç ıktır." B. Uluslararas ı Hukuk 24. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) "Adil yarg ılanma hakk ı" kena r başlıklı 6. maddesinin (1) numaral ı paragraf ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes davas ının, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar ın esas ı konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmu ş, bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakk ına sahiptir." 25. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM), bir eylemin Sözle şme'nin 6. maddesinin birinci f ıkras ı uyar ınca suç isnad ı başlığı kapsam ında kal ıp kalmad ığını belirlemek amac ıyla baz ı kriterler belirlemi ştir. Bu kapsamda öncelikle eylemin iç hukuktaki nitelenmesi dikkate al ınmaktad ır. Bununla birlikte eylemin ve bu eylem için öngörülen cezan ın niteliği ve ağırlığı da gözetilmektedir ( Engel ve di ğerleri/Hollanda, B. No: 5100/71..., 8/6/1976, 81; Campbell ve Fell/Birle şik Krall ık, B. No: 7819/77..., 28/6/1984, 67). V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 26/5/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 27. Başvurucu; hakk ında soruşturma izni verilmesine ili şkin karar ın 4483 say ılı Kanun un 7. maddesinde belirtilen süre geçirildikten sonra verildi ğini, itiraz dilekçesinde bu iddiay ı belirtmiş olmas ına rağmen iddias ının karşılanmad ığını, böylelikle haks ız ve hukuka ayk ırı bir şekilde hakk ında soruşturma başlatıldığını belirterek Anayasa n ın 36. maddesinde belirtilen gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 28. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." Başvuru Numaras ı: 2018/3154 Karar Tarihi : 26/5/2021 61. Uygulanabilirlik Yönünden 29. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı s ıra Sözleşme ve Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerinin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren ba şvurunun kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 30. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında; herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme, bunun do ğal sonucu olarak da iddiada bulunma, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesinde "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin tara f olduğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı[nın] metne dahil" edildiği belirtilmi ştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözle şme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ve buna ili şkin AİHM içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir (Onurhan Solmaz , 22). 31. Sözle şme, bir ki şinin sahip oldu ğunu ileri sürebilece ği tüm hak ve yükümlülükler bak ımından adil yarg ılanma hakk ını güvenceye almamaktad ır. Sözleşme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ya ba şvurucunun medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ının esas ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz , 23). 32. Bir yapt ırımın veya hukuki bir tasarrufun/i şlemin hangi ko şullarla suç isnad ı niteliğinde say ılıp suç ve cezalara ilişkin güvenceler kapsam ında değerlendirilebilece ği dah a önce Anayasa Mahkemesi kararlar ında aç ıkça ifade edilmi ştir (D.M.Ç, B. No: 2014/16941, 24/1/2018; B.Y.Ç., B. No: 2013/4554, 15/12/2015; Selçuk Özbölük , B. No:2015/7206, 14/11/2018). 33. Öncelikle Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının suç isnad ı boyutuyla somut olayda uygulanabilir olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. 34. Anayasa'n ın 129. maddesinin son f ıkras ında "Memurlar ve di ğer kamu görevlileri hakk ında işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovu şturmas ı aç ılmas ı, kanunla belirlenen istisnalar d ışında, kanunun gösterdi ği idari merciin iznine ba ğlıdır." denilmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/3154 Karar Tarihi : 26/5/2021 735. 4483 say ılı Kanun, memurlar ve kamu görevlilerinin görevleri s ıras ında işledikleri iddia edilen eylemlerden dolay ı haks ız yere yap ılan şikâyetler sebebiyle rahats ız edilmemeleri ve kamu görevinin sekteye u ğramamas ı aç ısından özel bir güvence getirmektedir. Kayna ğını öncelikle Anayasa'dan alan bu güvence memurlar ve kamu görevlileri hakk ında cezai sürecin ba şlatılabilmesini 4483 say ılı Kanun'da belirtilen mercilerin iznine ba ğlı tutmuştur. Bu uygulama an ılan kişiler aç ısından özel bir soru şturma usulüdür ( Durmuş Küçük , B. No: 2017/39786, 14/10/2020, 35). 36. Suç isnad ı kavram ı anayasal anlamda özerk bir kavram olup isnad ın muhakkak ceza soru şturmas ı makamlar ınca yap ılmas ı gerekmemektedir. İdari makamlar ın da su ç isnad ında bulunabilece ği değerlendirildi ğinde soru şturma izni verilmesi karar ı anayasal anlamda suç isnad ına ilişkin sürecin bir parças ı olarak yorumlanabilecektir. Dolay ısıyla hakk ında soruşturma izni verilen ki şinin kural olarak adil yarg ılanma hakk ının suç isnad ına ilişkin güvencelerinden yararlanmas ı gerekmektedir ( Durmuş Küçük , 36). 37. Dan ıştay karar ında (bkz. 21) ön soru şturma makamlar ının yerine getirdi ği işlevin bir haz ırlık soruşturmas ı olmad ığı fakat haz ırlık soruşturmas ına esas bilgi ve belgelerin topland ığı aşama oldu ğu belirtilmi ştir. Bu durumda ön soru şturma aşamas ında yap ılan değerlendirmelerin esas itibar ıyla soruşturulan ın suçlulu ğuyla ilgili olmas ından dolay ı bu yönüyle ön soru şturmac ının soruşturma makamlar ınınkine benzer bir faaliyet yürüttüğü görülmektedir. Fakat ön soru şturmac ının bu kapsamda yapt ığı değerlendirmelerin soruşturma makamlar ını bağlamad ığı ve benzer bir de ğerlendirmenin soru şturma makam ınca da yap ılacağı, bu manada ön soru şturmac ının soruşturulan ın suçluluğuyla ilgili olarak yapt ığı hatal ı değerlendirmelerin soru şturma makamlar ınca telafisinin mümkün oldu ğunun alt ı çizilmelidir ( Durmuş Küçük , 37). 38. Somut olayda kamu görevlisi olan ba şvurucunun ihaleyi mevzuata ayk ırı olarak gerçekleştirmesi iddias ıyla hakk ında ön soru şturma ba şlatılm ış, ön soru şturma sonucunda soruşturma izni verilmesine karar verilmi ştir. Yukar ıda yer verilen ilkeler ba ğlam ında başvurucu hakk ında ön soru şturma başlatılmas ı ve sonucunda soru şturma izni verilmesine ilişkin işlemlerindeki itham ın adil yarg ılanma hakk ı bağlam ında suç isnad ı niteliğinde say ılmas ı gerektiği kuşkusuzdur. Dolay ısıyla Sözle şme ve Anayasa'n ın ortak korum a alan ında yer alan adil yarg ılanma hakk ının suç isnad ı boyutuyla somut olay yönünden uygulanabilir oldu ğuna karar vermek gerekir. 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 39. Anayasa Mahkemesi Afitap Salman ([GK], B. No: 2013/2105, 11/11/2015) karar ında 4483 say ılı Kanun kapsam ında verilen soru şturma iznine yönelik yap ılan başvuruda öncelikle soru şturma izni verilmesine veya verilmemesine ili şkin kararlar ın; ön inceleme soru şturmas ının adli soru şturmaya dönü şüp dönü şmeyeceği, dönüşecek ise soruşturulacak fiilin çerçevesinin ne olaca ğı, toplanan delillerin adli soru şturmada da kullan ılmas ı gibi noktalarda belirleyici oldu ğuna vurgu yapm ıştır. Mahkeme, bu a şamada verilen kararlar ın -kimi durumlarda- ilgili hakk ındaki adli soru şturma veya kovu şturmada telafi edilemeyecek türde hukuki sonuçlar do ğurabileceğine dikkat çekmi ştir. Söz konus u kararda, hak ihlallerinin bireysel ba şvuruya konu olabilmesi için yarg ılaman ın hakkaniyetinin zedelenecek olmas ı ve bu ihlallerin yarg ılama sürecinin ileriki a şamalar ında telafi edilemeyecek nitelikte olmas ı gerektiğine dikkat çekilmi ştir. Belirtilen ko şullar ın oluşmamas ı hâlinde ise ikincillik ilkesi gere ği adli süreç sonunda verilecek nihai karardan sonra bireysel başvuruda bulunulmas ı gerektiği belirtilmi ştir (Afitap Salman, 20, 21). Başvuru Numaras ı: 2018/3154 Karar Tarihi : 26/5/2021 840. Nitekim Anayasa Mahkemesi, 4483 say ılı Kanun kapsam ında verilen soruşturma iznine yönelik yap ılan diğer başvuruya ili şkin verdiği Durmuş Küçük karar ında başvurucunun şikâyetinin, hakk ında isnat edilen eylemlerin suç niteli ğini taşımad ığına yönelik oldu ğunu tespit etmi ş ve olayda başvuru yollar ının tüketilmedi ği gerekçesiyle başvurunun kabul edilemez oldu ğu sonucuna varm ıştır. Söz konusu kararda, ba şvurucu hakk ında iddia edilen eylemlerin suç kapsam ında bulunup bulunmad ığının nihai olarak soruşturma veya kovu şturma aşamalar ında belirlenece ği, idarenin ön soru şturma aşamas ında yapt ığı değerlendirmenin eylemin suç unsuru olu şturduğu konusunda nihai bir de ğerlendirme anlam ına gelmedi ği gibi idarenin ön soru şturma sonucunda verilen soru şturma izni karar ının eylemin soru şturma yap ılmas ını gerektirir niteli ğini belirlemeye yönelik olduğu tespit edildiğinden başvurucunun suçun olu şup oluşmad ığına ilişkin şikâyetlerini ceza soru şturmas ı veya kovu şturma aşamalar ında ileri sürebilece ği değerlendirilmi ş ve böylece ba şvuru yollar ının tüketilmemesine ba ğlı olarak ba şvurunun kabul edilemez oldu ğu ifade edilmi ştir (Durmuş Küçük , 45). 41. Somut olayda ise ba şvurucunun suçun olu şup oluşmad ığına ilişkin bir iddias ı bulunmay ıp iddias ı, hakk ındaki soru şturma izninin 4483 say ılı Kanun un 7. maddesinde belirtilen süre geçirildikten sonra verildi ği, bu durumu itiraz dilekçesinde belirtti ği halde iddias ının karşılanmad ığı ve böylelikle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğinden ibarettir. 42. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuruda ba şvurucular ın ihlal iddialar ıyla s ınırlı olarak inceleme yapmaktad ır. Başvurucunun, soru şturma izninin 4483 say ılı Kanun'da belirtilen sürede verilmedi ğine ilişkin şikâyetinin Afitap Salman karar ına konu olaydaki şikayetle benzerlik gösterdi ği ve adli süreçte telafi edilemeyecek nitelikte olup an ılan iddia yönünden ceza yarg ılamas ının sonucunun beklenmesinin gerekli olmad ığı dolay ısıyla söz konusu şikâyet yönünden ba şvuru yollar ının tüketildi ğinin kabulü gerekti ği değerlendirilmi ştir (benzer bir de ğerlendirme için bkz. A.A., B. No:2018/4823, 24/2/2021, 41). 43. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 44. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak gerekçeli karar hakk ından aç ıkça söz edilmemi ştir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 36. maddesine ". ..ile adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının kapsam ına gerekçeli karar hakk ının da dâhil oldu ğu AİHM'in birçok karar ında vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının gerekçeli karar hakk ı güvencesini de kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, 75). Başvuru Numaras ı: 2018/3154 Karar Tarihi : 26/5/2021 945. Anayasa'n ın 141. maddesinin üçüncü f ıkras ında da Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır. denilerek mahkemelere kararlar ını gerekçeli yazma yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği an ılan Anayasa kural ı da gerekçeli karar hakk ının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmal ıdır (Abdullah Topçu, 76). 46. Gerekçeli karar hakk ı, kişilerin adil bir şekilde yarg ılanmalar ını sağlamay ı ve denetlemeyi amaçlamaktad ır. Bu hak, taraflar ın muhakeme s ıras ında ileri sürdükleri iddialar ının kurallara uygun biçimde incelenip incelenmedi ğini bilmeleri ve demokratik bir toplumda kendi adlar ına verilen yarg ı kararlar ının sebeplerini toplumun ö ğrenmesinin sağlanmas ı için de gereklidir ( Sencer Ba şat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, 31, 34). 47. Mahkemelerin an ılan yükümlülü ğü, yarg ılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya karar gerekçesinde ayr ıntılı şekilde yan ıt verilmesi gerekti ği şeklinde anlaşılamaz. Ancak derece mahkemeleri, kendilerine sunulan tüm iddialara yan ıt vermek zorunda de ğilse de ( Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 56) davan ın esas sorunlar ının incelenmi ş olduğu gerekçeli karardan anla şılmal ıdır. 48. Bir kararda tam olarak hangi unsurlar ın bulunmas ı gerektiği, davan ın niteliğine ve koşullar ına bağlıdır. Muhakeme s ıras ında aç ık ve somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmalar ın davan ın sonucuna etkili olmas ı, başka bir deyi şle davan ın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunmas ı hâlinde davayla do ğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerekçe ile yan ıt verilmesi gerekir ( Sencer Ba şat ve diğerleri, 35, 39). 49. Bir davada taraflar ın hukuk düzenince hangi nedenle hakl ı veya haks ız görüldüklerini anlay ıp değerlendirebilmeleri için usulüne uygun şekilde olu şturulmuş, hükmün içerik ve kapsam ı ile bu hükme var ılırken mahkemenin neleri dikkate ald ığı ya da almad ığını gösteren, ifadeleri özenle seçilmi ş, kuşkuya yer vermeyecek aç ıklıktaki bir gerekçe bölümünün ve buna uyumlu hüküm f ıkralar ının bulunmas ı gerekçeli karar hakk ı yönünden zorunludur ( Sencer Ba şat ve diğerleri, 38). 50. Öte yandan bireysel ba şvuru yolunun ikincillik niteli ği gereği ilgili mevzuat ı yorumlamak derece mahkemelerinin görevi olup Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuruda incelediği husus, derece mahkemelerinin gerekçelerine esas yorumun Anayasa'da güvence altına al ınan temel hak ve özgürlükleri ihlal edip etmedi ğidir (Şeyma Kayao ğlu, B. No: 2014/5491, 5/7/2017, 53). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 51. Başvurucu yetkili mercinin soru şturma izni verilmesi hususundaki karar ını süresinde vermemesine yönelik iddias ının mahkeme karar ında karşılanmam ış olmas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 52. Başvuru konusu olayda ba şvurucuya isnat edilen eylemlerle ilgili olarak 15/4/2016 tarihinde ön incelemeye ba şlan ıldığı, 18/10/2016 tarihinde ön incelemenin tamamlanarak soru şturma izni verilmesi teklifinde bulunuldu ğu, 18/10/2016 tarihli kararla da soruşturma izni verildi ği görülmektedir. Bu durumda ön inceleme emrinin verildi ği 15/4/2016 tarihi ile soru şturma izninin verildi ği 18/10/2016 tarihi aras ında 6 ay 3 günlük sürenin oldu ğu tespit edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/3154 Karar Tarihi : 26/5/2021 1053. 4483 say ılı Kanun'un 7. maddesinde soru şturma izni verilmesine ili şkin karar ın ön inceleme emrinden itibaren otuz gün içinde verilmesi gerekti ği belirtilmi ş, zorunlu hâllerde bu sürenin on be ş gün uzat ılabileceği düzenlenmi ştir. Fakat soru şturma izni verilmesine ili şkin söz konusu sürenin Dan ıştay Birinci Dairesince (bkz. 22, 23) düzenleyici süre oldu ğu, hak dü şürücü süre olmad ığı kabul edilmi ştir. Bu nedenle zorunl u durumlarda bu sürenin a şılmas ının ön incelemenin s ıhhatini etkilemeyece ği ifade edilmi ştir. Buna göre soru şturma izni verilmesine yönelik sürenin düzenleyici süre oldu ğu ve gerekti ği hallerde söz konusu sürenin a şılabileceği Dan ıştay içtihatlar ında istikrarl ı bir şekilde kabu l edildiği görülmü ştür. 54. Bu durumda ba şvurucunun soru şturma izninin mevzuatta belirtilen süreden sonra verildi ğine ilişkin iddias ının karar sonucunu etkileyecek bir iddia olmad ığı Dan ıştay içtihatlar ında kabul edildi ğinden Mahkemenin gerekçeli karar ında bu iddiay ı karşılamam ış olmas ının gerekçeli karar hakk ını ihlal etmedi ği değerlendirilmi ştir (benzer yönde A.A., 53). 55. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında gerekçeli karar hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 26/5/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN