TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET AKYEL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/24720) Karar Tarihi: 12/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/24720 Karar Tarihi : 12/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Zehra GAYRETL İ Başvurucu : Ahmet AKYEL Vekili : Av. Uğur KIZILCA Av. Yusuf ŞAHİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; alacak davas ının husumet yönünden reddedilmesi nedeniyle mah
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET AKYEL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/24720) Karar Tarihi: 12/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/24720 Karar Tarihi : 12/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Zehra GAYRETL İ Başvurucu : Ahmet AKYEL Vekili : Av. Uğur KIZILCA Av. Yusuf ŞAHİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; alacak davas ının husumet yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 27/8/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/24720 Karar Tarihi : 12/1/2021 38. Başvurucu, baz ı arazilerin imar altyap ı planlar ının haz ırlanmas ı için özel bir şirket ile sözlü olarak anla şmış; anlaşma gereğince 300 dönüm arazi an ılan şirkete ve bu şirketin belirledi ği şahıslara devredilerek hizmet mukabili ödeme yap ılm ıştır. 9. Arazilerin imar planlar ının üst ölçekli planlara ayk ırı olarak haz ırland ığı gerekçesiyle Ankara İdare Mahkemelerince söz konusu planlar ın iptaline karar verilmi ştir. 10. Başvurucu, hatal ı haz ırlanan imar planlar ı nedeniyle zarara u ğrad ığını ileri sürerek bahsi geçen özel şirket aleyhine 2/3/2012 tarihinde alacak davas ı açm ış ve hizme t bedeli olarak ödenen ücretin taraf ına iade edilmesine karar verilmesini talep etmi ştir. 11. Ankara 20. Asliye Hukuk Mahkemesinin 7/4/2015 tarihli karar ı ile başvurucunun dava ehliyeti bulunmad ığı gerekesiyle davan ın reddine karar verilmi ştir. Gerekçeli karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "dava d ışı üçüncü şahıslara plan ücreti olarak as ıl arazi sahiplerinden al ınan vekaletnameye istinaden davac ı Ahmet Akyel [başvurucu] taraf ından devredilerek tescil edildiği iddia edilen ta şınmazlar ın devir tarihleri itibari ile davac ı Ahmet Akyel ad ına tescilli olmad ıklar ı üçüncü şahıslar ad ına tescilli olduklar ı davac ının mülkiyetinde bulunmad ığı bu taşınmazlar ın tespit edilecek ve rayiç bedellerinin iadesini talep etme hak v e yetkisinin tapuda en son malik olan ve tapudan devrini yapan ta şınmaz maliklerine ai t olacağından davac ı Ahmet Akyel'in bu nedenle aktif taraf s ıfat ının olmad ığı, (...) Davada daval ı taraf yönünden pasif husumet ehliyetinin bulunup bulunmad ığının da belirlenmesi gerekti ğinden daval ı [A.G.den] daval ı olarak iadesi istenilen ta şınmaz bedelinin istenilip istenilemeyece ği bu hususun çözümlenmesine ba ğlı olduğu da anlaşıldığından dava dilekçesinde yine cevaba cevap dilekçelerinden davac ı Ahmet Akyel'in imar plan ı çal ışmalar ı için daval ı [A. P.M.Ş.H.] İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile sözlü olarak anla şıldığını ve bu şirketin görevlendirildi ğini iddia etti ğinden daval ı [A.G.] ile aralar ında hukuki ili şkinin varoldu ğunu iddia etmedi ğinden Ankara Büyük şehir Belediy e Başkanl ığından al ınan 28.10.2014 tarih 2014/5336 - 17211 say ılı cevabi yaz ıdan imar planlar ının [A.P.] Şirketi taraf ından haz ırland ığı, [A.G.nin] sadece plan üzerinde imzas ı bulunan müelliflerden biri oldu ğu konuya ili şkin başka bir i şlemin bulunmad ığı bildirildiğinden bu şahs ın davac ı ile yap ıldığı iddia edilen sözle şmede imzas ı olduğu ve sözleşmede taraf oldu ğuna dair yaz ılı bir belge de ibraz edilmedi ğinden onun yönünden de pasif husumet yoklu ğuna dayal ı olarak usulden davan ın reddine karar verilmesi gerekmi ş bu gerekçelere göre dava şart ı olan aktif husumet(taraf s ıfat ı) yokluğu ve daval ı [A.G.] yönünden pasif husumet(taraf s ıfat ı) yokluğu nedenine dayal ı olarak davan ın reddine dair aşağıdaki hükmün tesisi yasal görülmü ştür." 12. Yarg ıtay 13. Hukuk Dairesinin 23/11/2016 tarihli karar ı ile hüküm onanm ıştır. 13. Başvurucunun karar düzeltme talebi ayn ı Dairenin 5/7/2018 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. 14. Başvurucu 27/8/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 12/1/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2018/24720 Karar Tarihi : 12/1/2021 4A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 16. Başvurucu, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden17. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden18. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 19. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 20. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında 6 y ıl 5 ayl ık yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 21. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu, hükme esas al ınan uzman mütalaalar ının bilimsel temelden yoksun olduğunu, uyuşmazl ığın niteliği taşınmaz ın ayn ına ilişkin olmas ına rağmen malik s ıfat ının bulunmad ığı gerekçesiyle davan ın ehliyet yönünden reddedilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu, delillerin eksik de ğerlendirildi ğini, itirazlar ının dikkate al ınmad ığını belirterek adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp, olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Başvuru Numaras ı: 2018/24720 Karar Tarihi : 12/1/2021 5Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun yukar ıda yer verilen şikâyetlerinin özü, alaca ğın tahsili istemiyle açt ığı davan ın uyuşmazl ık konusu ta şınmazlar ın maliki olmad ığı gerekçesiyle ehliyet yönünden reddedilmesine ili şkindir. Bu itibarla ba şvurucunun ihlal iddialar ı adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 24. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında aç ıkça dayanaktan yoksun ba şvurular ın Anayasa Mahkemesince kabul edilemezli ğine karar verilebilece ği belirtilmiştir. Bu ba ğlamda ba şvurucunun ihlal iddialar ını kan ıtlayamad ığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmad ığı veya müdahalenin me şru olduğu aç ık olan ba şvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret ba şvurular aç ıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Hikmet Balabano ğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, 24). 26. Adil yarg ılanma hakk ının en temel unsurlar ından biri olan mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara bağlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelir. Ki şinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen vey a mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir ba şka ifadeyle mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizleştiren s ınırlamalar mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 27. Mahkemeye eri şim hakk ı, mahkemeye ba şvuru konusunda etkili bir sistemin var olmas ını ve dava açmak isteyen ki şilerin mahkemeye ula şmada aç ık, pratik ve yeterli fırsatlara sahip olmas ını gerektirir. Özellikle hukuki ya da uygulamadaki belirsizlikler kişilerin mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Aktif Elektrik Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2012/855, 26/6/2014, 34). Bu nedenle mahkemelerin usul kurallar ını uygularken yarg ılaman ın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde kat ı şekilcilikten kaç ınmalar ı gerektiği gibi kanunla öngörülmü ş usul şartlar ının ortadan kalkmas ına neden olacak ölçüde aşırı esneklikten de kaç ınmalar ı gerekir ( Kamil Koç , B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). 28. Somut olayda ba şvurucunun daval ılar ile yapm ış olduğu sözlü sözle şme uyar ınca as ıl arazi sahiplerinden al ınan vekâletnameye istinaden dava konusu 300 dönüm arazinin daval ılarca bildirilen şahıslara plan ücreti olarak devredildi ği ve bu şahıslar ad ına tapuda tescil edildi ği anlaşılmaktad ır (bkz. 11). Ba şvurucu, daval ılar ın sözleşmeye ayk ırı davrand ıklar ını ileri sürerek ücret olarak devredilen ta şınmaz ın rayiç bedelinin tespit edilmesini ve bu şekilde tespit edilecek ücret bedelinin kendisine iade edilmesini talep etmiştir. Derece mahkemesi, ta şınmaz ın devir tarihi itibar ıyla üçüncü şahıslar ad ına tescilli olmas ı ve bu taşınmaz ın tespit edilecek rayiç bedelinin iadesini talep etme hak ve yetkisinin de tapuda en son malik olan ve tapudan devrini yapan ta şınmaz maliklerine ait olaca ğı gerekçesiyle talebin reddine karar vermi ştir. 29. Dava konusu ta şınmaz ın devir tarihinde ba şvurucunun mülkiyetinde olmad ığı, üçüncü şahıslar ad ına tescilli oldu ğu aç ıktır. Bu durumda malik s ıfat ı taşımayan başvurucunun dava açma yönünden aktif husumet ehliyetinin bulunmad ığına yönelik derece Başvuru Numaras ı: 2018/24720 Karar Tarihi : 12/1/2021 6mahkemesi tespitinde bariz takdir hatas ı ve aç ık bir keyfîlik bulunmad ığı görülmektedir. Buna göre ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir ihlal olmad ığının aç ık olduğu anlaşılm ıştır. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 30. 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 31. Başvurucu, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 32. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 33.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında net 13.500 TL manevi tazminat ın başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. 34. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 35. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİ LİR OLDUĞUNA, B. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/24720 Karar Tarihi : 12/1/2021 7D. Başvurucuya net 13.500 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 T L yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara 20. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2012/138, K.2015/149) GÖNDER İLMESİNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 12/1/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ