TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR YUNUSEMRE UZUNOGLU BA VURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/6012) Karar Tarihi: 10/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/6012 : 10/1/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Hicabi DURSUN Kadir OZKA YA : Fatih HATiPOGLU : Yunusemre UZUNOGLU : Av. S1dd1k Filiz I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; tutukluluga itirazm bag1ms1z ve tarafs1z hakim gtivencelerine aykm olan ve kapa
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR YUNUSEMRE UZUNOGLU BA VURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/6012) Karar Tarihi: 10/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/6012 : 10/1/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Hicabi DURSUN Kadir OZKA YA : Fatih HATiPOGLU : Yunusemre UZUNOGLU : Av. S1dd1k Filiz I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; tutukluluga itirazm bag1ms1z ve tarafs1z hakim gtivencelerine aykm olan ve kapah bir sistem is;inde faaliyet gosteren sulh ceza hakimliklerince karara baglanmas1 ve tutuklulugun makul stireyi a mas1 nedenleriyle ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm, yarg1lamanm makul stirede bitirilememesi nedeniyle de adil yargdanma hakkmm ihlal edildigi iddialanna ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 6/4/2015 tarihinde yapilm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ve Ulusal Y arg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) arac1hg1yla eri ilen bilgi ve belgeler s;ers;evesinde olaylar ozetle oyledir: 6. Ba vurucu, istanbul Cumhuriyet Ba savc1hgmca FETO/PDY ile baglantlh sus;lar nedeniyle ba latdan soru turma kapsammda gozaltma almm1 ve istanbul 1. Sulh Ceza Hakimligince resmi belgede sahtecilik ve devletin gizli kalmas1 gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amac1yla temin etme sus;larmdan tutuklanm1 t1r. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6012 : 10/1/2019 7. Ba vurucunun amlan tutuklama karanna yapt1g1 itiraz istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligi tarafmdan 7/8/2014 tarihinde kesin olarak reddedilmi tir. 8. istanbul 1. Sulh Ceza Hakimligi 25/3/2015 tarihinde resen yaptig1 tutukluluk incelemesi sonunda ba vurucunun tutukluluk halinin devamma karar vermi tir. 9. Ba vurucu 6/4/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. 10. istanbul Cumhuriyet Ba savc1hg1 5/2/2016 tarihli iddianame ile ba vurucu hakkmda devletin gizli kalmas1 gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amac1yla temin etme, suv uydurma, resmi belgede sahtecilik , ozel hayatm gizliligini ihlal etme, hukuka aykm olarak ki isel verileri kaydetme, silahh teror orgtitline uye olma, Turkiye Cumhuriyeti Hukumetini ortadan kaldirmaya veya gorevini yapmasm1 engellemeye te ebbus etme suvlanndan cezalandmlmas1 istemiyle aym yer Agir Ceza Mahkemesinde kamu davas1 avm1 t1r. 11. istanbul 14. Agir Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 19/2/2016 tarihinde iddianameyi kabul etmi ve Mahkemenin E.2016/49 say1h dosyas1 uzerinden kovu turma a amas1 ba lam1 tlf. Mahkeme, aym tarihte dosyay1 baglantI nedeniyle E.2015/297 say1h dosya ile birle tirmi tir . 12. Mahkeme 18/3/2016 tarihinde yaptlg1 duru mada ba vurucunun tahliyesine ve ba vurucu hakkmda belirlenen yerlere belirtilen sureler ir;inde duzenli olarak ba:jvurmak ve yurt d1:Jzna r;1kamamak eklinde adli kontrol tedbiri uygulanmasma karar vermi tir. 13. Mahkeme tarafmdan 2/9/2016 tarihinde yapilan duru mada , dosyanm Yarg1tay 16. Ceza Dairesince ilk derece mahkemesi s1fatiyla yarg1lamas1 yapilan E.2016/2 say1h dosya ile birle tirilmesine karar verilmi ; Yarg1tay 16. Ceza Dairesinin birle tirmeye muvafakat etmemesi uzerine dosya, birle tirme uyu mazhgmm v5zulmesi ivin Y arg1tay Ceza Genel Kuruluna gonderilmi tir. 14. Y arg1tay Ceza Genel Kurulu 22/11/2016 tarihli karanyla istanbul 14. Agir Ceza Mahkemesinin birle tirme karannm kaldmlarak yarg1lamanm istanbul 14. Agir Ceza Mahkemesince yap1lmasma karar vermi tir. 15. Amlan karar uzerine yargilamaya istanbul 14. Agir Ceza Mahkemesinin E.2017 /2 say1h dosyas1 uzerinden devam olunmu tur. 16. Dava, bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla ilk derece mahkemesinde derdesttir . IV. iLGiLi HUKUK 17. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say1h Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazminat istemi" kenarba hkh 141. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili bolumu oyledir: "Sur; soru turmasz veya kovu turmasz szrasznda; a) Kanunlarda belirtilen ko ullar dz znda yakalanan , tutuklanan veya tutuklulugunun devamzna karar verilen, 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6012 : 10/1/2019 b) Kanunf gozaltz siiresi i ;inde hakim oniine r;zkarzlmayan, Ki:jiler, maddi ve manevi her tiirlii zararlarznz, Devletten isteyebilirler. " 18. 5271 say1h Kanun'un "Tazminat isteminin ko ullarz" kenar ba hkh 142. maddesinin (1) numarah flkras1 oyledir: "Karar veya hiikiimlerin kesinle:jtiginin ilgilisine tebliginden itibaren ii ; ay ve her halde karar veya hiikiimlerin kesinle:jme tarihini izleyen bir yzl i ;inde tazminat isteminde bulunulabilir. " V. iNCELEME VE GEREK ;E 19. Mahkemenin 10/1/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantlda ba vuru incelenip geregi dii iiniildii: A. Ki i Hiirriyeti ve Giivenligi Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddialar 1. Tutuklulugun Makul Siireyi A tigma ili kin iddia a. Ba vurucunun iddialan 20. Ba vurucu, somut olgular ortaya konulmadan matbu gerek9elerle tutukluluk halinin devamma karar verildigini belirterek ki i hiirriyeti ve giivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri siirmii tiir. b. Degerlendirme 21. Anayasa'nm "Ki i hurriyeti ve guvenligi" kenar ba hkh 19. maddesinin yedinci flkras1 oyledir: "Tutuklanan ki:jilerin, makul siire i ;inde yargzlanmayz ve soru:jturma veya kovu:jturma szrasznda serbest bzrakzlmayz isteme haklarz vardzr. Serbest bzrakzlma ilgilinin yargzlama siiresince duru:Jmada hazzr bulunmasznt veya hiikmiin yerine getirilmesini saglamak i ;in bir giivenceye baglanabilir. " 22. Ba vurucunun ikayetlerinin Anayasa'nm 19. maddesinin yedinci flkras1 9er9evesinde degerlendirilmesi gerekir. 23. Anayasa'nm 148. maddesinin ii9iincii flkrasmm son ciimlesi oyledir: "Ba:jvuruda bulunabilmek i ;in olagan kanun yollarzmn tiiketilmi!j olmas1 :Jartt1r. " 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Y argilama Usulleri Hakkmda Kanun'un "Bireysel ba vuru hakkz" kenar ba hkh 45. maddesinin (2) numarah flkras1 oyledir: "jhfale neden oldugu ileri siiriilen i:jlem, eylem ya da ihmal i ;in kanunda ongoriilmii idari ve yargzsal ba:jvuru yollarznzn tamamznzn bireysel ba:jvuru yapzlmadan once tiiketilmi!j olmasz gerekir." 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6012 : 10/1/2019 25. Bireysel ba vuru yolunun ikincil niteligi geregi Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunabilmek i9in oncelikle olagan kanun yollannm tiiketilmesi zorunludur (Awe Z1raman ve Cennet Ye ilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 26. Anayasa Mahkemesi, tutuklulugun kanunda ongorillen azami stireyi veya makul stireyi a tlg1 iddias1yla yapilan bireysel ba vurular bakimmdan bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla ba vurucu tahliye edilmi ise as1l dava sonu9lanmam1 da olsa -ilgili Yarg1tay i9tihatlanna at1f yaparak- 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde ongorillen tazminat davas1 a9ma imkanmm ttiketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldugunu belirtmektedir (Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515, 28/9/2016, 48-62; jrJan Gen;ek, B. No: 2014/6500, 29/9/2016, 33-45). 27. Somut olayda bireysel ba vuruda bulunduktan sonra 18/3/2016 tarihinde tahliyesine karar verilen ba vurucunun tutuklulugunun makul stireyi a tlgma ili kin iddias1, 5271 say1h Kanun'un 141. maddesi kapsammda a91lacak davada incelenebilir. Bu madde kapsammda a9ilacak dava sonucuna gore ba vurucunun tutuklulugunun makul stireyi a tigmm tespiti halinde gorevli mahkemece ba vurucu lehine tazminata da htikmedilebilecektir. Buna gore 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolu, ba vurucunun durumuna uygun telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yoludur ve bu olagan ba vuru yolu tiiketilmeden yap1lan bireysel ba vurunun incelenmesi bireysel ba vurunun ikincillik niteligi ile bagda mamaktad1r. 28. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu k1smmm ba vuru yollarmm tiiketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Tutuklamaya Kar 1 itiraz Hakkmm Etkin Olarak Kullamlamad1gma ili kin iddia a. Ba vurucunun iddialan ve Bakanhk Gorii ii 29. Ba vurucu; istanbul 1. Sulh Ceza Hakimligi tarafmdan verilen tutuklama ve daha sonra istanbul Sulh Ceza Hakimliklerince verilen tutuklulugun devam1 kararlanna kar 1 yaptig1 itirazlann kapah devre i leyen bir sistem i9inde bir ba ka sulh ceza hakimligi tarafmdan reddedildigini, bu yarg1 yerinin bag1ms1z, tarafs1z ve etkili bir ba vuru mercii olmad1gm1, bu nedenle tutuklamaya kar 1 etkili ba vuru hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti tiir. b. Degerlendirme 30. Anayasa Mahkemesince sulh ceza hakimliklerinin kanuni hakim gtivencesm1 saglamad1gma, tarafs1z ve bag1ms1z mahkeme olmad1gma ve tutukluluga itirazm bu yarg1 mercilerince karara baglanmasmm htirriyetten yoksun buakilmaya kar 1 etkili bir itirazda bulunmay1 imkans1z hale getirdigine ili kin iddialar bir9ok kararda incelenmi ; bu kararlarda sulh ceza hakimliklerinin yap1sal ozellikleri dikkate almarak soz konusu iddialarm a91k9a dayanaktan yoksun oldugu sonucuna vanlm1 tu (Hikmet Kopar ve digerleri [GK], B. No: 2014/14061, 101-115; Mehmet Baransu (2), B. No: 2015/7231, 64-78, 94-97). 31. Somut ba vuruda, aym mahiyetteki iddialara ili kin olarak amlan kararlarda vanlan sonu9tan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktad1r. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6012 : 10/1/2019 32. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun sulh ceza hakimliklerinin dogal hakim, bag1ms1z ve tarafs1z hakim ilkelerine aykm oldugu iddiasma ili kin olarak bir ihlalin bulunmad1g1 a91k oldugundan ba vurunun bu k1smmm a ;zk ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. Makul Siirede Yargdanma Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 33. Ba vurucu, yarg1lamanm uzun siirdiigilnil belirterek adil yarg1lanma hakkmm ihlal edildigini iddia etmi tir. 2. Degerlendirme 34. Anayasa'nm 148. maddesinin il9ilncil fikrasmm son ciimlesi oyledir: "Ba$vuruda bulunabilmek i ;in olagan kanun yollarznzn tuketilmi$ olmasz $Grttzr." 35. 6216 say1h Kanun'un "Bireysel ba vuru hakkz" kenar ba hkh 45. maddesinin (2) numarah fikras1 oyledir: "jh/ale neden oldugu ileri surulen i$lem, eylem ya da ihmal i ;in kanunda ongorulmil idari ve yargzsal ba$vuru yollarznzn tamamznzn bireysel ba$vuru yapzlmadan once tuketilmi$ olmasz gerekir. " 36. Amlan Anayasa ve Kanun hiikiimlerine gore bireysel ba vuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba vurabilmek i9in olagan kanun yollannm tiiketilmi olmas1 gerekir. Teruel hak ve ozgiirliiklere sayg1, devletin tum organlannm anayasal odevi olup bu odevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya 91kan hak ihlallerinin diizeltilmesi idari ve yarg1sal makamlann gorevidir. Bu nedenle temel hak ve ozgiirliiklerin ihlal edildigine ili kin iddialann oncelikle hukuk sisteminde mevcut idari merciler ve/veya derece mahkemeleri oniinde ileri siiriilmesi, bu makamlar tarafmdan degerlendirilmesi ve bir 9ozilme kavu turulmas1 esastu (Awe Zzraman ve Cennet Ye ilyurt, 16). 37. 25/7/2018 tarihli ve 7145 say1h Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say1h Avrupa insan Haklan Mahkemesine Yapilm1 Baz1 Ba vurulann Tazminat Odenmek Suretiyle ;::ozilmilne Dair Kanun'a eklenen ge9ici 2. maddeye gore Anayasa Mahkemesine yap1lan ve milnhasuan bu maddenin yilriirliige girdigi 31/7/2018 tarihi itibanyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan yargzlamalarzn makul surede sonu ;landzrzlmadzgz iddias1yla ilgili bireysel ba vurulann Adalet Bakanhg1 insan Haklan Tazminat Komisyonu Ba kanhg1 (Tazminat Komisyonu) tarafmdan incelenerek karara baglanmas1 ongoriilmii tilr . 38. Anayasa Mahkemesi Ferat Yuksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karannda; yarg1lamalann makul silrede sonu9landmlmad1g1 ya da yarg1 kararlannm ge9 veya eksik icra edildigi ya da hi9 icra edilmedigi iddias1yla 31/7/2018 tarihinden once ger9ekle tirilen bireysel ba vurulara ili kin olarak Tazminat Komisyonuna ba vuru imkanmm getirilmesine ili kin yolu ula 1labilir olma, ba an ans1 sunma ve yeterli giderim saglama kapasitesinin bulunup bulunmad1g1 yonlerinden inceleyerek bu yolun etkililigini tart1 m1 tu (Ferat Yuksel, 26). 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6012 : 10/1/2019 39. Ferat Yuksel karannda ozetle amlan ba vuru yolunun ki ileri mali kulfet altma sokmamas1 ve ba vuruda kolayhk saglamas1 nedenleriyle ula 1labilir oldugu, dtizenleni ekli itibanyla ihlal iddialanna makul bir ba an ans1 sunma kapasitesinden mahrum olmad1g1 ve tazminat odenmesine imkan tammas1 ve/veya bu mtimktin olmad1gmda ba ka ttirlti telafi olanaklan sunmas1 nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim saglama imkanma sahip oldugu hususunda degerlendirmelerde bulunulmu tur (Ferat Yuksel, 27-34). Bu gerek9eler dogrultusunda Anayasa Mahkemesi ilk baki ta ula 1labilir olan ve ihlal iddialanyla ilgili ba an ans1 sunma ve yeterli giderim saglama kapasitesi oldugu gortilen Tazminat Komisyonuna ba vuru yolu ttiketilmeden yap1lan ba vurunun incelenmesinin bireysel ba vurunun ikincil niteligi ile bagda mayacag1 sonucuna vararak ba vuru yollannm ttiketilmemi olmas1 nedeniyle kabul edilemezlik karan vermi tir (Ferat Yuksel, 35, 36). 40. Mevcut ba vuruda, soz konusu karardan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktadir. 41. A91klanan gerek9elerle ba vurunun diger kabul edilebilirlik ko ullan yontinden incelenmeksizin ba vuru yollarznzn tuketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Tutuklulugun makul stireyi a mas1 nedeniyle ki i hurriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn ba vuru yollarznzn tuketilmemi olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 2. Tutuklamaya kar 1 itiraz hakkmm etkin olarak kullamlamad1gma ili kin iddiamn ar;zkr;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 3. Makul sure de yarg1lanma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollarznzn tuketilmemi olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucu tizerinde BIRAKILMASINA 10/1/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN -Oye Hicabi DURSUN -Oye Serdar OZGULDUR -Oye -Oye Serruh KALELi Kadir OZKA YA 7