Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2014 -1-108 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 15-08/99-38 Karar Tarihi : 19.02.2015 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ B. RAPORTÖRLER: M.Selim ÜNAL, Emre GÜLER, M.Safa UYGUR C. BAŞVURUDA BULUNAN :- Ateş Çelik İnşaat Taahhüt Proje Mühendislik San. ve Tic. A.Ş. Temsilcisi: Av. Evren GÜLDOĞAN 8. Gazeteciler Sitesi
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2014 -1-108 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 15-08/99-38 Karar Tarihi : 19.02.2015 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ B. RAPORTÖRLER: M.Selim ÜNAL, Emre GÜLER, M.Safa UYGUR C. BAŞVURUDA BULUNAN :- Ateş Çelik İnşaat Taahhüt Proje Mühendislik San. ve Tic. A.Ş. Temsilcisi: Av. Evren GÜLDOĞAN 8. Gazeteciler Sitesi, 2. Söltaş Evleri Hare Sokak No: 20 Levent/ İstanbul D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: - Alke İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. Büyükdere Cad. Çayır Çimen Sok. Emlak Kredi Blk. Al Blk K:6 D:25 Levent /İstanbul (1) E. DOSYA KONUSU: Alke Grubu'nun rüzgar enerji santrali ekipmanları imalatı sektöründe kurduğu ortak girişimler ve grup şirketi ile rekabeti kısıtladığı iddiası . (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Alke Grubu'nun rüzgar enerji santrali ekipmanları imalatı sektöründe kurduğu ortak girişimler ve grup şirketi ile rekabeti kısıtladığı iddia edilmiştir . (3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.11.2014 tarih ve 6457 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 31.12.2014 tarih ve 2014 -1-108/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu nun görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir . (4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 12.02.2015 tarih ve 2014 -1-108/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (5) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; Alke İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin rüzgar enerji santrali ekipmanları imalatı sektöründe kurduğu ortak girişimler ve grup şirketi ile rekabeti kısıtladığı iddiasına ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 41 . maddesi uyarınca soruşturma açılmasına yer olmadığı ve şikâyetin reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Taraflar I.1.1. Alke İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Alke) (6) Kemaloğlu ailesi tarafından kontrol edilen Alke; inşaat, imalat, mühendislik proje ve müşavirlik hizmetleri alanlarında 1998 yılından itibaren faaliyet tedir. Kemaloğlu ailesi tarafından kontrol edilen diğer teşebbüslerin (Ege Kule İmalatı Enerji ve Çelik Sanayi A.Ş., Batı İnşaat San ve Tic. A.Ş. ve Su H olding A.Ş.) rüzgar kulesi imalatı pazarında 15-08/99-38 2 / 6 faaliyetleri yoktur . Alkeg Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. ( Alkeg )1 ise rüzgar türbin rotor kanatları üretimi alanında faaliyet gösterme kte olup, rüzgar kulesi imalatı alanında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır . I.1.2. Tegopi Indurstria Metalomecanica S.A. (Tegopi) (7) Tegopi rüzgar kulesi imalatı pazarında faaliyet gösteren Portekiz merkezli bir şirkettir. Teşebbüsün rüzgar kulesi imalatı pazarında Alkeg -Tegopi dışında Türkiye de herhangi bir iştiraki veya cirosu bulunmamaktadır . I.1.3. Alkeg -Tegopi Rüzgar Kulesi Sistemleri Üretim San. ve Tic. A.Ş. (Alkeg -Tegopi) (8) Alkeg -Tegopi 2009 yılında Portekizli Grup Tegopi ile Kemaloğlu ailesinin kontrolü nde ol an Alkeg arasında rüzgar kulesi imalatı alanında faaliyet göstermek üzere kurulmuştur. Bununla birlikte çeşitli anlaşmazlıklar nedeniyle teşebbüs bu alanda faaliyette bulunamamıştır. Kurulduğu yıldan bu yana herhangi bir faaliyet göstermeyen şirketin tasfiyes i için dava açıldığı ifade edilmektedir . I.1.4. Ege Kule İmalatı Enerji ve Çelik Sanayi A.Ş. (Ege Kule) (9) 2003 yılında İzmir de rüzgar enerjisi direkleri imalatı yapmak üzere kurul an teşebbüsün ana faaliyet alanı ; rüzgar türbinlerinin çelik kulelerini imal etmek ve kaynaklı çelik imalatı olmakla birlikte henüz bir üretimi bulunmamaktadır. I.1.5. Alke -Abaş İş Ortaklığı (10) ABAŞ Prefabrike Yapı Elemanları ve Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ABAŞ) ile Alke arasında 2012 y ılında kurulan ortaklık ( ..) şirketince sipariş edilen ( ..) adet rüzgar türbin kulesi siparişinin teslimiyle sınırlı bir işbirliği anlaşması niteliği ndedir. Taraflar arasında imzalanan ortaklık sözleşmesine göre ortaklıkta ( ..) oranında pay sahibidir . Bu kapsamda taraflar 2012 yılında ( ..) , 2013 yılında ( ..) adet rüzgar türbin kulesi inşa etmişlerdir. Dosya içeriği bilgilerden, ortaklığın Türkiye genelinde 2012 yılında ( ..) ve 2013 yılında ( ..) pazar payı olduğu anlaşılmaktadır . I.2.Şikayetçi Tarafından İleri Sürülen Hususlar (11) Ateş Çelik temsilcisi tarafından yapılan başvuruda özetle ; - Ateş Çelik in yapısal çelik sektöründe yer aldığı ve halihazırda rüzgar kulesi imalatı pazarında faaliyet gösterdiği , - Rüzgar kulesi imalatının yüksek derecede know -how gerektirdiği, - Ateş Çelik in gerekli know -how ı edinmek için yabancı teşebbüsler ile işbirliği kurmak üzere irtibata geçtiği, - Bu teşebbüsler arasında Tegopi nin de bulunduğu, - Tegopi nin, Türkiye de 2009 yılında Alke Grubu içerisinde yer alan Alkeg Enerji Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ( Alkeg Enerji) ile Alkeg -Tegopi yi kurduğu, sonrasında yine Alke Grubu bünyesinde bulunan Alke nin de Alkeg -Tegopi ye ortak olduğu, - Alkeg -Tegopi nin faaliyet konusunun rüzgar enerjisi santrallerinde kullanılan rüzga r kulelerinin imalatı olduğu, - Bahse konu ortak girişim kapsamında imzalanan Hissedarlar Sözleşmesinde taraflara rekabet yasağı getirildiği, - Ancak Alke nin 2012 yılında ABAŞ ile Alke -Abaş İş Ortaklığı unvanlı bir başka ortak girişim kurduğu ve Alkeg -Tegopi nin üstlendiği bir işi bu iş ortaklığına devrederek Hissedarlar sözleşmesinde yer alan rekabet yasağına aykırı hareket ettiği, 1 Kararda adı geçen şirketlerin tamamı Alke Grubu olarak anılacaktır. 15-08/99-38 3 / 6 - Bunun üzerine Tegopi tarafından tazminat talebiyle dava sürecine başlanıldığı , ancak Alkeg -Tegopi nin mevcudiyetini sürdürdüğü ve dolayısıyla Tegopi nin sözleşmede öngörülen rekabet yasağı ile halen bağlı bulunduğu, - Alke Grubu tarafından yukarıda bahsi geçen ortak girişimlere ilaveten yine rüzgar kulesi imalatı pazarında faaliyet göstermek üzere Ege Kule nin kurulduğu, - Alke Grubunun Alkeg -Tegopi ortaklığının yanında aynı pazarda Ege Kule ve Alke -Abaş İş Ortaklığı vasıtasıyla faaliyet göstermesinin koordinasyon etkisi yarattığı öne sürülmektedir . (12) Önaraştırma sürecinde Ateş Çelik ten bilgi isteme yazısına istinaden gelen cevabi yazıda özetle ; - Ateş Çelik in öne sürdüğü hususların; a) Alke Grubunun rüzgar kulesi imalatı ve rüzgar enerji santralleri kanatları imalatı ilgili ürün pazarlarında kurduğu ortak girişimler ve grup şirketi ile rekabet kurallarına aykırı bir oluşum içerisine girdiği ve b) Alke Grubu ile Tegopi arasında akdedilen ve yürürlükte bulunan Hissedarlar Sözleşmesi nin 7. maddesinde yer alan rekabet yasağının rekabet kurallarına aykırılık teşkil ettiği başlıkları altında toplanabileceği, - Alkeg -Tegopi ortak girişiminin fiilen sona ermesi karşı sında taraflara getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün devam ettirilmesinin rekabet hukukuna aykırılık teşkil ettiği, - Rekabet hukuku bağlamında rekabet etmeme yükümlülüklerinin ortak girişimin süresi ile sınırlı olduğu, - Bahse konu yükümlülük bu çerçevede değerlendirildiğinde halihazırda bir yan sınırlama olarak değerlendirilemeyeceği ve bireysel muafiyetin koşullarını da taşımadığı, - Bunun yanı sıra, Alkeg -Tegopi nin hem ana şirketler, hem de ana şirketlerle ortak girişim arasında koordinasyona yol açtığı, - Tegopi nin ilgili ortak girişimin kurulmasını müteakip de rüzgar kulesi imalatı alanında faaliyet göstermeye devam ettiği, - Alke Grubunun da daha sonra kurduğu ortaklıklar vasıtasıyla aynı alanda faaliyette bulunduğu, - Hissedarlık Sözleşmesi gereğince dev am eden rekabet etmeme yükümlülüğünün Tegopi nin pazara yeniden girmesini engellediği, - ( ..) verilen teklifler konusunda işbirliği oluştuğu, - Alke Grubunun aynı firmadan bir başka sipariş daha aldığı ve bunun bir önceki siparişin devamı niteliğinde olduğu, - Bu durumun da Alke -Abaş İş Ortaklığının bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek bir ortak girişim olduğunun delili olduğu, - Alke Grubunun rüzgar kulesi imalatı pazarının yanı sıra rüzgar enerji santrali kanatları pazar ında da TPI Kompozit Kanat San. ve Tic. A.Ş. aracılığıyla faaliyet gösterdiği ve bu teşebbüsün de ( ..) ten sipariş aldığı, bu yolla, bir şebeke etkisi ortaya çıkarmaya çalıştığı ifade edilmektedir . I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme (13) Şikayetçi tarafından iki ayrı iddia öne sürülm ektedir. Bunlardan birincisi, Alke Grubu ile Tegopi arasında akdedilen ve yürürlükte bulunan Hissedarlar Sözleşmesi nin 7. maddesinde yer alan rekabet yasağının rekabet kurallarına aykırılık teşkil ettiği ne; ikincisi ise Alke Grubunun rüzgar kulesi imalatı ve rüzgar enerji santralleri kanatları imalatı ilgili ürün pazarlarında kurduğu ortak girişimler ve grup şirketi ile rekabet kurallarına aykırı bir oluşum içerisine girdiğine ilişkindir. 15-08/99-38 4 / 6 I.3.1. Alkeg -Tegopi Hissedarlık Sözleşmesindeki Rekabet Yasağına İlişkin Değerlendirme (14) 4054 sayılı Kanun un 7 . maddesine dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5 . maddesinin üçüncü fıkrasında; Bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek bir ortak girişimin oluşturulması, bu maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında bir devralma işlemidir. Bu tür işlemlerde, işlem tarafların ın her biri devralan olarak kabul edilir . hükmüne yer verilmiştir. (15) Öte yandan, Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz un 81 ve devamı paragraflarında tam işlevsel ortak girişimlerin kriterlerine yönelik sayılan unsurlar şu nlardır: Bağımsız faaliyet göstermek için yeterli kaynaklara sahip olunması , ana şirketlerin belirli bir işlevi ötesinde faaliyet gösterme , satış ve satın alma ilişkilerinde ana şirketlere bağımlı olunmaması ve kalıcı olarak faaliyet gösterme . (16) Yukarıdaki tanıma ve sıralanan şartlara uyan ortak girişimler, 4054 sayılı Kanun un 7 . maddesi çerçevesinde teşebbüsler arasındaki bir devralma olarak kabul edilmektedir. (17) Alkeg ile Tegopi arasında 1.12.2009 tarihinde imzal anan ortak girişim sözleşmesi (Sözleşme) ince lendiğinde, tarafların eşit oranda hisse sahibi oldukları ve şirket üzerinde her iki ortağın da eşit oranda söz sahibi olduğu görülmektedir. Bu çerçevede, Alkeg - Tegopi nin ana teşebbüslerin ortak kontrolünde olduğu değerlendirilmektedir. (18) Sözleşme kapsamınd a, ana şirketler tarafından ortak girişime sermaye ve know -how sağlanması taahhüt edilmektedir. Öte yandan, rüzgar kulesi imalatı alanında faaliyet göstermesi planlanan Alkeg -Tegopi nin ana şirketlerin işlevleri ötesinde, üçüncü kişilere hizmet sağlamak üz ere kurulduğu, ortak girişimin faaliyetlerinin esas olarak ana şirketlerinin ürünlerinin dağıtımı ya da satışıyla sınırlı olmadığı görülmektedir. Nitekim, ana teşebbüslerin rüzgar kulesini üretimlerinde girdi olarak kullanmıyor olmaları, Alkeg - Tegopi nin f aaliyetleri çerçevesinde ( ..) ten sipariş alması bu hususları doğrular niteliktedir. Ek olarak, Sözleşme incelendiğinde Alkeg -Tegopi nin kısa ve sınırlı bir süre için kurulduğuna dair herhangi bir hususa rastlanmamıştır. Bu çerçevede, Alkeg - Tegopi nin yuk arıda yer verilen koşulların tamamını sağlayan tam işlevsel bir ortak girişim olduğu değerlendirilmektedir. (19) 2010/4 sayılı Tebliğ in 13 (3) hükmü gereğince teşebbüsler arasında rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olan ve bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek bir ortak girişimin oluşturulması, 4054 sayılı Kanun un 4. ve 5 . maddeleri çerçevesinde de değerlendirilmektedir. Öte yandan, şikayetçi tarafından da, ortak girişimin taraflar arasında koordinasyona yol açtığı öne sürülmektedir . (20) Sözleşmenin 7 . maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü ne ilişkin Taraflar işbu sözleşmeyle Şirketle rekabet halinde olabilecek alanlarda, -rüzgar değirmeni kulesi üretim faaliyeti -, kendi başına veya üçüncü şahıslarla ortaklaşa herhangi bir faaliyette bulunmayacağını taahhüt eder; ancak Alkeg'in halihazırda rüzgar türbin rotor kanatları üretim v e satım işiyle iştigal ettiği ve gelecekte de yapmaya devam edeceği bilinmektedir. ifadesi yer almaktadır . (21) Birleşme Devralmalarda İlgili Teşebbüs, Ciro ve Yan Sınırlamalar Hakkında Kılavuz yan sınırlamaları , yoğunlaşma işlemi ile doğrudan ilgili ve işlemin uygulanabilmesi ve yoğunlaşmadan beklenen etkinliklerin tam olarak sağlanabilmesi için gerekli olan sınırlamalar olarak tanımlamaktadır. (22) Sözleşme kapsamında ortak girişim taraflarına getirilen rekabet etm eme yükümlülüğünün ortak girişimin faaliyet alanlarıyla sınırlı olduğu görüldüğünden işlemin uygulanabilmesi 15-08/99-38 5 / 6 için gerekli olan makul düzeyi aşmadığı; bu nedenle bir yan sınırlama teşkil ettiği değerlendirilmektedir. (23) Bu noktada şikayetçinin dile getirdiği, rekabet yasağının yan sınırlama olarak kabul edilmesi için ortak girişimin süresiyle sınırlı olması gerektiği, taraflar arasında ortaya çıkan ihtilaf sebebiyle ortak girişimin faaliyetine devam edemez noktaya geldiği ve dolayısıyla bu andan itibaren anıla n yasağın yan sınırlama olarak değerlendirilemeyeceği iddiasına ise katılmak mümkün değildir. Bir rekabet yasağının yan sınırlama olarak kabul edilmesi demek, onun henüz işlemin kuruluşu aşamasında işlem için gerekli ve adeta işlemden ayrılmaz bir unsur ol arak kabul edilmesi demektir ve bu yönüyle bir yan sınırlama, Kanun un 4. ve 6. maddelerini n değil 7. maddesi kapsamındadır . Ortak girişimin kuluşunun ardından tarafları arasındaki ihtilaflar, anlaşmazlıklar veya hukuki meseleler ise doğrudan rekabet hukuk unu ilgilendirmemektedir. Nitekim örneğin fiilen devam etmediği iddia edilen bir ortaklığa son verilmesinin önünde bir engel bulunmadığı ve bu sayede taraflar arasındaki rekabet yasağının da sonlanmasının mümkün olabileceği açıktır . I.3.2. Alke Grubunun Kurduğu Ortak Girişimler Yoluyla Rekabeti Kısıtladığı İddiasına İlişkin Değerlendirmeler (24) Önaraştırma sürecinde elde edilen bilgi ve belgelerden Tegopi ve Ege Kule unvanlı teşebbüslerin mevcut durumda Türkiye de rüzgar kulesi imalatına ilişk in herhangi bir faaliyetlerinin olmadığı anlaşılm ıştır. Gerek başvuru sahibi gerekse Alke tarafından gönderilen yazılardan Alkeg -Tegopi nin ortakları arasında ihtilaf bulunduğu ve bu ortak girişimin halihazırda faaliyeti nin olmadığı görülmektedir. Nitekim Tegopi tarafından Alke Grubu na haksız rekabette bulunduğu iddiasıyla, Alke Grubu tarafından ise şirketin sevk ve idare imkanı kalmadığı iddiasıyla dava açılmıştır. Bu son davada Alke tarafından kayyum tayini ve şirket tasfiyesi talep edildiği ifade edilme ktedir. (25) Önaraştırma sürecinde teşebbüsler tarafından sunulan bilgi ve belgelerden, Alke -Abaş İş Ortaklığı dışında Alke Grubuna dahil teşebbüslerin veya Alkeg -Tegopi nin rüzgar kulesi imalatı pazarında herhangi bir faaliyetleri nin bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda, hem şikayetçi hem de Alke tarafından ortak girişimin halihazırda faal olmadığı ifade edilmektedir. Hal böyleyken şikayetçinin dile getirdiği koordinasyon riskinin ve rekabet kısıtının hangi teşebbüsler arasında gerçekleştiği sorusu akla gelmektedir. Alkeg - Tegopi nin herhangi bir faaliyeti bulunmadığına göre, Alke Grubu na ait diğer şirketlerin bu ortak girişimle ortak hareket etmesi, koordinasyon içinde olması, ortak fiyat belirlemesi veya pazar paylaşmasının müm kün olamayacağı açıktır. Kaldı ki, şikayetçinin iddiasına göre Alke Grubu, ortak girişim ve Tegopi ile koordinasyon içinde olmak bir kenara, Alkeg - Tegopi nin ( ..) firmasından aldığı siparişi Alke -Abaş İş Ortaklığı na devretmiş, şirketi çalışmaz duruma getirmiş ve Sözleşme de yer alan rekabet yasağına aykırı hareket ederek haksız rekabette bulunmuştur. (26) Bu çerçevede, iddialara konu eylemin 4054 sayılı Kanun un 4 . maddesi kapsamında teşebbüsler arası bir anlaşma, uyumlu eylem ya da koordinasyon teşkil et mediği; taraflar arasındaki uyuşmazlık ve bunun gibi nedenlere dayandığı anlaşılmaktadır. Yürütülen önaraştırma sürecinde bahse konu iddiaları doğrular nitelikte başka herhangi bir bulguya veya somut veriye de ulaşılamadığından şikayetin reddedilmesi gerek tiği kanaatine ulaşılmıştır . 15-08/99-38 6 / 6 J. SONUÇ (27) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.