TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR TOLGAHAN ORHON BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/11349) Karar Tarihi: 14/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/11349 : 14/11/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Volkan C::AKMAK : Tolgahan ORHON : Av. Cavit C::ALIS I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, maluliyete sebep olan psikolojik rahats1zhk edeniyle meydana gelen zarar
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR TOLGAHAN ORHON BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/11349) Karar Tarihi: 14/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/11349 : 14/11/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Volkan C::AKMAK : Tolgahan ORHON : Av. Cavit C::ALIS I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, maluliyete sebep olan psikolojik rahats1zhk edeniyle meydana gelen zararlann tazmini i ;:in a ;:1lan davada sure a 1m1 yonunden ret karan verilmesinin mahkemeye eri im hakkmm ihlal ettigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 8/7/2015 tarihinde yapilm1 tlf . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omeg1 bilgi 1 ;:m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk , goru bildirmemi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 8. Turk Silahh Kuvvetleri (TSK) bunyesinde uzman erba olarak 1997 y1h itibanyla goreve ba layan ba vurucu 2001 y1lmda astsubay olarak nasbedilmi tir. 9. Ba vurucu 1997 ile 2012 y1llan arasmda s1ras1yla Hatay Kmkhan Merkez Jandarma Karakol Komutanhg1 , Hatay Muratpa a Jandarma Karakol Komutanhg1, Ankara Beytepe Jandarma Okullar Komutanhg1, Bilecik Golpazan Merkez Jandarma Karakol Komutanhg1 , Bilecik Osmaneli Merkez Jandarma Karakol Komutanhg1, Van Ba kale Aydemir Jandarma Karakol Komutanhg1 , Ankara Guvercinlik Jandarma Ozel Harekat Tabur Komutanhg1 , Bursa Mudanya Jandarma Karakol Komutanhg1 , Tokat Jandarma Ozel Harekat Tabur Komutanhg1 Tokat Jandarma Komanda Ozel Harekat Tabur Komutanhg1 ve Aydm ii Jandarma Komutanhgmda gorev yapm1 tlf . Aynca ba vurucu 2005 ve 2006 y1llan i9inde toplamda 258 gun Tunceli ve Piilumur Bolgelerinde gorev alm1 t1r. 10. Giilhane Askeri Tip Akademisinin (GATA) 5/2/2003 tarihli saghk raporuyla post travmatik stres bozuklugu, major depresyon tams1 konulan ba vurucuya bir ay istirahat izni verilmi tir. Takip eden sure9te 2013 yilma degin yine GA TA tarafmdan muhtelif tarihlerde benzer tamlarla istirahat izni verilen ba vurucu hakkmda son olarak 19/12/2013 tarihli rapor uyannca "travma sonrasz stres bozuklugu (kronik nitelik kazanmz travma sonrasz stres bozuklugu) "tams1 nedeniyle TSK bunyesinde gorev yapamaz karan verilmi tir. 11. 19/12/2013 tarihli raporun ardmdan 20/5/2014 tarihinde ba vurucunun TSK ile ili igi kesilmi tir. 12. Ba vurucu; TSK bunyesinde gorev yapamayacak hale gelmesine neden olan psikolojik rahats1zhgm olu umunda askeri gorevin (katild1g1 operasyonlar , 9ati malar) etkisinin bulundugunu , malul hale gelmesi nedeniyle baz1 ozluk haklanndan (gorev ayhg1, emekli ikramiyesi vb.) mahrum kald1gm1 , i gucu kaybma ugrad1gm1 , ac1 ve uzuntii duydugunu belirterek 750.000 TL maddi, 50.000 TL manevi zarannm yerine getirilmesi istemiyle 27/3/2014 tarihindeJandarma Genel Komutanhgma ba vuruda bulunmu tur. 13. Talep, cevap verilmemek suretiyle z1mnen reddedilmi tir. 14. Ba vurucu , z1mnen ret karannm ardmdan 3/6/2014 tarihinde maddi ve manevi zararlannm odenmesi istemiyle Askeri Yuksek idare Mahkemesi (AYiM) nezdinde tam yarg1 davas1 a9m1 tlr. 15. Diger taraftan ba vurucu, maluliyet ve ozliik haklan ile ilgili olarak hakkmda karar verilebilmesi adma Sosyal Guvenlik Kurumu tarafmdan GATA'ya sevk edilmi tir. GATA 24/7/2014 tarihli raporu ile kronik nitelik kazanmz travma sonrasz stres bozuklugu tamsm1 yinelemi ve psikolojik rahatszzlzgzn olu umunda asker gorevin neden ve tesirinin bulundugunu belirtmi tir. 16. A YiM ikinci Dairesi 4/2/2015 tarihli karanyla maddi ve manevi tazminat istemiyle a91lan tam yarg1 davas1m reddetmi tir. 17. Ret gerek9esinde oncelikle 4/7/1972 tarihli ve 1602 say1h miilga Askeri Y uksek idare Mahkemesi Kanunu'nun dava a9ma suresine ili kin hukumlerine yer verilerek idari eylemlerden haklan ihlal edilmi olanlann dava a9madan once bu eylemlerin yaz1h bildirimi uzerine veya ba ka suretle ogrendikleri tarihten itibaren bir yil ve her ha.Ide eylem tarihinden itibaren be y1l i9inde yetkili makama ba vurarak haklannm yerine getirilmesini istemelerinin 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 art oldugu, bu isteklerin kismen veya tamamen reddi halinde ret i leminin tebligi tarihinden ve altm1 gun i9inde cevap verilmedigi takdirde bu surenin bittigi tarihten itibaren altm1 gun i9inde tam yarg1 davas1 a9malan gerektigi hat1rlatilm1 tu. Katild1g1 operasyon ve 9atI malar nedeniyle malul hale geldigini iddia eden ba vurucunun 2003 y1h itibanyla psikolojik tedavi gormeye ba lad1g1 ve 2007 y1lmdan sonra teror orgutu mensuplan ile 9atI maya girdigine dair birbilgi/belge bulunmad1g1 hususlannm altI 9izilmi tir. Aynca 19/12/2013 ve 24/7/2014 tarihli raporlann zarann ogrenilmesine bir etkisinin bulunmad1g1 bu raporlann ancak vazife malullugu durumuna etki edecegi ifade edilmi tir. Bu noktadan hareketle ba vurucunun 2003 veya 2007 yilmdan itibaren bir yil veya her halukarda be y1l i9inde zarannm tazmini istemiyle idareye ba vurmas1 gerekirken 27/3/2014 tarihinde yaptlg1 ba vuru uzerine a9tlg1 davanm sure a 1mma ugrad1g1 belirtilerek ret gerek9esi olu turulmu tur. 18. Ret karan oy9oklugu ile almm1 tlr. Azmhkta kalan uyelerin kar 10y gerek9esinde ozetle ba vurucunun psikolojik rahats1zhgma sebep olan ba ka olgulann bulunup bulunmad1g1 hususunda t1bbi bilirki i incelemesi yaptmlarak ve 19/12/2013 tarihinden onceki sure9te TSK'da gorev yapamaz karan almmad1g1 da gozonunde bulundurularak sure a 1m1 konusunun degerlendirilmesi gerektigi ifade edilmi tir. 19. Ret hukmune yonelik karar duzeltme istemi Mahkemenin 3/6/2015 tarihli karan ile reddedilmi tir. 20. Ba vurucu nihai karan 24/6/2015 tarihinde tebellug etmesinin ardmdan 8/7/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur . IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Kanun Hiikiimleri 21. 1602 say1h mulga Kanun'un 43. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Mari eylemlerden haklarz ihlal edilmiJ olanlarzn Askeri Yiiksek Mare Mahkemesinde dava ar;madan once, bu eylemlerin yazzlz bildirimi iizerine veya baJka suretle ogrendikler , tarihten itibaren bir yzl ve her ha/de eylem tarihinden itibaren beJ yzl ir;inde yetkili makama baJvurarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri lazzmdzr. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki iJlemin tebligi tarihinden ve altmzJ giin ir;inde cevap verilmedigi takdirde bu siirenin bittigi tarihten itibaren altmzJ giin ir;inde tam yargz davasz ar;abilirler." 22. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say1h idari Yarg1lama Usulu Kanunu'nun 13. maddesinin ( 1) numarah fikras1 oy ledir: 'idari eylemlerden haklarz ihlal edilmiJ olanlarzn idari dava ar;madan once, bu eylemleri yazzlz bildirim iizerine veya baJka siiretle ogrendikleri tarihten itibaren bir yzl VE her halde eylem tarihinden itibaren bq yzl ir;inde ilgili idareye baJvurarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki iJlemin tebligini izleyen giinden itibaren veya istek hakkznda altmzJ giin ir;inde cevap verilmedigi takdirde bu siirenin bittigi tarihten itibaren, dava siiresi ir;inde dava ar;zlabilir. " 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 2. Dam tay i tihad1 23. Dam tay Onuncu Dairesinin 4/11/2011 tarihli ve E.2008/7182, K.2011/4711 say1h karan oyledir: oyledir: "Bir eylemin idariligi ve dogurdugu zarar bazz durumlarda eylemin gerr;ekleJmesiyle, kimi zaman da degiJik araJtzrma ve incelemelerden, hatta ceza davalanndan sonra ortaya r;zkabilmektedir. Ozelikle, kamu gorevlilerinin idari tasarrufta bulunurken uyulmasz zorunlu goriilen kurallara uymamalan nedeniyle kendilerine izafe edilebilecek nitelikte olmakla birlikte, resmi yetkilerin kullammz szrasznda gerr;ekleJtigi ir;in idaresinden de ayrzlamayan gore, kusurlanndan dogan zararzn tazmini istemiyle ar;zlacak tam yargz davalarznda eylemin idariligi, zarann, kamu gorevlisinin kiJisel kusurundan mi, gorev kusurundan mi kaynaklandzgzmn ceza muhakemesi sonucunda belirlenmesiyle ortaya r;zkabilmektedir. Bu nedenlerle, 2577 sayzlz Kanun 'un 13. maddesinde ongoriilen 1 ve 5 yzllzk siirelerin eylemin idariliginin ve dogurdugu zararzn ortaya r;zktzgz tarihten itibaren hesaplanmasz zorunludur. Aksi yorumun, dava ar;ma yolunun kullammzm giir;leJtirerek hak arama hiirriyetini olumsuz etkileyecegini belirtmek gerekir. Anzlan Yasa hiikmiinde ongoriilen tam yargz davalarzmn, idari eylem nedeniyle ugramlan zararzn tazminine yonelik olmasz sebebiyle davanzn ar;zlabilmesi ir;in eylemin idariliginin ve yol ar;tzgz zararzn ortaya r;zkmasz zorunludur. " 24. Aym Dairenin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/15634, K.2018/1334 say1h karan "2577 sayzlz jdari Yargzlama Usulii Kanunu'nun "Dogrudan dogruya tam yargz davasz ar;zlmasz" baJlzklz 13. maddesinde idari eylemlerden haklarz ihlal edilmiJ olanlann idari dava ar;madan once eylemin ogrenildigi tarihten itibaren bir yzl ve her halde eylem tarihinden itibaren beJ yzl ir;inde ilgili idareye baJvurarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri gerektigi ongoriilmiiJ olup; bu siirelerin, kiJilerin haklarznz ihlal eden eylemlerin, idare ile illiyet bagznzn kuruldugu, baJka bir ifadeyle eylemin idariliginin ogrenildigi tarihten itibaren baJlatzlacagz kuJkusuzdur. Tam yargz davalarz, idari eylem nedeniyle ugranzlan zararzn tazminini ifade etmektedir. Bu nedenle, tam yargz davaszmn ar;zlabilmesi ir;in eylemin idariliginin ve yol ar;tzgz zararzn ortaya r;zkmasz zorunludur. jdari eylem, idarenin iJlevi szrasznda bir hareketi, bir davranzg bir tutumu veya hareketsizligi; idari karar ve iJlemle ilgisi olmayan, baJka bir deyiJle oncesinde, temelinde bir idari karar veya iJlem olmayan salt maddi tasarrujlarz ifade etmektedir. Soz konusu eylemlerin idariligi ve dogurdugu zarar bazen eylemin yapzlmaszyla birliktE ortaya r;zkarken, bazen de r;ok sonra, degiJik araJtzrma, inceleme ve hatta ceza yargzlamalarz sonucu ortaya r;zkabilmektedir. Ozellikle kamu gorevlilerinin idari bir tasarruf yaparken; mevzuatzn, iistlendigi odevin ve yiiriittiigii hizmetin kural, usu! ve gereklerine aykm olarak, kendisine izafe edilebilecek boyutta ve bir;imde, ancak yine de resmi yetki, gorev ve olanaklardan yararlanarak, onlarz kullanarak hareket ettigi, bu nedenle de idaresinden tamamen ayrzlmasznz onleyen ve engelleyen gorev kusurlan nedeniyle dogan zararlarzn tazmini istemiyle ar;zlacak tam yargz davalarznda eylemin idariligi, bazen ceza davalarzyla personelin Jahsi kusuru sonucu mi. yoksa gorev kusuru sonucu mu zararzn ortaya r;zktzgznm belirlenmesinden sonra saptanabilmektedir. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 Bu itibarla, 2577 sayzlz Kanun'un 13. maddesinde ongoriilen bir ve be$ yzllzk siirelerin , eylemin idariliginin ortaya ;zktzgz tarihten itibaren hesaplanmasz zorunludur. Aksi yorumun , zarara yol ac;an eylemin idariliginin ortaya c;zkmaszyla kullanzlmasz miimkiin olan dava ac;ma hakkznz ortadan kaldzracagz, hak arama ozgiirliigiiyle bagda$mayacagz ac;zktzr. " B. Uluslararas1 Hukuk 25. Avrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me) 6. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili kism1 oyledir: "Herkes medeni hak ve yiikiimliiliikleri ile ilgili uyu$mazlzklar ya da cezai alanda kendisine yoneltilen suc;lamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu$ bagzmszz ve tarafszz bir mahkeme tarafindan davasznzn makul bir sure i ;inde, hakkaniyete uygun ve apk olarak goriilmesini istemek hakkzna sahiptir ... " 26. Dava a9ma hakkm1 kullanmak yasal birtakim artlara baglansa da mahkemelerin usul kurallanm uygularken hem yarg1lamanm adil olmasma halel getirecek a m ekilcilikten hem de yasalar tarafmdan konulan usul kurallanm ortadan kalduma sonucunu doguracak a m esnekliktenka9mmalan gerekir (Walchli /Fransa, B. No: 35787/03, 26/7/2007, 29). 27. Stire ko ulu gibi dava a9maya ili kin usul ko ullan birden fazla yoruma neden olabilecek nitelikte ise mahkemeye eri im hakk1 kapsammda o yorumlardan birinin davay1 a9mak isteyen ki ileri engelleyecek ekilde kati bir ekilde kullamlmamas1 veya soz konusu ko ullann katI bir uygulamaya tabi olmamas1 gerekir (Beles ve digerleril ;ek Cumhuriyeti, B. No: 47273/99, 12/11/2002, 51). 28. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM), E im/Turkiye (B. No: 59601/09, 17/9/2013) karannda sure a 1m1 nedeniyle davas1 reddedilen ba vurucunun mahkemeye eri im hakkmm engellenip engellenmedigi hususunu incelemi tir. Soz konusu olayda ba vurucu, askerlik hizmetini yerine getirirken 25/9/1990 tarihinde ya anan bir 9atI mada yaralanm1 ; ba vurucunun tedavisi uzunca bir sure devam etmi ve sonunda 1992 y1lmda askerlikle ili igi kesilmi tir. Ba vurucu; sonraki y1llarda stirekli ba agnsmdan ve ba donmesinden yakmm1 , 2004 y1lmda ba mda belirlenemeyen metal bir cismin oldugu tespit edilmi , 2007 yilmda GATA'daki muayenesinde ba vurucunun ba mda mermi oldugu anla 1lm1 tu. Ba vurucu 19/9/2007 tarihinde tazminat almak amac1yla idareye ba vurmu ancak ba vurucunun bu talebi reddedilmi tir. Bunun tizerine ba vurucunun idare aleyhine maddi ve manevi tazminat istemiyle a9t1g1 davada A YiM soz konusu olaym ya and1g1 tarihten itibaren be y1l i9inde dava a91lmad1g1 gerek9esiyle davay1 sure a 1m1 yontinden reddetmi tir . 29. AiHM amlan karannda, davanm temelinde yer alan konunun aslen be y1lhk sure smmm ba vurucunun yaraland1g1 tarihten itibaren hesaplayan yerel Mahkeme karanndaki gerek9elendirme oldugunu ifade etmi ; ba vurucunun 25/9/1995 tarihinde kafatasmdaki mermiden haberdar olmamasmm tart1 ma konusu olmad1gmdan kendisinden be y1l i9inde tazminat davas1 a9masmm beklenmesinin makul olarak degerlendirilemeyecegine, Mahkemenin nazannda ahsi yaralanmayla ilgili tazminat davalannda dava a9ma hakkmm taraflann ugrad1g1 zaran ger9ekte degerlendirebildiginde kullamlabilmesi gerektigine htikrnetmi ve A YiM'in sure smm hakkmdaki katI yorumunun davanm esasmm tam olarak incelenmesine engel olmas1 nedeniyle mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigi sonucuna varm1 tu (E im/Turkiye, 23, 25, 26). 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 V. iNCELEME VE GEREK ;E 30. Mahkemenin 14/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dti tiniildii: A. Ba vurucunun iddialan 31. Ba vurucu; psikolojik yonden ya ad1g1 rahats1zhgm maluliyete neden oldugunu 19/12/2013 tarihinde tanzim edilen saghk raporu ile ogrendigini ve bu nedenle mahkemenin idari ba vuru stiresini 2007 y1hm esas alarak hesaplamas1 sonucu davay1 reddetmesinin adil yarg1lanma hakk1, hak arama ozgtirltigti ve mahkemeye eri im hakkm1 ihlal ettigini ileri stirmti ttir. B. Degerlendirme 32. Anayasa'mn 36. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, me:Jru vaszta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargz mercileri oniinde davacz veya davalz olarak iddia ve savunma ile adil yargzlanma hakkzna sahiptir." 33. Anayasa Mahkemesi, olaylarm ba vurucular tarafmdan yapdan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucunun ikayeti, Mahkemenin dava as;ma stiresine dair hukuk kurallanm katl bir yorumla hatah degerlendirdigi iddiasma mtiteallik oldugundan ba vuru mahkemeye eri im hakk1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 34. As;1k ;a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla dan mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden a. Hakkm Kapsam1 ve Miidahalenin Varhg1 35. Anayasa'nm 36. maddesinin birinci flkrasmda, herkesin yarg1 mercileri ontinde davac1 veya davah olarak iddiada bulunma ve savunma hakkma sahip oldugu belirtilmi tir. Dolay1s1yla mahkemeye eri im hakk1, Anayasa'nm 36. maddesinde gtivence altma alman hak arama ozgtirltigtintin bir unsurudur. Diger yandan Anayasa'nm 36. maddesine "... ile adil yargzlanma" ibaresinin eklenmesine ili kin gereks;ede, Ttirkiye'nin taraf oldugu uluslararas1 sozle melerce de gtivence altma ahnan adil yarg1lanma hakkmm madde metnine dahil edildigi vurgulanm1 tlr. Sozle me'yi yorumlayan AiHM, Sozle me'nin 6. maddesinin (1) numarah fikrasmm mahkemeye eri im hakk1m is;erdigini belirtlnektedir ( Ozbakzm Ozel Saglzk Hiz. jn:J. Tur. San. ve Tic. Ltd. $ti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 36. Anayasa'mn 36. maddesinde gtivence altma ahnan hak arama ozgtirltigti, bir temel hak olmanm yanmda diger temel hak ve ozgtirltiklerden gereken ekilde yararlamlmay1 ve bunlann korunmasm1 saglayan en etkili gtivencelerden biridir. Bu baklmdan davanm bir 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 mahkeme tarafmdan gorillebilmesi ve ki inin adil yargdanma hakk1 kapsamma giren giivencelerden faydalanabilmesi is;in ilk olarak ki iye iddialanm ortaya koyma imkammn tanmmas1 gerekir. Diger bir ifadeyle dava yoksa adil yargilanma hakkmm saglad1g1 giivencelerden yararlanmak miimkiin olmaz (Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 3 7. Anayasa Mahkemesi bireysel ba vuru kapsammda yapt1g1 degerlendirmelerde mahkemeye eri im hakkmm bir uyu mazhg1 mahkeme oniine ta 1yabilmek ve uyu mazhgm etkili bir ekilde karara baglanmasm1 isteyebilmek anlamma geldigini ifade etmi tir ( Ozkan $en, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 38. Somut olayda idari eyleme dayah tam yarg1 davasmm sure a 1mmdan reddedilerek esasmm incelenmemesi nedeniyle ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik bir mudahalenin bulundugu gorulmektedir. b. Miidahalenin ihlal Olu turup Olu turmad1g1 39. Anayasa'mn 13. maddesinin ilgili kism1 oyledir: "Temel hak ve hiirriyetler, ... yalnzzca Anayasanzn ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere baglz olarak ve ancak kanunla smzrlanabilir. Bu sznzrlamalar, ... ol ;iiliiliik ilkesine aykm olamaz." 40. Yukanda amlan mudahale, Anayasa'nm 13. maddesinde belirtilen ko ullara uygun olmad1g1 takdirde Anayasa'nm 36. maddesinin ihlalini te kil edecektir. 41. Bu sebeple mudahalenin Anayasa'nm 13. maddesinde ongorillen ve somut ba vuruya uygun du en, kanun tarafmdan ongorulme, hakh bir sebebe dayanma, ols;ululuk ilkesine aykm olmama ko ullanna uygun olup olmad1gmm belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik 42. Ba vurucunun idari eylemden dogan zararm tazmini istemiyle a ;tlg1 davanm sure a 1m1 gereks;esiyle reddedilmesine ili kin Mahkeme karanmn 1602 say1h mulga Kanun'un 43. maddesine dayand1g1 gorulmektedir. Dolay1s1yla somut olayda ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik mudahalenin kanuni dayanagmm mevcut oldugu anla 1lm1 t1r. ii. Me ru Arna 43. Dava as;manm bir sureye baglanmasmm me ru amacmm ne oldugu hususu benzer nitelikteki ba vurularda Anayasa Mahkemesi tarafmdan muteaddit defa incelenmi tir. Anayasa Mahkemesi bu incelemelerinde, idari i lem ya da eylemlere kar 1 as;1lacak davalarda sure ko ulu ongorulmesinin en genel ifadesiyle Anayasa'nm 2. maddesinde duzenlenen hukuk devleti ilkesinin bir geregi olan idari istikrarm saglanmas1 eklinde bir me ru amac1 bulunduguna i aret etmi tir (Daha aynntih degerlendirme is;in bkz. Ay e Yzldzrzm, B. No: 2014/5, 25/10/2017, 54, 55; Fatma Altuner, B. No: 2014/17714, 26/10/2017, 48, 49; (;olbeyi Lojistik Nakliyat Gumrukleme Denizcilik jn aat Turizm Sanayii ve Ticaret Limitet $irketi, B. No: 2014/12354, 9/11/2017, 52). 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 iii. Ol iiliiliik (1) Genel ilkeler 44. Anayasa Mahkemesi bireysel ba vuru kapsammda yaptlg1 degerlendirmelerde ki inin mahkemeye ba vurmasm1 engelleyen veya mahkeme karanm anlams1z hale getiren, bir ba ka anlatimla mahkeme karanm onemli ol9iide etkisizle tiren smirlamalann mahkemeye eri im hakkm1 ihlal edebilecegini ifade etmi tir ( Ozkan Sen, 52). 45. Bu nedenle mahkemelerin usul kurallanm uygularken yarg1lamanm hakkaniyetine zarar getirecek ol9iide kati ekilcilikten ka9mmalan gerektigi gibi kanunla ongoriilmii usul artlannm ortadan kalkmasma neden olacak ol9iide a m esneklikten de ka9mmalan gerekir (Kami! Kor;, B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). Bu kapsamda mevzuatta ongoriilen dava a9ma siiresine ili kin kurallann hukuka a91k9a aykm olarak yanh uygulanmas1 veya bu siirelerin hatah hesaplanmas1 nedenleriyle ki ilerin dava a9ma ya da kanun yollanna ba vuru haklanm kullanmasma engel olunmas1 mahkemeye eri im hakkm1 ihlal edebilir (Ozbak1m Ozel Saglzk Hiz. jn:r Tur. San. ve Tic. Ltd. $ti., 38). 46. Bu baglamda dava a9ma siiresinin i lemeye ba lad1g1 an da mahkemeye eri im hakkma yapilan miidahalenin ol9iiliiliigii baglammda biiyiik onem ta 1maktadir (Ya ar ;oban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 66). Dava a9ma siiresinin hangi tarihte ba layacag1m belirlemek ve mevzuatl bu yoniiyle yorumlamak gorevi esasen derece mahkemelerine aittir. Bireysel ba vurunun ikincillik ilkesi geregi, dava a9ma siiresinin ba lat1lacag1 tarihin belirlenmesi noktasmda Anayasa Mahkemesinin bir gorevi bulunmamaktadir. Anayasa Mahkemesinin bu hususta iistlenecegi rol, dava a9ma siiresinin hangi tarihten itibaren ba lat1lmas1 gerektigiyle ilgili derece mahkemelerinin yorumlanmn mahkemeye eri im hakkma etkisini somut olaym ko ullan 1 1gmda incelemektir (Ahmet Yzldmm, B. No: 2014/18135 , 20/9/2017, 46). Bu kapsamda dava a9ma siiresinin heniiz dava hakkmm dogmad1g1 ya da hak sahibinin dava hakkmm dogdugundan haberdar olmad1g1 ve somut ko ullar 9er9evesinde haberdar oldugunun kabuliinii hakh k1lan nedenlerin bulunmad1g1 bir donemde i lemeye ba lamas1 dava hakkmm varhgm1 anlams1z kilabileceginden ol9iiliiliik ilkesini zedeleyebilir (Benzer yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Ya ar ;oban, 66). (2) ilkelerin Olaya Uygulanmas1 4 7. Ba vurucu , tam yarg1 davas1 a9mak i9in gerekli olan zorunlu idari ba vuru siiresinin ba lang19 tarihi olarak TSK'da gorev yapamayacagm1 tevsik eden saghk raporunun esas almmamasmm mahkemeye eri$im hakkm1 ihlal ettiginden $ikayet etmektedir. 48. Somut olayda 1997 ile 2012 y1llan arasmda muhtelif tarihlerde operasyon ve 9atI$malar katilan, 2003 y1lmda psikolojik rahats1zhg1 tespit edilen ba$vurucu 2013 y1lma degin psikolojik tedavi gormii , bununla beraber TSK biinyesinde gorev yapmaya devam etmi tir. 19/12/2013 tarihinde ise ba vurucunun kronik travma sonras1 stres bozuklugu tams1 nedeniyle TSK biinyesinde gorev yapamayacag1 tespit edilmi$tir. Bu raporun ardmdan ba vurucu , idareye zarannm giderilmesi istemiyle ba vuruda bulunmu ve ba vurusunun z1mnen reddi iizerine tam yarg1 davas1 a9m1$tir. A YiM ikinci Dairesi ba vurucunun psikolojik rahats1zhgmm tespit edildigi 2003 veya son olarak operasyona /9atI$maya katild1g1 2007 y1h itibanyla ugrad1g1 zarardan haberdar oldugunu ve 19/12/2013 tarihli raporun saghk durumunun tespiti a91smdan bir farkhhk yaratmad1gm1 belirtmek suretiyle 2003 veya 2007 9 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 yilmdan itibaren bir y1l ve her haltikarda be$ yil i9inde idareye zarann tazmini istemiyle ba$vurulmas1 gerekirken 2013 y1lmda yap1lan ba$vuru tizerine a91lan davanm sure a$1mma ugrad1g1 gerek9esiyle davay1 reddetmi$tir. 49. Anayasa Mahkemesince daha once benzer nitelikte ba$vurularda da belirtildigi tizere idari eylem nedeniyle ugramlan zarann tazmini istemiyle a91lan tam yarg1 davasmda idarenin tazminle ytiktimlti tutulabilmesi i9in ortada idari eylem ve zarar olmah, aynca zararla idari eylem arasmda illiyet bag1 bulunmahd1r. Bu 9er9evede eylemin idariliginin veya yol a9tig1 zarann ya da arasmdaki illiyet bagmm eylemden 90k sonra anla$1ld1g1 veya ortaya konulabildigi durumlarda dava a9ma stiresinin bu tarihlerden sonra ba$layacag1 kabul edilmektedir ( ;::ok say1da karar arasmdan bkz. Mehmet ;mar ve Nuray ;mar, B. No: 2015/4807, 19/4/2018, 46). 50. Bireysel ba$vuruya konu olayda ba$vurucunun psikiyatrik rahats1zhgmm ilk kez 2003 yilmda tespit edildigi hususunda itilaf bulunmamaktadir . Bununla birlikte fiziksel rahats1zhklarda, rahats1zhgm ilk defa bilindigi veya bilinmesi gerektigi tarihten itibaren zarann degerlendirilebilecegi kabul edilebilir ise de psikiyatrik rahats1zhklar a91smdan rahats1zhg1 doguran olaym bilindigi tarihte ugramlan zarann degerlendirilebilmesi 9ogunlukla mtimktin olmayabilir. Zira somut olayda oldugu gibi psikiyatrik hastahklar, hastahga sebep oldugu ileri stirtilen olaylarla aym tarihlerde ortaya 91kmamakta; 90k sonraki bir tarihte ve amlan olaylara bagh olarak ortaya 91kabilmektedir. Dolay1s1yla psikiyatrik hastahga neden olan olaylann ya$and1g1 anda ba$vuruculann ugrad1klan zaran ogrenmeleri ve degerlendirmeleri her zaman beklenemez (Benzer mahiyette bir olaya ili$kin aym yonde degerlendirme i9in bkz. Alpay Dinr; ve digerleri, B. No: 2014/12678, 6/7/2017 66). 51. Ba$vurucunun psikolojik rahats1zhgmdan tedavi stireci raporlar ve istirahat izinleri sebebiyle 19/12/2013 tarihinden once haberdar oldugu a91k ise de ba$vurucu, son olarak 9atI$maya katild1g1 belirtilen 2007 y1lmdan sonra da TSK btinyesinde gorev yapmaya devam etmi$tir. Bir ba$ka ifadeyle saghk durumu gorevini ifasma engel olarak gortilmemi$tir. Ancak 19/12/2013 tarihli rapor, ba$vurucunun rahats1zhgmm kronik hale geldigini ve TSK btinyesinde gorev yapmasma mani oldugunu tespit etmi$tir. 52. Rahats1zhg1 sebebiyle TSK'daki gorevini stirdtiremeyecegini 19/12/2013 tarihli rapor ile ogrenen ba$vurucu 27/3/2014 tarihli idari ba$vurusunda salt psikolojik rahats1zhgm olu$mas1 nedeniyle olu$an zarann tazminini talep etmemekte, i$ini kaybetmesi ve malul hale gelmesi nedeniyle olu$an zararlann da yerine getirilmesini istemektedir. Dolay1s1yla ba$vurucunun TSK'da gorev yapamayacagm1 bildiren raporun ardmdan zaranm degerlendirebilmesi mtimktindtir. Bu hale gore ba$vurucunun 19/12/2013 tarihinde dtizenlenen rapor sonucu malul addedilerek TSK ile ili$iginin kesildigi dikkate almd1gmda tam yarg1 davas1 aplmasma sebep olan ve meslegin kaybedilmesi /malul olunmas1 nedeniyle ugramld1g1 ileri stirtilen zarann 2003 veya 2007 y1lmda ogrenildiginden soz edilemez. 53. Bu itibarla ba$vurucunun psikolojik rahats1zhga neden oldugu ileri stirtilen olaylann (9atI$ma/operasyon) ya$and1g1 tarih itibanyla malul hale gelmesine neden olan rahats1zhgmm bulundugunu , rahats1zhk nedeniyle zarara ugrad1gm1 ve bu rahats1zhgm askeri gorev kapsammdaki olaylann sebep ve etkisinden kaynakland1gm1 mutlak suretle bildiginden ya da bilmesi gerektiginden soz edilemez. Teror orgtilli mensuplan ile girilen son 9atI$ma tarihleri veya ilk kez rahats1zhgm tespit edildigi tarih esas almarak ugrad1g1 zararla ilgili idari ba$VUru yapmak suretiyle dava a9masmm beklenmesi ba$vurucuya orantls1z bir ktilfet ytiklemektedir. 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 54. Bu hale gore mahkemenin dava a9ma surelerini belirlemesine ili kin yorumunun ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik kati bir yorum oldugu ve bu yorumun ba vurucunun mahkemeye eri im hakkm1 a m derecede gu9le tirerek neredeyse imkans1z hale getirdigi degerlendirilmi tir. Dolay1s1yla bu yorumdan hareketle davanm sure a 1mmdan reddedilmesi suretiyle ba vurucunun mahkemeye eri im hakkma yonelik mudahalenin ol9usuz oldugu sonucuna vanlm1 tlf. 55. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun Anayasa'nm 36. maddesinde guvence altma alman adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yonilnden 56. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(I) Esas inceleme sonunda, baJvurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jhf al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonU ;larznzn ortadan kaldzrzlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmzJsa, ihlali ve sonu ;larznz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak ilzere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde baJvurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava aplmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararznda a9zkladzgz ihlali ve sonu9larznz ortadan kaldzracak Jekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 57. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 58. Mehmet Dogan karannda ozetle uygun giderim yolunun belirlenebilmesi a91smdan oncelikle ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerektigi vurgulanm1 tlf. Buna gore ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile Anayasa Mahkemesi i9tuzugu'nun 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yarg1lama yap1lmak uzere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine hukmedilir (Mehmet Dogan, 57, 58). 59. Anayasa Mahkemesinin tespit edilen ihlalin giderilmesi amac1yla yeniden yarg1lama yap1lmasma hukmettigi hallerde ilgili usul kanunlannda duzenlenen yarg1lamanm yenilenmesi kurumundan farkh olarak yarg1lamanm yenilenmesi sebebinin varhgmm kabulu ve onceki karann kaldmlmas1 hususunda derece mahkemesinin herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad1r. Zira ihlal karan verilen hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rakilm1 tlf. Derece mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonu9lanm gidermek uzere gereken i lemleri yapmakla yukumludur (Mehmet Dogan, 59). 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 60. Ba vurucu, yeniden yargilama yapilmasma hukmedilerek ihlalin giderilmesi ve ugrad1g1 zarann tazminine karar verilmesi talebinde bulunmu tur. 61. Anayasa Mahkemesi 1602 say1h mulga Kanun'un kati bir ekilde yorumlanmas1 sonucu davanm sure a 1mmdan reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri im hakkmm ihlal edildigi sonucuna varm1 tlr. Dolay1s1yla somut ba vuruda ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 anla 1lmaktad1r. 62. Bu durumda mahkemeye en 1m hakkmm ihlalinin sonw;;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yapilacak yeniden yargilama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapilmas1 gereken i , oncelikle ihlale yol a9an mahkeme karannm ortadan kaldmlmas1 ve nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak uzere ilgili mahkemeye gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 63. Mahkemeye eri im hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i ;;in yeniden yargilama yapilmasmda hukuki yarar bulundugu sonucuna vanld1gmdan tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 64. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL har ;; ve 1.980 TL vekalet ucretinden olu an toplam 2.206,90 TL yarg1lama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye en 1m hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 36. maddesinde guvence altma alman adil yarg1lanma hakk1 kapsammdaki mahkemeye eri im hakkmm iHLAL EDiLDidiNE, C. Karann bir omeginin adil yargilanma hakkmm ihlalinin sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i ;;in -Anayasa'nm ge9ici 21. maddesinin birinci fikrasmm (E) bendinin (b) alt bendi geregince- yetkili idari yarg1 merciine GONDERiLMESiNE (Karar, A YiM ikinci Dairesinin 4/2/2015 tarihli ve E.2014/1163, K.2015/155 say1h karanyla ilgilidir.), D. Ba vurucunun tazminat talebinin REDDiNE, E. 226,90 TL har ;; ve 1.980 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.206,90 TL yarg1lama giderinin ba vurucuya ODENMESiNE, F. Odemenin, karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i ;;inde yap1lmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, 12 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/11349 : 14/11/2018 G. Karann bir omeginin Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 14/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan -0-STUN -Oye Kadir OZKA YA -Oye Serruh KALELi -Oye -Oye Hasan Tahsin GOKCAN Yusuf evki HAKYEMEZ 13