Rekabet Kurumu · D.2012-2-6 (Soruşturma ) Karar Sayısı : 13-71/992-42 · K.13-71/992-423 Karar Tarihi : 19.12.2013 A. TOPLANT

Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012-2-6 (Soruşturma ) Karar Sayısı : 13-71/992-423 Karar Tarihi : 19.12.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR , Fevzi ÖZKAN , Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ B. RAPORTÖR LER: Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Sinan ÇÖRÜŞ, Hatice YAVUZ , Nimet KAVAK, Beyza AĞVAZ C. BAŞVURUDA BULUNAN LAR : - Superonline İletişim Hizmetl eri A.Ş. Salih Tozan Sok

Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012-2-6 (Soruşturma ) Karar Sayısı : 13-71/992-423 Karar Tarihi : 19.12.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR , Fevzi ÖZKAN , Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ B. RAPORTÖR LER: Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Sinan ÇÖRÜŞ, Hatice YAVUZ , Nimet KAVAK, Beyza AĞVAZ C. BAŞVURUDA BULUNAN LAR : - Superonline İletişim Hizmetl eri A.Ş. Salih Tozan Sok. Karamancılar İş Merkezi No:18 34394 Esentepe - Şişli/İstanbul - Ankanet İnternet Ses Veri İletişim Tic. Ltd. Şti. Cinnah Cad. No: 53/10 Çankaya/Ankara - Vodafone Net İletişim Hiz . A.Ş. Temsilcileri: Av. Dr. İ . Yılmaz ASL AN ve Av. Orhan ÜNAL Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza 38/8 Balmumcu Beşiktaş/İstanbul D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : - Türk Telekomünikasyon A.Ş. Turgut Özal Bulvarı Aydınlıkevler 06103 Ankara - TTNET A.Ş. Temsilcileri: Şahin ARDIYOK, Ali ILICAK, Belit POLAT, Barış YÜKSEL Bilim S ok. No : 5 Sun Plaza Kat 11 -12 Maslak /İstanbul (1) E. DOSYA KONUSU: TTNET A.Ş. ve Türk Telekom ünikasyon A.Ş. nin fiyatla ndırma politika ları aracılığıyla perakende ve toptan sabit genişbant internet erişim hizmetleri pazarlarında 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal edip etmediklerinin tespiti. (2) F. DOSYA EVRELERİ: Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş. (Superonline) tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 04.01.2012 tarih ve 73 sa yı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 14.05.2012 tarih ve 2012 -2-6/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu , 23.05.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-27/820 -M sayı ile Türk Telekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom) ve TTNET A.Ş. (TTNET) hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. (3) Yapılan inceleme sonucunda düzenlenen, 18.07.2012 tarih ve 2012 -2-6/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu 09.08.2012 tarih li Kurul toplantısında görüşülerek, 12-41/1153 -M(1) sayı ile TTNET ve Türk Telekom hakkında soruşturma açılmasına karar verilmiştir. (4) Soruşturma sürecinde, TTNET in uygulamalarına ilişkin üçü Superonline dan olmak üzere beş şikâyet daha intikal etmiştir . Vodafone Net İletişim Hiz. A.Ş. (Vodafone Net) tarafından yapılmış olan , 18.10.2012 tarih ve 7876 sayı il e Kurum kayıtlarına giren ilk şikâyet üzerine hazırlanan 15.11.2012 tarih ve 2012 -2-171/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu nun görüşülmesi sonucunda Kurul, 22.11.2012 tarih ve 12 -59/1583 -M sayılı kararla 09.08.2012 tarih ve 12 - 13-71/992 -423 2/50 41/1153 -M(1) sayılı Kurul kararı uyarınca başlatılan soruşturma kapsamında değerlendirilmesine ve işbu dosyaya ilişkin işlemlerin 2012 -2-6 sayılı dosya ile başlatılan soruşturma ile birleştirilerek yürütülmesine ve geçici tedbir uygulanması talebinin reddine karar vermiştir. (5) Superonlin e tarafından yapılan ikinci ve üçüncü şikâyetler ise 13.03.2013 tarihinde 1559 ve 1560 sayılar ile Kurum kayıtlarına girmiştir. Başvuru üzerine hazırlanan 28.03.2013 tarih ve 2013 -2-13/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu nun görüşülmesi sonucunda Kurul, 04.04.20 13 tarih ve 13 -19/273 -M(1) sayı lı kararı ile iddiaların 09.08.2012 tarih, 12 -41/1153 -M(1) sayılı Kurul kararı uyarınca başlatılan soruşturma kapsamında değerlendirilmesi ve 13 -19/273 -M(2) sayılı kararı ile 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin dördüncü fık rasında öngörülen koşullar gerçekleşmediğinden geçici tedbir uygulanması talebinin reddi ne hükmetmiştir . (6) Superonline tarafından yapılan son şikâyet 16.04.2013 tarih ve 2375 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. Başvuru üzerine hazırlanan 09.05.2013 tari h ve 2012 -2-6/İİ sayılı Bilgi Notu nun görüşülmesi sonucunda Kurul, 15.05.2013 tarih ve 13 -28/393 -M(1) sayılı kararda 09.08.2012 tarih, 12 -41/1153 -M(1) sayılı karar uyarınca yürütülmekte olan soruşturma kapsamında değerlendirilmesine ve aynı tarihli, 13 -28/393 -M(2) sayılı kararda da 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin dördüncü fıkrasında öngörülen koşullar gerçekleşmediğinden geçici tedbir uygulanması talebinin reddine hükmetmiştir. (7) Ankanet İnternet Ses Veri İletişim Tic. Ltd. Şti. ( Ankanet ) tarafından yapılan , 09.08.2012 tarih ve 6297 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 12.12.2012 tarih ve 2012 -2-144/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu ile 22.04.2013 tarih ve 2012 -2-144/BN sayılı Bilgi Notu, 12.12.2012 ve 02.05.2013 tarihli Kuru l toplantılarında görüşül erek, 12- 65/1667 -M ve 13 -25/351 -M sayı lı kararlar ile başvuruya konu iddialar hakkında 4054 sayılı Kanun un 40. maddesinin 1. fıkrası uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Konuya ilişkin 26.06.2013 tarih ve 2012 -2-144/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu nun görüşülmesi sonucunda Kurul, 11.07.2013 tarih ve 13 -44/546 -242 sayılı kararda TTNET A.Ş.'nin hizmet iptali talep eden müşterilerine uyguladığı tarifeler yoluyla hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiasının ise, 09.08.2012 tarih ve 12 -41/1153 -M(1) sayılı Kurul kararı ile yürütülmekte olan soruşturma kapsamında değerlendirilmesine hükmetmiştir. (8) 5809 sayılı Elektronik Habe rleşme Kanunu nun 7. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ( BTK) ndan 2012 -2-6 sayılı dosya kapsamında önaraştırma ve soruşturma safhalarında olmak üzere iki kez, söz konusu dosya ile birleştirilen 2012 -2- 144 sayılı dosya kapsamında ise bu soruşturma kapsamına alınan şikâyete ilişkin olarak bir kez görüş alınmıştır. Önaraşt ırma sürecinde talep edilen görüş 12.04.2012 tarih ve 3267 sayı ile, soruşturma sürecinde talep edilen görüş 29.07.2013 tarih ve 4673 sayı ile, 2012 -2- 144 sayılı dosya çerçevesinde talep edilen görüş ise 21.11.2012 tarih ve 9829 sayılı yazı ile Kurum kayıt larına intikal etmiştir. (9) Türk Telekom ve TTNET hakkında soruşturma açıldığına ve 4054 sayılı Kanun un 43/2. maddesi uyarınca ilk yazılı savunmalarını göndermelerine dair bildirim, 15.08.2012 tarih ve 3884 sayı ile Türk Telekom a ve 14.08.2012 tarih ve 3850 sayı ile TTNET e yapılmış; Türk Telekom ve TTNET tarafından gönderilen birinci yazılı savunmalar 14.09.2012 tarih ve sırasıyla 7048 ve 7024 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. TTNET tarafından ayrıca 4054 sayılı Kanun un 44. maddesine dayan ılarak gönder ilen yazı ise 14.06.2013 tarih ve 3700 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. (10) Soruşturmanın süresi 27.12.2012 tarih ve 12 -68/1683 -M sayılı Kurul kararıyla bitiminden itibaren 6 ay uzat ılmıştır. Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 12.08.2013 tarih v e 2012 -2-6/SR sayılı rapor Kurul üyelerine ve soruşturma taraflarına tebliğ edilmiştir. Türk Telekom tarafından gönderilen ikinci yazılı savunma 16.09.2013 tarih ve 6535 sayı ile, TTNET adına gönderilen ikinci yazılı savunma ise 17.09.2013 tarih ve 6559 sa yı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. 13-71/992 -423 3/50 (11) Söz konusu savunmalara ilişkin Ek Görüş soruşturma taraflarına 01.10.2013 tarih ve 11270 ve 11271 sayılı yazılar ile tebliğ edilmiştir. Türk Telekom tarafından gönderilen Ek Görüş e cevaben hazırlanan savunma 01.11.2013 tarih ve 7390 sayı ile, TTNET adına gönderilen savunma ise 05.11.2013 tarih ve 7455 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. Haklarında soruşturma yürütülen taraflar üçüncü yazılı savunmalarında sözlü savunma talebinde bulunmuştur. Kurul, 12.11.2013 tarih ve 13-63/896 -M sayılı kararıyla, 17.12.2013 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılm ış, ardından Rekabet Kurulu, 19.12.2013 tarih ve 13 - 71/992 -423 sayı ile nihai kararını vermiş tir. Söz konusu karar 2 6.12.2013 tarihinde ilgililere tefhim edilmiştir. G. İDDİ ALARIN ÖZETİ G.1. Superonline ın Şikâyetleri G.1.1. Önaraştırma Dönemindeki Şikâyetleri (12) Superonline önaraştırma sürecinde iki şikâyette bulunmuştur. Rekabet Kurumu kayıtlarına 04.01.2012 tarih ve 73 sayı ile intikal eden şikâyette özetle; Şikâyet konusu uygulamanın, diğer kampanyalarının yanı sıra, TTNET in Hepnet ismiyle duyurduğu kampanyasına ilişkin olduğu, Hepnet kampanyasına katılım seçeneklerine göre; abone tarafından 12 veya 24 ay taahhüt verilmesi koşuluyla 16 farklı paketten birinin seçilebildi ği, Söz konusu paketlerden birini seçen abonenin kampanya süresi boyunca TTNET in WiFi noktalarında kablosuz internet erişimi, paket tipine göre kotalarla sunulan ADSL erişimi ve TTNET Mobil 3G internet erişiminden oluşan hizmetten faydalandığı, ayrıca 3G mobil modemin kampanya kapsamında abonelere hediye edildiği, TTNET in söz konusu hizmetinin karma paket ürün teklifleri ( mixed bundling ) kapsamında değerlendirilebileceği, Bu bağlamda Hepnet paketlerinin hem tüketiciler nezdinde fiili olarak münhasırlık yarattığı hem de yıkıcı fiyat benzeri bir etki gösterdiği, Hepnet kampanyasına ilişkin gelir ve maliyet kalemleri incelendiğinde, benzer hizmetler sunan internet servis sağlayıcıların ın (İSS) TTNET ile rekabet edebilmesinin mümkün olmadığı iddia edilmiş tir. (13) Kurum kayıtlarına 07.06.2012 tarih ve 4777 sayı ile intikal eden şikâyette ise özetle; TTNET in Net6 ve Ultranet 5 isimleriyle yıkıcı nitelikte iki kampanyanın hizmet sunumuna başladığı, Söz konusu kampanyaların koşulları incelendiğinde, alternatif h erhangi bir teşebbüsün TTNET in tarifeleri ile rekabet edebilecek bir ürün sunmasının mümkün olamayacağı ifade edilerek , TTNET tarafından sunulan yıkıcı nitelikteki Net6 ve Ultranet 5 kampanyalarının ve benzer nitelikteki diğer kampanyalara yönelik ola rak idari tedbir kararı alınması, anılan kampanyalar ile benzer etkiler doğuracak yeni uygulamaların önüne geçilmesi için önlemlerin alınması ve TTNET hakkında 4054 sayılı Kanun da öngörülen işlemlerin başlatılması talep edilmiştir. 13-71/992 -423 4/50 G.1.2. Soruşturma Dön emindeki Şikâyetleri (14) Soruşturma sürecinde, Superonline üç şikâyet te daha bulunmuştur . Kurum kayıtlarına 13.03.2013 tarih ve 1559 sayı ile intikal eden şikâyette özetle; Soruşturma süreci devam ederken TTNET tarafından düzenlenen "TTNET 3'lü Avantaj Kampany ası" adlı kampanya paketi kapsamında Fibernet/Hipernet limitsiz internet hizmeti, THK (Konuştukça Öde) ses hizmeti ve Tivibu E v Maxi hizmetinin birlikte 49 TL'ye sunulduğu, Söz konusu kampanya kapsamında sunulan hizmetin maliyetlerin altında kaldığı ifade edilmekte dir. (15) Aynı tarihte Kurum kayıtlarına 1560 sayı ile intikal eden şikâyette ise özetle; TTNET tarafından Çukurova Bölgesi nde Superonline ın fiber internet hizmeti sunduğu Adana, Mersin ve Gaziantep illerinde uyguladığı "TTNET 3 lü Paket -Hepsi Bir A rada" kampanyasına katılımın 12 ay abonelik taahhüd ü verilmesi koşuluna bağlandığı, Söz konusu illerde TTNET tarafından 20 Mbit/s Iimitsiz internet (50 AKK -Adil Kullanım Kotası ), TTNET Alo (Konuştukça Öde) ve Tivibu Ev Maxi paketinin birlikte aylık KDV dahil 39 TL'ye sunulduğu, Kocaeli ilinde ise TTNET tarafından iki ayrı kampanyanın uygulandığı, Bunlardan ilkinin yeni abone alımına yönelik "Kocaeli'ye Özel 3'lü Paket" kampanyası olduğu; bu kampanya ile abonelere 24 aylık taahhüt karşılığında TTNET tarafı ndan 8 Mbit/s'e kadar 50 GB internet paketi, Tivibu Ev ve ev telefonunun birlikte KDV d ahil 34 TL'ye sunulduğu, Diğer kampanyada ise ADSL hizmeti alan müşterilerin hizmet aldıkları işletmeciyi değiştirerek TTNET'ten hizmet almalarına yönelik olarak Kocaeli Churn Kampanyası ile 8 Mbit/s'ye kadar 50 GB internet paketinin ilk 12 ay KDV d ahil 19,90 TL'ye kalan 12 ay için KDV d ahil 39,90 TL'ye sunulduğu, Superonline ın fiber internet hizmeti sunmaya başladığı Kayseri ilinde de TTNET tarafından "Kayseri'ye Özel T elefon+Limitsiz İnternet" kampanyası ile abonelerin 12 aylık taahhüdüne karşılık TTNET tarafından 8 Mbit/s'ye kadar 50 GB internet paketi ile ev telefonunun birlikte KDV d ahil 44 TL'ye sunulduğu, Söz konusu bölgesel kampanyalar vasıtasıyla TTNET tarafından Superonline ın fiber internet hizmeti sunduğu bazı illerde yıkıcı fiyat uygulamasına devam ettiği ifade edilerek , söz konusu bölgesel kampanyalara ilişkin maliyet analizlerine yer verilmekte ve yukarıda belirtilen bölgesel kampanyalar ile TTNET tarafından uygulanan benzer kampanyalarda maliyet altında tarifelerle hizmet sunularak rakiplerin dışlanmasının amaçlandığı iddia edilm ektedir . (16) Son olarak Kurum kayıtlarına 16.04.2013 tarih ve 2375 sayı ile intikal eden şikâyette özetle; Soruşturma süreci devam eder ken TTNET in gerek kampanyalarla (TTNET 3'Iü Avantaj Kampanyası vb.), gerekse Superonline ın fiber internet hizmeti sunduğu illerde uyguladığı bölgesel kampanyalarla yıkıcı fiyat uygulamasına devam ettiği, TTNET tarafından "TTNET 3'lü Fırsat Kampanyası" ad lı kampanya paketi kapsamında TTNET FİBERNET/HİPERNET limitsiz (20 Mbit/s'ye kadar) + TTNET Alo (Konuştukça Öde) + Tivibu Ev (Maxi Paket) hizmetinin 39 TL'ye sunulduğu, 13-71/992 -423 5/50 Anılan kampanyanın İstanbul, Ankara, Eskişehir, İzmir, Antalya, Konya, Bursa, Adana, Ga ziantep, Mersin, Kayseri, Samsun, Trabzon illerinde uygulandığı ve bu 13 ilden 11'inin Superonline ın fiber altyapısının bulunduğu ve kendi altyapısı üzerinden hizmet sunduğu iller olduğu, Özellikle Superonline ın kendi altyapısı üzerinden fiber internet h izmeti sunduğu illerde uygulanan bu kampanyanın, TTNET tarafından Superonline dan müşteri alımına yönelik bir uygulama olduğu, Superonline ı dışlayıcı amaç taşıdığı ve bu amaçla TTNET tarafından seçici fiyatlama uygulandığını gösterdiği, TTNET' in maliyet a ltında tarifelerle hizmet sunarak rakiplerini dışlayıcı amaçta bulunduğu, TTNET'in tarifeleri ve maliyetleri incelendiğinde bu tarifelerin maliyetin altında olmasa da maliyetle başa baş olması durumunda da Superonline ın ve diğer alternatif işletmecilerin TTNET ile rekabet edemeyeceği, Bu kapsamda TTNET'in tüm maliyetlerini kapsamamakla birlikte , mevcut yaklaşık maliyetleri dikkate alınarak varsayımsal etkin bir işletmeci için anılan kampanyaya ilişkin yapılan fiyat maliyet analizine göre söz konusu kampan ya kapsamında sunulan hizmetin maliyetlerin altında kaldığı ifade edilmiş tir. G.2. Vodafone Net in Şikâyeti (17) Başvuruda özetle; TTNET in uyguladığı "TTNET - 24 Ay Avantaj - FİBERNET6 " kampanyası ile 31 Ekim 2012 tarihine kadar fiber internete 24 ay boyunca a bone olacak müşterilerinden modem d ahil sadece aylık 33,90 TL almakta olduğu ve bağlantı ücreti almadığı, Bununla birlikte kampanya koşullarının TTNET'in mevcut DSL aboneleri için çok daha avantajlı bir hale getirildiği, "TTNET Alo ve İnternette 12 Ay İndi rim" kampanyasında ise, 18 Eylül - 31 Aralık 2012 tarihleri arasında TTNET in 12 ay abonelik taahhüdü ile aylık 39,99 TL karşılığı nda; ücretsiz kablosuz modem (liste fiyatı toplam 48 TL), NET6 ADSL paketi (liste fiyatı aylık 32 TL), TTNET ALO sabit ses hiz meti sabit ücreti (liste fiyatı aylık 15 TL), 31 Aralık'a kadar Akşam 7 den Sabah 7 ye kampanyası (şehir içi, şehirlerarası toplam 3.000 dakika) faydaları nı verdiği , Türk Telekom tarafından sağlanan toptan geniş bant erişim hizmetinin, perakende geniş bant erişim hizmetinin verilebilmesi için zorunlu olması ve Türk Telekom un talep ettiği yeniden satış (AI Sat) ve Veri Akışı Erişimi (VAE) ücretlerinin aynı zamanda rakibi olan işletmecilerin en önemli maliyet unsuru olması nedeniyle, TTNET'in son kullanıcıya uyguladığı tarifeler ile Türk Telekom un toptan geniş bant erişim ücretlerinin birlikte değerlendirilmesinin gerektiği, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) bakımından aynı teşebbüs çatısı altında bulunan Türk Telekom ile TT NET'in gerçekleştirdikleri eylemlerin de ancak birlikte değerlendirildiğinde bir anlam kazanabileceği, Türk Telekom un, sabit telefon şebekesi ve toptan geniş bant erişim hizmetleri piyasasında, TTNET in de perakende genişbant internet erişim hizmetleri piyasasında hâkim durumda bulunduğu, Türk Telekom un, hâkim durumunun verdiği ekonomik parametreleri etkileyebilme gücü ile TTNET in perakende tarifelerini işletmecilere sunduğu sabit genişbant hizmetinin verilebilmesi için katlanılması zorunlu maliyetler ol an toptan erişim 13-71/992 -423 6/50 ücretleri altına düşürerek fiyat sıkıştırması uygulamasının, hâkim durumu n kötüye kullanılması niteliği taşıdığı, Zira Türk Telekom un uyguladığı fiyat sıkıştırması sebebiyle, İSS işletmecilerinin, teorik olarak maksimum etkinlik içerisin de faaliyet göstermeleri durumunda dahi, kâr elde edecek marjlar yakalayıp TTNET ile rekabet edebilmelerinin olanaksız olduğu, Endüstriye özgü düzenleyici kurum olan BTK'nın, TTNET'in tüzel kişilik itibariyle Türk Telekom'dan ayrılmasından sonra TTNET'in t arifelerini onaylamadığı, dolayısıyla, diğer İSS'ler gibi TTNET'in de tarifelerini serbestçe belirleyebildiği ifade edilmekte dir. G.3. Ankanet in Şikâyeti (18) Başvuruda özetle; Ankanet in BTK dan 06.09.2011 tarihinde İSS lisansı aldığı, Sabit Genişbant İntern et Erişim hizmeti sunmak üzere, ADSL hizmetinden ve altyapısından bağımsız bir hizmet modeli olan Sabit Kablosuz Genişbant İnternet Erişim altyapısını BTK dan izin alarak Ankara'da kurduğu, Bu sistem ile kullanıcılara avantajlı tarifeler sundukları ancak bir müddet sonra hizmet sunmayı planladıkları taahhüdü olmayan ve iptal sürecini başlatan ilgili müşterilerin ilgilerini kaybettiklerinin gözlendiği, Bu dönemde teşebbüs yetkililerinin kendi evinde kurulu bulunan Türk Telekom sabit telefon, TTNET internet , TTNET Tivibu hizmetlerini iptal etmek için başvuruda bulunduğu, başvurusu üzerine çağrı merkezinden aranarak 16 Mbit/s ye kadar 5 GB Limitli hizmetini 6 ay yarı ücretinden kullanabileceğinin, bu sayede cayma cezasını da ödemeyeceğinin, hizmeti dondurma sı durumunda taahhüdünün ötelenebileceğinin, hizmeti beklemeye alması durumunda hem taahhüt sorumluluğunun kalmayacağının hem de hizmeti tekrar aktif etmek istemesi durumunda aktivasyon ücretlerini ödemeyebileceğinin ifade edildiği, TTNET tarafından sunul an mevcut tarife ve koşullardan çok daha uygun bu tekliflerin Ankanet in piyasaya girmesi önünde önemli bir engel oluşturacağı ve Ankanet i piyasa dışına çıkmaya zorlayabileceği, Bahse konu uygulamaların, yeni ve daha verimli teknolojilerle hizmet verebile cek teşebbüslerin piyasaya girişinde önemli bir bariyer oluşturabileceği iddia edilmiştir . (19) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili rapor da; Haklarında soruşturma yürütülen Türk Telekom ve TTNET den oluşan ekonomik bütünlüğün, toptan sabit genişbant internet erişim h izmetleri pazarında ve perakende sabit genişbant internet erişim hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunduğu, Söz konusu ekonomik bütünlük tarafından düzenlenen bazı kampanyaların maliyetlerini karşılayamadığı, Mevcut durum itibarıyla söz konusu uygulamal arın piyasadaki rekabeti kısıtlayıcı etkilere yol açmasının beklenmemesi nedeniyle hakkında soruşturma yürütülen ekonomik bütünlüğün fiyat sıkıştırması yoluyla 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi çerçevesinde hâkim durumunu kötüye kullandığının öne sürülemey eceği, 13-71/992 -423 7/50 Bununla birlikte, Tivibu Ev hizmeti ni içeren kampanyaların, maliyetlerin karşılanmadığı kurgularla devam etmesi ve/veya iptal engelleme kampanyaları kapsamında verilen indirim ve/veya faydaların giderek daha hacimli hale gelmesi hallerinde bu uygula maların ileride rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açabileceğinin beklendiği hususlarında anılan ekonomik bütünlüğe Başkanlıkça bir uyarı yazısı gönderilmesi gerektiği ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME (20) Soruşturma, tanımı gereği dikey bütünle şik bir teşebbüs tarafından gerçekleştirilebilecek fiyat sıkıştırması iddiaları üzerine açılmıştır. Hakkında soruşturma yürütülen Türk Telekom ve TTNET farklı tüzel kişilikleri haiz ol makla birlikte üst pazarda Türk Telekom un, alt pazarda ise TTNET in faa liyet gösterdiği tek bir ekonomik bütünlük teşkil etmektedir. TTNET in hisselerinin %99,96 sının Türk Telekom a ait olması, TTNET Yönetim Kurulu üyelerinin tamamının Türk Telekom tarafından aday gösterilmesi ve TTNET Yönetim Kurulu nun beş üyesinden Yöneti m Kurulu Başkanı da d ahil olmak üzere dördünün Türk Telekom Yönetim Kurulu nda da görev alması hususları değerlendirildiğinde , 4054 sayılı Kanun un 3. maddesindeki teşebbüs tanımında yer alan bağımsız karar verebilen niteliğinin TTNET için geçerli olmadı ğı ve Türk Telekom ile TTNET in ekonomik bütünlüğü nedeniyle tek bir teşebbüs sayılması gerektiği açıktır. (21) Öte yandan, tarafların iki ayrı teşebbüsün varlığı savunmasının aksine , Rekabet Kurulunun 19.11.2008 tarih ve 08 -65/1055 -411 sayılı kararı hakkındak i Danıştay 13. Dairesi nin 18.12.2012 tarihli kararında iki şirketin birbiriyle dikey bütünleşik yapıya sahip olduğu ve tek bir ekonomik bütünlük teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Aynı kararda TTNET in hissedarlık ve yönetim yapısının Türk Telekom un k ontrolünde olduğu ve söz konusu iki şirketin tek bir ekonomik bütünlük oluşturduğu anlaşılmakta olup; ihlâl olarak kabul edilen uygulama, toptan pazardaki hâkim durumun, perakende pazarda faaliyet gösteren şirketle birlikte rekabeti bozmak amacıyla kötüy e kullanılması olduğundan, söz konusu tüzel kişiliklerin birlikte değerlendirilmesini gerektirmektedir. ifadesi de yer almıştır. (22) Bu açıklamalar doğrultusunda, ilerleyen bölümlerde tüzel kişiliklere ayrı ayrı yer verilmesi, yapılan tespitlerin ve değerlen dirmelerin net bir şekilde ortaya konulması amacına yöneliktir. Ayrıca g erek soruşturmanın Türk Telekom ve TTNET tarafından gerçekleştirilen fiyatlandırma politikalarının incelenmesi amacıyla açılması gerekse yukarıda özetlerine yer verilen şikâyetlerin ka psam ları göz önünde bulundurularak , yürütülen soruşturma kapsamında yalnızca şikâyet konusu edilen uygulamalar değil, söz konusu ekonomik bütünlüğün fiyat sıkıştırması yoluyla hâkim durumlarını kötüye kullandıkları tesp itinin yapıldığı Rekabet Kurulu nun 19.11.2008 tarih ve 08 -65/1055 -411 sayılı kararını takip eden ay olan Aralık 2008 tarihinden bu tarafa gerçekleştirdiği tüm fiyatlandırma davranışları incelenmiştir. I.1. Fiyat Sıkıştırması Teorisi (23) Dosya kapsamında Türk Telekom ve TTNET ten oluşan ekonomik b ütünlüğün fiyat sıkıştırması uygulayarak perakende pazardaki etkin rekabeti kısıtlayıp kısıtlamadığı incelenmektedir. Bu kapsamda, ilk olarak fiyat sıkıştırmasının çerçevesinin çizilmesi ve bu tür ihlâllerin değerlendirilmesinde dikkate alınan kıstasların belirlenmesi gerekmektedir. (24) Fiyat sıkıştırması, dikey ilişkili pazarlarda faaliyet gösteren ve üst pazarda hâkim durumda bulunan bir teşebbüsün üst pazar ürünü fiyatı ile alt pazar ürünü fiyatı arasındaki marjı, alt pazarda eşit derecede etkin bir rakibin dahi kârlı bir şekilde kalıcı olarak ticari faaliyette bulunmasına imkân vermeyecek nitelikte belirlemesidir. Üst pazarda hâkim durumda bulunan teşebbüs, üst pazar ürününün fiyatını yükselterek, alt pazar ürününün fiyatını düşürerek veya her ikisini aynı anda uygulayarak marj sıkıştırmasına yol açabilmektedir. 13-71/992 -423 8/50 Böylece, hâkim durumdaki teşebbüs üst pazardaki ürün üzerinde sahip olduğu pazar gücünü alt pazara aktarabilmekte ve bu şekilde rekabetin kısıtlanması sonucunu doğurabilmektedir. (25) Kurul un 08 -65/1055 -411 sayılı kararı, Türk Telekom ve TTNET ten oluşan ekonomik bütünlüğün, toptan genişbant internet erişim hizmetleri pazarındaki hâkim durumunu, perakende genişbant internet hizmetleri pazarında fiyat sıkıştırması yoluyla kötüye kullandığı sonucuna ulaşıld ığı ve fiyat sıkıştırması incelenmesi yapıldığı bir karar olması nedeniyle önem arz etmektedir. Söz konusu karar Danıştay 13. Dairesi nin 18.12.2012 tarihli ve 2012/3885 sayılı kararına da konu olmuş ve anılan Kurul kararında hukuka aykırı bir yön görülmem iştir. (26) Anılan karar da, teşebbüsün fiyatlandırma stratejisi/politikası sonucunda oluşan fiyat sıkıştırması incelemesinde öncelikle söz konusu teşebbüsün, rakiplerin ve ilgili pazarın yapısına ilişkin belirli ekonomik ve hukuki koşulların eş zamanlı varlığın ın tespit edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca söz konusu koşullardan bir ya da birkaçının sağlanamadığı durumlarda fiyat sıkıştırmasının rekabete zarar veren bir davranış olarak nitelendirilmesinin güçleştiği ifade edilmiştir. Söz konusu kararda bu h ususlar aşağıdaki şekilde sıralanmıştır: Teşebbüsün öncelikle, bir üretim/hizmet zincirinde birbiriyle bağlantılı üst ve alt pazarda (toptan ve perakende pazarda) faaliyeti olacak şekilde dikey bütünleşik yapıda olması ve tek bir ekonomik bütünlüğü teşkil etmesi, Söz konusu teşebbüsün toptan pazardaki girdinin üretiminde/sunumunda tekele yaklaşan pazar gücüne sahip olacak şekilde hâkim durumda bulunması, Toptan pazardaki girdinin perakende pazarda teşebbüsün kendisi ve rakiplerinin üretim yapabilmeleri ve rekabet edip pazarda kalabilmeleri için zorunlu nitelik taşıması, bir başka deyişle, söz konusu girdinin üst pazarda yakın ikamesinin (alternatifinin) bulunmaması ve daha düşük bir maliyetle kısa sürede üretilmesinin mümkün olmaması, Toptan ve perakende f iyat arasındaki marjın teşebbüsün veya teşebbüs kadar etkin bir rakibin alt pazarda kâr elde edemeyeceği ve uzun dönemde pazarda kalamayacağı kadar düşük belirlenmesi, bir başka deyişle, teşebbüsün rakipleri gibi aynı toptan fiyatı açıktan ödemek zorunda k alması durumunda alt pazarda kârlı bir şekilde faaliyet gösteremeyecek olması, Teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına neden olan davranışı sonunda perakende pazarda rekabetin kısıtlanması, Teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına neden olan fiyatlama politikasına ilişkin objektif gerekçelerinin bulunmaması. (27) Avrupa Birliği mevzuatındaki güncel duruma bakıldığında, Avrupa Komisyonu 2009 yılında Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanmalarında 82. Madde Uygulama Önceliklerine İlişkin Rehber i (Rehber) yayımlamı ştır. Rehber de dışlayıcı davranışlara yönelik olarak yapılan değerlendirmenin esasını, hâkim durumdaki teşebbüs davranışının fiili veya muhtemel rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açıp açmadığının incelenmesi oluşturmaktadır. (28) Rekabet karşıtı piyasa kapa ma, hâkim durumdaki teşebbüsün davranışları sonucunda tüketicilerin zararına olacak şekilde mevcut ya da potansiyel rakiplerin arz kaynaklarına veya pazarlara ulaşımının zorlaştırılması ya da engellenmesidir. Tüketici zararı, fiyat artışı, ürün kalitesinde ki ve yenilik düzeyindeki düşüşler, mal ve hizmet çeşitliliğinde azalışlar şeklinde gerçekleşebilir. Rekabet karşıtı piyasa kapamanın varlığı incelenirken genellikle hâkim durumdaki teşebbüsün konumu, ilgili pazardaki koşullar, hâkim durumdaki teşebbüsün r akiplerinin konumu, müşterilerin ya da sağlayıcıların konumu, incelenen davranışın kapsamı ve süresi, fiili piyasa kapamayla ilgili olası deliller, dışlayıcı stratejiye dair doğrudan veya dolaylı deliller dikkate alınmaktadır . 13-71/992 -423 9/50 (29) İncelenen davranışın fiyat sı kıştırması yoluyla rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açmasının muhtemel olup olmadığının tespitinde Rehber de yer verilen yukarıdaki hususların yanı sıra özellikle bakılan hususları şu şekilde sıralamak mümkündür: dikey bütünleşik teşebbüs yapısı, üst pa zar ürününün alt pazarda faaliyet gösterebilmek için vazgeçilmez olması, üst pazarda hâkim durum, üst -alt pazar ürünleri arasındaki marjın etkin bir rakibin alt pazarda kâr elde edemeyecek ve kalıcı şekilde faaliyet gösteremeyecek kadar düşük olması. (30) Bunla rın yanı sıra, TTNET kararında yer verilen teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına neden olan fiyatlama politikasına ilişkin objektif gerekçelerinin bulunmaması koşulunun fiyat sıkıştırmasının tespitinde değil, bu tespitin ardından teşebbüsün bu tür gerekçeleri il eri sürmesi durumunda incelenmesi gerek mektedir . I.2. İlgili Pazar I.2.1. Pazar Hakkında Genel Bilgiler (31) Soruşturma kapsamında Türk Telekom ve TTNET tarafından fiyatlandırma politikaları aracılığıyla perakende sabit genişbant internet ve toptan sabit geni şbant internet erişim hizmetleri pazarlarında gerçekleştirilen davranışlar incelenmektedir. Bu bağlamda, internet hizm etinin sağlanabilmesi için nihai tüketicilere yönelik bir perakende pazar ile tüketicilere hizmeti sağlayan teşebbüslere altyapı hizmetin in sağlandığı bir toptan pazar ayrımına gidilmesi gerekmektedir. Rekabet Kurulu , çeşitli kararlarında bu hususu ele almış; darbant ve genişbant erişim, bu hizmetlerin kullanıcılarına sağladıkları olanaklar ve kullanım özellikleri bakımından birbirlerinden farklılaşmaları nedeniyle farklı pazarlar olarak değerlendirilmiş ve yine kullanım özellikleri ve sağladıkları teknik kapasiteler gerekçe gösterilerek 56 Kbit/s ye kadar kapasiteli çevirmeli bağlantı (dial up) hizmetler ile internete sürekli bağlı olma imk ânı sağlamayan 128 Kbit/s ISDN BA erişim hizmetleri darbant hizmetler; bunların dışındaki hızlardaki erişim türleri (ADSL, kablo modem vb. hizmetler) ise genişbant hizmetler olarak tanımlanmıştır. (32) Genişbant kavramı; çevirmeli bağlantıdan daha yüksek hızda erişim sağlayan DSL, kablo modem, fiber optik, genişbant telsiz erişim sistemleri veya uydu aracılığıyla yapılan internet erişimini bir bütün olarak kapsayacak şekilde kullanılmaktadır. Bu bağlamda, genişbant erişim için kullanılan teknolojileri ikiye ayır mak mümkündür. İlk genişbant erişim türü sabit genişbant olup; bakır kablo ağı üzerinden sunulan hizmetler, Kablo TV şebekesi üzerinden sunulan hizmetler ile fiber erişim hizmetleri bu kapsamda yer almaktadır . Genişbant erişimin bir diğer türü, mobil şeb ekeler üzerinden erişimdir. BTK tarafından mobil genişbant erişimi, 3G veya daha üstündeki mobil standartları kullanan internet erişimi olarak tanımlanmaktadır. Sabit genişbant internet abonelerinin önemli bir çoğunluğu Türk Telekom un sahip olduğu bakır kablo ağı altyapısı üzerinden (DSL teknolojisi ile) hizmet almaktadır. Kablo TV altyapısı üzerinden sağlanan internet hizmetleri de sabit genişbant alanında uzun zamandır var olan bir teknolojidir. (33) Sabit genişbant alanında son dönemde yaygınlık kazanan b ir diğer erişim biçimi; abonelere yüksek bant genişliklerinde erişim imkânı sağlayan fiber erişim teknolojisidir. İşletmecilerin fiber altyapısına olan yatırımlarının arttığı görülmektedir. Özellikle, Superonline ve TurkNet gibi işletmecilerin kendi fiber optik altyapı yatırımlarına başlaması bu duruma örnek gösterilebilir. DSL teknolojisinin aksine hâlihazırda BTK nın fiber erişim altyapısına ilişkin herhangi bir tarife düzenlemesi bulunmamaktadır. (34) Herhangi bir İSS nin perakende seviyede internet erişimi h izmeti sunabilmesi için böyle bir hizmetin sunumuna olanak tanıyan bir altyapıya sahip olması veya böyle bir altyapıya erişebiliyor olması gerekmektedir. (35) Altyapıya yatırım yapmak oldukça maliyetli olduğundan, ülkemizde kendi internet erişim altyapısına sa hip olmayan İSS lerin perakende seviyede faaliyetlerini sürdürebilmeleri için 13-71/992 -423 10/50 başka bir işletmecinin altyapısına toptan seviyede erişebiliyor olmaları gerekmektedir. Türkiye de en yaygın erişim biçimi olan DSL teknolojisi ile Türk Telekom un sahip olduğu bakır kablo altyapısına erişim hususu BTK tarafından düzenlenmektedir. Mevcut durumda, kendi altyapısına sahip olmayan İSS lerin perakende internet erişim hizmeti sunabilmeleri açısından Türk Telekom un bakır kablo altyapısı büyük öneme sahiptir. Bu noktada , altyapı sahipliği açısından internet erişim hizmetini kendi altyapısı üzerinden sunabilen Türksat ile Superonline ın1 diğer işletmecilere istisna oluşturduklarını belirtmek yerinde olacaktır. (36) BTK düzenlemelerine göre İSS ler yen iden satış , veri akış e rişimi (VAE) ve ye rel ağa ayrıştırılmış erişim (YAPA) yöntemleriyle Türk Telekom bakır kablo şebekesine erişebilmektedirler. Bahse konu erişim modelleri arasındaki temel fark, İSS lerin Türk Telekom altyapısına bağımlılık dereceleri ve dolayısıyla kendi altyapılarına yapacakları yatırımın maliyetidir. Yeniden satış modeli, İSS nin altyapıya en az yatırım yapmasını gerektiren erişim yöntemiyken, YAPA modelinin tercih edilmesi halinde işletmecinin kendi altyapısına yapması gereken yatırım artmaktadır. (37) Genişbant erişimin diğer türü olan mobil genişbant erişim ise Türkiye de Ağustos 2009 tarihinde 3. nesil telekomünikasyon hizmetlerinin (3G) devreye girmesi ile mobil telekomünikasyon operatörleri Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. (Avea ), Turkcell ve Vodafone aracılığıyla sunulmaya başlamıştır. I.2.2. İlgili Ürün Pazarı (38) Yapılacak analizin hareket noktasını hakkında soruşturma yürütülen Türk Telekom ve TTNET tarafından sunulan hizmetler oluştur muştur. Analizin devamında söz konusu hizmetlerin yerine geçebileceği k abul edilebilecek başka ürünler belirlenerek, bu ürünlerin Türk Telekom ve TTNET tarafından sunulan hizmetlere talep ikamesi bakımından alternatif oluşturup oluşturmayacağı incelen miştir. Bu bağlamda, altyapı, yatırım gereksinimi, teknoloji, veri kapasites inin paylaşılması, kullanıcı kitlesi ve alışkanlıkları, tüketilen veri miktarı, sunulan bağlantı hızı, hizmet/bağlantı kalitesi ve fiyat gibi unsurlar özellikle göz önünde bulundurul muştur. I.2.2.1. Perakende Genişbant İnternet Erişim Hizmetleri (39) Bant geniş liğinin dar olması, sürekli bağlı kalamama ve şebekenin aynı anda hem ses hem de görüntü taşınması için kullanılamaması gibi özellikleri nedeniyle darbant internet e rişim hizmetleri genişbant hizmetlerden farklılaş maktadır. Darbant internet erişiminin ikam e bir hizmet olma ması nedeniyle ilgili pazarın genişbant internet erişim hizmetleri temelinde belirlenmesi gerekmektedir. Nitekim , 2013 yılı birinci çeyrek sonu itibarıyla darbant hizmetlerden yararlanan abone sayısı 59.159 iken , aynı dönemde mobil interne t üzerinden sağlanan internet hizmetleri de dahil olmak üzere, toplam internet kullanıcısı sayısının 16.680.301 olması bu tespiti destekler niteliktedir. (40) Türk Telekom un perakende pazarda faaliyet gösteren bağlı ortaklığı olan TTNET temel olarak DSL hizmet i sunan bir İSS dir. Bu çerçevede , ilgili perakende pazarın belirlenmesinde öncelikle DSL hizmeti incelen miş ve ardından diğer genişbant hizmetlerin DSL hizmeti yerine geçebilecek hizmetler olup olmadığı ortaya kon ulmaya çalışılmıştır.2 (41) Sayısal abone hatt ı (xDSL) teknolojileri bakır kablo ağına dayalı olarak çalışmakta ve hattın her iki ucuna yerleştirilen modemleri kullanarak bakır çiftini sayısal hatta çevirmektedir. İşletmecinin santralindeki DSLAM ekipmanları üzerinden yüksek hızdaki xDSL veri trafiği 1 Superonline xDSL hizmetlerini Türk Telekom altyapısı üzerinden sağlamaktadır. 2 Esasen genişbant kavramı DSL, kablo modem ve fiber optik erişimi haricinde, genişbant telsiz erişim sistemleri veya uydu aracılığıyla yapılan internet eriş imi, Wi-Fi, ATM, çerçeve röle ve metro ethernet, elektrik hatları üzerinden internet hizmeti verilmesi gibi teknolojileri de kapsamaktadır. Ancak söz konusu teknolojilerin genişbant erişimi içerisindeki payının oldukça düşük olması sebebiyle bu bölümdeki değerlendirmeye da hil edilmemişler dir. 13-71/992 -423 11/50 genellikle ATM ya da IP taşıma şebekeleri kullanılarak internete taşınmaktadır. Türk Telekom tarafından Al-Sat, VAE ve YAPA olmak üzere üç farklı erişim yöntemi ile toptan seviyede hizmet sunulmaktadır. Ancak, uygulamada bu yöntemlerden yalnızca birinin et kin olarak kullanıldığı görülmektedir. İncelenen dönemde Türk Telekom tarafından sağlanan toptan hizmetten faydalanan teşebbüslerin %99 undan fazlası VAE yöntemini kullanmıştır. (42) Bu bağlamda, fiili durum da göz önünde bulundurularak , DSL hizmetinin yalnızca VAE yönteminden oluştuğu varsayıl mıştır. VAE modelinde trafik, belirli teslim noktalarına kadar Türk Telekom tarafından taşınmakta ve söz konusu noktalarda İSS lere teslim edilmektedir. VAE h alihazırda IP ve ATM seviyesinde olmak üzere iki farklı şekilde sunulabilmekte dir. IP VAE seçeneğinde İSS ler tarafından 33 noktadan trafik teslim al ınarak, Türkiye genelinde hizmet verilebilmektedir . Dolayısıyla, bu modelde İSS ler Türk Telekom un altyapısının yanında kendi sahip oldukları altyapıları da kullanabilmek tedir. (43) DSL teknolojisi en yaygın sabit genişbant internet erişimi teknolojisi olarak karşımıza çıkmaktadır. DSL teknolojisinin ay ırt edici özellikleri arasında her aboneye özgü bir kapasitenin bulunması hususu yer almaktadır. Aboneler kullanım yerlerine ka dar uzanan bir bakır kablo aracılığıyla, var olan teknoloji kıs ıtı dahilinde, başka bir abonenin ya da abone grubunun kullanımından bağımsız olarak hizmeti alabilmektedir. (44) Bir abonenin internet erişim hizmetini alırken ulaşabildiği veri indirme hızı, söz konusu hizmetin içeriğinin tespit edilebilmesi bakımından dikkate alınması gereken ilk kıstaslardan birini oluşturmaktadır. BTK tarafından her üç ayda bir yayımlanan pazar verileri raporlarına göre sabit geniş bant aboneleri giderek artan hızlarda internet erişimine ulaşabilmeye başlamıştır. (45) Veri indirme hızından sonra hizmetin içeriğinin ortaya kon ulması bakımından dikkate alınması gereken bir diğer husus da indirilen veri miktarıdır. Türk Telekom tarafından gönderilen veriler incelendiğinde, abonelerin g iderek daha fazla veri tüketme eğilimi içinde oldukları ve tüketilen verinin, hızla birlikte, aboneler için giderek daha önemli bir tercih sebebi olduğu görülmüştür. (46) Tüketicilerin tercihlerinin ortaya konulmasında yukarıda özellikleri tespit edilen DSL hizmetine ödenen ücretlere bakılması da kritik öneme sahiptir. Zira teorik olarak birbirine ikame olan iki ürünün belirlenmesinde ürünlerden birinin fiyatında küçük ama önemli bir artış yaşandığında tüketicilerin fiyatı artan ürünün yerine diğer ürünü tercih edip etmeyeceği incelenmektedir. Bu bağlamda, DSL hizmetinin piyasada hangi hız/kota birleşimiyle ne kadarlık bir fiyatla sunulduğu na ilişkin dosya mevcudu verilere bakıldığında, söz konusu hizmetin fiyatı nın kullanım miktarına ve veri indirme hızına bağl ı olarak art tığı anlaşılmıştır . (47) Diğer genişbant internet erişim hizmetlerinin DSL üzerinden sağlanan internet erişim hizmetine ikame oluşturup oluşturmadığı nın belirlenmesi açısından ilk ele alınacak hizmet , Kablo TV şebekesi üzerinden sağlanan internet er işim hizmet i olmuştur . (48) 08-65/1055 -411 sayılı Kurul karar ında, Kablo TV şebekesinin DSL teknolojisine alternatif oluşturabilecek teknolojiler arasında olduğu tespit edilerek, perakende seviyede ilgili pazar Kablo TV şebekesi üzerinden internet erişimi ve A DSL hizmetlerinden oluşan perakende genişbant internet erişim hizmetleri pazarı olarak belirlemiştir. (49) Anılan kararda da belirtildiği gibi, Kablo TV şebekesi üzerinden sağlanan internet hizmetlerinin DSL teknolojisine göre en temel dezavantajı, altyapının paylaşımlı olması ve bunun sonucunda kullanıcılara tahsis edilen bant genişliğinin kullanım yoğunluğuna göre farklılık gösterebilmesi ihtimalidir. Ancak h alihazırda internet hizmetinin sağlanmasında kullanılan Docsis standardı ve şebeke mimarisine ilişkin olarak geliştirilen yönetimlerle bu tür sorunların bertaraf edilebildiği görülmektedir. Docsis standardında internet hizmetinin sağlıklı verilebilmesi için belirli sinyal seviyelerinin sağlanması gerekmekte, bu şartın 13-71/992 -423 12/50 sağlanmasıyla birlikte mesafeden bağı msız olarak taahhüt edilen hizmet sunulabilmektedir. Ayrıca , Kablo TV şebekesi üzerinden sağlanan internet hizmeti kullanan abonelerin aylık ortalama indirdikleri veri miktarları da DSL ile son derece benzer özellikler göstermektedir. (50) Veri indirme hızında ki ve indirilen veri miktarındaki benzerliklere rağmen Kablo TV şebekesinin seviyesi DSL ile aynı büyüklükte değildir. Nitekim 08 -65/1055 -411 sayılı Kurul kararında da, Kablo TV şebekesin e ilişkin mülkiyet sorunlarının yanı sıra şebekenin yaygınlığının düş ük olmasından da bahsedilmekte ancak buna rağmen, kararda yer verilen coğrafi bölgeler için ADSL hizmetleri ve Kablo TV hizmetlerinin hem sağladığı hızlar hem de birbirine yakın fiyatları nedeniyle Kablo TV şebekesi üzerinden sağlanan internet hizmetinin ilgili ürün pazarına d ahil edilmes i gerektiği belirtilmektedir. (51) Türksat tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 12.04.2013 tarih ve 2292 sayı ile giren yazıda mülkiyet sorunlarına ilişkin olarak aşağıdaki ifadelere yer verilm iştir: Özelleştirme sonrası Kablo TV sistemlerine ait kablolar, cihazlar ve eklentileri devir alınmıştır. Devir alınan kablolar ve eklentileri için kullanılan altyapı/güzergâhlar ücretsiz olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte Türk Telekomünikasyon A.Ş. internet hizmetinin verilme si için gerekli olan iller arası bağlantıya ait herhangi bir fiber kabloyu Şirketimize devretmemiş, sadece il içindeki fiber/coax kabloların şirketimize devrini yapmıştır. Bu amaçla Türk Telekom'a sadece altyapı (güzergâh) bakım ücreti ödenmektedir. Devir sonrası Türk Telekom'dan tesis paylaşımı kapsamında güzergâh kiralanmamış olup, yapılan yeni yatırımlar için güzergâhlar şirketimizce kurulmaktadır. Yeni kurulan güzergâhların mülkiyeti tamamen şirketimize aittir. (52) Ayrıca, söz konusu karar ın alındığı tarih ten bu yana Kablo TV şebekesi 14 ilden 22 ile ulaşmış ve şebeke üzerinden internet hizmeti sağlanabilen abone sayısı Mart 2013 sonu itibarıyla ( ..) ya ulaşmıştır. (53) Dosya mevcudunda yer alan k ablo şebekesi üzerin den sağlanan internet hizmeti fiyatının, DSL teknolojisi üzerinden sağlanan internet hizmeti fiyatı ile karşılaştırıl ması halinde ise hız ve indirilen veri miktarı bakımından küçük farklılıklar ın bulunmasına rağmen , fiyatların son derece karşılaştırılabilir , hatta kablo şebekesi üzerinden sağlanan h izmetin daha ucuz olduğu anlaşılmıştır . Bu bağlamda, DSL hizmetinin fiyatlarında küçük ama önemli bir artış olduğunda tüketicilerin Kablo TV şebekesine geçmesi oldukça makul görü lmektedir. (54) Bu bilgiler dikkate alındığında , Kablo TV şebekesi üzerinden intern ete erişim hizmetinin DSL teknolojisi ile sağlanan internet erişim hizmeti ile aynı pazarda ol duğu sonucuna ulaşılmıştır. (55) Yakın zamanda sabit genişbant internet erişim hizmetlerinde yaşanan en önemli yeniliklerden biri de fiber optik kablolar üzerinden int ernet hizmeti sunulması dır. Fiber optik kabloların ulaştığı noktaya bağlı olarak değişen üç farklı fiber erişim yönteminden bahsedilebil mektedir . İlk yöntem olan FTTC (Fiber -to-the-curb/cabinet -kabine kadar fiber) yönteminde, saha dolabı veya kaldırımlara kurulu cihazlara (kabinet) kadar fiber optik kablo irtibatı kurulmakta , cihaz ile hane arasında ise bakır kablo kullanılmaktadır. FTTB (Fiber -to- the-building -binaya kadar fiber) yönteminde ise binalara kurulu cihazlara kadar fiber optik kablo irtibatı bulu nmakta , ancak cihaz ile hane arasında bakır kablo kullanılmaktadır. Son olarak, FTTH (Fiber -to-the-home -eve kadar fiber) yönteminde, haneye veya binalara kurulu cihazlara kadar fiber optik kablo irtibatı bulunmakta, binaya, kurulması durumunda cihaz ile müşteri arasında bakır kablo, haneye kurulması durumunda haneye kadar fiber optik kablo kullanılmaktadır. Bağlantı hızı , erişim amacıyla kurulu bulunan cihazlar ile kullanıcının cihazları arasındaki mesafeye ve erişimde bakır kabloların kullanılmasına bağlı olarak değişmektedir. Dolayısıyla , FTTH yöntemi FTTB yönteminden, FTTB yöntemi de FTTC den daha yüksek bağlantı hızları sunabilmektedir. Ancak fiber internet hizmetlerinden bahsedilirken, bu hizmetten beklenen yüksek hızlı internet erişiminin gerçek anlamd a 13-71/992 -423 13/50 sağlanabilmesi için, FTTB ve FTTH nin dikkate alınması daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Nitekim BTK tarafından verilen ve fibere erişim konulu 03.10.2011 tarihli ve 2011/DK - 10/511 sayılı kararda yalnızca FTTB ve FTTH, fiber hizmetler kapsamında değer lendirilmiştir. Yine h alihazırda, İSS lerin altyapısı üzerinden fiber internet erişimi sunabildiği , Türk Telekom tarafından gönderilen yazıda da aynı yaklaşımın benimsendiği görülmektedir. Ayrıca, kendi altyapısı üzerinden fiber erişim hizmeti sunan Supero nline da FTTC uygulaması yapmadığı nı; son dönemdeki tüm yeni bölgelerde FTTH uygulamasının yapıldığı nı ifade e tmektedir. Bu çerçevede , dosya kapsamında yalnızca eve (FTTH) ve binaya kadar (FTTB) internet hizmetleri fiber internet olarak dikkate alınacaktır . (56) Türk Telekom altyapısı üzerinden hizmet veren TTNET, kullanıcılarına 20 Mbit/s, 35 Mbit/s, 50 Mbit/s ve 100 Mbit/s lik erişim paketleri ni; benzer şekilde Superonline da 20 Mbit/s, 50 Mbit/s ve 100 Mbit/s lik paketlerin in yanında 1000 Mbit/s lik paketi d e kullanıcılarına sunmaktadır. Superonline tarafından gönderilen dosya mevcudu veri indirme miktar ları incelendiğinde; DSL teknolojisi ile son derece benzer bir şekilde, indirilen veri miktarı nın değiş tiği ve artan veri kullanımı nın ortaya çık tığı görülmüş tür. (57) Görece yeni bir teknoloji olmasına rağmen, hâlihazırda iki sağlayıcı tarafından Mart 2013 sonunda toplam ( ..) haneye fiber internet hizmeti sağlanabilmektedir. Türk Telekom söz konusu hizmeti tüm illerde sunmaktayken, Superonline yalnızca 14 ilde bu hizmeti verebil mektedir. (58) Fiyat bakımından karşılaştırıldığında ise fiber internet ile sunulan paketlerin özellikle kotalı DSL ve kablo internet üzerinden sunulan paketlere göre daha yüksek veri indirme hızlarını önerdiği görülmektedir. Fiyat farklılıkları incelendiğinde, örneğin 4 GB lik paketlerde, fiber internetin TTNET için %16,67 daha pahalı olduğu ; ayrıca hem TTNET hem de Superonline için fiber limitsiz paketlerin DSL fiyatlarından %9,52 daha yüksek olduğu anlaşılmıştır . Ancak fiber internet için sabi t telefon hattı gerekli değilken3, DSL üzerinden hizmet alan abonelerin yalın internet için 15 TL lik bir sabit ücret ödemek zorunda olduğu dikkate alındığında , söz konusu hizmetler arasındaki fiyat farkının fiber lehine değişeceği görülmektedir. Bu bağlam da, fiber internetin hem DSL hem de kablo şebekesi üzerinden sağlanan internet erişim hizmetine kuvvetli bir alternatif oluşturduğu , dolayısıyla anılan hizmetin de ilgili pazara d ahil edilme si gerektiği kanaatine varılmıştır . (59) Pazarın belirlenmesinde, mobil genişbant internet hizmetlerinin sabit genişbant internet erişim hizmetlerine ikame oluşturup oluşturmayacağı nın belirlenmesi önem taşımaktadır. (60) Üçüncü nesil (3G) mobil telekomünikasyon hizmetleri, bir veya daha fazla radyo linki aracılığı ve sabit telek omünikasyon hizmetlerinin desteğiyle mobil kullanıcılara geniş bir çerçevede hizmet sunabilen teknoloji olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda, anılan teknoloji üzerinden sağlanan mobil genişbant internet erişim hizmetleri, sabit teknolojilerden farklı olara k, radyo frekansları üzerinden sağlanmaktadır. (61) Mobil genişbant internet erişimi için 3G şebekelere erişim gerekmektedir . Mobil şebekeler üzerinden sunulan internet erişiminin sabit şebekelere ikame oluşturup oluşturmadığının tespit edilebilmesi için; söz konusu şebekeler üzerinden sunulan hizmetlerin özelliklerinin incelenmesi gerekmektedir. Mobil genişbant internet erişim hizmetleri, kapsama alanı dahilindeki bölgeye ilişkin kapasitenin, son kullanıcılara paylaştırılarak kullandırılmasına dayanan bir tekn oloji olduğundan, kullanıcılarına bir bağlantı hızı garantisi sağlayamamakta, sağlanan hız bölgedeki baz istasyonun un kapasitesine, bu kapasiteyi kullanan abone sayısına ve sinyalin gücüne göre değişmektedir. (62) 3G şebekesinde 2G şebekesindeki TDMA (Time Divi sion Multiple Access) yöntemine göre daha verimli bir kodlama şekli olan CDMA (Code Divis ion Multiple Access) teknolojisi 3 Superonline tarafından sağlanan fiber internet erişim hizmeti için. 13-71/992 -423 14/50 kullanılmaktadır. Buna ek olarak frekans verimliliğinin artırılması ve daha yüksek hızlarda internet hizmeti sunulması amacıyla HSPA ( High Speed Packet Access) teknolojisi kullanılmaya başlanmıştır. Mevcut teknoloji düzeyinde modülasyon teknikleri ve taşıyıcı birleştirme yöntemleri ile veri indirme hızları teorik maksimum 21,6 Mbit/s (J6QAM modülasyon ile), 28 Mbit/s (MIMO, Multiple Inpu t Multiple Output) ve 43,2 Mbit/s (Dual Carrier) seviyelerine ulaşılabilmektedir. Ancak operatörler tarafından sunulan paketlerde söz konusu hızlar garanti edilmemektedir. Buna karşın teorik maksimum hız olan 43,2 Mbit/s için ayrı bir tarife uygulanmaktadı r. (63) Bahsedilen teorik hızlara ulaşılabilmesi için diğer unsurların yanında mobil internete erişim yöntemi ile sahip olunan cihazın kapasitesi de önem taşımaktadır. Son kullanıcılar 3G genişbant internet erişim hizmetlerine tahsisli veri cihazları (modem, k art veya USB cihazları) veya 3G ve daha üzeri mobil standartlara imkân veren cep telefonları üzerinden olmak üzere iki şekilde ulaşabilmektedir. Tahsisli veri cihazları kullanarak hizmet alan aboneler genellikle internet hizmetini cep telefonu haricindeki bilgisayar gibi cihazlardan sağlamakta iken; diğer aboneler 3G genişbant internet hizmetini genellikle cep telefonu üzerinden kullanmaktadır. Ancak dosya mevcudu verilerden ve kullanım alışkanlıklarından da görül düğü üzere , mobil cihazlar üzerinden gerçekl eşen erişim hizmetlerinin sabit geniş bant hizmetlerini ika me etme imkânı bulunmamaktadır. Şöyle ki, mobil cihazlardan indirilen veri miktarı hem mobil bilgisayardan hem de sabit teknolojilerden çok daha düşük kalmaktadır; ayrıca kullanım alışkanlıkları ba kımından da anılan erişim teknolojilerinden oldukça farklılaşmaktadır. Nitekim BTK tarafından yayımlanan Veri Akış Erişimini İçeren Toptan Genişbant Erişim Pazarı na ilişkin pazar analizi nihai dokümanında da cep telefonu üzerinden 3N mobil genişbant kul lanan abonelerin kullanım miktarları, bu abonelerin cep telefonu üzerinden interneti e -postalarını kullanmak gibi daha sınırlı amaçlarla kullandıkları tespitine yer verilmekte ve sabit genişbant erişim hizmetlerini ikame edebilirliğinin bilgisayar üzerin den 3N genişbant erişim hizmetine kıyasla çok daha düşük olduğu yönündeki görüşleri destekler nitelikte olduğu belirtilmektedir. Ayrıca, 01.04.2013 tarihinde TTNET te gerçekleştirilen incelemede elde edilen Cepten İnternet Araştırması başlıklı sunum bu değerlendirmeyi destekler nitelikte veriler sunmaktadır. Bu bağlamda, analizin devamında mobil cepten bilgisayar verilerine yalnızca bilgi sağlaması amacıyla yer verilecek, ikame analizi mobil bilgisayar verileri üzerinden yapılacaktır. (64) Sabit internet eriş im hizmetlerinde olduğu gibi mobil erişim hizmetlerinde de veri indirme hızı, indirilen veri miktarı ve fiyat içeriği pazarın belirlenmesinde önem taşımaktadır . Dosya mevcudu bilgilerden; Avea ve Vodafone un anlık ölçümleme ile gerçekleştirilen veri indirm e hızları nın, Turkcell in ortalama veri indirme hızının ve 3G şebekesini kullanan tüketicilerin kulanım miktarlarına göre dağılımının incelendiği; 3G şebekelerinin veri indirme hızlarının yanı sıra, bu şebekeler üzerinden indirilen veri miktarları nın da sa bit internet erişim teknolojilerine göre büyük ölçüde farklılık göster diği; ayrıca mobil cepten internet kullanıcıların kullandığı veri miktarı nın her zaman mobil bilgisayardan internet kullanıcılarına göre daha az olarak gerçekleş tiği anlaşılmıştır. (65) Öte yandan , mobil teknolojiler üzerinden sağlanan internet erişimini tüketicilere sunulan paketler ve bunların fiyatları üzerinden de karşılaştırmak mobil teknolojilerin sabit teknolojilere ikame oluşturup oluşturmadığının belirlenmesinde yol gösterici olacaktı r. Yapılan inceleme sonucunda aşağıda sunulan farklılıkları n olduğu görülmüştür : Turkcell ancak 4 GB lik paketlerde karşılaştırılabilir fiyatlar sunabilmektedir, Vodafone un 6 GB lik paket için karşılaştırılabilir bir önerisi bulunmaktadır, Avea nın limitl i paketler için sunduğu öneriler fiyatlar bakımından sabit teknolojilerin fiyatları ile karşılaştırılabilir düzeydedir, 13-71/992 -423 15/50 Kullanılan kotanın miktarı arttıkça mobil operatörlerin sunduğu paketlerin fiyatı sabit teknolojiler üzerinden sunulan paketlerin fiyatı nı karşılamakta zorlanmaktadır, Teknik olarak, hiçbir mobil operatör limitsiz internet erişimi sunmamaktadır. (66) En büyük İSS olan TTNET te 01.04.2013 tarihinde yapılan incelemede elde edilen Pazarlama Sunumu Şubat 2013.pdf başlıklı dokümana göre, Şubat 201 3 itibarıyla mevcut abonelerin % ( ..) i limitsiz paketleri kullanmaktadır. Dosya mevcudu veriler ışığında, mobil internetin , pazarın çok büyük bir kısmına hitap edecek bir pakete sahip olmadığı anlaşılmaktadır. (67) Öte yandan, aynı incelemede alınan bazı dosya lar da mobil internet erişimi ile sabit internet erişimi arasındaki farkı gösterir niteliktedir. Bağlantı Türleri Tercih Nedenleri.pptx isimli dosyada yer alan ; Sadece 3G bağlantısı sahip olanların, 3G yi öncelikle mobil olması ve kapsama alanı , ba şvuru sürecinin kolaylığı ve kurulum ve kullanım kolaylığı sebepleri ile tercih ettiği görülmektedir. ifadeleri mobil erişimin sabit erişime göre avantajlarını sıralamaktadır. Nitekim bu analizi doğrular şekilde mobil operatörlerden gelen cevaplarda, kişilerin ikametgâh adresleri dışında daha fazla zaman geçirdiği yaz aylarında mobil internet kullanım oranları % ( ..) civarında artmaktadır. (68) İncelemede elde edilen Genişbant Pazar Hareketleri -2012H1 Ana Bulguları -final.pptx isimli 2012 yılının ilk altı a yındaki abone geçişleri ni değerlendiren belge ise konu hakkında daha ayrıntılı bilgi sağlamaktadır. Söz konusu dosyaya göre, 2012 yılının ilk yarısında bağlantı türleri/firmalar arası geçiş yapan ( ..) kişi bulunmakta, söz konusu hareketlilikte ise en büyü k pay TTNET te bulunmaktadır. Toplam genişbant abone sayısının yaklaşık %( ..) unu temsil eden çalışma, sonuçları bakımından b üyük önem taşımaktadır. Çalışmada; h erhangi bir sabit internet teknolojisinden ayrılan kişilerin %( ..) sinin 3G yi tercih et tiği; 3G teknolojisinden ayrılan ( ..) kişinin % ( ..) ünün ise sabit bir teknolojiye geçtiği bilgileri yer almaktadır. (69) Yine aynı sunumda TTNET ile 3G arasındaki geçişlerin tüketicilerce belirtilen nedenlerine de yer verilmektedir. Buna göre TTNET ten, 3G ye geç işlerde genel olarak rakiplerle ya da alternatif teknolojilerle karşılaştırmaya dayanmayan TTNET ve hizmetin sunumu kaynaklı nedenler belirtilmektedir. Ancak , 3G den TTNET e geçişlerde ise bağlantı kalitesi, hızı ve kota gibi unsurlar öne çıkmakta ve geçiş lerin % ( ..) u söz konusu nedenlerden kaynaklanmaktadır. (70) Son olarak önaraştırma raporunda yer verilen ve önaraştırma aşamasında elde edilen belgelerde yer alan ifadelerin incelenmesi , hakkında soruşturma yürütülen ekonomik bütünlüğün kendi görüşlerini yans ıtması bakımından önem taşımaktadır . Her ne kadar aksi yönde belgelere ulaşılmış olsa da yukarıda yer verilen analizde ulaşılan sonuçlarla birlikte değerlendirildiğinde , Türk Telekom ve TTNET yöneticilerinin ve çalışanlarının da mobil teknolojiler üzerinde n sağlanan internet erişimi hizmetinin sabit teknolojiler üzerinden sağlanan internet erişimi hizmeti ni ikame edemeyeceğine yönelik tespitleri bulunmaktadır. TTNET te gerçekleştirilen incelemede elde edilen bir TTNET çalışanı tarafından diğer TTNET çalışan larına 20.06.2010 tarihinde gönderilen Sabit+mobil genişbant bundle stratejileri konulu elektronik postada , Avrupa da mobil internetin kullanıma girmesinin DSL piyasasına yansımaları değerlendiril erek, istisna ların bulunmasına rağmen mobil genişbantın sa bit genişbanta alternatif oluşturmasının güçlüğü ifade edilmektedir. (71) Yukarıda verilen bilgiler ışığında, hakkında soruşturma yürütülen aynı ekonomik bütünlüğe ait tarafların , mobil internet erişim hizmetinin sabit genişbant erişim hizmetlerine ikame olduğu ve aynı pazarda yer aldığı yönündeki savunmalarını n, söz konusu hizmetin bu aşamada sabit genişbant internet erişim hizmetlerine ikame oluşturmadığı tespit i nedeniyle kabul edilmesi mümkün değildir. Dolayısıyla, perakende s eviye için ilgili ürün pazarı sabit genişbant internet erişim hizmetleri olarak belirlenm iştir. 13-71/992 -423 16/50 I.2.2.2. Toptan Genişbant İnternet Erişim Hizmetleri (72) İSS lerin perakende seviyede internet erişim hizmeti sunabilmesi için ya kendi altyapılarına sahip olması ya da böyle bir altyapıya erişe biliyor olması gerekmektedir. Genişbant internet abonelerinin çoğunluğu Türk Telekom un sahip olduğu bakır kablo ağı altyapısı üzerinden (DSL teknolojisi ile) hizmet almaktadır. Bu bağlamda, tüketicilere sabit genişbant internet erişim hizmeti sunan işletm ecilerin toptan seviyede Türk Telekom tarafından sunulan DSL altyapısı haricindeki altyapıları kullanıp kullanamayacağı, kullanabilmesi durumunda ise bu altyapıların DSL altyapısına ikame oluşturup oluşturamayacağı toptan genişbant internet erişimi hizmetl eri pazarının belirlenmesinde kullanılan yöntem olacaktır. (73) Bilindiği üzere toptan seviyede DSL teknolojisi Al -Sat, VAE ve YAPA yöntemleri ile İSS lere sunulmaktadır. Ancak veri akış haricindeki yöntemlerin kullanım miktarının sınırlı olması ve Türk Telekom un bu hizmetleri sunan bir rakibi nin bulunmaması dolayısıyla bu yöntemlerin aynı pazarda olup olmadıkları değerlendirmesine gidilmeden, mevcut dosya kapsamında perakende pazar ile paralel bir şekilde veri akış erişimi yönteminden oluşan tek bir DSL pazarı bulunduğu varsayılacaktır. (74) DSL teknolojisinde olduğu gibi fiber teknolojiler de Türk Telekom tarafından Al -Sat ve VAE yöntemleri ile İSS lere sunulabilmektedir. İSS ler toptan hizmetin mevcut olduğu bölgelerde iki yöntemden biri üzerinden kullanıcılarına hizmet verebilmektedir . Ancak DSL den farklı olarak, BTK tarafından 03.10.2011 ta rihli ve 2011/DK -10/511 sayılı Fibere Erişim konulu karar ile beş yıl boyunca veya fiber internet abonelerinin sabit genişbant internet aboneleri içerisindeki payı %25 e ula şana dek fibere erişim hizmetlerinin pazar ana lizi sürecine dahil edilmemesi gerektiği ifade edilmiştir . Bu şekilde fiber toptan (VAE/Al -Sat) tarifelerin in söz konusu süre boyunca Kuruma bildirilmesi yeterli görülmüştür. Her ne kadar Superonline tarafından yayımlanmış bir toptan tarife olmasa da söz konusu teşebbüsün hemen hemen Türk Telekom un altyapısı ile aynı büyüklükte bulunan bir fiber erişim altyapısı bulunmaktadır. Teorik olarak İSS lerin toptan seviyede Superonline dan hizmet almasının önünde bir e ngel bulunmamaktadır. Öte yandan her iki altyapı yaklaşık üç milyon haneye ulaşabilmekte ve altyapı ağı giderek genişlemektedir. Sıralanan özellikler söz konusu fiber altyapı üzerinden sağlanan hizmetin birbirine ikame olduğu yönündeki perakende pazardaki analizle birlikte değerlendirildiğinde , toptan seviyede de DSL ile fiber teknolojilerinin birbirine ikame olduğu sonucuna ulaşılmıştır. (75) Toptan seviyede ikame açısından incelenmesi gereken bir diğer alternatif de Kablo TV şebekesidir. Perakende seviyede DSL teknolojisine ikame olduğu kabul edil mekle birlikte, Kablo TV şebekesi hâlihazırda toptan seviyede genişbant erişim hizmeti sunmak üzere kullanılmamaktadır. Bunun yanı sıra, BTK tarafından gerçekleştirilen pazar analizinde de belirtildiği üzere, Mevcut Ka blo TV şebekesinin teknik kısıtları nedeniyle toptan kapasite hizmet sunumunun gerçekleştirilebilmesi için şebekenin geliştirilmesine ve ek yatırıma ihtiyaç duyulmaktadır. Dolayısıyla, yakın zamanda Kablo TV şebekesinin DSL ve fiber teknolojilerine toptan seviyede bir alternatif oluşturamayacağı kanaatine varılmıştır . Kaldı ki, aksi halde de yapılacak hâkim durum analizi etkilenmeyecektir. Bu bağlamda, ilgili pazar toptan seviyede Kablo TV şebekesini içermeyecek şekilde sabit genişbant internet erişim hizmetleri olarak belirlenm iştir. I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar (76) Genişbant internet erişim hizmetleri, Türkiye de sadece yetkilendirilmiş teşebbüsler tarafından sunulabilmektedir. Söz konusu hizmet bakımından ülke çapında rekabet şartlarının homojen olması ned eniyle Türk Telekom tarafından öne sürülen ilgili coğrafi pazarın yerel veya bölgesel düzeyde tanımlanabileceği iddiasının geçerli olmadığı ve dolayısıyla ilgili coğrafi pazar ın Türkiye olarak belirlenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır . 13-71/992 -423 17/50 I.3. Hâkim Dur um Değerlendirmesi (77) 4054 sayılı Kanun un 6. maddesin in ihlal edilebilmesi için öncelikle söz konusu teşebbüsün hâkim durumda olması gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun un 3. maddesinde ki hâkim durum tanım ından da anlaşılacağı üzere , esasen incelenen teşebbüsün rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiği araştırılmaktadır. Hâkim durum değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel unsurlar; incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve pazarda büyüme engelleri, alıcı ların pazarlık gücü olarak sınıflandırılabilir. (78) Bu unsurlar çerçevesinde, perakende seviye için sabit genişbant internet erişim hizmetleri , toptan seviye için Kablo TV şebekesini içermeyecek şekilde sabit genişbant internet erişim hizmetleri olarak bel irlenen ilgili ürün pazarlarında Türk Telekom ve TTNET in konumu değerlendiril miştir. I.3.1. Toptan Sabit Genişbant İnternet Erişim Hizmetleri Pazarı (79) İSS lerin perakende seviyede internet erişim hizmeti sunabilmesi için kendi altyapılarına sahip olması vey a böyle bir altyapıya erişebiliyor olması gerekmektedir. Genişbant internet abonelerinin çoğunluğu Türk Telekom un sahip olduğu bakır kablo ağı altyapısı üzerinden (DSL teknolojisi ile) hizmet almaktadır. Bu bakımdan, Türk Telekom dışında alt yapıya sahip olan teşebbüslerin sahip oldukları altyapıların kapasite ve kullanım durumlarının ne düzeyde olduğunun incelenmesi önem arz etmektedir. (80) Pazar payı değeri, incelenen teşebbüsün pazardaki konumunun birincil göstergesi olarak kabul edilmesi nedeniyle yapılaca k incelemenin ilk ayağını teşkil etmektedir. Ayrıca pazar payının zaman içerisindeki istikrarı, ilgili pazarda faaliyet gösteren rakiplerin sayısı ve pazar payları da hâkim durum analizinde dikkate alınmaktadır. Öncelikle belirtmek gerekir ki, hâlihazırda kendi altyapısını kurup işletmek suretiyle İSS lere bakır şebeke üzerinden toptan genişbant erişim hizmeti sunan tek işletmeci Türk Telekom dur. Bunun dışında Türk Telekom ve Superonline ın fiber altyapısı, Türksat ın ise Kablo TV altyapısı bulunmaktadır. Bu doğrultuda dosya mevcudunda yer alan, teşebbüslerden gelen bilgilere göre hazırlanmış, toptan seviyede sabit genişbant internet erişim hizmeti pazarında faaliyet gösteren ana oyuncuların 2010 -2012 yılları arasındaki ulaşabildikleri hane sayısı (homepass ), abone sayısı bilgileri ve bunlara göre pazar paylarına bakıldığında; altyapının ulaştığı hane sayısına göre Türk Telekom un pazar payının 2010 yılında % ( ..) olduğu ve bu oranın 2012 yılında % ( ..) düştüğü ; paralel şekilde, Türk Telekom un abone sayısına göre pazar payının söz konusu dönemde % ( ..) dan % ( ..) e gerilediği görülm üştür . Bu çerçevede, g erek altyapının ulaştığı hane sayısı gerekse altyapı üzerinden hizmet alan abone sayısı bakımından Türk Telekom un rakiplerine kıyasla oldukça yüksek oranlard a pazar payına sahip olduğu anlaşılmıştır . (81) Ayrıca, genel olarak erişim şebekelerine yapılacak yatırımların yüksek ve batık maliyet niteliğinde ol duğu ve bu şebekelerde yüksek seviyeli ölçek ve kapsam ekonomilerinin var olduğu dikkate alındığında , Türk Tel ekom un toptan seviyedeki gücünün kısa vadede değişmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır . Dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre, yeni bir şebeke oluştururken katlanılması gereken yatırım maliyetlerinin yanı sıra Ulaştırma, Denizcilik ve Haber leşme Bakanlığı tarafından verilecek olan geçiş hakkı kullanım onayı nı müteakip altyapının tesis edileceği taşınmazların tasarruf sahiplerinden (Geçiş Hakkı Sağlayıcılarına -GHS) de izin alınması gerekmektedir. Bunun yanında, geçiş hakkına konu güzergâhta ki taşınmazlar, aynı zamanda mera, kültür ve tabiat alanı (SİT) vb. olarak koruma altına alınmış bir taşınmaz olduğunda bu konuda ilgili kurumlardan da ayrıca izin alınmasının gerektiği belirtilmiştir. Bu bilgiler ışığında, yasal ve idari engeller, batık m aliyetler, ölçek ve kapsam ekonomileri ile şebeke etkileri gibi pazar özelliklerinin toptan seviyede sabit internet erişim hizmetleri pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin 13-71/992 -423 18/50 büyümesinin ya da pazara yeni teşebbüslerin girmesinin önünde engel yarattığını söylemek mümkündür. (82) Hâkim durum değerlendirmesinde dikkate alınan bir diğer husus ise alıcıların gücüdür. Dosya kapsamında, D -Smart sunduğu internet hizmetlerini n tamamında Türk Telekom un altyapısını, TurkNet ve Superonline kendi fiber altyapılarını ve Tü rk Telekom altyapısını, Vodafone Net ve Millenicom ise büyük ölçüde Türk Telekom altyapısını kullandıklarını ifade etmiştir. Dolayısıyla, DSL hizmeti sunan İSS lerin büyük ölçüde Türk Telekom altyapısını kullandığı görülmektedir. Tamamen Türk Telekom altya pısını kullanan ve Türk Telekom ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde bulunan TTNET dışındaki İSS lerin pazar paylarının düşük olması ve toptan seviyede İSS lere internet hizmeti sunan alternatif bir sağlayıcının bulunmaması, İSS lerin kısa vadede kendi al tyapıları oluşturmalarının önünde engellerin bulunması hususları toptan seviyede alıcı konumunda bulunan İSS lerin alıcı gücünün oldukça düşük seviyede olduğunu göstermektedir. (83) Diğer taraftan, benzer tespitler BTK tarafından gerçekleştirilen piyasa analiz leri çerçevesinde de yapılmış, Türk Telekom, BTK tarafından alınan 07.01.2010 tarih ve 2010/DK.I0/20 sayılı karar ile " Veri Akış Erişimini İçeren Toptan Genişbant Erişim Piyasası"nda EPG ye sahip işletmeci olarak belirlenmiştir. (84) Yukarıda yer verilen bilgilerin ışığında, Türk Telekom un yüksek pazar payına sahip bulunduğu , piyasada büyüme ve piyasaya giriş engellerinin yüksek olduğu ve alıcıların gücünün düşük olduğu toptan sabit genişbant internet erişim hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunduğu kanaatin e varılmıştır . Ayrıca, Türk Telekom un ilgili hizmetleri sunduğu telefon şebekesinin alternatifinin kurulmasının zorluğu ve söz konusu hizmetlere ikame hizmetler sunulmasının ciddi yatırım ve zaman gerektirmesi nedeniyle, bu durumun yakın gelecekte değişme yeceği değerlendirilmektedir. (85) Fiyat sıkıştırması analizinde incelenen teşebbüsün üst pazarda hâkim durumda olması aranmaktadır. Dolayısıyla, mevcut dosya açısından bu koşulun sağlandığı anlaşılmaktadır. I.3.2. Perakende Sabit Genişbant İnternet Hizmetleri Pazarı (86) Dosya konusunu esas olarak Türk Telekom un toptan sabit genişbant internet erişim hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunmasından kaynaklanan gücünü bu pazardan sağlanan girdinin önemli ölçüde şekillendirdiği ve bu nedenle söz konusu pazarla yakın ilişkili bir pazar niteliğinde olan perakende genişbant internet erişim hizmetleri pazarında kötüye kullandığı iddiası oluşturmaktadır. Daha önce de belirtildiği üzere üst pazarda hâkim durumda bulunan teşebbüs, üst pazar ürününün fiyatını yükselterek, alt pazar ürününün fiyatını düşürerek veya her ikisini aynı anda uygulayarak marj sıkıştırmasına yol açabilmektedir. Mevcut dosya kapsamında ise TTNET in perakende seviyede zararına satış yaparak rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırdığı iddia edilmektedir. (87) Fiyat sıkıştırması yoluyla bir ihlâlin oluşup oluşmadığı tespit edilirken dikey ilişkili pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüsün alt pazarda hâkim durumda bulunması bir unsur olarak aranmamaktadır. Bununla birlikte, söz konusu pazarda 4054 sayılı Kanun bakımından TTNET in konumunun belirlenmesinde fayda görülmektedir. TTNET in ilgili pazardaki konumu, teşebbüslerden elde edilen veriler ve BTK tarafından yapılan piyasa analizleri kullanılarak değerlendiril miştir. Bu çerçevede, perakende sabit genişbant inter net hizmeti sunan teşebbüslerin4 Aralık 2008 -Şubat 2013 dönemi arasındaki üç aylık ortalama abone sayıları , aylık abone sayıları ve buna göre pazar payları ile İSS lerin 2011 -2013 yılları birinci çeyrekler itibariyle kendi aralarındaki pazar payların ın inc elendiği dosya mevcudu bilgilerden anlaşılmıştır. 4 TTNET, Superonline, D -Smart, TurkNet, Vodafone Net, Türksat 13-71/992 -423 19/50 (88) Bu kapsamda, TTNET in pazar payında anılan dönemde gerileme yaşandığı anlaşıl makla birlikte, 2013 yılı Şubat ayı itibariyle rakipleri arasında % 78,89 oranında bir paya sahip olduğu ; en yakın rakibi olan Su peronline ise %8,13 pazar payı nın bulunduğu; diğer işletmecilerin pazar payları toplamının 2008 yılı Aralık ayı itibariyle %5,44 iken 2013 yılı Şubat ayında %20,23 e yükseldiği görülmüştür . (89) BTK tarafından 2010 ve 2009 yılları 1. çeyrek dönemlerine yönelik olarak hazırlanan raporlarda5 ise TTNET in pazar payının sırasıyla %89 ve %93 olduğu belirtilmektedir. Bu veriler dikkate alındığında , 2009 yılı ilk çeyreğinden itibaren TTNET in pazar payında yaklaşık olarak %12 oranında bir düşüş yaşandığı anlaşılmaktadı r. Bununla birlikte, TTNET in h alihazırda diğer İSS lere kıyasla yaklaşık olarak %81 pazar payı ile önemli ölçüde yüksek bir paya sahip olduğu görülmektedir. BTK tarafından yayımlanan 2013 yılı 1. çeyrek raporunda ise Kablo TV ve fiber altyapısı da d ahil edilmiş, bu durumda TTNET in payının %72,7 olduğu anlaşılmıştır. (90) Perakende seviyede piyasaya giriş engellerinin bulunup bulunmadığı incelendiğinde, bu seviyede internet hizmeti sunulması için ilk olarak BTK nın yetkilendirmesinin gerektiği bilinmektedir. Ayrıca , dosya kapsamında incelenen teşebbüslerin dikey bütünleşik yapıya, güçlü ve ortak bir d ağıtım ağı ile geniş bir ürün portföyüne, yüksek marka bilinirliğine, finansal ve ekonomik güce sahip olmasının da piyasadaki teşebbüslerin büyümesi veya piyasaya yeni teşebbüslerin girmesi önünde engel oluşturmasının muhtemel olacağı anlaşılmaktadır . Dolayısıyla perakende seviyede, toptan seviyedeki pazara kıyasla daha düşük seviyede de olsa, giriş engellerinin bulunduğunu belirtmek mümkündür. (91) Perakende sabit inte rnet erişim hizmetinin alıcısı ise bireysel ve kurumsal internet kullanıcılarıdır. Dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre, bireysel kullanıcılar genellikle belirli bir süre taahhüt verme karşılığında indirim elde etmektedir. Bu kullanıcıların taahhüt süresi içerisinde işletmeci değişikliği yapma ihtimali düşük görülmektedir. Zira böyle bir durumda abonelerin verdikleri taahhüt karışlığında aldıkları faydaları İSS lere iade etmeleri gerekmektedir. Taahhüt süresi sona eren kullanıcıların ise işletmeci de ğişikliği yapması, ancak bulundukları yerde hizmet sağlayan başka bir işletmecinin bulunması durumunda mümkündür. Kurumsal kullanıcılar ise daha yüksek hız ve kapasitede internet hizmeti talep etmektedir. Bu bağlamda, kurumsal kullanıcıların bireysel kulla nıcılara kıyasla daha yüksek bir alıcı gücüne sahip olduğu anlaşıl makla birlikte , pazarda oldukça yüksek sayıda bireysel ve kurumsal alıcının bulunması, alıcıların incelenen teşebbüsler üzerinde yeterli düzeyde rekabetçi baskı oluşturmadığını göstermektedi r. Bu bilgiler ışığında, TTNET in perakende sabit genişbant internet hizmetleri pazarında hâkim durumda olduğu sonucuna varılmıştır. I.4. Soruşturma Kapsamında İncelenen Eylemler (92) Soruşturma kapsamında gerek Türk Telekom un BTK nı n onayıyla uyguladığı topta n erişim tarifelerinin gerekse TTNET in serbestçe uyguladığı perakende tarifelerin incelenmesi önem taşımaktadır. Bu çerçevede dosya mevcudundan öncelikle , Türk Telekom ve TTNET in 01.12.2008 -28.02.2013 tarihleri arasında uyguladığı DSL, fiber internet ile günlük ve saatlik internet tarifelerin in incelendiği , daha sonra yapılan kampanyalar ile ekonomik bütünlüğün gelir ve maliyet kalemlerinin ayrıntılı olarak değerlendirildiği anlaşılmıştır. I.4.1. Tarifeler I.4.1.1. Türk Telekom Toptan Tarifeleri (DSL ve Fiber İnternet Tarife leri) (93) Türk Telekom dan xDSL hizmeti alan İSS ler toptan seviyede Al -Sat, VAE ve YAPA yöntemlerinden birini tercih edebilmektedir. Ayrıca Türk Telekom İSS lere farklı limit ve hızlarda paketler sunmaktadır. Tüm bu yöntem ve paketlerin in celenmesi yerine analizin 5 İlgili BTK raporlarında pazar payları hesaplanırken , kablo internet ve mobil intern etin da hil edilmediği, buna karşın İSS ler tarafından sunulan t üm diğer erişim yöntemlerinin da hil edildiği belirtilmiştir. 13-71/992 -423 20/50 etkinliği açısından İSS ve aboneler tarafından en çok tercih edilen yöntem ve paketler üzerinde durulmuştur. (94) DSL hizmeti alan abonelerin %95,3 ü VAE kanalıyla xDSL hizmetine eriştiğinden , sadece bu yöntemin tarifelerine yer verilm iştir. Ayrıca Türk Telekom dan alınan bilgiye göre incelenen dönemde Türk Telekom on beş çeşit limitsiz, on yedi çeşit limitli DSL paketi sunmuştur. Dosya mevcudunda bulunan ve 01.04.2013 tarihinde gerçekleştirilen incelemede elde edilen, TTNET 2013 Şubat ayı pazarlama sunumuna göre , bu paketlerden en çok aboneye ulaşmış olanlar ın aylık, günlük ve saatlik ücretlerinin değerlendirildiği görülmüştür. Buna göre, aylık DSL ücretleri nin 2008 Ağustos -2009 Mart döneminde TTNET e dosyada ayrıntısı verilen tarifeler6 üzerinden, diğer İSS lere bu tarifelerden %5 indirimli; 2009 Mart -2011 Şubat döneminde TTNET e tarifeler üzerinden %10 daha fazla olacak şekilde, diğer İSS lere tarifeler üzerinden ve 2011 Şubat döneminden sonra ise TTNET e tarifelerden %5 daha fazla, di ğer servis sağlayıcılarına tarifeler üzerinden yansıtılmıştır. Günlük ve saatlik internet ücretleri ne bakıldığında, 2009 Mart - 2011 Şubat döneminde ücretlerin TTNET e %10, bu dönemden sonra ise TTNET e %5 fazla olacak şekilde uygulan dığı anlaşılmıştır. (95) DSL in aksine fiber internet paketlerinde İSS ler arasında ücretlendirme açısından ayrım yapılmamıştır. Türk Telekom 2011 Ekim -2012 Aralık döneminde on iki çeşit limitsiz, yedi çeşit limitli fiber internet paketi sunmuştur. Bu paketlerden İSS ler tarafından abonelere sunulanlar dan kullanım miktarlarına göre seçilerek hazırlanan tarifeler erişim hızları ve kotaları bakımından; 24 Mbit/s'e kadar -4 GB ; 24 Mbit/s'e kadar - 6 GB ; 24 Mbit/s'e kadar - 12 GB ; 24 Mbit/s'e kadar - Limitsiz ; 35 Mbit/s'e kadar - Limitsiz ; 50 Mbit/s'e kadar - Limitsiz ; 100 Mbit/s'e kadar - Limitsiz şeklinde belirlenmiş ve uygulanan aylık ücretler in ayrıntısına dosya mevcudunda yer verilmiştir. I.4.1.2. TTNET Perakende Tarifeleri (96) TTNET 2013 Şubat ayı pazarlama sunumuna göre , en fazla sayıda abon eye pazarlanan ADSL paketlerin tarifesi çeyrek dönemler halinde incelenmiştir. Fiber internet paketleri ise 2012 yılı Şubat ayında sunulmaya başlamıştır. Dosyada ayrıntılarına yer verilen ADSL tarifelerinin erişim hızı ve kotaları; 8 Mbit/s e kadar - Limits iz; 1 Mbit/s -4 GB; 8 Mbit/s e kadar - 4 GB; 8 Mbit/s e kadar - 6 GB; 8 Mbit/s e kadar - 12 GB ve Hazırnet Günlük Ücret şeklindedir. Fiber tarifeler ise; 20 Mbit/s'e kadar -4 GB; 20 Mbit/s'e kadar -6 GB; 20 Mbit/s'e kadar -12 GB; 20 Mbit/s'e kadar - Limitsiz; 35 M bit/s'e kadar - Limitsiz; 50 Mbit/s'e kadar - Limitsiz; 100 Mbit/s'e kadar - Limitsiz olarak belirlenmiş ve uygulanan ücretler incelenmiştir. I.4.2. Kampanyalar (97) Toptan seviyede İSS lerin, perakende seviyede ise abonelerin karşı karşıya kaldığı fiyatların anla şılabilmesi için hakkında soruşturma yürütülen ekonomik bütünlüğün kampanyaların ın da incelenmesi gerekmekt edir. I.4.2.1. Türk Telekom un Toptan Kampanyaları (98) Türk Telekom kampanyalar düzenleyerek İSS lere bağlantı, nakil ücreti ve hat dondurma ücretlerini n alınmaması, satış desteği olarak yeni abonelere indirim sağlanması, modem yardımı gibi faydalar sunmaktadır. İncelenen dönemde kampanyaların çoğunun süresinin uzatıldığı veya hemen ardından çok benzer bir kampanyanın yapıldığı görülmektedir. (99) Söz konusu k ampanyalar çerçevesinde 2009 yılının başından 2013 Haziran ayı sonuna (2009 Nisan hariç) kadar dokuz ayrı kampanya ile yeni abonelerden bağlantı ücretinin alınmadığı görülmektedir. Bu kampanyaların bazılarında İSS ler arası ve erişim modelleri arası geçiş yapan aboneler kapsam dışıdır. 6 8 Mbit/s e kadar - Limitsiz; 1 Mbit/s - 4 GB; 8 Mbit/s e kadar - 4 GB; 8 Mbit/s e kadar - 6GB; 8 Mbit/s e kadar - 12 GB 13-71/992 -423 21/50 (100) Benzer şekilde hat dondurma ücretinin alınmamasına ilişkin tüm mevcut müşterileri kapsayan kampanyalar 07.04.2010 tarihinden 2011 yılı sonuna kadar faydalanan abone üst sınırı olmaksızın; 01.03.2012 tarihinden 2013 yılı sonu na kadar ise müşterilerin hat dondurma süresine göre azami mevcut müşterilerin %2,2 si veya %5 i ile sınırlı olmak üzere sürdürülmüştür. (101) 01.01.2012 -31.12.2013 tarihleri arasında kazanılan günlük ve saatlik internet aboneler inden aylık paket ve bağlantı üc retlerinin alınmaması, aylık ve saatlik paket ücretinden ise indirim yapılmasını içeren üç kampanya düzenlenmiştir. (102) Türk Telekom toptan seviyede ADSL üzerinden internet erişimini artırmak için aşağıdaki şekilde çeşitli kampanyalar düzenlemiştir: 2010 yılı boyunca iki ayrı kampanya ile yeni ADSL müşterileri için TTNET hariç diğer İSS lerden 3 ay, TTNET ten 2 ay süresince kota aşım bedeli dahil aylık kullanım ücreti alınmaması, 2011 yılı boyunca üç ayrı kampanya ile yeni ADSL müşterileri için 10 binden az müşterisi olan İSS lerden 4 ay, TTNET hariç diğer İSS lerden 3 ay, TTNET ten 2 ay süresince kota aşım bedeli d ahil aylık kullanım ücreti alınmaması, Bu kampanyaya paralel olarak İSS lerin kampanya döneminde elde edecekleri yeni abonelerin en az 6 ay sistemde kalmaları koşuluyla İSS lere yeni abone sayısına göre değişen miktarda satış performans katkısı sağlanması. (103) 2012 yılı başından itibaren ise fiber altyapı ile verilen sabit genişbant internet erişimine ilişkin kampanyaların yoğunluk kazandığı dikkat çekme ktedir. Bu çerçevede Türk Telekom: Dört ayrı kampanya ile 08.04.2012 tarihinden 30.06.2013 tarihine kadar fiber hatlarda hat dondurma işlemi ücretinin alınmayacağını, İki ayrı kampanya ile 20.01.2012 -31.03.2013 tarihleri arasında ADSL den Türk Telekom fib er internet altyapısına geçen mevcut müşterilerden nakil ücreti alınmayacağını, İki ayrı kampanya ile 20.01.2012 -30.06.2013 tarihleri arasında ADSL den fiber internete geçen müşterilere iki yıl boyunca limitli paketlerde %10, limitsiz paketlerde %20 indi rim yapılacağı nı, başka bir kampanya ile de 01.03.2012 -21.05.2012 tarihleri arasında üst fiber pakete geçen abonelere geçiş tarihinden itibaren iki yıl boyunca aynı indirimlerin sağlanacağı nı, Buna uygun şekilde iki ayrı kampanya ile 20.01.2012 -30.06.2013 tarihleri arasında yalın DSL den yalın fiber internete geçen müşteriler için fiber internetin DSL internet ile aynı fiyattan sunulacağını, İki ayrı kampanya ile 05.07.2012 -01.03.2013 tarihleri arasında İSS lerin yeni yalın fiber internet müşterilerine bu hizmetin 2 yıl boyunca 9,85 TL (vergiler hariç) internet erişim ücreti ile verileceğini, İki ayrı kampanya ile de İSS lerin fiber internet satışını desteklemek amacıyla yeni aboneleri kapsayacak şekilde 22.02.2012 -31.03.2013 tarihleri arasında değişik hız ve limitlerdeki paketlere göre farklı miktarlarda katkı sunacağını duyurmuştur. (104) Türk Telekom 01.07.2012 -30.06.2013 döneminde yüksek hızlı DSL internete mevcut müşterilerin geçişini ve yeni abonelerin kazandırılmasını özendirecek fiber internet kampanyalar ına benzer beş ayrı kampanya düzenlemiştir. 13-71/992 -423 22/50 (105) Türk Telekom kampanya kuralları TTNET e doğrudan avantaj sağlamamakta, zaman zaman kampanyalarda alternatif İSS lere TTNET e göre bir veya iki ay daha uzun süre indirim sağlanması veya satış performans kampanyala rından TTNET in faydalandırılmaması gibi yöntemler benimsenmektedir. I.4.2.2. TTNET in Kampanyaları (106) TTNET yeni aboneler kazanmak veya mevcut abonelerinin devamını sağlamak amacıyla çeşitli kampanyalar düzenleyerek müşterilerine fayda sağlamaktadır. Kampany alı satışlar TTNET in yeni abone kazanımında önemli bir rol oynamaktadır. Nitekim TTNET ten elde edilen Pazarlama Sunumu_Şubat 2013 başlıklı belgeye göre, yeni abonelerin % ( ..) ü kampanyalı satışlar ile elde edilmektedir. (107) Kampanyalar kapsamında, ücretsi z kablosuz modem, indirimli aylık ücret veya bağlantı ücretinin alınmaması gibi faydalar müşterilerin aboneliklerini 24 veya 12 ay sürdüreceğini taahhüt etmesi karşılığında veya taahhütsüz olarak da verilebilmektedir. Taahhüt karşılığı verilen faydalar abo nenin taahhüt ettiği süreden önce aboneliğini iptal ettirmesi, başka bir kampanyadan faydalanması veya taahhüt ettiği paketten alt bir pakete geçmesi durumunda aboneden son fatura ile tahsil edilmektedir. (108) TTNET tarafından yapılan savunmada, en ihtiyatlı m aliyet verileriyle en yüksek müşteri faydasını sağlayan kampanya şartlarında dahi elde edilmesi hedeflenen asgari karlılık oranının % ( ..) olduğu ifade edilmektedir. (109) TTNET kampanyalarını ; genel kampanyalar, iptal engelleme kampanyaları ve bölgesel odaklı promosyonlar olmak üzere üç gruba ayırmak mümkündür. I.4.2.2.1. Genel Kampanyalar (110) Genel kampanyalar tüm Türkiye çapında pazarlama ve satış faaliyetleri yürütülen kampanyalardır. Bu kampanyalar sayıca TTNET in en çok başvurduğu kampanyalardır. Ayrıca, TTNE T bu şekildeki çok sayıda kampanyayı aynı anda yürütmektedir. Genel kampanyal ar amacına göre yeni abone kazanılması ve mevcut abonelerin muhafazası ile üst pakete geçirilmesine yönelik kampanyalar olmak üzere ikiye ayrılabilir. Dosya mevcudu ndan, 2008 Aral ık-2013 Şubat döneminde düzenlenen ve 10 binden fazla7 aboneye ulaşmış olan 51 adet genel nitelikli TTNET kampanya sının incelendiği anlaşılmıştır. I.4.2.2.2. İptal Engelleme Amaçlı Kampanyalar (111) İnternet kullanıcılarının aboneliklerini çeşitli sebeplerle s onlandırmasına iptal (churn) denilmektedir. İptal talepleri nedenine göre kendi isteği ile (internet erişimine ihtiyaç kalmaması, hizmet kalitesinden memnun olunmaması vb.), İSS ye geçiş (başka bir İSS in abone tabanına katılmak istenmesi), borç, PSTN ipta l (sabit telefon hattının iptali) ve diğer olmak üzere beş başlık altında toplanmaktadır. (112) İSS ler için yeni abone kazanımı kadar mevcut abonenin elde tutulması, diğer bir deyişle iptallerin engellenmesi büyük önem taşımaktadır. Zira mevcut abonenin muhafaz ası yeni abone kazanımından daha az maliyetli ve rakip İSS lerle etkili bir mücadele aracı olarak değerlendirilmektedir. İSS ler borç ve PSTN iptali nedenleri dışındaki iptal taleplerinin engellenmesi için yoğun çaba harcarken proaktif ve reaktif yollar ku llanmaktadır. İptalle proaktif mücadelede iptal başvurusunda bulunmamış , ancak taahhüt süresinin sonuna gelmiş, son dönemde internet kullanımını çok azaltmış veya başka nedenlerle iptal riski taşıyan abonelere kampanyalar sunulmaktadır. Reaktif iptal mücad elesi ise abone iptal 7 10 binden fa zla aboneye ulaşan bu kampanyalar, rekabeti etkileyebilecek yaygınlığa erişmiş olduğu ve tüm kampanyaların yaklaşık %90 ını teşkil ettiği göz önünde bulundurularak soruşturma kapsamında ele alınmıştır. 13-71/992 -423 23/50 başvurusunda bulunduktan sonra abonenin kararını değiştirecek ikna yöntemlerini ve kampanya tekliflerini içermektedir. (113) Hem reaktif hem de proaktif olarak kullanılabilen tekliflerde kullanıcılara aboneliklerini devam ettirmeleri veya t aahhüt vermeleri karşılığında çeşitli faydalar içeren kampanyalar sunulmaktadır. Dosya mevcudundan abonelik iptalinin engellenmesi için müşterilere sunulan proaktif ve reaktif 30 adet kampanya nın incelendiği anlaşılmıştır. (114) TTNET in ifadesine göre proaktif kampanyalardan h alihazırda TTNET hizmetlerini kullanan tüm aboneler faydalanabilmektedir. Ayrıca genel olarak iptal engelleme kampanyalarından, iptal talebi için başvuruda bulunan tüm abonelerin taahhütlü olup olmadığına bakı lmaksızın yararlanabildiği belirtilmiştir. (115) Genel kampanyalar ile iptal engelleme kampanyaları listesi karşılaştırıldığında ; 6 Ay 9,99 TL İndirimli ADSL Kampanyası, 8 Ay %50 İndirim Kampanyası, 12 Ay İndirim Kampanyası, 12 Ay 19,99 TL İndirimli ADSL Kampan yası, 24 Ay Sabit Fiyat Kampanyası, 8 Ay %50 İndirim Kampanyası, Fırsatı Yakala Kampanyası, Hepnet Kampanyası, TTNET le Kazan Kampanyası, Sınırsız İnternet Kampanyası ve Yalın İnternet Kampanyası nın her iki listede de yer aldığı görülm üştür . I.4.2.2.3. Bölgesel Odaklı Kampanyalar (116) Dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre, bölgesel odaklı kampanyalar teknik olarak tüm Türkiye deki müşterilere açık olmakla birlikte, satış ve pazarlama faaliyetleri belirli şehirlerde yoğunlaşan, o bölgede TTNET abone sayıs ını artırmaya yönelik kampanyalardır. Dosya mevcudu bilgilerden, bölgesel odaklı promosyon yapılan dokuz kampanyanın incelendiği görülmüştür. TTNET tarafından verilen bilgiye göre söz konusu kampanyaların satış sayısına bakıldığında sırasıyla ; İstanbul, Me rsin, Ankara, Kayseri, Adana, Gaziantep, Bursa, İzmir, Antalya, Konya, Kocaeli, Balıkesir, Samsun, Diyarbakır, Eskişehir, Denizli ve Hatay illeri öne çıkmaktadır. Söz konusu kampanyaların toplam satışının % ( ..) i bu illerde gerçekleşmiştir. I.4.3. Gelir v e Maliyet Hesapları (117) Soruşturma kapsamında incelenen temel husus, ilgili dönemde yukarıda yer verilen kampanyalar sonucunda toptan ve perakende tarifeler arasındaki marjın, TTNET in perakende seviyedeki maliyetlerini karşılayıp karşılamadığı dır. Bu nedenle, TTNET in gelir ve gider kalemlerinin hangi unsurlardan oluştuğunun belirlenmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, TTNET tarafından 2013 yılında gerçekleştirilen Tam İsabet Kampanyası dahilinde sunulan Net6 paketinin 36 aylık bir abone ömrü varsayımına dayanan k ârlılık hesaplaması üzerinden gelir ve maliyet kalemleri açıklanmaya çalışıl mıştır. I.4.3.1. TTNET in Gelir Kalemleri (118) TTNET tarafından, düzenledikleri bütün kampanyalar ve bu kampanyalar içinde yer alan paketler için aynı kârlılık hesaplaması formatıyla b ilgi sunulmuştur. Söz konusu formatta öncelikle bir kampanyanın ortalama aylık geliri hesaplanmakta, daha sonra bu gelir vergiden arındırılmakta, ardından katlanılan giderler belirlenerek, kampanyanın kârlılık rakamına ulaşılmaktadır. Dosya mevcudu tabloda n, 2013 yılında düzenlenen Tam İsabet Kamp anyası kapsamında sunulan Net6 p aketine ait kârlılık hesaplamasında gelirlerin nasıl değerlendirmeye alındığına dair bir gösterime yer veril diği görülmüştür. (119) Bu çerçevede, ilk etapta kampanyanın kurgusundan yola çıkarak Ortalama Aylık ADSL Ücreti tespit edilmekte; hesaplamaya TTNET in indirimsiz perakende ücreti Normal Tarife , eğer varsa indirimli ücret İndirimli Tarife olarak dahil edilmektedir. Devamında , yer alan abone ömrü bir abonenin ne kadar süre ile TTNET te kalacağına dair varsayımı göstermekte, aboneden kullanım ücreti alınmadığı Bedava Dönem ile varsa aboneye kullanımın indirimli sunulduğu İndirim Süresi nin dikkate alınmasıyla Standart Tarife 13-71/992 -423 24/50 Dönemi b ulunmaktadır. Anılan tarifelerin, karşılık gelen sürelerle ağırlıklandırılmasıyla birlikte Ortalama Aylık ADSL Ücreti hesaplanmaktadır . (120) Ortalama ücrete, paketin kotalı paket olması halinde kota aşım geliri yansıtılmaktadır. Kota aşım geliri, kotalı internet kullanıcılarının kendilerine tahsis e dilen kotanın üzerinde veri erişimi gerçekleştirmesi durumunda bu aboneler tarafından ödenen bedellerden oluşmaktadır. TTNET tarafından bu gelir kaleminin, her bir kotalı paket için ayrı olarak hesaplandığı ifade edilmektedir. Her bir kotalı paketten elde edilen toplam kota aşım geliri, bu abone tipinde yer alan ortalama abone sayısına bölünerek her bir pakette yer alan bir abonenin ortalama kota aşım gelirine ulaşılmaktadır. Yapılan kârlılık hesaplamalarında doğrudan TTNET tarafından sunulan kota aşım geli rleri kullanılmıştır. (121) Kampanyanın kurgusuna göre, abonelerden bağlantı ücreti ya da modem ücreti alınıp alınmaması farklılık gösterebilmektedir. Abonelerden bu yönde bir ücret talep edilmesi halinde bu gelirler TTNET tarafından belirtilen miktarların abone ömrüne bölünmesi suretiyle değerlendirmeye dahil edilmekte ve Toplam Gelir - Vergiler Dahil kalemine ulaşılmaktadır. (122) Bulunan Toplam Gelir - Vergiler Dahil kaleminden KDV, ÖİV ve damga vergisinin çıkartılmasıyla TTNET in herhangi bir kampanya kapsamında sunulan bir paketinden elde edeceği aylık geliri vergilerden arındırılmış bir şekilde veren Toplam Gelir - Vergiler Hariç kalemi ne ulaşılmaktadır . Bu kalem kampanya kapsamında katlanılan maliyetlerle karşılaştırılan geliri ortaya koymaktadır. I.4.3.2. TTNET in Gider Kalemleri (123) Gelirin belirlenmesinden sonra, bu gelirle ilişkilendirilebilecek maliyetlerin tespit edilmesi gerekmektedir. Dosya mevcudu tablodan, TTNET in gider kalemlerinin nelerden oluştuğunun gösterilmesi ne yönelik olarak yine Tam İsabet Ka mpanyası kapsamında sunulan Net6 paketine ilişkin giderlere yer verildiği anlaşılmıştır . (124) Giderlerin başında yer alan Değişken Maliyetler kalemi, altında bulunan sekiz kalemin toplamından oluşmaktadır. TTNET in kârlılık hesaplamalarında değişken maliyetl erin ilk kısmını (ele alınan paketin özelliklerine göre değişen) Türk Telekom a ödenen toptan maliyetler oluşturmaktadır. Bunlardan ilki olan Toptan Aylık Ücret , temelde veri akış erişimi kapsamında port bedeli adı altında TTNET den tahsil edilen aylık ücrete karşılık gelmektedir. Abonenin internet erişim hızı ile kendisine tahsis edilen kota arttıkça toptan aylık ücret artmaktadır. (125) Toptan Kota Aşım Ücreti , kotalı (limitli) paketlere ilişkin bir kavram olup, bu paketleri kullanan abonelerin kotaların ı aşması durumunda TTNET den talep edilen tutarın karşılığı olarak hesaplamaya girmektedir. Herhangi bir paket için kota aşım gideri hesaplanırken o paketin toplam kota aşım gelirleri içerisinde elde ettiği pay dikkate alınmaktadır. Gelire yaptığı katkı il e doğru orantılı olarak, TTNET tarafından Türk Telekom a ödenen kota aşım bedelleri her bir pakete yansıtılmaktadır. Kararda TTNET in kota aşım giderinin hesaplanmasına dair yaklaşımı herhangi bir değişikliğe tabi tutulmamıştır. (126) Toptan Bağlantı Ücreti de yeni bir aboneye internet sağlanması halinde abonenin internet erişiminin başlatılması uyarınca Türk Telekom tarafından İSS lerden talep edilen bedele karşılık gelmektedir. TTNET tarafından, bu giderin kârlılık hesaplamalarına Türk Telekom'a ödenen bağlan tı maliyetinin abone ömrüne bölünmesi suretiyle d ahil edildiği ifade edilmektedir. Ancak incelenen dönemin neredeyse tamamında Türk Telekom un İSS lere yönelik bağlantı ücretinin alınmaması kampanyası uygulamada olduğundan, hemen hemen tüm kampanyalara dai r hesaplamalarda bu maliyet kalemi sıfır değeri almaktadır. 13-71/992 -423 25/50 (127) Yukarıda bahsedilen toptan bedellerin karardaki kârlılık hesaplamalarına yansıtılmasında TTNET ve Türk Telekom tarafından sunulan tarifeler kullanılmıştır. (128) Toptan maliyet olarak da kabul edile bilecek bir diğer maliyet TTNET in Türk Telekom altyapısından veri aktarımı gerçekleştiriyor olması nedeniyle, Türk Telekom a ödenen bedel olarak açıklanabilecek Bitstream Maliyeti dir8. TTNET tarafından bu maliyetin, paketlere tüketilen veri ölçüsünde da ğıtıldığı ifade edilmektedir. Buna göre, tüm paketlerin aylık ortalama veri tüketimi GB cinsinden belirlenmekte, her bir pakete o paketin toplam veri tüketiminden aldığı pay oranında bir bedel yansıtılmaktadır. Bu durumun doğrudan bir sonucu olarak, TTNET tarafından bitstream maliyetinin büyük bir kısmı abonelerin limitsiz veri tüketebildiği paketlere yansıtılmakta ve kotalı paketlere yansıtılan bitstream maliyetleri düşük seviyede kalma ktadır. (129) Ancak incelemeler sırasında bu maliyetin yansıtılması açısından daha iyi bir göstergenin tüketilen veri stok undan ziyade, abonelere birim zamanda sağlanan hız olduğu anlaşılmıştır. Nitekim İSS ler tarafından Türk Telekom a ödenen toptan ücretler de bir stok birimi olan byte cinsinden değil, bir akış birimi olan bit cinsinden gerçekleştirilmektedir. BTK tarafından getirilen standartlar gereği, İSS lerin duyurdukları bağlantı hızının en az %75 ini abonelerine sağlayabiliyor olması gerekmektedir. Dolay ısıyla, abonenin ne kadar veri indirdiğinden ziyade, ne hızla veri indirdiği İSS ler için daha önemli hale gelmektedir. Bu nedenle, hesaplamalarda Türk Telekom a bu hizmete karşılık olarak ödenen bedelin yıllık toplam ortalama abone sayısına bölünmesi suretiyle, bahse konu maliyet tüm TTNET abonelerine eşit olarak dağıtıl mıştır. (130) Modem Maliyeti , TTNET tarafından modemli kampanyalarda abonelere sunulmak üzere tedarik edilen modemlerin maliyetine ilişkindir. TTNET tarafından temkinli bir yaklaşım sergilemek adına maliyeti en yüksek olan kablosuz modemin maliyetinin kulla nıldığı, modem maliyetinin k ârlılık hesaplamalarına abone ömrüne bölünerek d ahil edildiği ifade edilmektedir. Buna karşın, modem maliyeti hesaplamaya dahil edilirken, TTNET tarafından sunulan modem maliyeti tablosundan faydalanılmış, her bir kampanyaya , o kampanyanın abone kaydına açık olduğu dönemin tamamının ortalama modem maliyeti , abone ömrüne bölünmek suretiyle yansıtılmıştır. (131) Giderlerden Ek Destek kalemi dönem dönem Türk Telekom tarafından İSS lere satışların arttırılması, yüksek hızlı interneti n özendirilmesi vb. amaçlar kapsamında sunulan bir takım faydalara karşılık gelmektedir. Türk Telekom un, TTNET in maliyetlerini azaltıcı nitelikte bir desteği bulunması halinde bu destek, abone ömrüne bölünmek suretiyle maliyetleri düşürücü bir unsur olar ak değerlendirmeye katılmıştır. (132) Dosya mevcudu ndan , TTNET in maliyetleri nasıl kaydettiğin in ve kendi hesaplamalarına nasıl d ahil ettiğin in anlaşılabilmesi amacıyla teşebbüsten bilgi alındığı görülmüştür. Buna göre özetle; TTNET in giderlerini kendi kayıtla rında sipariş kodu olarak isimlendirilen başlıklar al tında raporla dığı; sipariş kodları nın her bir maliyet kaleminin TTNET in hangi departmanından ve/veya faaliyetinden kaynaklandığını takip etmek amacıyla kullanıl dığı; kampanya kârlılıkları değerlendirm elerinde kullanılan maliyet kalemleri nin, ilişkili sipariş kodları ve bu kodların bütçe karşılıkları üzerinden hesaplan dığı; her sene gerçekleşmesi beklenen harcamalar (sipariş kodları) ve o harcamalara karşılık gelen meblağ ın (sipariş kodlarına karşılık gelen tutarlar) belirlen diği; daha sonra ana maliyet kalemlerinden yola çıkılarak ilişkili sipariş kodları nın bu maliyet kalemleri altında toplan dığı anlaşılmıştır. (133) Ayrıca TTNET t en 2009 -2013 yılları için bütçe tahminleri ile gerçekleşen maliyetler hakkında bilgi talebinde bulunulmuştur. İlk etapta TTNET tarafından kârlılık hesaplamalarına d ahil edilen sipariş kodlarına dair bütçe tahminlerine karşılık gelen gerçekleşmiş değerler hesaplanmıştır. Buna ek olarak kaçınılabilir maliyet kavramıyla 8 Sektörde bitstream maliyeti ne, network maliyeti , transmisyon maliyeti gibi isimler de verilmektedir. 13-71/992 -423 26/50 ilişkil i olan bir takım sipariş kodlarına dair ek bilgi talep edilip, bu kod altında hangi maliyetin raporlandığı anlaşılmaya çalışılmıştır. Hakkında bilgi talep edilen bazı sipariş kodları maliyet hesaplamasına d ahil edilmiş, bazıları ise hesaplama mantığıyla il işkisiz görülerek dışarıda bırakılmıştır. (134) Bu noktada, TTNET tar afından kullanılan hesaplamalar a temel teşkil eden sipariş kodlarının zaman içerisinde farklılaşabildiği tespit edil miştir. Şirket ihtiyaçları bağlamında yıllar içerisinde bazı sipariş kodların ın tasfiye edildiği, bazı yeni kodlar tahsis edil diği görülmüştür. Buna ek olarak bazı sipariş kodlarının kimi yıllar değerlendirmeye alındığı, kimi yıllar ise değerlendirmeye alınmadığı dikkat çekmektedir. Maliyet kalemlerinin eksiksiz bir şekilde yansıtı lmasını temin etmek amacıyla, kural olarak: herhangi bir yıl sıfırdan büyük değer alan bir sipariş kodu başka yıl/yıllarda pozitif bir değer almışsa, o yıl/yıllarda da maliyet hesaplamasına dahil edilmiştir . (135) Dikkate alınan diğer maliyet kalemleri ise özetle; pazarlama kurumsal iletişim sponsorluk maliyetleri ; operasyonel maliyetler (Wi -fi-IT giderleri); satış destek giderleri; diğer komisyonlar; satış komisyonları; faturalama maliyetleri; katma değerli servisler maliyeti; yasal takip giderleri; çağrı me rkezi ve müşteri ilişkileri maliyeti; şüpheli alacak gideri; evrensel hizmet fonu ve kurum katkı payı -idari ücret şeklindedir. I.4.4. Abone Ömrüne İlişkin Yapılan Hesaplamalar ve Tespitler (136) Yukarıda yer verilen gelir ve maliyet kalemlerinin kampanya/paket b azında aylık olarak hesaplanmasında maliyetler in hangi ölçüye göre dağıtılacağı kritik önem taşımaktadır. Dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre, İSS ler yeni abone kazanımını çoğunlukla sundukları kampanyalar yoluyla sağlamaktadır. Söz konusu kampanyalar kapsamında abonelere sunulan indirim ve f aydalar ise abone kazanma maliyeti olarak adlandırılmaktadır. 08 -65/1055 -411 sayılı Kurul kararında da belirtildiği üzere, a bone kazanma maliyetlerinin tamamen sarf edildikleri ayla ilişkilendirilmesi ilgili hizmetin sunulduğu pazarın özelliklerine uygun b ir yaklaşım olmamakta, bu maliyetler bir çeşit duran varlık olarak değerlendirilip , ortalama abone ömrüne dağı tılmaktadır. Zira bu maliyetlerin katlanılmasındaki temel hareket noktası sözleşme süresi boyunca/sonrasında elde edilen kârla bu maliyetlerin k arşılanması ve kâra geçilmesidir. Bu çerçevede, TTNET tarafından katlanılan maliyetlerin doğru bir şekilde dağıtılabilmesi için ortalama abone ömrünün hesaplanması gerekmektedir. (137) TTNET in kampanya kurgusu incelendiğinde, herhangi bir kampanyaya giren bir a bonenin verdiği taahhüt süresi içerisinde abonelik iptali , başka bir kampanyaya geçme , daha alt bir pakete geçiş hareketler inden birini tercih etmesi durumunda kampanya kapsamında söz konusu aboneye verilmiş olan tüm fayda veya indirimlerin geri alındığı a nlaşılmaktadır . Dolayısıyla kampanya kapsamında verilen taahhüt süresi içerisinde söz konusu işlemleri gerçekleştiren müşteriler nihai olarak TTNET ten herhangi bir fayda veya indirim elde etmemiş olmaktadır. (138) Mevcut dosya kapsamında abone ömrü hesaplanırk en, TTNET tarafından sunulan kampanyalardan nihai olarak fayda veya indirim elde etmiş olan müşteriler dikkate alınacaktır. Böylelikle, TTNET in fayda veya indirim verdiği abonelerinden söz konusu fayda ve indirimler nedeniyle katlandığı maliyetleri karşıl ayıp karşılamadığının tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Bu çerçevede, standart bir sürenin esas alınması yaklaşımı yerine TTNET in gerçekleşmiş müşteri hareketleri verisinin dikkate alındığı, hata payı daha az olan bir yaklaşım benimsenecektir. (139) Bu doğrultu da mevcut dosya özelinde abone ömrü, TTNET tarafından düzenlenen kampanyalardan faydalanan abonelerin verdikleri taahhüt süresi ile sonrasında abonelik iptali yapmadan veya yeni bir kampanyaya geçmeden önce ortalama olarak kaldıkları sürenin toplamına karş ılık gelmektedir. Abone ömrü hesaplanması için TTNET ten 2008 13-71/992 -423 27/50 Aralık -2013 Şubat ayı arasındaki aylık yeni taahhüt veren abone lerin şimdiye kadar gerçekleşen hareketleri talep edilmiştir. Ancak TTNET tarafından bu verinin sunulmasının mümkün olmadığı belirt ilerek örneklem niteliğinde bir veri sunulabilmiştir. Bu kapsamda 24 ay taahhüt veren abonelere örnek olarak 2009 ve 2010 yılları Ocak ayında TTNET tarafından düzenlenen kampanyalara yeni katılan abonelerin hareketleri incelenmiştir. Ayrıca, 24 ay ve 12 ay taahhüt veren aboneler için farklı abone ömrü hesaplanmıştır. 12 ay taahhüt veren aboneler için de TTNET tarafından sağlanan 2011 yılı Ekim ayı verisi kullanılmıştır. Bu çerçevede hesaplanan abone süreleri 2009 ve 2010 yıllarının Ocak ayında 24 ay taahhüt veren aboneler için sırasıyla ( ..) ve ( ..) ay; 2011 yılı Ekim ayında 12 ay taahhüt veren aboneler için ( ..) ay çıkmaktadır. (140) Perakende pazarda faaliyet gösteren ana rakiplerin abone ömrünün incelenmesi de faydalı olaca ktır. Bu bağlamda, Vodafone Net ve Superonline ın ortalama abone ömrü yaklaşık olarak hesaplan mıştır. (141) Vodafone Net tarafın dan şirketin bireysel aboneleri için ortalama abone ömrünün ( ..) ay olduğu belirtilmiştir. Bunun yanı sıra, Vodafone Net tarafından Şubat 2013'e ait iptal gerçekleştir en taahhüt dönemi dışındaki ( ..) abonenin taahhüt bitiş tarihi sonrasında bulundukları aylara göre dağılımının da incelendiği görülmüştür. Buna göre , taahhüt süresi sonrasında iptal işlemi gerçekleştiren abonelerin ortalama olarak ( ..) ay daha Vodafone Net te devam ettiği hesaplanmıştır. Vodafone Net in aboneleri için taahhüt süresinin 24 ay olduğu bilgisi ışığında, ortalama abone ömrünün ise yaklaşık olarak ( ..) ay olduğu görülmüştür . Söz konusu hesaplamaya taahhüt süresi sonrasında taahhüdünü yenileyen aboneler d ahil edilmemiştir. Ancak Vodafone Net tarafından , taahhüdü biten abonelere proaktif iptal engelleme teklifi uyguladıkları, Ocak 2013 ve sonrasında bu kapsamda yaklaşık ( ..) abonenin arandığı, % ( ..) una ulaşılarak teklif yapıldığı ve % ( ..) 'inin yeniden kontratlandığı belirtilmiştir. Dolayısıyla , taahhüdü biten abonelerin % ( ..) nin yeniden kontrat altına alındığı dikkate alındığında , bu durumun abone ömrünü bir miktar düşürse de önemli ölçüde etkilemeyeceği anlaşılmaktadır . (142)

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI