TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULRHMAN MNGHANI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/26976) Karar Tarihi: 13/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2017/26976 Karar Tarihi : 13/1/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Abdulrhman MNGHANI Vekili : Av. İbrahim ERG İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; öldürülme veya kötü muameleye maruz kalma riski bulun
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULRHMAN MNGHANI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/26976) Karar Tarihi: 13/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2017/26976 Karar Tarihi : 13/1/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Abdulrhman MNGHANI Vekili : Av. İbrahim ERG İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; öldürülme veya kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye sınır d ışı etme karar ı verilmesi ve havaliman ında tutulma ko şullar ı nedeniyle kötü muamele yasağının, idari gözetim alt ında tutulman ın hukuki olmamas ı nedeniyle de ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 15/6/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (İçtüzük) 73. maddesi uyar ınca Türkiye'ye giri şine ve avukatla ileti şim kurmas ına izin verilmesi yönünde tedbir karar ı verilmesini talep etmi ştir. 5. Komisyonlarca tedbir talebinin Bölüm taraf ından karara ba ğlanmas ı gerekli görüldüğünden İçtüzük'ün 73. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurular ın kabu l edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm taraf ından İçtüzük'ün 73. maddesi uyar ınca başvurucunun avukat ıyla görüşmesi ve vekâlet ili şkisi kurmas ı yönündeki tedbir talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/26976 Karar Tarihi : 13/1/2022 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. 1982 y ılı doğumlu olan ba şvurucu, Suriye vatanda şıdır. 10. Başvurucunun anlat ımına göre 2011 y ılında ülkesindeki sava ş ortam ından ailesiyle birlikte kaçarak Türkiye'ye gelmi ş, daha sonra Amerika Birle şik Devletlerine (ABD) giderek s ığınma talebinde bulunmu ş ancak ba şvurusu resmî olarak i şleme al ınmadan şifahen reddedilmi ştir. 11. 2014 y ılında yeniden ailesiyle birlikte Türkiye'ye giri ş yapan ba şvurucu 17/3/2014 tarihinden itibaren geçici koruma kapsam ında burada ya şarken sağlık problemleri nedeniyle ailesiyle ABD'ye gitti ğini, orada t ıbbi operasyon geçirdi ğini ve s ığınma talebini yinelediğini dile getirmi ştir. Ameliyat ı sonras ı ABD'de rutin güvenlik kontrolleri s ıras ında kolluk görevlilerince yakalanan ba şvurucu, s ığınma talebinin bu kez resmî olarak reddedildi ğini öğrenmiş ve ard ından s ınır d ışı edilmiştir. 12. Başvurucunun en son 13/7/2016 tarihinde Türkiye'den yasal ç ıkış yapt ığı, 19/10/2016 tarihinde G-87 (genel güvenlik) tahdit kodu ile hakk ında Türkiye'ye giri ş yasağı konulduğu anlaşılm ıştır. 13. ABD'den s ınır d ışı edilen ba şvurucu 26/4/2017 tarihinde NewYork/ABD'den İstanbul aktarmal ı Beyrut/Lübnan'a gitmek üzere İstanbul Atatürk Havaliman ı'na geldiği sırada pasaportunda Beyrut ç ıkışı olmad ığının tespit edilmesi nedeniyle Beyrut'a seyahatine devam etmesine izin verilmemi ştir. Diğer taraftan Türkiye'ye giri ş yasağı bulunan ba şvurucu ülkeye al ınmam ış, ABD'nin yasakl ı yolcu listesinde bulundu ğu için ABD'ye de geri gönderilememi ştir. 14. Havaliman ı uluslararas ı transit alanda bekletilen ba şvurucu 15/6/2017 tarihinde doğrudan bireysel ba şvuruda bulunmu ş, ayr ıca avukat eri şimi sağlanmas ına yönelik tedbir karar ı verilmesini talep etmi ştir. Anayasa Mahkemesince 6/7/2017 tarihinde ba şvurucunun tedbir talebi kabul edilerek ilgili kamu makamlar ına bilgi verilmi ştir. İstanbul Emniye t Müdürlüğünün 4/8/2017 tarihli bilgilendirme yaz ısıyla başvurucunun 7/7/2017, 10/7/2017 ve 12/7/2017 tarihlerinde avukat ıyla görüşmesinin sa ğland ığı anlaşılm ıştır. 15. Başvurucunun iddialar ına ilişkin olarak risklerin güncelli ği, hakk ında tesis edilen işlemin ne durumda oldu ğu ve hâlihaz ırda bu işleme ilişkin etkili bir yol olan idare mahkemelerinde aç ılm ış bir davas ı olup olmad ığının tespiti amac ıyla Anayasa Mahkemesince ba şvurucudan bilgi ve belge talep edilmi ştir. Tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde cevap verilmesinin istendi ği, aksi takdirde ba şvurunun reddedilebilece ği ihtarat ını içeren yaz ı başvurucu vekiline 28/1/2020 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu vekili, Anayasa Mahkemesince istenen bilgilerle ilgili olarak cevap vermemiştir. 17. Göç İdaresi Genel Müdürlü ğü 18/3/2021 tarihli yaz ısıyla başvurucunun s ınır dışı edildiğini (ülke d ışına ç ıkar ıldığını) bildirmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/26976 Karar Tarihi : 13/1/2022 4IV.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Anayasa Mahkemesinin 13/1/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 19. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B.İhlal İddialar ı Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı 20. Başvurucu; öldürülme veya kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye gönderilmesine karar verilmesi ve havaliman ında tutulma ko şullar ı nedeniyle kötü muamele yasağı ile yaşam hakk ının, buradaki tutman ın hukuki olmamas ı nedeniyle de ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının, ayr ıca avukatla görü şmesine izin verilmemesinden dolay ı hakk ındaki işlemlere dava açamamas ı nedeniyle adil yarg ılanma ile etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü şlerdir. 2. Değerlendirme 21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un Bireysel ba şvuru usulü kenar ba şlıklı 47. maddesinin (6) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Başvuru evrak ında herhangi bir eksiklik bulunmas ı hâlinde, Mahkeme yaz ı işleri taraf ından eksikli ğin giderilmesi için ba şvurucu veya varsa vekiline onbe ş günü geçmemek üzere bir süre verilir ve geçerli bir mazereti olmaks ızın bu sürede eksikli ğin tamamlanmamas ı durumunda ba şvurunun reddine karar verilece ği bildirilir. 22. 6216 say ılı Kanun un Esas hakk ındaki inceleme kenar ba şlıklı 49. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Komisyonlar ve bölümler bireysel ba şvurular ı incelerken bir temel hakk ın ihlal edilip edilmediğine yönelik her türlü ara ştırma ve incelemeyi yapabilir. Ba şvuruyla ilgili gerekl i görülen bilgi, belge ve deliller ilgililerden istenir." 23. İçtüzük'ün Bilgi, belge isteme ve tebli ğ kenar ba şlıklı 70. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı şu şekildedir: "Mahkeme, ba şvurucu ya da kamu otoritesinin, istenen bilgi ya da belgeyi sunmaktan kaç ındığı ya da bir delili gizledi ği yahut her ne suretle olursa olsun davet edildi ği hâlde yarg ılamaya etkili bir şekilde kat ılmad ığı kanaatine var ırsa, bu durumdan gerekli sonuçlar ı çıkararak karar ını verir." Başvuru Numaras ı: 2017/26976 Karar Tarihi : 13/1/2022 524. Bireysel ba şvuru kendine özgü bir hak arama yoludur ve bu niteli ği gereği başvurucu, ba şvuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakk ındaki iddialar ını ve dayand ığı Anayasa hükmünün kendisine göre ne şekilde ihlal edildi ğini açıklamakla yükümlüdür ( Sabah Y ıldızı Radyo ve Televizyon Yay ın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, 19). Bununla birlikte başvurucu kendisinden istenen her türlü bilgi ve belgeyi 6216 say ılı Kanun ve İçtüzük uyar ınca Anayasa Mahkemesine vermek zorundad ır. 25. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulabilmesi için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 26. Somut olayda ba şvurucu, bir ülkeden ba şka bir ülkeye s ınır d ışı edilirken s ınır dışı edileceği ülkeye giri ş izni verilmemesi ve s ınır d ışı edildiği ülkeye tekrar kabul edilmemesi nedeniyle Türkiye'deki bir havaliman ında tutulmu ş, giriş yasağı nedeniyle Türkiye'ye giri ş yapmas ına izin verilmemi ştir. Başvurucu bu süreçte maruz kald ığını iddia ettiği hak ihlallerini konu alan bireysel ba şvurusuyla birlikte avukat ıyla görüşebilmek amac ıyla tedbir verilmesi talebiyle Anayasa Mahkemesine müracaat etmi ştir. Anayasa Mahkemesince ba şvurucunun tedbir talebi kabul edilerek ilgili kamu makamlar ına bilgi verilmiş, başvurucunun avukata eri şimi sağlanm ıştır. 27. Anayasa Mahkemesi, ba şvuru tarihinin üzerinden geçen uzun zaman ı dikkate alarak hem ba şvurucunun güncel durumu hem de hakk ında tesis edilmi ş işlemlerin geçerliliğini koruyup korumad ığı ve ihlal iddialar ını yetkili yarg ısal mercilere iletip iletmediği hususunu yapaca ğı esas incelemesi a şamas ında öğrenmek istemi ştir. Bu amaçla ihtaratl ı yaz ı tebliğ edilmesine ra ğmen başvurucunun yaz ıya cevap vermedi ği görülmü ştür. 28. Başvuru tarihinin üzerinden geçen uzun zaman nedeniyle ba şvurucunun hakk ında tesis edilen idari i şleme veya havaliman ında tutulmas ına dair dava aç ıp açmad ığı, açm ışsa ise davan ın sonuçlan ıp sonuçlanmad ığı veya men şei ülkede kar şılaşacağı riskin güncelliği başvurunun de ğerlendirmesi aç ısından önemlidir. İhlal iddialar ına ilişkin değerlendirme yap ılmas ı için zaruri nitelikteki bilgi ve belgelerin ba şvurucu taraf ından sunulmad ığı veya sunulmama sebebi hakk ında aç ıklama yap ılmad ığı dikkate al ındığında gelinen bu noktada Anayasa Mahkemesince i şin esas ı hakk ında bir de ğerlendirme yap ılabilmesinin mümkün olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun incelenmesi için gerekli ve temel nitelikteki belgelerin sunulmad ığı anlaşıldığından başvurunun reddine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMA. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Başvurunun REDD İNE, C. Karar ı n bir örne ğinin İçişleri Bakanl ığı Göç İdaresi Genel Müdürlü ğüne GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2017/26976 Karar Tarihi : 13/1/2022 6D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 13/1/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.