Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-164 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-52/1317-468 Karar Tarihi : 13.10.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRI MCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hak kı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR , 10 Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Bayram Ali GEÇGİL, Nimet KAVAK, Mustafa SOYDAN C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-164 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-52/1317-468 Karar Tarihi : 13.10.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRI MCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hak kı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR , 10 Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Bayram Ali GEÇGİL, Nimet KAVAK, Mustafa SOYDAN C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN : - Tüm Özel R adyo ve Televizyon Yayıncıları Derneği ve Üyeleri Atatürk Bulvarı No: 143/26 Bakanlıklar/Ankara 20 E. DOSYA KONUSU: Ankara da yerel radyo yayıncılığı yapan teşebbüslerin, radyo reklam yeri fiyatlarını birlikte belirledikleri iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Ankara da yerel radyo yayıncılığı ya pan teşebbüslerin, radyo reklam yeri fiyatlarını birlikte belirledikleri iddia edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.3.2011 tarih ve 2446 sayı ile intikal eden başvuru üzerine düzenlenen 25.04.2011 tarih ve 2011 -2-164/İİ-11-325.BAG sayılı İ lk İnceleme Raporu , 4.5.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11- 28/541 -M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca y apılan inceleme sonucunda hazırlanan 06.10.2011 tarih ve 2011 - 2-164/ÖA-11-325.BAG sayılı Önaraştır ma Raporu , 11.10.2011 tarih ve 30 REK.0.1 6.00.00 -110.02.02/ 583 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; fiyat tespitine ilişkin protokole taraf olan radyo yayıncıs ı teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasın a gerek olmadığı; b ununla birlikte ilgili teşebbüslere Kanun un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, fiyat tespiti anlamına gelebilecek her türlü ortak faaliyete son vermele rini ve tekrarlamamalarını belirten görüş yazısı gönderilmesinin yerinde olacağı görüşüne yer verilmiştir . I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar 40 I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Reklamveren teşebbüsler ürünlerinin ya da hizmetlerinin satın alınmasını sağ lamak için tüketicileri bilgilendirmek ve ürün veya hizmetlerinin bilinirliğini artırmak amacıyla çeşitli mecralar aracılığıyla tanı tıcı reklamlar yapmaktadırlar. Bu mecralar arasında yer alan radyo yayıncılığı pazarını oluşturan ekonomik unsurlar, radyo y ayıncılığını 11-52/1317 -468 2 gerçekleştiren işletmeler, teknik tedarikçiler, radyo reklamı pazarlayan medya ajansları ve reklamverenlerden oluşmaktadır. Türkiye radyo yayıncılık pazarında kamu yayıncısı olarak Türkiye Radyo Televizyon Kurumu nun (TRT) kanalları bulunmakla birlikte , yayın kuruluşlarının büyük kısmı özel teşebbüslerin kontrolündedir. Yayın kuruluşlarının gelirleri TRT uygulaması dışında, 50 doğrudan reklam yoluyla gerçekleşmektedir. Radyo yayıncılarının prodüksiyona ve sponsorluğa dayalı gelirleri reklam gelirl erine nazaran kısıtlı kalmaktadır. Türkiye de yayın yapan radyo kanallar ı genel olarak RTÜK tarafından; yayın a lanı (ulusal, bölgesel, yerel), yayın i çeriği (arabesk -fantezi, pop, klasik, sanat müziği, halk müziği ve rock gibi) ve yayın ş ekli (karasal, ka blolu, uydu yayını) açısından sınıflandırılmaktadır. Önaraştırmaya konu olan teşebbüsler Ankara ilinde faaliyet gösteren ve muhtelif yayın içeriğine sahip yerel radyo yayıncılarıdır. Bu bilgiler ışığında dosya kapsamında Ankara ili yerel radyo yayıncılı ğı pazarı ve Ankara ili yerel radyolar reklam yeri pazarı ilgili ürün pazarları olarak tanımlanmıştır. 60 I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Önaraştırmaya konu olan radyo yayıncısı teşebbüsler , Ankara ili merkezinde ve vericilerin gücüne göre merkeze yakın ilçele rde dinlenebilmektedir. Ayrıca söz konusu radyolara reklam veren teşebbüslerin de büyük çoğunlukla yerel müşterileri hedef alan bir yapıda olduğu dikkate alın arak, ilgili coğrafi pazar Ankara ili sınırları olarak belirlenm iştir. I.2. Önaraştırma Sürecind e Elde Edilen Bilgiler Anılan başvuruda , herhangi bir yerel radyonun ismine yer verilmemiş; Ankara da faaliyet göstermekte olan yerel radyoların anlaşma içerisinde olduğu belirtilmiştir. Bu doğrultuda hangi radyoların iddia edilen fiyat anlaşmasına dâhil o lduğunun 70 anlaşılmasına yönelik olarak dinlenme oranlarının tespit edilmesinin önem arz edeceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çerçevede, Radyo İzleme Araştırma Kurumu ndan (RİAK)1 talep edilen bilgi ve belgeler neticesinde dinlenme oranları açısından göreli öne me sahip beş adet teşebbüs belirlenmiş ve Raportörlerce 20.9.2011 tarihinde söz konusu beş teşebbüste ( .TİCARİ SIR .. ) eş zamanlı yerinde inceleme gerçekleştirilmiştir. Raportörlerce ( .TİCARİ SIR ..) yetkilisi ile yapılan görüşmede; - 2010 yılı so nunda Tüm Özel Radyo ve Televizyon Yayıncıları Derneği (TÜRYAD ) bünyesinde, Dernek B aşkan ı ve Radyo On , Aşk FM ve Ostim Radyo nun sahib inin önderliğinde fiyat belirleme amaçl ı bir toplantı gerçekleştirildiği, bu toplantıya 80 kendilerinin de katıldığı , ancak böyle bir anl aşmaya taraf olmak istemedikleri için daha sonra yapı lan toplantılara katılmadıkları, - diğer radyolar tarafından da , söz konusu toplantıda üzerinde mutabık kalınan fiyat protokol ünde belirlenen şartlara uyulmadığını öğrendikleri, - daha önceden de fiyat belirleme yönünde girişimlerin var olduğunu, benzer toplantıl arın tertip edildiğini bildikleri ancak bu tür bir anlaşmanın Ankara da sürdürülmesini n mümkün görünmediği, zira pazardaki mevcut reklam miktarına karşılık çok fa zla sayıda yayıncının bul unduğu 1 RİAK tan istenen bilgi ve belgeler 16.9.2011 tarih ve 6525 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 11-52/1317 -468 3 ifade edilmiştir. ( .TİCARİ SIR ..) yetkilisi ise; 90 - kendileri tarafından m üşteriye doğr udan reklam satışı yapılmadığı nı, satışlar ın ajans üzerinden gerçekleştirildiği ni, - TÜRYAD tarafından organize edilen ve 29.9.2010 tarihinde akdedilen protokol ün, radyoların bir araya gelip, maliyetleri de dikkate almak suretiyle fiyat belirleme amacıyla düzenlendiği ni, - ancak söz konusu fiyatlar ın tavsiye niteliğinde olduğu nu ve kendileri tarafından uygulanmadığı nı belirtmiştir. ( .TİCARİ SIR ..) ile yapılan görüşmede; - sektörde yaşanan en büyük problemlerden biri nin fiyat istikrarın bulunmamasının 100 olduğu, - kurumsal olmayan teşebbüslerin varlığı nın sektörde reklam fiyatlar ını zaman zaman maliyetlerin altına düşürdüğü ve kendileri dahil hiçbir firma nın yeter i kadar kar elde edemedikleri, - bu sorunun çözümü amacıyla TÜRYAD çatısı al tında bir toplantı düzenlendiği ve minimum reklam yeri fiyatı nın belirlendiği, - ancak söz konusu karara uyulması nın sağlanamadığı ve bu sebeple de kararı n geçerliliğine son verildiği ifade edilmiştir. Teşebbüs yetkilileri tarafından da varlığı kabul edilen fiyat tespitine ilişkin belge , hem 110 ( .TİCARİ SIR ..) Raportörlerce yapılan incelemeler sırasında elde edilmiştir. Buna göre; TÜRYAD çatısı altında toplanan ve Ankara da faaliyet gösteren farklı içeriklerde yayın yapan (arabesk, Türkçe pop, yabancı pop, halk müziği ve moral (dini)) 17 adet yerel radyo yayıncısı teşebbüsün yer aldığı protokol, ismi geçen radyo yayıncıla rının radyo reklam yerleri için uygulaması öngörülen KDV hariç asgari saniye başı birim fiyatın tespit edildiği bir anlaşmayı ifade etmektedir. Söz konusu protokol , 11.10.2010 tarihinde Dernek merkezinde gerçekleşen toplantıda Yönetim Kurulu tarafından ka rara bağlanmış olup; protokolde her bir radyo yayıncısı teşebbüs için belirlenen asgari fiyatları gösteren bir tabloya yer verilmiş, tablonun altında yer alan ek maddelerde ise bu protokolün 1.1.2011 tarihinden itibaren 6 ay 120 süreyle geçerli olacağı, protok ole uyulmasının cezai şarta bağlandığı ve iskonto oranlarının önceden belirlenen sınırları aşamayacağına dair hükümler belirtilmiştir. ( .TİCARİ SIR ..) yapılan incelemede elde edilen bir diğer belge ise , TÜRYAD Yönetim Kurulu nun 10.7.2011 tarihli to plantısına ait karar tutanağını göstermekte olup; buna göre yukarıda bahsi geçen protokolün uygulanamadığı anlaşıldığından fiyatlara ilişkin söz konusu protokolün iptaline karar verilmiştir. I.3. Değerlendirme Önaraştırmaya konu olan başvuru temel olarak ; Ankara da muhtelif içerikte yayın yapan radyo yayıncısı teşebbüslerin reklam birim fiyatları konusunda anlaşma yaptıkları ve belirlenen bu fiyatların altında reklam yeri satışı yapmadıkları şeklindedir. 130 İnceleme lerde, başvuruda yer verilen söz konusu idd iayı destekler nitelikte bir protokolün varlığı tespit edilmiş, ilgili teşebbüslerce de bu durum kabul edilmiştir. Ancak teşebbüs yetkilileri ifadelerinde ; bu yönde bir protokol olmasına rağmen anılan 11-52/1317 -468 4 protokolün fiiliyatta uygulanmadığı nı, söz konusu dönem içerisinde protokole taraf olan veya olmayan radyo yayıncıları arasında bir fiyat birlikteliğinin bulunmadığı nı, zaten pratikte uygulanmayan söz konusu protokolün kendi inisiyatifleriyle iptal edildiğini belirtmişledir. Söz konusu ifadelerin doğruluğunun tespiti amacıyla protokolün yürürlükte olduğu döneme ilişkin fiyat teklifleri, satılan reklam yer ve sürelerine ilişkin bazı ayrıntılı tablolar ve reklam veren teşebbüslere veya ajanslara kesilen fatura örnekleri 140 incelenmiştir.2 Protokole taraf olan teşebb üslerden elde edilen belgelerin incelenmesi neticesinde ortaya çıkan reklam birim fiyatları tablosuna aşağıda yer verilm iştir: Tablo: Reklam Yeri Saniye Birim Fiyatları (TL/sn ) Tarih Uygulanan/Teklif Edilen Fiyat Protokol Fiyatı 10/01/2011 0,36 0,36 07/02/2011 0,36 0,36 01/03/2011 0,45 0,36 02/04/2011 0,45 0,36 01/05/2011 0,38 0,36 15/05/2011 0,46 0,36 17/05/2011 0,55 0,36 06/07/2011 0,45 0,36 ( ..) 07/07/2011 0,65 0,36 01/01/2011 0,30 0,27 ( ..) 22/06/2011 0,12 0,27 ( ..) 11/05/2011 0,27 0,30 18/02/2011 0,08 0,12 01/04/2011 0,06 0,12 ( ..) 03/05/2011 0,20 0,12 01/01/2011 0,16 0,12 ( ..) 23/03/2011 0,16 0,12 ( ..) 05/01/2011 0,07 0,12 02/03/2011 0,08 0,18 01/04/2011 0,10 0,18 01/05/2011 0,09 0,18 01/06/2011 0,09 0,18 ( ..) 01/07/2011 0,10 0,18 Tabloda n; fiyat tespitine ilişkin protokolün yürürlükte olduğu 1.1.2011 ve 30.6.2011 tarihleri arasındaki altı aylık dönemde, protokole taraf olan radyo yayıncısı teşebbüslerin uyguladı kları/teklif ettikleri fiyatların tamamına yakınının söz konusu protokol ile belirlenen fiyatlardan farklı olduğu , dolayısıyla protokolde öngörülen fiyatların ve iskonto oranlarının dışında fiyatların uygulandığı görülmektedir. Ayrıca, aynı yayıncı açısın dan dahi bir fiyat istikrarının bulunma dığı, hemen her müşteriye değişken fiyatların sunulmuş ol duğu da görülmüştür . Satılan reklam yeri 150 süresinin büyüklüğü, ödeme şekli, varsa anlaşmanın uzun veya kısa süreli olması ve ödeme şeklinin bu durumun oluşmasınd a etkili olduğu anlaşılmıştır . Önaraştırma kapsamında bilgi alınan bazı ajans ve reklamveren yetkilileri de , söz konusu protokolün uygulanmadığı, uygulanmasının da mevcut piyasa koşullarında 2 Ancak incelenen fatura örnekleri nin, uygulanan saniye birim fiyatlarını değil , toplam reklam bedelini göster mesi ve teşebbüsleri n de o faturaya ve reklam verene uygulanan reklam birim fiyatına ilişkin bir kayıt tutmamaları nedeniyle değerlendirme açısından dikkate alınmamıştır. 11-52/1317 -468 5 mümkün olmadığı şeklinde yukarıda yer verilen değerlendirmeleri d oğrular nitelikteki hususları ifade etmişlerdir. Nitekim bu nedenle , TÜRYAD bünyesinde hazırlanan s öz konusu protokol yine TÜRYAD Y önetim Kurulunda 10.7.2011 tarihinde alınan kararla iptal edilmiştir. Bununla birlikte, fiyat tespitine ilişkin protokolde ye r verilen ve belirlenen fiyatlara uymayan yayıncı teşebbüslere cezai yaptırım öngören maddenin uygulandığına dair herhangi bir bilgi veya belgeye de ulaşılamamıştır. 160 Yukarıda yer verilen tesp it ve değerlendirmeler ışığında; Ankara da faaliyet gösteren 17 y erel radyo yayıncısı teşebbüs arasında TÜRYAD çatısı altında reklam birim fiyatlarını belirleyici nitelikte yapılan anlaşmanın aldıkları kararla iptal edildiği, taraflarca uygulamaya konulmadığı, piyasaya herhangi bir etkisinin olmadığı ve önemli başka bir bilgi ve belgeye ulaşılama dığı dikkate alınarak, söz konusu teşebbüsler hakkında bu aşamada 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı, bununla birlikte ilgili teşebbüslere fiyat tespiti anlamına gelebilecek her türlü o rtak faaliyete son vermelerini ve tekrarlama malarını belirten görüş bildirilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır J. SONUÇ 170 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uy arınca soruştur ma açılmasına gerek olmadığına, 2- Bununla birlikte , 4054 sayılı Kanun un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, fiyat tespiti anlamına gelebilecek her türlü ortak faaliyet ten kaçınmalarına ve tekrarlamamalarına , aksi takdirde anılan Kanun çerçeves inde haklarında işlem başlatılacağına yönelik olarak Tüm Özel Radyo ve Televizyon Yayıncıları Derneğine ve adı geçen Dernek kanalıyla tüm üyelerine gönderilmek üzere görüş bildirilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine OYBİRLİĞİ ile kara r verilmiştir. 180