Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay'ın İptal Kararı Üzerine Verilen) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2002 -1-27 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 05-65/928 -250 Karar Tarihi : 6.10.2005 10 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : Harun ULU, Özgür BAL C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi vardır. 20 D.HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: - Paşabahçe Cam San ayi ve Ticaret A.
Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay'ın İptal Kararı Üzerine Verilen) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2002 -1-27 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 05-65/928 -250 Karar Tarihi : 6.10.2005 10 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : Harun ULU, Özgür BAL C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi vardır. 20 D.HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: - Paşabahçe Cam San ayi ve Ticaret A.Ş. İş Kuleleri, Kule 3 34330 4. Levent -İstanbul E. DOSYA KONUSU : Danıştay 13. Dairesi nin 26.6.2003 tarih , 03- 45/523 -231 sayılı Rekabet Kurulu kararının iptaline ilişkin 13.7.2005 tarih ve 2005/3451 sayılı kararı üzerine, Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin bayilerine yönelik 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u ihlal eder nitelikteki eylemlerinin yeniden değerlendirilmesi. 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ : Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin bayilerine yönelik hakim durumunu kötüye kullanarak 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettiği iddia edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 1.3.2002 tarih ve 964 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 16.6.2003 tarih ve 2002 -1-27/BN -03- HHÜ sayılı Bilgi Notu Kurul un 26.6.2003 tarih ve 03-45/523 -231 sayılı toplantısında görüşülmüş ve şikayetin reddine karar verilmiştir. 40 Anılan Kurul kararı, şikayetçi tarafından iptal istemli açılan dava sonucunda, Danıştay 13. Dairesi'nin 13.7.2005 tarih ve 2005/3451 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. 05-65/928 -250 2 Bunun üzerine 15.8.2005 tarih ve 05-51/785 -M sayılı Kurul toplantısında; 4054 sayılı Kanun uyarınca soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için önaraştırma yapılmasına karar verilm iştir. Önaraştırma sonucunda düzenlenen 30.9.2005 tarih ve 2002 -1-27/ÖA -05-HU sayılı önaraştırma raporu 3.10.2005 tarih ve REK.0.05.00.00 -196 sayılı Başkanlık 50 önergesi ile 05 -65 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİ N GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; söz konusu şikayet başvurusundaki iddiaların 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceği ve konuya ilişkin soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmektedir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 60 Hakkında önaraştırma yapılan Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Paşabahçe )'nin faaliyet alanı cam ev eşyası üretimi ve pazarlamasına ilişkindir. Cam ev eşyası kendi içinde alt gruplara ayrılabilmekle birlikte, söz konusu önaraştırmanı n niteliği bakımından ilgili ürün pazarı cam ev eşyası pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Önaraştırmaya konu cam ev eşyası üretimi ve pazarlanmasının tüm Türkiye pazarına yönelik gerçekleştirildiği dikkate alı ndığında, ilgili coğr afi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir . I.2. Yapılan İnceleme 70 I.2.1. Şikayetin Kapsamı Şikayet dilekçesinde; Paşabahçe nin ihraç edilmek üzere alınan cam ürünlerini belli bayilere, yurt içi satış fiyatına göre %25 - %100 oran ında daha ucuz verdiği, bunun neticesinde de şikayet sahibinin yurt dışındaki pazarını kaybettiği ve önceki alacaklarının tahsilinde zorluk çektiği, Ege Bölgesi'nde (İzmir) Paşabahçe'nin teşvik etmesi ile şikayetçinin bazı yatırımlar yaptığı, bir yıl kadar sonra Paşabahçe yönetiminin değişmesi 80 neticesinde, verilen sözlerin tutulmamasıyla şikayetçinin zarara uğratıldığı, Paşabahçe nin cam ev eşyası ürünleriyle ilgili yaptığı kampanyalardan bayinin stoğunda bulunan ürünlerin yararlandırılmadığı, Şikayetçi fir ma "market müşterisi" sayılmadığından, "market müşterileri"ne sağlanan vade avantajlarından yararlandırılmadığı 05-65/928 -250 3 ifade edilmiştir. Şikayet dilekçesinde yer alan hususların rekabet kuralları karşısındaki değerlendirmesi yap ılmadan önce cam ev eşyaları piy asası, bu piyasadaki 90 Paşabahçe nin yeri ve faaliyetleri hakkında bilgi ver ilecektir . I.2.2. Cam Ev Eşyası Pazarı Paşabahçe nin pazara arz ettiği ürünler, kullanım şekline göre aşağıdaki gruplardan oluşmaktadır: - Bardak: Su bardağı, çay bardağı, meşrubat bardağı, rakı bardağı, şarap bardağı vb. her nevi bardak türü - Tabak: Her türlü yemek tabağı, çukur tabak, pasta tabağı, kase vb. 100 - Çay/kahve içmek için kullanılan her türlü kulplu fincan ve kupa - Hediyelik/dekoratif ürünler: Vazo, mumluk, şekerlik, küllük ve diğer sofra mutfak eşyası - Saklama kabı ve kavanoz - Pişirme kabı/tencere I.2.3. Paşabahçe nin Dağıtım Ağı Paşabahçe nin ürünleri aşağıda belirtilen pazar kesimleri tarafından satın alınmaktadır. 110 a) Ev Kesimi b) İkram Kesimi c) Endüstri Kesimi Paşabahçe bu kesim lere ürünleri büyük oranda yetkili satıcılar aracılığı ile ulaştırmakla birlikte kısmen doğrudan satış yapmaktadır. Paşabahçe nin dağıtım sistemi aşağıdaki şekilde özetlenm iştir: 120 Direkt Dağıtım: Bu grupta yer alan müşterilere Paşabahçe doğrudan satış yapmaktadır. Bu grupta yer alan müşterileri ulusal zincir süper /hiper marketler, katlı mağazalar, ihtisas mağazaları, bazı büyük zincir tesisler ile sınai kullanım amaçlı teknik özellikli ürün talep eden kuruluşlar oluşturmaktadır. Yetkili Satıcılar: Paşaba hçe nin yetkili satıcıları genel toptancılar, ikram toptancıları ve market müşterileri olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Genel Toptancılar: Standart ürünlerin dağıtımı üzerine yoğunlaşan ve ev kesiminde zü ccaciye perakendeciler e, yerel market zincirleri ne, münferit 130 marketler e, pazarcılar a, particilere ve ara toptanc ılara dağıtım yapan bayilerdir. 05-65/928 -250 4 İkram Toptancıları: Üst sınıf ikram kesimi müşterilerinin masa üstü, mut fak gereçleri, tekstil ürünleri vb. her türlü ihtiyaçlarını tedarik konusunda uzmanlaşmış b ayilerdir. Market Toptancısı (market müşterisi): 2000 yılı başından itibaren Türkiye de hızlı büyüme trendine giren süper/hiper marketlere Paşabahçe direkt satış yapmaya başlamıştır. Ancak büyüme potansiyeli gösteren küçük yerel marketlerde raflarda cam z ücaciye ürünler inin çok düşük pay alması, Paşabahçe nin alım boyutları 140 itibari ile bu küçük marketlere direkt hizmet verememesi, mevcut sistemdeki genel toptancıların ise bu marketlere istenen boyutta hizmet verememesi veya vermeye istekli olmaması nedeni ile şirket, sad ece bu hizmetleri yerine getirecek yeni bir bayi kategorisi (market toptancısı) oluşturmuştur. I.3. Değerlendirme Şikayet başvurusunda, Paşabahçe nin eylemlerinin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettiği ileri sürülmektedir. İlk olarak belirtmek g erekir ki; sağlayıcı - bayi arasındaki anlaşmalar/ilişkiler niteli kleri gereği ancak 4054 sayılı Kanun un 150 4. maddesi kapsamında değerlendiril ebilecek tir. Bayilik anlaşmalarının ve ilişkilerinin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmesi olasılığı hemen hemen hiç yoktur. Nitekim Rekabet Kurulu, hakim durumdaki teşebbüsün mal vermeyi kesmesinin veya bayileri (yeniden satıcı) arasında miktar ayrımcılığı yapmasının Kanun un 6. maddesini ihlal etmediğine karar vermiştir. Rekabet Kurulu nun Türkiy e Kömür İşletmeleri ne (TKİ) ilişkin kararında1; kömür pazarında hakim durumda olan TKİ nin uzun süredir mal satmakta olduğu teşebbüslere mal vermeyi durdurarak bazı şehirlerde sadece bir bayi atamasının rekabet kuralları ile çelişmediği belirtilmiştir. Ku rul, TKİ Ege Linyitleri Müessesi yle ilgili kararında2 ise hakim durumdaki ilgili müessesenin 160 bayilere değişik miktarlarda kömür tahsis etmesinin Kanun un 6. maddesinin ihlali olarak değerlendirilemeyeceğine karar vermiştir. Bu iki kararda yer verilen husu slar hakim durumdaki teşebbüs ile bayileri arasında çıkabilecek en büyük sorunların rekabet kuralları karşısındaki değerlendirmesine ışık tutması bakımından önemlidir. Şikayet dilekçesinde yer verilen hususlara ilişkin değerlendirmeler in Paşabahçe nin il gili pazarda hakim durumda olup olmadığı konusundan bağımsız olması , başka bir ifade ile Paşabahçe hakim durumda kabul edilse bile bunun iddialara ilişkin değerlendirmeleri değiştirme mesi nedeniyle hakim durum analizi 170 yapılmamıştır. Bu açıklamalardan sonr a şikayet başvuru sunda yer alan iddiaların 4054 sayılı Kanun karşısındaki değerlendirilmesine aşağıda yer verilmiştir. 1 19.10.2004 tarih, 04-66/949 -227 sayılı Kurul Kararı 2 03.03.2005 tarih, 05-12/137 -50 sayılı Kurul Kararı 05-65/928 -250 5 - Şikayetçinin market müşterilerine sağlanan vade avantajlarından yararlandırılmadığı Kendilerinden istenen bilgiler çerçevesinde Paşabah çe yetkilileri tarafından gönderilen açıklama yazılarında; şirketin 2000 yılı boyunca kesimlere göre 180 pazarlama, direkt satışlarını artırma, kesimlere göre dağıtım kanalı oluşturma yönünde yeniden yapılanma çalışmalarını tamamladığı, 2001 başından itibaren bir nevi yetkili satıcılık sistemi olan Seçilmiş Toptancı Müşteri uygulamasını başlattığı ve bu kategorideki toptancı müşterilerine yapacağı fiyatlandırma, prim ve teşvik usullerini duyurduğu ifade edilmektedir. Bu açıklamalara göre; pazardaki gelişmel er dikkate alınarak bu usuller zaman zaman revize edilmiş, 2003 yılında Yetkili Satıcılık başlığı altında toplanmıştır. Şikayetçi konumundaki firmanın da bu bağlamda 2001 yılından itibaren Seçilmiş 190 Müşteri olarak Paşabahçe yle çalıştığı; 2003 yılının Mart ayında ise şikayetçi firma ile ödemeler konusunda yaşanan ihtilaftan dolayı çalışmaya son verildiği belirtilmektedir. Ödemelerini ısrarlara rağmen yapmadığı ifade edilen firmanın borcunun, mevcut teminat mektubunun nakde çevrilmesiyle kısmen kapatıla rak, ticari ilişkinin sona erdirildiği ifade edilmektedir. Paşabahçe nin yukarıda özet olarak verilen dağıtım sistemi incelendiğinde, direkt dağıtım ve yetkili satıcılar halinde iki ayrı gruba ayrıldığı görülmektedir. Burada market müşterileri dire kt dağıtım grubunda yer alırken , şikayetçi firma gibi genel toptancıların yetkili satıcılar grubuna girdiği anlaşılmaktadır. Bu 200 doğrultuda, dağıtım sisteminin farklı kısımlarında yer almaları nedeni yle, market müşterileri ile şikayetçi firmaya sağlanan v ade avantajlarının farklılaşabileceği ve bu farklılığın bir ayrımcılık olarak sayılamayacağı sonucuna varılmaktadır . - Paşabahçe nin ihraç edilmek üzere alınan ürünlerinde bayilere farklı fiyatlar uygulaması neticesinde şikayetçinin yurtdışında pazar kaybet mesi ve alacaklarını tahsilde zorluk çekmesi Bu iddiada özetle, Paşabahçe nin şikayetçi aleyhine bayileri arasında yurt dışı satışlar açısından fiyat ayrımcılığı yaptığı belirt ilmektedir. İddianın kapsamı ihraç 210 amacıyla alınan ürünlere ilişkin dir. İhraca t söz konusu olduğunda Türkiye pazarının dışına çıkılmakta olup, sağlayıcı bayileri ile olan ilişkilerinde yurt dışı faaliyetleri açısından serbest durumdadır. - Paşabahçe nin teşvikiyle yatırım yapılması ancak Paşabahçe nin verdiği sözleri tutmaması Şikayet başvuru sunda; Ege Bölgesi'nde Paşabahçe'nin teşviki ile yatırım yapıldığı, bir yıl kadar sonra Paşabahçe yönetiminin değişmesi neticesinde, verilen sözlerin tutulmaması sonucu zarara uğrandığı ifade edilmektedir. Bu 220 05-65/928 -250 6 husus Paşabahçe ve şikayetçi arasın daki borç -alacak/hak -yükümlülük konularına ilişkin olu p, bu konudaki ihtilaflar rekabet kuralları ile ilgi li bulunmamaktadır. - Yapılan kampanyalardan bayinin stoğunda bulunan ürünlerin yararlandırılmaması Kampanyalarla ilgili koşul, hak ve yükümlülükler de Paşabahçe ile şikayetçi arasındaki ticari ilişkileri ilgilendir mekte olup, bu hususta çıkan ihtilafların 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilecek bir yönü bulunmamaktadı r. 230 Yukarıda yer verilen değerlendirmeler doğrultusunda, şikayet dilekçesi nde yer verilen iddiaların Paşabahçe ve şikayetçi arasındaki ticari ihtilaflara ilişkin olduğu, rekabet kurallarını ilgilendiren bir yönünün bulunmadığı, bu nedenle Paşabahçe hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılm ıştır. J. SONUÇ İlk İnceleme ve önaraştırmaya ait tüm raporlar, Danıştay ın iptal kararı, tüm dosya münderecatında yer alan bütün bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; şikayet dilekçesinde yer verilen iddialar ile ilg ili olarak Paşabahçe Cam Sanayi ve 240 Ticaret A.Ş. ha kkında 4054 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.