TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HAMDİ DEMİR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/36682) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/36682 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Muhammed Cemil KANDEM İR Başvurucular : Hamdi DEM İR ve diğerleri (bkz. ekli tablonun (C) sütunu) Başvurucular Vekili: bkz. ekli tablonun (F) sütunu I. BAŞVURUNUN
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HAMDİ DEMİR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/36682) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/36682 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Muhammed Cemil KANDEM İR Başvurucular : Hamdi DEM İR ve diğerleri (bkz. ekli tablonun (C) sütunu) Başvurucular Vekili: bkz. ekli tablonun (F) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, baro levhas ına yaz ılma işlemine ili şkin iptal davas ında hukuk kurallar ının öngörülemez biçimde yorumlanmas ı nedeniyle hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurulara ait ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra ba şvurular Komisyona sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tablonun (B) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının ayn ı tablonun (1) numaral ı sat ırında yer alan 2019/36682 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucular, baro levhas ına avukat olarak yaz ılma talebiyle ilgili barolara başvurmuştur. Başvurucular ın talebi, baro levhas ına kaydedilebilmek için aranan kanuni şartlar ın taşındığı gerekçesiyle Türkiye Barolar Birli ği (TBB) taraf ından kabul edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/36682 Karar Tarihi : 17/11/2021 27. Söz konusu kararlar, Adalet Bakanl ığı (Bakanl ık) taraf ından uygun bulunmayarak bir daha görü şülmek üzere TBB'ye gönderilmi ştir. 8. TBB Yönetim Kurulu, önceki kararlar ında ısrar ederek ba şvurucular ın baro levhas ına yaz ılmas ına karar vermi ştir. 9. Bakanl ık, başvurucular ın baro levhas ına yaz ılmalar ına ilişkin TBB karar ının kesinleşmesi üzerine Ankara İdare Mahkemelerinde (Mahkeme) TBB'ye kar şı iptal davalar ı açm ıştır. Başvurucular, daval ı TBB yan ında iptal davas ında müdahil olarak yer alm ıştır. 10. Mahkemeler farkl ı gerekçelerle dava konusu i şlemlerin iptaline karar vermi ştir. 11.İstinaf başvurular ı, Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi taraf ından kesin olmak üzere reddedilmi ştir. 12. Yarg ılama sürecinde nihai karar olan Bölge İdare Mahkemesi ilam ına ilişkin Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) evrak i şlem kütükleri ve bireysel ba şvuru tarihleri üzerinde yap ılan incelemede: - Başvurucu Hamdi Demir'in, ba şvuruya konu Ankara Bölge İdare Mahkemesi karar ını UYAP Vatanda ş Portali üzerinden 8/5/2019 günü saat 18.09.39'da okudu ğu ve 14/6/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulundu ğu, - Başvurucu İbrahim Semiz'in, ba şvuruya konu Ankara Bölge İdare Mahkemes i karar ını UYAP Vatanda ş Portali üzerinden 23/10/2019 günü saat 16.10.37'de okuduğu ve 11/12/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulundu ğu, - Başvurucu Ahmet Azmi Co şkun'un, ba şvuruya konu Ankara Bölge İdare Mahkemesi karar ını UYAP Vatanda ş Portali üzerinden 1/7/2020 günü saa t 13.09.44'te okudu ğu ve 5/8/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulundu ğu tespit edilmiştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 14. Başvuruculardan Hamdi Demir, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkân ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 15. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Başvurucular ın İddialar ı 16. Başvurucular; delillerin de ğerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının uygulanmas ında hata yap ılarak adil olmayan karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ve diğer anayasal haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2019/36682 Karar Tarihi : 17/11/2021 3C. Değerlendirme 17. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru usulü " kenar ba şlıklı 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollann ın tüketildi ği tarihten; ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. Hakl ı bir mazereti nedeniyle süresi içinde ba şvuramayan/ar, mazeretin kalkt ığı tarihten itibaren onbe ş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte ba şvurabilirler ... " 18. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) " Başvuru süresi ve mazeret " kena r başlıklı 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollann ın tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. " 19. Bireysel ba şvurunun ön şartlar ından biri de otuz günlük süre kural ıdır. Sürenin başvurunun her a şamas ında dikkate al ınmas ı gerekir ( Deniz Baykal, B. No: 2013/7521, 4/12/2013, 32). 20. Bireysel ba şvurunun süre ko şuluna bağlanmas ıyla hukuki istikrar ın sağlanmas ı hedeflenmektedir. Dolay ısıyla anayasal bir hak arama yolu olan bireysel ba şvurunun yap ılmas ı için belli sürelerin öngörülmesi hukuki istikrar ilkesinin bir gere ğidir ve bu süre -bireysel ba şvuru yap ılmas ını imkâns ız k ılacak ölçüde k ısa olmad ıkça- bireysel ba şvuru hakk ına ayk ırılık oluşturmaz ( Hüseyin A şkan, B. No: 2017/15649, 21/7/2020 21). 21. Bireysel ba şvurular ın 6216 say ılı Kanun'un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. An ılan düzenlemelerde ba şvuru yolu öngörülen durumlarda bireysel ba şvuru süresinin ba şlang ıcına ilişkin olarak başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten söz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir hususta ba şvuru yap ılamayaca ğı dikkate alınarak bu ibarenin nihai karar ın gerekçesinin ö ğrenildiği tarih olarak anla şılmas ı gerekir (A.C. ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, 25). 22. Bireysel ba şvuru süresinin i şlemeye ba şlamas ı yönünden nihai karar ın gerekçesinin tebli ği, öğrenme şekillerinden biridir (Mehmet Ali Kurtuldu , B. No: 2013/5504, 28/5/2014, 27). Ancak ö ğrenme, gerekçeli karar ın tebliği ile s ınırlı olarak gerçekle şmez; başka şekillerde de ö ğrenme söz konusu olabilir. Ba şvurucunun nihai karar ın gerekçesini dava dosyas ını incelemek suretiyle ö ğrenmesi mümkündür. Bu do ğrultuda dosyadan suret alınmas ı gibi hâllerde ba şvurucunun gerekçeli karar ı öğrendiği kabul edilebilir. Başvurucunun nihai karar ın gerekçesini öğrendiğini beyan etti ği tarih de bireysel ba şvuru süresinin ba şlang ıcı olarak ele al ınabilir (İlyas Türedi , B. No: 2013/1267, 13/6/2013, 21, 22). 23. Diğer yandan somut olay ın koşullar ında başvurucunun nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olmas ı gerektiğinin değerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, ba şvuru süresinin ba şlang ıcı için bu tarihi de esas alabilir ( Ögeday Ak ın, B. No: 2014/2345, 10/6/2015, 38). Başvuru Numaras ı: 2019/36682 Karar Tarihi : 17/11/2021 424. Bu ba ğlamda Anayasa Mahkemesi, henüz avukat ına tebliğ edilmemi ş olmakl a birlikte nihai karar olan gerekçeli Yarg ıtay ilam ının ilk derece mahkemesine ula ştığı, başvurucunun avukat ının ise bireysel ba şvuru formunda bu karardan haberdar olduklar ını belirttiği tarihten daha önce ilk derece mahkemesine söz konusu ilam ın tebliğe ç ıkar ılmas ı için kendisinin birden fazla talepte bulundu ğunun anla şıldığı bir bireysel ba şvuruda, ba şvuru süresinin avukat ın ilk yaz ılı talep tarihinden itibaren i şlemeye ba şlad ığını kabul etmi ştir. An ılan kararda Anayasa Mahkemesi, gerekçeli nihai karar ın ilk derece mahkemesine ulaştığından başvurucunun haberdar oldu ğu ve bu durumda UYAP Avukat Bilgi Sistemi'ni kulland ığı görülen ba şvurucu vekilinin nihai karar sonucunu ve gerekçesini kesin olarak öğrenme olana ğına sahip bulundu ğu konusunda şüphe olmad ığını ifade etmi ştir (Suat Bircan [GK], B. No: 2014/16800, 1/12/2016, 25-27). 25. UYAP, kullan ıcılar ın kendilerini ilgilendiren bilgi ve belgelere ihtiyaç duymalar ı hâlinde h ızlı ve kolay şekilde bu belgelere ula şabilmelerini sa ğlamaktad ır. Her türlü bilgi ve belge al ışverişi de UYAP üzerinden elektronik ortamda ve anl ık denebilecek kısa sürelerde gerçekle ştirilebilmektedir ( Hüseyin A şkan, 26). 26. UYAP kapsam ında vatanda şlar ın yarg ıya daha h ızlı erişmeleri, yarg ı hizmetlerinden en iyi şekilde yararlanmalar ı hedefiyle Bakanl ık taraf ından Vatandaş Portal Bilgi Sistemi geliştirilmiştir. Bu sistemin kullan ılmas ı ile vatanda şlar ülke genelindeki tü m adli ve idari yarg ı birimleri ile icra dairelerinde taraf ı olduklar ı dava ve takiplere interne t üzerinden eri şebilmektedirler. Türkiye Cumhuriyeti vatanda şlık numaras ı bulunan kimseler UYAP Vatanda ş Portal Bilgi Sistemi'ni kullanabilmektedir. Bu sisteme e-devlet vey a kendisine özgü internet adresi üzerinden e-devlet şifresiyle, mobil imza ya da elektronik imza ile erişim sağlanmaktad ır (Haticenur Uysal , B. No: 2018/27866, 20/10/2020 30). 27. Sisteme Türkiye Cumhuriyeti vatanda şlık numaras ı ve kişiye özgü belirlenen e-devlet şifresi ile giri ş yapanlar UYAP kapsam ında adli ve idari yarg ı birimlerinde görülmekte olan dava dosyalar ını ve evraklar ın içeriğini görebilmektedir. Sa ğlanan bu hizmetin sonucu olarak vatanda şlar nihai karar ın gerekçesine eri şmenin mümkün hâle geldi ği durumlarda bu sistemi kullanmak suretiyle nihai karar ın gerekçesini kesin olarak ö ğrenme imkân ını da elde etmektedirler ( Haticenur Uysal , 31). 28. Tüm bu i şlemler yap ılırken bilgi ve belgelerin son hâli, de ğişmez ve güvenli bir şekilde veri taban ında saklanmakta ve belgeler üzerinde yap ılan işlemler UYAP evrak i şlem kütüğünde kay ıt alt ına al ınmaktad ır. Evrak i şlem kütüğü, evrak üzerinde yap ılan işlemleri (doküman olu şturma, düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazd ırma gibi) kay ıt alt ına almaktad ır. Kay ıt alt ına al ınan evrak üzerindeki i şlemleri yapan şahs ın ad ı ve soyad ı, sıfat ı, birimi, yap ılan işlemin niteli ği, tarih ve saati sistemde saklanmaktad ır (Hüseyin A şkan, 28). 29. Başvurucular ın başvuruya konu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi kararlar ını UYAP Vatanda ş Portali üzerinden okuduklar ı tespit edilmi ş ve bunlara ilişkin ekran ç ıktılar ı alınarak dosyaya konulmu ştur (bkz. 12). Dolay ısıyla bu işlemi yapa n başvurucular ın işlem s ıras ında nihai karar ın sonucunu ö ğrenmesi beklenir. Bu durumda i şlem yap ılırken nihai karar ın sonucunun ö ğrenildiği kabul edilece ğinden bireysel ba şvuru süresinin bu tarihten itibaren ba şlatılmas ı gerekir. Ba şvurucular ın mazereti oldu ğuna ilişkin bir açıklamada bulunmad ığı da görülmektedir. 30. Somut olaylarda ba şvurucular ın Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi kararlar ını UYAP Vatanda ş Portali üzerinden okundu ğu tarihte bireysel ba şvuruya Başvuru Numaras ı: 2019/36682 Karar Tarihi : 17/11/2021 5ilişkin nihai karardan haberdar oldu ğu ve bu do ğrultuda bireysel ba şvuru süresinin i şlemeye başlad ığının kabul edilmesi gerekir. Nitekim ilgili usul kurallar ı uyar ınca sürenin münhas ıran tebliğden itibaren i şlemeye ba şlayacağının kabul edildi ği uygulamalar ın aksine bireysel başvuru yolunda ba şvuru süresi, ihlalin ö ğrenilmesi esas ına bağlanm ıştır (Mehmet Özcan , B. No: 2019/6266, 15/1/2020, 27). 31. Sonuç olarak bireysel ba şvuru konusu yarg ılama sürecine ili şkin nihai kararlardan haberdar oldu ğu anlaşılan başvurucular ın otuz günlük bireysel ba şvurusu süresinden sonra yapt ıklar ı bireysel ba şvurular ın süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvuruculardan Hamdi Demir'in adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Başvurular ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetlerine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucu Hamdi Demir'in yarg ılama giderlerini ödemekte n TAMAMEN MUAF TUTULMASINA, di ğer başvurucular ın yarg ılama giderlerinin üzerinde BIRAKILMASINA 17/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş