Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -1-85 (Muafiyet) Karar Sayısı : 04-66/948 -226 Karar Tarihi : 19.10.2004 10 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖR : Harun ULU C. BAŞVURUDA 20 BULUNAN : - Bizimgaz Tic. San. A.Ş. 19 Mayıs Cad. No: 4, Nova Baran Plaza K:20 Şişli / İstanbul D. TARAFLAR : - Biz
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -1-85 (Muafiyet) Karar Sayısı : 04-66/948 -226 Karar Tarihi : 19.10.2004 10 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖR : Harun ULU C. BAŞVURUDA 20 BULUNAN : - Bizimgaz Tic. San. A.Ş. 19 Mayıs Cad. No: 4, Nova Baran Plaza K:20 Şişli / İstanbul D. TARAFLAR : - Bizimgaz Tic. San. A.Ş. ile bayileri E. DOSYA KONUSU: Bizimgaz Tic. San. A.Ş. nin sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) dağıtım pazarındaki Bayilik Anlaşmaları için muafiyet talebi . F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.8.2004 t arih, 4411 sayı ile giren 30 başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin ilgili hükümleri uyarın ca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 12.10.2004 tarih, 2004 -1-85/MM -04-HU sayılı Muafiyet Raporu, 14.10.2004 tarih, REK.0.05.00.00/194 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-66 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda; Bizimgaz Tic. San. A.Ş. (Bizimgaz) nin Tüpgaz Bayilik Sözleşmesi, LPG İle Çalışan Karayolu Taşıtları İçin İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi ve Dökme LPG Sözleşmeleri nin 40 2003/3 sayılı Tebliğ ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İ lişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceği ifade edilmektedir. H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME Bizimgaz, Tüpraş Rafinerisi'nden satın aldığı veya ithal ettiği LPG yi bayileri vasıtasıyla çeşitli tüketici gruplarına ulaştırm aktadır. Bu çerçevede şirket, LPG dağıtımına yönelik olarak üç çeşit sözleşme imzalamaktadır: 04-66/948 -226 2 1. Tüpgaz Sözleşmeleri: LPG nin 2, 12, 24, 45 kg. lık tüpler içinde ev ve işyerlerine sunulmasına yönelik olarak imzalanan bayilik sözleşmeleri. 50 2. Otogaz Sözleşmeler i: Otomobillerde yakıt olarak kullanılmak üzere LPG satışı yapan otogaz istasyonları ile yapılan bayilik sözleşmeleri. 3. Dökmegaz Sözleşmeleri: Büyük miktarda LPG kullanan işletmelerle imzalanan sözleşmeler. Bizimgaz ın başvusunda yer alan bu üç sözleşme türü ile ilgili değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir. 60 H.1. Tüpgaz Sözleşmesi Bizimgaz, tüpgaz bayileriyle Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Tüplü Bayiliği Anlaşması ve Genel Şartnamesi (Tüpgaz Sözleşmesi) başlıklı bir sözleşme yapmıştır. 29 m addeden oluşan Tüpgaz Sözleşmesi nin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesindeki değerlendirmesine aşağıda yer verilmiştir. - Bölge - Müşteri Kısıtlaması 70 Tüpgaz Sözleşmesi nin 1. maddesinde, anlaşmanın konusu Bizimgaz ın marka, işaret ve ren gini taşıyan kaplarda satışa sunulan LPG nin tüketiciye satılması ve bununla ilgili hizmetlerinin yapılması olarak belirlenmiştir. Sözleşmenin 4. maddesinde, başka bayi ve bayiliklerin açılmasının Bizimgaz ın yetkisinde olduğu, bayinin buna muhalefet ede meyeceği, Bizimgaz ın dilediği müşteriyi re'sen abone kaydedebileceği ve bu aboneye LPG ve emtia satışı yapabileceği, Bizimgaz ın bayiden bu aboneye LPG ikmalinde bulunmasını talep ettiğinde, bayinin bu hizmeti vermekle mükellef 80 olduğu hususlarına yer veri lmiştir. Tüpgaz Sözleşmesi nin geneline bakıldığında, bayinin faaliyet göstereceği herhangi bir münhasır bölge tanımı yapılmadığı görülmektedir. Sözleşme nin 4. maddesi uyarınca başka bayilikler verilebileceği de dikkate alındığında Tüpgaz Sözleşmesi n in münhasırlık taşımayan bir sözleşme niteliğinde olduğu görülmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ in 4. maddesinde; sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri 90 grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması na yönelik hükümlerin ilgili sözleşmeyi Tebliğ kapsamı dışına çıkarmayacağına yer verilmiştir. Bildirilen Tüpgaz Sözleşmesi nin münhasırlık taşımadığı dikkate alındığında bayilere yönelik bölge ve müşteri sınırlaması getirilemeyeceği açıktır. Tüpgaz Sözleşmesi nde bayilere yönelik bölge sınırlaması getirilmemekle birlikte, Sözleşme nin 4. maddesinde bayinin diğer LPG dağıtım firmalarının bayilerine hiçbir surette LPG satışı yapamayacağı, ayrıca, Bizimgaz ın yazılı 04-66/948 -226 3 izni olmadan diğer Bizimgaz b ayilerine de LPG satışı yapamayacağı belirtilmektedir. Bu hüküm, münhasır olmayan bir sözleşmede bayiye getirilen 100 bir müşteri kısıtlaması olup, bu bakımdan ilgili sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ e aykırılık taşımaktadır. Ancak, Petrol İşleri Genel Müdürlüğ ü nün (PİGM) çıkardığı Akaryakıt ve Sıvılaştırılmış Petrol Gazı Dağıtım ve Pazarlama Şirketlerinin Kurulmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kararların Uygulanmasına Dair 2003/1 sayılı Tebliğ in; - 2. maddesinde, LPG dağıtım ve pazarlama şirketlerinin diğer LPG dağıtım ve pazarlama şirketlerinin bayilerine ve anlaşmalı müşterilerine doğrudan 110 veya dolaylı olarak LPG satışı yapamayacağı, - 3. maddesinde bayilerin bağlı bulundukları dağıtım ve pazarlama şirketlerinin bayilerine ve diğer dağıtım ve pazarl ama şirketi bayilerine LPG satışı yapamayacağı belirtilmiştir. Bu bakımdan, Tüpgaz Sözleşmesi ndeki müşteri kısıtlamasının PİGM in 2003/1 sayılı Tebliği nin 3. maddesi doğrultusunda yapılmış bir düzenleme 120 olduğu ve ilgili teşebbüslerin bu konuda bağımsı z karar alabilme özgürlüğünün olmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, Tüpgaz Sözleşmesi nin 4. maddesinde yer verilen kısıtlamanın yürürlükteki mevzuat doğrultusunda olduğu, bu konunun 4054 sayılı Kanun ve ilgili Tebliğ kapsamı dışında kaldığı sonucuna varıl mıştır. - Fiyata İlişkin Madde Tüpgaz Sözleşmesi nin 1. maddesinde bayinin, Bizimgaz ın Valiliklere bildirdiği azami perakende satış fiyatlarının üstünde satış yapmamakla 130 yükümlü olduğu, bu fiyatın altında bir fiyatla satış yapmasının kendi yetki ve sorumluluğunda olduğu belirtilmiştir. Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı nda LPG satışında uygulanacak tavan fiyatların belirlenmesine yönelik düzenlemelere yer verilmiştir. Söz konusu Karar ın 10. maddesinde, tavan fiyata göre tespit edilen petrol ürünlerinin mahalli perakende azami satış fiyatlarının aynı gün PİGM'ye, Valiliklere ve en az üç büyük ilin fiyatlarının görsel ve yazılı basına bildirileceği, bayilerin de azami satış fiyatlarının altında bir fiyatla satış yapabileceği belirtilmiştir. 140 Tüpgaz Sözleşmesi nin 1. maddesindeki bu hüküm, ilgili mevzuat doğrultusunda düzenlenmiş olup, tavan fiyatların altında satış yapılmasının önünde bir engel olmadığı için 4054 sayılı Kanun ve ilgil i Tebliğ hükümleri çerçevesinde olumsuz bir durum yaratmamaktadır. - Rekabet Etme Yasağına ve Sözleşmenin Süresine İlişkin Hükümler 04-66/948 -226 4 Tüpgaz Sözleşmesi nin 2. maddesinde, bayinin Sözleşme nin devamı süresince rekabet yasağına tabi olduğu, bu nedenle Sözleş me nin devamı 150 süresince başka LPG dağıtım şirketinin bayiliğini, tali bayiliğini veya yetkili satıcılığını başka adreste olsa dahi yapamayacağı, kurulmuş veya kurulacak bu nitelikteki şirketlere ortak olamayacağı yönünde düzenleme getirilmiştir. Aynı madde de, bayi eğer bir şirket ise şirketi temsil hakkı olan veya şirkette kararlara katılan ortakların da rekabet yasağına tabi olduğu belirtilmektedir. 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesinde, bayiye belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilemeyeceğine yer verilmiştir. Rekabet yasağının süresini tespit edebilmek için sözleşmenin geçerlilik süresinin incelenmesi gerekmektedir. 160 9.7.2004 tarihinde imzalanan Tüpgaz Sözleşmesi nin süre ile ilgili 2 5. maddesinde Sözleşme nin tanzim tarihinden itibaren 5 yıl geçerli olacağı belirtilmiştir. Bu doğrultuda, bayiye getirilen ve sözleşme süresine bağlanan rekabet yasağının 5 yılı aşmadığı görülmektedir. Bu doğrultuda, 4054 sayılı Kanun bakımından önem taş ıyan maddelerine yukarıda yer verilen Bizimgaz ın Tüpgaz Sözleşmesi nin 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceği kanaatine varılmıştır. 170 H.2. Otogaz Sözleşmesi Bizimgaz ın başvurusuna konu olan diğer b ir sözleşme örneği de LPG İle Çalışan Karayolu Taşıtları İçin İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi (Otogaz Sözleşmesi) dir. Bu sözleşme hükümlerinin değerlendirmesine aşağıda yer verilmiştir. - Müşteri kısıtlaması 180 Otogaz Sözleşmesi nin 1. maddesine göre , sözleşmenin konusu Bizimgaz tarafından tankerlerle sevk edilen LPG nin teslimi, stoklanması, muhafaza edilmesi, TSE standartlarına göre LPG ile çalışabilir hale dönüştürülmüş veya bu şekilde imal edilmiş motorlu kara taşıtlarına LPG doldurulması işini gö recek otogaz ikmal istasyonu kurulması ve işletilmesi ile ilgili esaslardır. Sözleşme nin 4. maddesinde, bayinin tüplere dolum yapmayacağı, Bizimgaz tarafından teslim edilecek LPG yi hiç bir şekilde toptan veya başka amaçlar için satamayacağı ve naklettir emeyeceği, başka firmalardan LPG alamayacağı hükmü yer almaktadır. Bu hüküm bayiye müşteri kısıtlaması 190 getiriyor ve sözleşmeyi 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamına çıkarıyor olsa da Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile PİGM in 2002/1 sayılı Tebliği nin 6. maddesi doğrultusunda yapılmış olması nedeniyle bu husus 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışında kalmaktadır. - Satış Fiyatına İlişkin Hüküm 04-66/948 -226 5 Otogaz Sözleşmesi nin 26. maddesinde, bayinin Bizi mgaz veya yetkili makamlarca saptanan azami satış fiyatlarının üzerinde fiyatlarla LPG satışı 200 yapamayacağı belirtilmektedir. Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca petrol ürünleri ve LPG fiyatlarının azami satış fiyatları İtalya limanlarında oluşan fiyatlar dikkate alınarak belirlenmektedir. Bu Kararname ile ilgili ürünlerin rafineri ve ithalatçı satış fiyatları ile dağıtım şirketleri ve istasyonların dağıtım payları da belirlenmişt ir. Bu bakımdan, mevcut durumda LPG satış fiyatları için bir üst limit belirlenmiştir. 210 Öte yandan, 2002/2 sayılı Tebliğ in 4(a) maddesinde; taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşul uyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi nin mümkün olduğu belirtilmiştir. Bu bakımdan söz konusu maddede Bizimgaz ın bayinin azami satış fiyatlarını belirlemesinin önünde bir engel olmadığı kanaatine varılmışt ır. - Rekabet Etme Yasağı ve Sözleşmenin Süresi Otogaz Sözleşmesi nin 2. maddesinde rekabet etme yasağı düzenlenmiştir. 220 Bu maddede; Bayi aynı istasyonda başka bir şirketin otogaz bayiliğini alamaz, bununla ilgili faaliyette bulunamaz şeklinde bir hüküm getirilmiştir. Sözleşme nin süreyi belirleyen 31. maddesi uyarınca; Sözleşme, imzalandığı 1.3.2004 tarihi itibarı ile yürürlüğe girecek ve bayinin ilk gaz aldığı tarih itibarıyla 5 yıl süreyle geçerli olacak, taraflar Sözleşme nin sona ermesinden 4 ay ö nce bir araya gelerek Sözleşme nin yenilenmesi veya sona erdirilmesi hususunda mutabakata varacaklar, eğer Sözleşme nin yenilenmesine karar verilmiş ise sona erecek Sözleşme nin hitam tarihinden başlamak üzere yeni bir sözleşme imzalayacaklardır. 230 Otogaz Sözleşmesi nin 31. maddesinden Sözleşme'nin süresinin 5 yıl ile sınırlı olduğu ve otomatik olarak bu sürenin uzamasına imkan tanınmadığı görülmekte olup, bununla bayiye getirilen rekabet yasağı da ortadan kalkacaktır. Bu bakımdan Sözleşme'de yer verilen re kabet etme yasağının 2002/2 sayılı Tebliğ de öngörülen sınır içerisinde belirlendiği görülmektedir. Sözleşme de, yukarıda yer verilen hükümler dışında rekabet kuralları ile doğrudan ilgili bir hüküm bulunmamaktadır. 240 Bu doğrultuda, Bizimgaz ın Otogaz Sözl eşmesi nin kapsam, fiyat, rekabet yasağı ve süreye ilişkin hükümleri bakımından 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı sonucuna ulaşılmıştır. 04-66/948 -226 6 H.3. Dökme LPG Sözleşmesi 250 Bizimgaz ın, müşteriye te slim edeceği LPG nin depolanacağı tesislerin (ikmal yapılacak tesis) mülkiyeti veya kullanım haklarına göre farklılıklar içeren 4 çeşit dökme LPG sözleşmesi bulunmakta olup, bunlara aşağıda ver verilmiştir: - Dökme LPG Teslim Sözleşmesi: İkmalin yapılaca ğı tesisin müşteriye ait olması halinde imzalanan, - Dökme LPG İkmal ve Kiralık Tesis Teslim Sözleşmesi: İkmalin yapılacağı tesisin Bizimgaz a ait olup, müşteriye kiralanması halinde imzalanan, 260 - Dökme LPG İkmal ve Depozitolu Teslim Sözleşmesi: İkmalin y apılacağı tesisin Bizimgaz a ait olup, müşteriye depozito karşılığı verilmesi halinde imzalanan, - Dökme LPG İkmal ve Ariyet Tesis Teslim Sözleşmesi: İkmalin yapılacağı tesisin Bizimgaz a ait olup müşteriye ariyet olarak verilmesi halinde imzalanan sözle şmelerdir. Yukarıda yer verilen sözleşmelerde sadece ikmal yapılacak tesisin mülkiyetine ilişkin hükümler bakımından farklılık bulunmakta olup, diğer hükümler aynıdır. 270 Bu nedenle Bizimgaz ın dökme LPG ye ilişkin tüm sözleşmelerinin Dökme LPG Sözleşmesi ismi altında bir sözleşme olarak değerlendirilmesi yerinde olacaktır. Bu çerçevede Dökme LPG Sözleşmesi nin değerlendirilmesine aşağıda yer verilmiştir. - Rekabet Etme Yasağı ve Sözleşmenin Süresi Dökme LPG Sözleşmesi nin 6.2. maddesinde müşterinin işlet mesinin ihtiyacı olan tüm dökme LPG yi Bizimgaz dan tedarik edeceği, 12. maddesinde ise müşterinin ihtiyacı olan dökme LPG yi başka bir şahıs veya şirketten 280 alamayacağı belirtilmiştir. Sözleşme nin süreyi belirleyen 14. maddesi uyarınca; Sözleşme, imzalan dığı 5.4.2004 tarihi itibarı ile yürürlüğe girecek ve müşterinin ilk gaz aldığı tarih itibarıyla 5 yıl süreyle geçerli olacak, taraflar Sözleşme'nin sona ermesinden 4 ay önce bir araya gelerek Sözleşme nin yenilenmesi veya sona erdirilmesi hususunda mutaba kata varacaklar, eğer Sözleşme nin yenilenmesine karar verilmiş ise sona erecek Sözleşme nin hitam tarihinden başlamak üzere yeni bir sözleşme imzalayacaklardır. 290 Dökme LPG Sözleşmesi nin 14. maddesinden Sözleşme nin süresinin 5 yıl ile sınırlı olduğu ve otomatik olarak bu sürenin uzamasına imkan tanınmadığı görülmekte olup, bununla müşteriye getirilen rekabet yasağı da ortadan kalkacaktır. Bu bakımdan Sözleşme de yer verilen rekabet etme yasağının 2002/2 sayılı Tebliğ de öngörülen sınır içerisinde belirle ndiği görülmektedir. Sözleşme de, yukarıda yer verilen hükümler dışında rekabet kuralları ile doğrudan ilgili bir hüküm bulunmamaktadır. 04-66/948 -226 7 I. SONUÇ 300 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Bizimgaz Tic. San. A.Ş. nin "Tüpgaz Bayilik Sözleşmesi " ve "LPG ile Çalışan Karayolu Taşıtları İçin İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi"nde bayilere getirilen müşteri kısıtlamalarının 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ne aykırı olduğuna, ancak LPG sektörüne ait mevzuattan kaynaklanması nedeniyle ilgili hükümlerin 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceğine, bu doğrultuda Bizimgaz Tic. San. A.Ş. nin "Tüpgaz Bayilik Sözleşmesi", "LPG ile Çalışan Karayolu Taşıtları İçin İkmal İstasyonu Bayili ği Sözleşmesi" ve "Dökme LPG 310 Sözleşmeleri"nin 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir 04-66/948 -226 8 Rekabet Kurulu nun 19.10. 2004 Gün ve 04 -66/948 -226 Sayılı Karar ına KARŞI OY GEREKÇESİ Bizimgaz adlı teşebbüsün başlıkta anılan Karar a konu olan sözleşmelerinden ilgili raportör incelemesinde ve buna bağlı olarak Karar'da yanlış biçimde "Bayilik Sözleşmesi" olarak anılan Sıvı laştırılmış Petrol Gazları (LPG) Tüplü Bayiliği Anlaşması ve Genel Şartnamesi ile LPG ile Çalışan Karayolu Taşıtları için İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi nde bayilere getirilen müşteri kısıtlamalarının 2003/3 Sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ne aykırı olduğuna Kurul'ca hükmedildikten sonra bu anlaşmalardaki hükümlerin Petrol İşleri Genel Müdürlüğü nün 2003/1 sayılı Tebliği doğrultusunda düzenlendiği, dolayısıyla 4054 sayılı kanun ve bu konudaki Rekabet Kurulu Tebliği nin kapsamı dışında kaldığına, anılan PİGM Tebliği hakkında (örneğin bu Tebliğ in yetkisini veren yasada böyle bir düzenlemeye dayanak bulunup bulunmadığı konusunda) yeterli bilgi sahibi olunmaksızın acele ile karar verilmesi; öteyan dan sözü edilen Karar ın konusu olan ve yukarıda sayılan anlaşmaların yasa kapsamı dışında kaldığı belirlendiği halde bunların, varlığı sabit olan ve ihlal oluşturan anlaşmaların belli niteliklere sahip olmaları halinde 4054 sayılı Yasa nın 5.maddesinde be lirlenen şartları (yani rekabeti aşırı derecede tahrip etmeksizin toplum ve ekonomi açısından yarar sağlar olmak gibi bir özelliği) taşıdıkları ön kabulü ile bu anlaşmalara Yasa'nın 4.maddesinde belirtilen yasaklardan ve bunların getireceği olası yaptırıml ardan bağışıklıgın otomatik olarak tanınması (bir başka deyişle, Yasa'ya ve hukuka aykırılığına göz yumulması ) demek olan grup muafiyetinden yararlandıkları yolunda bir ifadeye Karar'da yer verilmesi yanlış olmuştur kanısındayım. Bu nedenlerle başlıkta a nılan Karar a karşı oy kullandım.. Mu rat GENCER Kuru l Üyesi