Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -3-71 (Devralma) Karar Sayısı : 05-39/519 -127 Karar Tarihi : 13.6.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B.RAPORTÖRLER: Bülent GÖKDEMİR, Osman Tan ÇATALCALI C. BİLDİRİMDE BULUNAN : PAI Partners S.A.S. ve Financiere Star 1, S.A. Temsilcisi: Av. G önenç GÜRKAYNAK ve 20 A
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -3-71 (Devralma) Karar Sayısı : 05-39/519 -127 Karar Tarihi : 13.6.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B.RAPORTÖRLER: Bülent GÖKDEMİR, Osman Tan ÇATALCALI C. BİLDİRİMDE BULUNAN : PAI Partners S.A.S. ve Financiere Star 1, S.A. Temsilcisi: Av. G önenç GÜRKAYNAK ve 20 Av. Zümrüt ESİN Çitlenbik Sok. No:12 Yıldız Mah. Beşiktaş 34349 İstanbul D. TARAFLAR : PAI Partners S.A.S. 43, avenue de L Opera 7500 2 Paris FRANSA Financiere Star 1, S.A. 5 rue Guillaume Kroll L -1882 LÜKSEMBURG Chr. Hansen Holding A/S 30 Boge Alle 10 -12 2970 Horsholm DANİMARKA E. DOSYA KONUSU: PAI Partners S.A.S. nin kontrolündeki Financiére Star 1, S.A. şirketinin Chr. Hansen Holding A/S nin sahip olduğu gıda muhteviyatı işlerini devralması işlemine izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.5.2005 tarih ve 3573 sayı ile intikal eden bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in ilgili hükümleri uyarınca 40 yapılan inceleme sonucu düzenlenen 8.6.2005 tarih ve 2005 -3-71/Öİ -05-B.G. sayılı Birleşme/Devralma raporu, 9.6 .2005 tarih ve REK.0.07.00.00 -120/108 sayılı Başkanlık Önergesi ile 05 -39 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; PAI Partners S.A.S. nin kontrolündeki Financiére Star 1, S.A. şirketinin Chr. Hansen Holding A/S nin sahip olduğu gıda muhteviyatı işlerini devralma işlemine izin verilmesinin yerinde olacağı, 50 05-39/519 -127 2 ifade edilmektedir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pazar H.1.1. İlgili Ürün Pazarı 60 Chr. Hansen Holding A/S nin (Hansen Hol ding) faaliyet gösterdiği gıda endüstrisi kolları gen el olarak enzimler , fermentasyon kültürleri , boya (renklendirici) muhteviyatı ve lezzetlendirici muhteviyatı pazarlarıdır. Daha ayrıntılı bir pazar tanımı yapmak gerekirse Hansen Holding in faaliyet gösterdiği pazarlar gıda üretiminde kullanılan enzimler , gıda üretiminde kullanılan kültürler , gıda ürünlerinde kullanılan boya (renklendirici) muhteviyatı ve gıda üretiminde kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı pazarlarıdır. Gıda üretiminde kullan ılan enzimler çok çeşitli gıda ürünlerinde farklı amaçlar 70 için kullanılabilmektedirler. Örneğin unlu mamuller ve fırında pişirilmiş gıdalarda hamurun kabarması için kullanılan bu tür enzimler, meyve suyu üretiminde, hem meyve suyunun konsantre hale gelmesi için, hem de uzun süre bozulmaması için kullanılmaktadır. Ayrıca şarap ve bira üretiminde ve nişasta ve şeker ürünlerinin üretiminde de enzimlerden faydalanılmaktadır. Kültürler en önemli parçalarını laktik ve bakterilerin oluşturduğu çeşitli mikro organizmalardır. Gıda ürünlerinde kullanılan kültürler peynir, yoğurt ve diğer fermante süt ürünlerinin üretiminde ve özel süt ürünlerinin geliştirilmesi için kullanılmaktadır. Ancak süt ürünlerinin üretiminde kullanılan kültürler ikiye 80 ayrılmaktadır. Bunlar k onsantre olmayan kültürler ve yüksek derecede konsantre olan kültürlerdir. Konsantre olmayan kültürler müşteriler tarafından işleme tâbi tutulduktan sonra, yüksek derecede konsantre olan kültürler müşteriler tarafından herhangi bir şekilde işleme tâbi tutu lmadan kullanılmaktadırlar. Gıda üretiminde kullanılan kültürlerin diğer kullanım alanları ise şarap yapımı ve işleme tâbi tutulmuş sosis ve et ürünleridir. Gıda ürünlerinin tüketiciye çekici görünmesi, ürünün işlenmesi sırasında kaybedilen renginin tek rar kazanılması ve ürünlerin doğal renginin pekiştirilmesi için boya (renklendirici) ürünleri kullanılmaktadır. Gıda 90 üretiminde kullanılan boya (renklendirici) muhteviyatı nın dört ana çeşidi bulunmaktadır. Bunlar; doğal boyalar (karamel rengi hariç), karam el rengi boyalar (özellikle kola, viski ve konyak gibi içecekler), doğal olarak özdeş boyalar (beta karoten) ve sentetik boyalardır. Bütün bu çeşitler birbirlerinin yerine kullanılabilmektedir. Ancak, özellikle son yıllarda, doğal boyalara (renklendiricile re) olan talep, tüketicilerin daha fazla duyarlılık göstermesi nedeniyle, artmaktadır. Söz konusu devralma işleminde devralınan taraf olan Hansen Holding in gıda muhteviyatı işi ağırlıklı olarak doğal boyalardır. 05-39/519 -127 3Lezzetlendirici ürünler, üretilen ürünler in tüketicilere daha fazla hitap etmesi 100 için ürünlere eklenilen çeşitli kimyasallar, bileşimler veya çeşitli muhteviyatlardır. Chr. Hansen şirketinin faaliyet gösterdiği gıda ürünlerinde kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı doğal lezzet vericiler, bahara tlar, özler/oleoresinler ve işlevsel muhteviyatlardan (yapısal/dokusal unsurlar) müteşekkildir. Bu bağlamda, söz konusu devralma işlemi için ilgili ürün pazarları ayrı ayrı gıda üretiminde kullanılan enzimler , gıda üretiminde kullanılan kültürler , gıda ürünlerinde kullanılan boya (renklendirici) muhteviyatı ve gıda üretiminde kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı olarak belirlenmiştir. 110 H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Dosya konusu ürünler bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, da ğıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği gözönüne alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. H.2. Taraflar 120 H.2.1. Chr. Hansen Holding A/S (Hansen Holding) Hansen Holding, Danima rka da faaliyet gösteren ve hisseleri Kopenhag Borsası nda işlem gören bir teşebbüstür. Hansen Holding e bağlı iki ana şirket bulunmaktadır. Bunlar Chr. Hansen ve ALK -Abello dur. Chr. Hansen şirketi gıda muhteviyatı işinde, ALK -Abello şirketi ise alerji aş ıları işinde faaliyet göstermektedir. Bildirim konusu devralma işlemi sonucunda Hansen Holding in bünyesinde faaliyet gösteren Chr. Hansen in PAI tarafından devralınması planlanmaktadır. 130 Hansen Holding in 2004 yılında dünya çapındaki faaliyetlerinden eld e ettiği gelir yaklaşık olarak 1,752,762,800 YTL (1,003.3 milyon Euro) dir. Şirketin Türkiye deki faaliyetlerinden elde ettiği toplam ciro ( ) YTL ( Euro) seviyesindedir. Hansen Holding in hissedarlık yapısı Tablo 1 de verilmektedir. Tablo 1: Hanse n Holding in Hissedarlık yapısı Hansen Holdi ng in Hissedarlar Hisse Oranları Oy Oranlar LFI A/S %35 %64 En Büyük 9 Kurumsal Yatırımcı1 %26 %14 Diğer %39 %22 Hansen Holding in yönetim kurulu üyeleri; Jorgen Worning (Bşk.), Nils Axelsen (Bşk. Yrd.), Pet er Foss, Susanne Gron, Niels Johansen , Svend 140 Laulund, Anne Birgitte Lundholt ve Carsten Lonfeldt'den oluşmaktadır. 1 En büyük 9 kurumsal yatırımcının arasında en büyük iki yatırımcı LD Pensions, Kopenhag, Danimarka (Sermayenin %10.1 i) ve Danish Labour Market Supplementary Pension Fund, Hillerod, Danima rka (Sermayenin %10 u) dır. 05-39/519 -127 4 H.2.2. Crh. Hansen Holding A/S nin Gıda Muhteviyatı İşi (Crh. Hansen) Crh. Hansen in 2004 yılında dünya çapındaki faaliyetlerinden elde ettiği gelir yaklaşık olarak ( ) YTL ( ) milyon Euro) dir. Şirketin yönetim kurulu üyeleri; Peter Olesen, Leif Norgaard, Lars V. Frederiksen, Erik Sorensen ve Hans Thorkilgaard dır. Chr. Hansen, Türkiye de 4 ayrı pazarda faaliyet göstermektedir. B u pazarlar gıda üretiminde kullanılan enzimler, gıda 150 üretiminde kullanılan kültürler, gıda üretiminde kullanılan boya (renklendirici) muhteviyatı ve gıda üretiminde kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı pazarlarıdır. Anılan pazarlardan 2004 yılında elde e dilen yaklaşık ciro rakamları sırasıyla; ( ) YTL ( milyon Euro), ( ) YTL ( Euro), ( ) YTL ( milyon Euro) ve ( ..) YTL ( Euro) dir. Söz konusu devralma işlemi yurtdışında yerleşik iki teşebbüs arasında gerçekleşmekle birlikte, Tür kiye pazarı, anılan işlem sonucunda Chr. Hansen in %50 hissesine sahip olduğu Peyma Chr. Hansen Peynir Mayası 160 San. ve Tic. A.Ş. nin kontrol değişikliğine uğraması nedeniyle etkilenmektedir. Bir başka ifadeyle, söz konusu devralma işlemi sonucunda Türkiye d e faaliyet gösteren Hansen Holding in Chr. Hansen iş koluna bağlı Peyma Chr. Hansen Peynir Mayası San. ve Tic. A.Ş. nin %50 hissesi, devralan taraf Financiére e geçecektir. Peynir Mayası San. ve Tic. A.Ş. nin diğer hissedarları; Tuna Rividi (%2.5), İsak Ha let (%4), Sabina Rividi (%5), Liya Mitrani (%8), Samil Morayim (%8), Semih Rividi (%10) ve Aydin Çiprut (%12,5) tur. Chr. Hansen in Türkiye ye doğrudan bir satışı bulunmamaktadır. Bu bakımdan Chr. Hansen in Türkiye deki faaliyetlerinden elde ettiği cironu n tamamı Peyma Chr. Hansen Peynir Mayası San. ve Tic. A.Ş. nin faaliyetleri üzerinden 170 gerçekleşmektedir. H.2.3. PAI Partners S.A.S. (PAI) ve Financiére Star 1, S.A. PAI şirketi Avrupa da faaliyet gösteren bir risk sermayesi (venture capital) şirketidir. Bu bağlamda şirketin faaliyet stratejisi çok çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerin çoğunluk hisselerini satın almak üzerine kurulmuştur. PAI şirketinin %100 hissesi Financiére PAI S.A.S. şirketinin kontrolünde bulunmaktadır. Financiére PAI S .A.S. şirketinin %51 ine 11 gerçek kişi 180 sahiptir. Bu kişiler Amaury de Seze, Dominique Mégret, Jean -Marie Fabre, Bertrand Meunier, André -Joel Motte, Hamish Mackenzie, Lise Nobre, Michel Paris, Ziad Joseph Sarkis, Frédéric Stévenin ve Raffaele Vitale dir. G eri kalan %49 pay ise BNP Paribas şirketine ait olmakla birlikte, anılan hisseler BNP Paribas şirketine herhangi bir kontrol veya belirleyici bir etki sağlama yetkisi vermemektedir. PAI nin herhangi bir yönetim kurulu üyesi mevcut olmamakla birlikte şirket in tek temsilcisi başkanlık görevini yürüten Amaury de Seze dir. Söz konusu devralma işleminde doğrudan devralan taraf olan Financiére şirketi ise PAI şirketi tarafından %100 hissesine sahip olunmak suretiyle kontrol edilmektedir. 190 05-39/519 -127 5PAI nin 2004 yılında dü nya çapındaki faaliyetlerinden elde ettiği toplam ciro yaklaşık olarak ( ) YTL ( milyar Euro) seviyesindedir. Şirketin ortağı olduğu ve Türkiye de faaliyet gösteren şirketlerden elde ettiği toplam ciro ise yaklaşık olarak ( ) YTL ( milyon Euro) dir. Anılan ciro rakamı PAI ın kontrolünde bulunan; Carreman ( milyon Euro), Vivarte ( .. milyon Euro), Provimi ( milyon Euro) ve Gerflor ( .. milyon Euro) teşebbüsleri tarafından gerçekleştirilmiştir. H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 200 Bildirime konu işlem Hansen Holding in bir iş kolu olan Chr. Hansen in Financiére şirketi tarafından devralınmasıdır. Böylelikle Chr. Hansen in kontrolü PAI şirketine geçecektir. Bu bağlamda söz konusu işlem 1997/1 sayılı Tebliğ in 2. maddesinin (b) bendi ç erçevesinde değerlendirilebilecek bir birleşme/devralma işlemidir. Chr. Hansen in 2004 yılında gıda üretiminde kullanılan enzimler pazarından elde ettiği net satışlar yaklaşık olarak ( ) YTL ( .) milyon Euro) dir. Gıda üretiminde kullanılan enzimler pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin 210 pazar paylarına Tablo 2 de yer verilmiştir. Tablo 2: Gıda üretiminde kullanılan enzimler pazarındaki teşebbüsler ve pazar payları Chr. Hansen in 2004 yılında gıda üretiminde kullanılan kültürler pazarından 220 elde ettiği net satışlar yaklaşık olarak ( ) YTL ( milyon Euro) dir. Gıda üretiminde kullanılan kültürler pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına Tablo 3 te yer verilmiştir. Tablo 3: Gıda üretiminde kullanılan kültürler pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar payları Şirketler Pazar Payları Chr. Hansen %( .) Danisco %( .) DSM %( .) Diğerleri %( .) Chr. Hansen in 2004 yılında gıda ürün lerinde kullanılan boya (renklendirici) muhteviyatı pazarından elde ettiği net satışlar yaklaşık olarak ( ) YTL ( milyon Euro) dir. Gıda ürünlerinde kullanılan boya (renklendirici) 230 muhteviyatı pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına Tablo 4 te yer verilmiştir. Şirketler Pazar Payları Chr. Hansen %( .) DSM %( .) Mayasan %( .) Diğerleri %( .) 05-39/519 -127 6Tablo 4: Gıda üretiminde kullanılan boya (renklendirici) muhteviyatı pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar payları Şirketler Pazar Payları Chr. Hansen %( .) Sensient %( .) Overseal %( .) Diana Vegetal %( .) Roche %( .) BASF %( .) Roha %( .) Neelikon %( .) Diğerleri %( .) Chr. Hansen in 2004 yılında gıda üretiminde kullanılan lezzetlendirici 240 muhteviyatı pazarından elde ettiği net satışlar yaklaşık olarak ( ) YTL ( Euro) dir. Gıda üretiminde kullanıl an lezzetlendirici muhteviyatı pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına ise Tablo 5 te yer verilmiştir. Tablo 5: Gıda üretiminde kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı pazarındaki teşebbüslerin payları Şirketler Pazar Payları Frutarom %( .) Chr. Hansen %( .) Wiberg (Bütün A.Ş.) %( .) Farin %( .) Gew. Nesse (Ihlamur A.Ş.) %( .) Aromsa %( .) Givaudan %( .) IFE %( .) Diğerleri %( .) Sonuç olarak söz konusu başvuru için belirlenen ilgili ürün pazarlarının hiçbirinde tarafların topla m cirosu 1997/1 sayılı Tebliğ de belirtilen ciro eşiğini 250 aşmamakla birlikte Chr. Hansen in söz konusu pazarlardan sadece gıda üretiminde kullanılan enzimler pazarındaki payı (% ) 1997/1 sayılı Tebliğ in 4. maddesinde belirtilen %25 pazar payı eşiğini geçme ktedir Bu bakımdan söz konusu devralma işlemi sadece enzimler pazarı için izne tabi bir devralma işlemidir. Ancak devralan taraf Financiére in veya anılan teşebbüsü kontrol eden hiçbir teşebbüsün bu pazarda herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Bu nokta dan hareketle devralma işlemi neticesinde bu pazarda bir yoğunlaşmanın ortaya çıkmayacağı kanaatine varılmıştır. H.3.1. Satış Sözleşmesinde Yer Alan Yan Sınırlamalara İlişkin 260 Değerlendirme Taraflar arasında imzalanan satış sözleşmesinin 11.3. maddesinde , Hansen Holding ve bağlı kuruluşlarına kapanıştan sonraki 3 (üç) yıl boyunca satın alınan tarafın faaliyet gösterdiği sektörlerde rekabet etmeme ve Crh. Hansen işinin bir üst düzey çalışanına veya direktörüne Chr. Hansen den ayrılması 05-39/519 -127 7yönünde doğrudan ve ya dolaylı olarak telkinde bulunmama veya işe almama yükümlülüğü getirilmektedir. Sözleşmenin 11.3. maddesi; Kapanıştan sonraki üç (3) yıl boyunca, satıcı ve 270 bağlı kuruluşları, (i) iktisap edilen grubun hali hazırda faaliyet gösterdiği ülkelerde iktisap edilen grubun hali hazırdaki faaliyetleri ile doğrudan veya dolaylı olarak rekabet edecek herhangi bir faaliyette doğrudan veya dolaylı olarak bulunmayacak ve (ii) iktisap edilen grubun herhangi bir üst düzey çalışanına veya direktörüne iktisap edilen grup tan ayrılması yönünde doğrudan veya dolaylı olarak telkinde bulunmayacak veya işe almayacaktır. şeklindedir. Birleşme ve devralma işlemlerinde taraflara rekabet etmemeleri yönünde kısıtlamalar getirilmesi, genellikle, gerçekleşen birleşme veya devralma nın asli 280 bir unsuru olarak kabul edilmekte ve getirilen sınırlamalara, gerekenden fazla bir süreyi kapsamayacak şekilde, devredenin ilgili ürün pazarına dahil olan ürünleri ürettiği coğrafi pazarla sınırlı olmak kaydıyla, izin verilmektedir. İnceleme kon usu devir işlemi bu çerçevede değerlendirildiğinde, devreden şirkete söz konusu rekabet yasağının aynı iş kolunda faaliyette bulunmaması için getirildiği, bu yasağın coğrafi sınırlarının gıda muhteviyatı işinin faaliyette bulunduğu alan ile sınırlandığı ve kapsamının makul olduğu kanaatine varılmıştır. 290 Rekabet yasağı düzenlemelerine ilişkin olarak mehaz mevzuatta peştemaliye (goodwill) ve know -how içeren devralmalarda rekabet yasağı hükümleri genellikle üç yıla kadar makul bulunmaktadır. Söz konusu de vralma ile devredilen iş kolunun ürettiği ve pazarladığı ürünler incelendiğinde bu ürünlerin (kültürler, enzimler ve renklendiricilerin) üretilmesinin önemli bir know -how bilgisi gerektirdiği açıktır. Nitekim bildirim formunda, devredilen varlığın, esas ol arak anılan faaliyetlere yönelik know - how olduğu vurgulanmaktadır. Bu bakımdan söz konusu devralma işlemi ile birlikte Chr. Hansen Holding e Chr. Hansen iş kolununun ürettiği ürünlerin 300 pazarlandığı pazarlarda üç yıl boyunca rekabet etmeme yükümlülüğünün getirilmesi makul bir sınırlama olarak kabul edilmiştir. Sözleşmenin 11.3. maddesinin, devralmanın tamamlanması tarihinden itibaren 3 yıl süreyle, devreden konumundaki Hansen Holding in veya herhangi bir bağlı kuruluşunun, devralınan iş olan Chr. Hansen in çalışanlarını bu şirketten ayrılmaya teşvik etmeyeceği hükme bağlanmıştır. 3 yıllık makul bir süre için Hansen Holding e bağlı kuruluşlarında getirilen bu yükümlülüğün, devralma işleminin daha etkin bir şekilde gerçekleşebilmesi için zorunlu olduğu kanaati ne varılmıştır. 310 I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 05-39/519 -127 8- Bildirim konusu işlemin 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna, bununla birlikte işle min 4054 sayılı Rekabetin Korunması hakkında Kanun un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut hakim durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde 320 azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.