TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ADİL ALGAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17728) Karar Tarihi: 13/4/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/17728 Karar Tarihi : 13/4/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Adil ALGAN Vekili : Av. Aladdin İRAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilkö ğretim okulunun ek bina in şaat ı sıras ında konuta zarar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakk
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ADİL ALGAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17728) Karar Tarihi: 13/4/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/17728 Karar Tarihi : 13/4/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Adil ALGAN Vekili : Av. Aladdin İRAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilkö ğretim okulunun ek bina in şaat ı sıras ında konuta zarar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 1/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Uyuşmazl ığın Arka Plan ı 8. Batman' ın Kozluk ilçesine ba ğlı Yukar ı Güneşli Mahallesi'nde bulunan 216 ada 10 parsel say ılı taşınmaz, tapuda iki adet kârgir ev ve arsas ı niteliğiyle başvurucu ad ına Başvuru Numaras ı: 2018/17728 Karar Tarihi : 13/4/2021 3kay ıtlıdır. Bu taşınmaz üzerinde ba şvurucuya ait iki daireden olu şan iki katl ı bir bina bulunmaktad ır. Yap ı ruhsat ı ve yap ı kullanma izin belgesi al ınmadan kullan ılan bu yap ı için -belirtilmeyen bir tarihte- elektrik aboneli ği ihdas edilmi ş olup Kozluk Belediyesince (Belediye) olay tarihinden önce su aboneli ği de tesis edilmi ştir. 9. Batman' ın Kozluk ilçesi Yat ılı Bölge İlköğretim Bölge Okulu ek bina in şaat ının temel kaz ısı sıras ında 1/7/2005 tarihinde heyelan (toprak kaymas ı) meydana gelmi ştir. Bu toprak kaymas ı sonucu kara yolu, yolun üstünde yer alan konutlar ve içme suyu şebekesi olumsuz etkilenmi ş; başvurucunun ta şınmaz ı üzerindeki bina da a ğır hasar görmü ş ve bütünüyle kullan ılamaz hâle gelmi ştir. 10. Heyelan ın meydana geldi ği mahalde yap ılan inceleme sonucu Bay ındırlık ve İskân Müdürü, Devlet Su İşleri Şube Müdürü, Karayollar ı 9. Bölge Müdürü, Belediye Başkan ı, Millî Eğitim Müdürü ve jeoloji mühendisleri taraf ından 4/7/2005 tarihli bir tutanak düzenlenmi ştir. Bu tutanakta; okul in şaat ının temeli aç ıldıktan sonra zeminde hareketlili k meydana geldi ği, bu hareketlilik sonucu yol ve yolun üstündeki üç evde kayma ve çatlaklar oluştuğu ifade edilmi ştir. 11. Karayollar ı Bölge Müdürlü ğünce Belediye Ba şkanl ığına gönderilen 18/7/2005 tarihli yaz ıda, Bay ındırlık Batman İl Müdürlü ğünce yapt ırılan yat ılı bölge okulu teme l kaz ısının kontrolsüz olarak yap ılmas ı sonucu yolda göçmeler şeklinde heyelan olu ştuğu ve yol üstünde bulunan evlerde büyük oranda çatlaklar meydana geldi ğinin tespit edildi ği belirtilmiştir. 12. Başvurucu, zarar ının tespiti istemiyle Kozluk Sulh Hukuk Mahkemesinden delil tespiti talebinde bulunmu ştur. Mahkeme; ta şınmaz ın başında inşaat, jeoloji ve ziraat mühendislerinden olu şturulan bir bilirki şi kuruluyla birlikte ke şif yapm ıştır. İnşaat ve jeoloji uzman ı teknik bilirki şilerin raporunda; ba şvurucunun ta şınmaz ındaki yap ıda heyelan ve yamaç hareketleri nedeniyle çatlaklar olu ştuğu ve yap ının tamamen kullan ılamaz durumda olduğu, bu heyelan ve yamaç hareketlili ğine ise okul in şaat ının sebep oldu ğu belirtilmi ştir. Raporda, zarar gören binan ın değerinin 26.000 TL oldu ğu aç ıklanm ıştır. B. Ceza Davas ı Süreci 13. Olayla ilgili olarak Kozluk Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca ceza soru şturmas ı başlatılm ış ve yürütülen soru şturma neticesinde taksirle bina çökmesine ve toprak kaymas ına sebep olma suçundan Ç.K. ve S. İ.nin cezaland ırılmalar ı istemiyle iddianame düzenlenmi ştir. İddianamenin kabulüyle Kozluk Sulh Ceza Mahkemesinde görülen yarg ılama s ıras ında istinabe yoluyla in şaat, jeoloji ve hukuk alanlar ında uzman üç ki şilik bilirki şi heyetinden rapor al ınm ıştır. Bilirkişi Kurulunun 13/9/2007 tarihli raporunda, in şaat ın zemin durumunun zemin etüt raporunda belirtilmesine ra ğmen yüklenici taraf ından temel derin kaz ı hafriyat ı yap ılırken gerekli önlemlerin al ınmad ığı, bu hasardan yüklenici firma, Belediye ve İdarenin sorumlu oldu ğu belirtilmi ştir. 14. Mahkeme 3/5/2011 tarihinde san ıklar ın beraatine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; san ık Ç.K. yönünden suçun i şlendiğinin sabit olmamas ı, san ık S.İ. yönünden ise taksire dayanan bir kusurunun bulunmad ığı belirtilmi ştir. 15. Kat ılan vekili taraf ından hüküm temyiz edilmi ştir. Yarg ıtay 8. Ceza Dairesinin 19/11/2012 tarihli ilam ıyla, eksik ara ştırmaya dayal ı olarak verildi ği gerekçesiyle hükmün bozulmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/17728 Karar Tarihi : 13/4/2021 416. Bozma ilam ına uyan Mahkeme, yeniden bilirki şi raporu alm ış ve bu raporu hükme esas alarak san ıklar ın at ılı suçu işledikleri sonucuna varm ış; 16/4/2013 tarihinde san ıklar hakk ında verilen mahkûmiyet hükümlerinin aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ına kara r vermiştir. Karar, itiraz edilmeksizin kesinle şmiştir. C. Başvuru Konusu Tam Yarg ı Davas ı Süreci 17. Başvurucu 12/12/2005 tarihinde Bay ındırlık ve İskân Bakanl ığı ile Millî E ğitim Bakanl ığı aleyhine Diyarbak ır 1. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) tam yarg ı davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde, okul in şaat ı s ıras ında taşınmaz üzerindeki konuta zarar verildi ği belirtilerek 26.000 TL tutar ındaki maddi zarar ın tazmin edilmesi talep edilmi ştir. Başvurucu ayr ıca evin oturulamaz durumda olmas ı nedeniyle 1.000 TL kira bedelinin tazmini talebinde bulunmuştur. 18. Mahkemenin husumette yan ılgı olduğu yönündeki ara karar ı sonras ı Batman Valiliği ve Belediye davaya dâhil edilerek yarg ılamaya devam edilmi ştir. 19. Mahkemece 29/6/2009 tarihinde davan ın reddine karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde, zarar gören konuta ait yap ı ruhsat ı ve yap ı kullanma izin belgesinin bulunmad ığı tespitine yer verilmi ştir. Mahkemeye göre kanuna ayk ırı olarak in şa edilen ve yıktırılmas ı gereken ba şvurucuya ait evde okul in şaat ı çal ışmalar ı sıras ında meydana gelen toprak kaymas ı sonucu do ğan zarar ın tazminine olanak bulunmamaktad ır. 20. Karar ın karşıoy yaz ısında; zarara u ğrayan yap ının başvurucuya ait oldu ğu, elektrik ve su aboneliklerinin bulundu ğu, senelerce ba şvurucu ile ailesi taraf ından kullan ıldığı belirtilmiştir. Bu yaz ıda ayr ıca yap ının her zaman ruhsata ba ğlanabilmesinin mümkün olduğuna dikkat çekilmi ş, zarar ın bütünüyle ba şvurucuya yükletilmesinin hakkaniyetli olmad ığı ifade edilmi ştir. 21. Başvurucu, karar ı temyiz etmi ş; Dan ıştay Onuncu Dairesinin 26/6/2014 tarihli ilam ıyla hükmün oyçoklu ğuyla onanmas ına karar verilmi ştir. Karşıoy yaz ısında, başvurucunun maliki oldu ğu taşınmazda yap ı ruhsat ı ile yap ı kullanma izin belgesi bulunmamakla birlikte her türlü belediye hizmetlerinden faydaland ığı belirtilmi ştir. Ayr ıca daval ı İdarenin hizmet kusuru ile ba şvurucunun iskân ruhsat ı bulunmayan binada oturmas ı nedeniyle olu şan kusur durumunun birlikte de ğerlendirilmek suretiyle karar verilmesi gerektiği görüşü aç ıklanm ıştır. 22. Başvurucunun karar düzeltme istemi de ayn ı Dairenin 13/3/2018 tarihli ilam ıyla reddedilmi ştir. 23. Nihai karar, ba şvurucu vekiline 7/5/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 24. Başvurucu 1/6/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 25.İlgili ulusal ve uluslararas ı hukuk için bkz. Rifat Algan , B. No: 2014/19138, 22/2/2018, 26-35; İrfan Öztekin , B. No: 2014/19140, 5/12/2017, 24-33. Başvuru Numaras ı: 2018/17728 Karar Tarihi : 13/4/2021 5V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 13/4/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 27. Başvurucu; mülkiyeti kendisine ait olan ta şınmaz ın tapu kayd ında konutunun da tescil edilmi ş olduğunu, ayr ıca imar plan ında -öncesinde- bu ta şınmaz ın konut alan ında kald ığını, dolay ısıyla konutunun ruhsata ba ğlanabilecek yap ılardan oldu ğunu belirtmi ştir. Başvurucu, Kozluk ilçesinde imar ve şehircilik aç ısından kamusal hiçbir uygulama yap ılmad ığını ve bu ilçedeki yap ılar ın %99'unun yap ı ruhsat ının mevcut olmad ığını ifade etmiştir. Başvurucu; yap ının zarar görmesi durumunda, ruhsats ız dahi olsa, olu şan zarar ın kusuru olan İdare taraf ından tazmin edilmemesinin Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlar ına ayk ırılık teşkil ettiğini vurgulam ıştır. 28. Başvurucu; ruhsats ız olsa da ta şınmaz ı üzerindeki yap ıya elektrik ve s u bağland ığına, belediye hizmetlerinden yararland ığına ve idare taraf ından yürütülen kontrolsüz temel kaz ı faaliyeti nedeniyle evinin zarar gördü ğüne dikkat çekmi ştir. Başvurucu, bütün bunlara ra ğmen meydana gelen zarar ın tamam ına katlanmas ının kendisinden beklenmesinin idarenin yürüttü ğü hizmetlerden sorumlu olmas ı gerektiği kural ına ayk ırılık teşkil ettiğini belirtmi ş ve mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 29. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 30. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden31. Anayasa Mahkemesi benzer bir konuya ili şkin çeşitli başvurular ı daha önce incelemiştir. Buna göre ruhsata ayk ırı dahi olsa idari makamlarca yap ının her an y ıkımı mümkün bulunmas ına rağmen bu yönde bir giri şimde bulunulmamas ı ve önlem al ınmamas ı, uzunca bir süre bu duruma sessiz kal ınmas ı, esasen yap ı sebebiyle vergi tahsil etmek veya yap ı için kamu hizmetlerinden yararland ırılmas ı suretiyle bu alanlarda sosyal ortam ve aile ortam ının oluşturulmas ına izin verilmesi hâlinde in şa edilen yap ın ın kullan ılmas ından kaynaklanan ekonomik de ğerin Anayasa'n ın 35. maddesi çerçevesinde önemli bir mal varl ığı değeri ve dolay ısıyla bir mülk oluşturduğu kabul edilmi ştir (Nazif K ılıç, B. No: 2014/5162, 15/6/2016, 35; Ayşe Öztürk, B. No: 2013/6670, 10/6/2015, 85; Rifat Algan , 49-51; İrfan Öztekin 43-45). Başvuru Numaras ı: 2018/17728 Karar Tarihi : 13/4/2021 632. Mülkiyet hakk ı yönünden şikâyet edilen temel husus ta şınmaz üzerindeki yap ının tazminat ödenmeksizin y ıkılmas ına ilişkindir. Anayasa Mahkemesi daha önce benzeri ba şvurular ı mülkiyetten bar ışçıl yararlanma hakk ına sayg ıya ilişkin genel kural çerçevesinde incelemi ştir (benzer yöndeki bir de ğerlendirmeler için bkz. İrfan Öztekin , 47; Rıfat Algan, 53). Somut olayda da bu ilkeden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 33. Anayasa n ın 13. ve 35. maddeleri uyar ınca mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). 34. Anayasa'n ın 56. maddesinde, herkesin sa ğlıklı ve dengeli bir çevrede ya şama hakk ına sahip oldu ğu düzenlenmi ş; çevreyi geli ştirmenin, çevre sa ğlığını koruman ın ve çevre kirliliğini önlemenin devlet ve vatanda şlar ın ödevi oldu ğu belirtilmi ştir. İnşa edilecek yap ılar ın imar mevzuat ına uygun olarak yap ılmas ının sağlanmas ı ve bu kapsamda ilgili mevzuat hükümleri uyar ınca ruhsat al ınmadan yap ılabileceği aç ıkça düzenlenen yap ılar hariç diğer yap ılar ın ruhsata ba ğlanmas ı suretiyle yap ılaşman ın fen, sa ğlık ve çevre şartlar ına uygun olarak te şekkülü; sa ğlıklı, güvenli, kaliteli ve ekonomik ya şam çevrelerinin oluşturulmas ı bak ımından önem te şkil etmektedir. Bu bak ımdan yap ılaşman ın fen, sağlık ve çevre şartlar ına uygunlu ğunun sağlanmas ında ve buna ili şkin düzenlemelerde kamu yarar ı bulunduğu kabul edilmelidir ( Osman Yücel , B. No: 2014/4874, 15/6/2016, 82-84). Somut olay bak ımından da derece mahkemelerince yap ı ruhsat ı ve yap ı kullanma izin belgesi bulunmad ığı gerekçesiyle tazminat isteminin reddedilmesinin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ı içerdiği değerlendirilmektedir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. İrfan Öztekin , 56; Rifat Algan , 60). 35. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013 , 38). 36. Başvurucuya ait ta şınmaz üzerinde in şa edilen bina, uzun y ıllar başvurucu taraf ından yap ı ruhsat ı ve yap ı kullanma izin belgesi al ınmaks ızın konut olarak kullan ılm ıştır. 1/7/2005 tarihinde Valilik taraf ından yapt ırılan Yat ılı Bölge İlköğretim Okulunun temel kaz ı faaliyetleri s ıras ında alanda toprak kaymas ı yaşanm ıştır. Başvurucu, konutunun bu in şaat çal ışmas ı nedeniyle zarar gördü ğünü ileri sürmü ştür. Kamu makamlar ınca düzenlenen rapor ve tutanaklarda, ba şvurucunun iddias ını doğrular biçimde binan ın belirtilen in şaat faaliyetinin neden oldu ğu toprak kaymas ı sonucu zarar gördü ğü belirtilmi ştir (bkz. 10, 11). Ba şvurucu olayla ilgili olarak delil tespiti isteminde bulunmu ş ve Bilirki şi Kurulu raporunda da başvurucuya ait binan ın kullan ılamaz hâle geldi ği ve bu zarara ise Valilikçe yürütülen in şaat faaliyetinin sebep oldu ğu belirtilmi ştir (bkz. 12). Nihayet derece mahkemeleri de başvurucunun konutunda zarar ın meydana geldi ğini, bu zarara ise idarenin gözetimindeki inşaat faaliyeti nedeniyle olu şan toprak kaymas ının yol açt ığını kabul etmi ştir (bkz. 19, 20). Dolay ısıyla belirtilen olgulara göre ba şvurucunun ta şınmaz ının esas itibar ıyla idarenin inşaat faaliyeti yüzünden olu şan toprak kaymas ı sonucu zarar gördü ğü aç ıktır. Başvuru Numaras ı: 2018/17728 Karar Tarihi : 13/4/2021 737. Başvurucu, u ğrad ığı zarar ın tazmini istemiyle ba şvurduğu idari ve yarg ısal yollardan olumlu bir sonuç alamam ıştır. Başvurucunun açt ığı tam yarg ı davas ında ilk derece mahkemesi, kanuna ayk ırı olarak in şa edilen ve y ıktırılmas ı gereken yap ı sebebiyle başvurucunun tazminat talep edemeyece ği sonucuna varm ıştır. Başvurucunun bu karara kar şı yapt ığı temyiz ve karar düzeltme talepleri de Dan ıştayca reddedilerek hüküm kesinle şmiştir. Bununla birlikte derece mahkemelerinin kararlar ında kamusal makamlar ın tutum ve davran ışlar ının hiç irdelenmedi ği ve dikkate al ınmad ığı görülmektedir. 38. Kamu makamlar ının şehir planlama ve imar uygulamalar ı çerçevesinde geni ş takdir yetkileri bulunmaktad ır. Ancak kamu makamlar ının bu takdir yetkilerini kullan ırken bireylerin mülkiyet haklar ının korunmas ı için zaman ında, makul ve tutarl ı bir biçimde hareket etmeleri beklenmektedir. Somut olayda ise kamu makamlar ı ruhsat ı bulunmayan binan ın bu durumunu tespit etme ve gerekli idari i şlemleri ba şlatma konusunda edilgen bir tutum tak ınm ışlard ır. Bunun aksine 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu'nun 31. maddesine ayk ırı olarak bina için belediyecilik hizmetlerinden yararlan ılmas ına izin verilmi ş, başvurucu ve ailesi en az yirmi iki y ıldan beri bu binay ı konut olarak kullanm ıştır. Yukar ıda da değinildiği üzere ba şvurucu ve ailesinin sosyal bir çevre olu şturduklar ı bu bina yönünden mülkiyet hakk ı kapsam ında ekonomik menfaatleri olu şmuş olup kamu makamlar ının belirtilen binan ın y ıkımına ilişkin uzun bir süre boyunca devam eden edilgen tutumlar ının bir anda değişmesini öngörmeleri de beklenemez (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. İrfan Öztekin , 63; Rifat Algan , 70). 39. Ayr ıca 3194 say ılı Kanun'un 32. maddesinde öngörülen idari usulün Belediye taraf ından uygulanmad ığına özellikle dikkat çekmek gerekir. Buna göre her ne kadar derece mahkemeleri binan ın zaten kanuna ayk ırı olduğu için y ıkılmas ı gerektiğini kabul etmi şlerse de an ılan Kanun maddesine göre böyle bir y ıkım zorunlulu ğunun olmayabilece ği anlaşılmaktad ır. Nitekim bu hükümle yap ı sahibine tebli ğden itibaren en geç bir ay içinde yap ı ruhsat ı alabilme imkân ı tan ınmaktad ır. Belirtilen süre içinde yap ının ruhsata uygun hâle gelmemesi veya yap ı ruhsat ı alınamamas ı durumunda ancak y ıkım mümkün olabilmektedir. 40. Bunun da ötesinde binan ın yap ı kullanma izin belgesi veya yap ı ruhsat ının bulunup bulunmamas ı, idarenin kusuruyla ba şvurucunun konutunda zarara yol aç ıldığı olgusunu de ğiştirmemektedir. İdarenin ve derece mahkemelerinin de kabul etti ği üzere kam u makamlar ının gözetimi ve denetimi alt ında yürütülen bir in şaat faaliyeti s ıras ında yaşanan toprak kaymas ı sonucu ba şvurucunun konutunda zarar meydana gelmi ştir. Konuya ili şkin Bilirkişi Kurulu raporunda, in şaat faaliyeti s ıras ında gerekli jeolojik inceleme ve etütlerin yap ılarak buna uygun tedbirlerin al ınmamas ı sonucu toprak kaymas ının yaşand ığı belirtilmiştir (bkz. 13). Buna kar şın somut olayda öncesinde binan ın ruhsata uygun hâle getirilmesine ili şkin usul de uygulanmad ığına göre binan ın her durumda zaten y ıkılacağı gerekçesiyle tazminat talebinin reddedilmesi, idarenin kusuruna ra ğmen bütün zarara tek başına başvurucunun katlanmas ı sonucuna yol açmaktad ır. 41. Başvuru konusu olayda, idarenin yürüttü ğü inşaat faaliyeti nedeniyle olu şan toprak kaymas ı sonucu ba şvurucunun konutunda meydana gelen zarar ın tazmin edilmesi yönündeki talebi, binan ın ruhsat ının bulunmad ığı gerekçesiyle reddedilmi ştir. Dolay ısıyla idarenin eylemi nedeniyle ba şvurucunun konutu zarar görmü ş, buna ra ğmen başvurucuy a hiçbir tazminat ödenmemi ştir. Buna göre derece mahkemelerinin olay ın gelişiminde kamu makamlar ının tutum ve yakla şımlar ını gözetmeyen bu kat ı yaklaşımının başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan d ışı bir külfet yükledi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda ba şvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin başvurucu aleyhine bozuldu ğu ve müdahalenin ölçülü olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/17728 Karar Tarihi : 13/4/2021 842. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 43. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 44. Başvurucu, ihlalin tespiti ve ihlalin sonuçlar ının giderilmesi talebinde bulunmuştur. 45. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 46. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 47.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin 1 numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin Başvuru Numaras ı: 2018/17728 Karar Tarihi : 13/4/2021 9varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 48. Somut olayda idarenin yürüttü ğü inşaat faaliyeti nedeniyle olu şan topra k kaymas ı sonucu ba şvurucunun konutunda meydana gelen zarar ın tazmin edilmesi yönündeki talebinin reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla ihlal, İdarenin işlem ve eyleminden kaynaklanm ıştır. Ancak derece mahkemeleri de ihlali giderememi ştir. 49. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Diyarbak ır 1. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 50. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Diyarbak ı r 1. İdare Mahkemesine (E.2005/1048, K.2009/1273) GÖNDER İLMESİNE, D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/17728 Karar Tarihi : 13/4/2021 10F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/4/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI