Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013 -1-9 (Muafiyet) Karar Sayısı : 13-17/246 -121 Karar Tarihi : 28.03.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. D r. Mustafa ATEŞ , İsmail Hakkı KARAKELLE , Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK , Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖR LER : Mehmet Akif KAYAR, Mehmet Selim ÜNAL C. BİLDİRİMDE BULUNAN LAR : - Aygaz A.Ş. Temsilcisi: Av. Burcu ŞENER Büyükdere Cad. No:145/1 Zincirlikuyu Şişli
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013 -1-9 (Muafiyet) Karar Sayısı : 13-17/246 -121 Karar Tarihi : 28.03.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. D r. Mustafa ATEŞ , İsmail Hakkı KARAKELLE , Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK , Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖR LER : Mehmet Akif KAYAR, Mehmet Selim ÜNAL C. BİLDİRİMDE BULUNAN LAR : - Aygaz A.Ş. Temsilcisi: Av. Burcu ŞENER Büyükdere Cad. No:145/1 Zincirlikuyu Şişli/ İstanbul - Aytemiz Gaz A.Ş. Temsilcisi: Av. Timuçin YENİARAS Söğütlüçeşme Cad. No:89 Kadıköy/ İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Aygaz A.Ş. ve Aytemiz Gaz A.Ş. arasında depolama, dolum hizm eti ve LPG teminine ilişkin olarak 25.12.2012 tarihinde imzalanan sözleşmeye 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet tanınması talebi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.1.2013 tarih ve 403 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlene n 19.03.2013 tarih ve 2013 -1-9/MM sayılı Muafiyet /Menfi Tespit Ön İnceleme raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; - Aygaz A.Ş. (Aygaz) ve Aytemiz Gaz A.Ş. (Aytemiz ) arasında 25.12.2012 tarihinde imzalanan depolama, dolu m hizmeti ve LPG teminine ilişkin sözleşme nin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) un 4. maddesi ni ihlal ettiği , - Bununla birlikte , söz konusu sözleşmeye 4054 sayılı Kanunun 5. maddesi nde sayılan koşulların tamamını sağlamas ı sebebiyle bireysel muafiyet tanınması gerektiği ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. İlgili Pazar (4) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarları LPG tedariki , LPG Depoculuğu , oto LPG dağıtımı , tüplü LPG dağıtımı ve dök me LPG dağıtımı , ilgili coğrafi pazar ise, Türkiye olarak tespit edilmiştir. G.2. Bildirim in Konu su (5) Bildirim konusu sözleşme, Aytemiz in Arsin, Trabzon da yer alan LPG depolama ve dolum tesisinde Aygaz ve Aytemiz arasında gerçekleştirilmesi planlanan ik i ayrı ticari faaliyeti düzenlemektedir. (6) Bu faaliyetlerden ilki, söz konusu tesisin en az yarı kapasitesinin Aytemiz tarafından beş yıl boyunca münhasıran Aygaz ve Koç Grubu LPG şirketlerine tahsis edilmesi ve yine Aygaz a boru hattı geçiş ve gemi tahliye, depolama ve tanker dolum hizmetlerinin verilmesidir. 13-17/246 -121 2/5 (7) Özetle, Aygaz tarafından temin edilecek LPG, deniz üstü şamandıradan depolama tanklarına boru hatları ile taşınacak, tesisin belirli kapasitesi oranında Aygaz adına depolanacak ve sonrasında Aytemiz tar afından Aygaz ın kara tankerlerine ikmal edilecek ve doldurulacaktır. (8) Sözleşmenin düzenlediği ikinci faaliyet ise aynı tesiste Aygaz ın Aytemiz e LPG satışı gerçekleştirmesidir. Sözleşme uyarınca Aytemiz, bahsi geçen tesiste beş yıl boyunca LPG yi münhasır an Aygaz dan temin edecektir. (9) Taraflar arasındaki sözleşme incelendiğinde, Aygaz ın depolama ve dolum tesisinde dolumu yapılacak olan oto LPG ye ilişkin LPG katkı ve LPG zenginleştirme sistemlerine dönük yatırımları da üstleneceği anlaşılmaktadır. (10) Bildiri m formunda, sözleşmede münhasırlık hükmüne yer verilmesindeki amacın, tesiste ilk başta oluşması muhtemel olan atıl kapasitenin önüne geçmek, Aytemiz in ürün temini konusunda Aygaz ın bilgi ve tecrübesinden yararlanmasını sağlamak olduğu belirtilmektedir. Oto LPG katkı ve LPG zenginleştirme sistemlerine ilişkin olarak Aygaz tarafından yapılacak yatırım da münhasırlık hükmünün gerekçelerinden biri olarak zikredilmektedir. (11) Sözleşmenin 13. maddesine göre, münhasırlık hükümleri sözleşmenin yürürlüğe girmesinden itibaren ilk beş yıl ile sınırlı olmak üzere düzenlenmiştir. (12) Sözleşme, Rekabet Kurulu tarafından verilecek bireysel muafiyet kararı tarihi nde yürürlüğe girecek ve beş yıl geçerli olacaktır. G.3. Değerlendirme (13) Sözleşmenin tarafları olan Aygaz ve Aytemiz, E nerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) ndan aldıkları dağıtıcı lisansı çerçevesinde LPG dağıtım pazarında faaliyet gösteren iki rakip teşebbüstür. (14) Bildirim konusu sözleşme, Aygaz a Aytemiz in depolama tesisinden, Aytemiz e de Aygaz ın LPG ithalat tecrübesi nden yararlanma imkanı vermektedir ve bu haliyle bir yatay işbirliği anlaşması niteliği taşımaktadır. (15) Esasen , yatay işbirliği anlaşmaları, özellikle, birbirini tamamlayıcı faaliyet, beceri veya varlıkları bir araya getirdiği zaman önemli ekonomik faydalar ortaya çıkarabilmektedir. Yatay işbirliği, risk paylaşmak, maliyet tasarrufu yapmak, yatırımları artırmak, know -how havuzu oluşturmak, ürün kalitesi ile ürün çeşitliliğini artırmak ve daha hızlı yenilik yapma k için bir araç olabilmektedir. Diğer yandan, sö z konusu anlaşmaların rekabet sorunlarına yol açmaları ve Kanun un 4. maddesi kapsamında ele alınmaları da mümkündür. G.3.1. 4054 sayılı Kanun un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme (16) Bildirim formunda sözleşmenin iki rakip arasındaki ürün ve hizmet teminini düzenlemesi gerekçe gösterilerek menfi tespit başvurusu yapılmamış, sadece bireysel muafiyet talebinde bulunulmuştur. (17) 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kıs ıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaları hukuka aykırı ve yasak ilan etmektedir. G.3.1.1. Sözleşmenin Amaç Bakımından Değerlendirilmesi (18) Bildirim formunda yer verilen bilgi ve açıklamal ardan, mevcut durumda Aygaz ın Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu ya yaptığı LPG ikmallerini Samsun terminali üzerinden gerçekleştirdiği, bildirim konusu sözleşme neticesinde Aytemiz in Trabzon daki deposundan 13-17/246 -121 3/5 istifade ederek söz konusu bölgelere yapılan kara nakliyesini azaltmayı hedeflediği anlaşılmaktadır. Aytemiz yönünden ise sözleşme ile tedarik güvenliği sağlanmasının ve faaliyete yeni geçen depoya ilişkin kapasitenin daha verimli kullanılmasının hedeflendiği görülmektedir. Bu haliyle anlaşmanın rekabeti kısıtlayıcı bir amaç taşıdığını söylemek mümkün görünmemektedir. G.3.1.2 . Sözleşmenin Etki Bakımından Değerlendirilmesi (19) Bir anlaşmanın rekabeti kısıtlayıcı etkiye sahip olması için , genel olarak anlaşmanın fiyat, üretim miktarı, ürün kalitesi, ürün çeşitliliği ya da inovasyon gibi pazardaki rekabet parametrelerinden en az biri üzerinde olumsuz etkisinin bulunması ya da makul bir olasılık dahilinde böyle bir potansiyele sahip olması b eklenmektedir. (20) Münhasırlık hükümleri içeren ve tarafların karar alma hürriyetleri nin sınırlandırıldığı, rekabete duyarlı bilgilerin değişimine veya maliyetlerin birbirine yakınlaşmasına imkan tanıyan ve bu suretle rakipler arasında koordinasyona yol açabil ecek yatay işbirliği anlaşmaları, rekabetin kısıtlanması sonucunu doğurabilece ktir. Tarafların ilgili pazarlardaki pazar payları ve pazar gücü, bu kapsamda değerlendirilmesi gereken unsurlar dır. Şüphesiz, pazar payları düşük olduğunda rekabeti sınırlama et kisinin düşük olmasını beklemek, pazar payı yüksek olduğunda mutlaka rekabet sınırlanır anlamına gelmemektedir. Diğer yandan işlem taraflarının yüksek pazar paylarına sahip olması, yatay işbirliği anlaşmasının daha yakından incelenmesini zorunlu kılmaktadı r. (21) Bilindiği üzere Aygaz, LPG piyasasında pazarın her seviyesinde faaliyet gösteren dikey bütünleşik bir yapıya sahiptir. Koç Grubu tarafından, TÜPRAŞ vasıtasıyla LPG üretim ve ithalatı, Aygaz vasıtasıyla ithalat, depoculuk ve dağıtım faaliyeti yürütülmek tedir. (22) EPDK 2011 yılı LPG Piyasası Sektör Raporu verilerine göre , ülkemizin LPG ithalatının %41,28 i (1.258.495 ton) TÜPRAŞ, Aygaz ve aynı grup içerisinde yer alan Mogaz tarafından yapılmıştır. TÜPRAŞ tarafından gerçekleştirilen 739.421 tonluk üretim ile b irlikte Aygaz ın içinde bulunduğu grubun Türkiye LPG tedariki içindeki payı yaklaşık %54,25 seviyesindedir . Bildirim konusu sözleşmenin diğer tarafı olan Aytemiz in LPG tedarik pazarında payı bulunmamaktadır. (23) LPG Dağıtımına ilişkin pazarlar bakımından Ayga z ve Mogaz ın pazar paylarına ise aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. Tablo - Aygaz ve Mogaz ın 2011 yılı LPG Dağıtım Pazarı Pazar Payları Dağıtıcı Tüplü LPG Dökme LPG Otogaz TOPLAM Satış (ton) Pazar Payı (%) Satış (ton) Pazar Payı (%) Satış (ton) Pazar Payı (%) Satış (ton) Pazar Payı (%) Aygaz 323.947 33,00 27.145 22,22 487.271 18,44 838.363 22,38 Mogaz 68.884 7,02 32.658 26,73 116.516 4,41 218.058 5,82 TOPLAM 392.831 40,02 59.803 48,95 603.787 22,85 1.056.421 28,20 (68) Aytemiz in pazar payları ise tüplü L PG de %0,06, dökme LPG de %0, oto LPG de %1,74 ve toplamda %1,24 seviyesindedir. (69) Son olarak bildirim formunda Aygaz ve Mogaz ın 2011 yılı için toplam LPG depolama kapasitesi %31,9 olarak bildirilmiştir. Aytemiz e ait sözleşme konusu depo ise 9900 m3 lük kapasitesi ile Türkiye nin 562,198 m3 lük toplam kapasite si içinde %1,76 lık paya sahiptir. 13-17/246 -121 4/5 (70) Yukarıda yer verilen bilgi ve açıklamalar çerçevesinde, Aygaz ın LPG piyasasında önemli bir pazar payına sahip olduğu görülmektedir. Söz konusu pazar payı ve ilgili p azarlardaki yoğunlaşmış yapı, bildirim konusu sözleşmede yer verilen münhasırlık hükümleri ile birlikte değerlendirildiğinde, yapılan anlaşmanın rekabetin kısıtlanmasına yönelik küçümsenemeyecek bir risk taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Nitekim Kurul, Aygaz ve İpragaz arasındaki bir yatay işbirliği anlaşmasını değerlendirdiği 22.09.2011 tarih ve 11 -48/1213 -426 sayılı kararında da benzer gerekçelerle anlaşmanın 4. madde kapsamında olduğuna karar vermiştir. G.3.2 . Kanun un 5. Maddesi Çerçevesinde Bireysel Muaf iyet Değerlendirmesi (71) 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesindeki koşulların varlığı halinde 4. maddenin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. G.3.2.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması (72) Bildirim konusu anlaşma neticesinde Aygaz tarafından yapılacak kara nakliye mesafesinin ve masraflarının ve bu doğrultuda karayolunda oluşabilecek k aza risklerinin azalacağı, Aytemiz e ait olan deponun kapasitesinin aksi hale göre daha verimli bir biçimde kullanılacağı ve Aytemiz in ürün tedarikinde daha güvenli bir duruma geçeceği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla ilk olumlu koşulun sağlandığı görülmekted ir. G.3.2.2. Tüketicinin Yarar Sağlaması (73) Bildirim formunda yer verilen bilgi ve açıklamalardan , anlaşma neticesinde LPG nin özellikle depo yakınındaki tüketicilere daha hızlı ve güvenli bir biçimde ulaştırılacağı anlaşıldığından, bu koşulun da sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır. G.3.2.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması (74) Yukarıda ifade edildiği üzere , bildirim konusu anlaşmanın 4. madde kapsamında ele alınmasının sebebi esasen Aygaz ın ilgili pazarlarda sahip olduğu yüksek paz ar paylarının diğer unsurlarla birleşerek yarattığı risktir. Diğer yandan , dosya mevcudu bilgilere göre, işlem taraflarından olan Aytemiz in ilgili pazarlardaki payı oldukça düşüktür ve ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkması söz k onusu değildir. G.3.2.4. Rekabetin Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması (75) Bildirim konusu anlaşma, içerdiği münhasırlık hükümleri dışında tarafların fiyat, arz miktarı veya benzeri kararlarını serbestçe almalarını engelleyen başkaca bir husus içermemektedir. Bu itibarla rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmadığı anlaşılmaktadır. (76) Yukarıda yer verilen açıklama ve değerlendirmeler çerçevesinde, bildirim konusu sözleşmeye 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet verilebileceği kanaatine varılmıştır. 13-17/246 -121 5/5 H. SONUÇ (77) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1- Aygaz A.Ş. ve Aytemiz Gaz A.Ş. arasında 25.12.2012 tarihinde imzalanan; depolama, dolum hizmeti ve LPG teminine ilişkin sözleşmenin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında o lduğuna, 2- Bununla birlikte söz konusu sözleşmeye, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.