Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -4-269 (Muafiyet) Karar Sayısı : 07-59/680-237 Karar Tarihi : 11.7.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) Üyeler : Prof. Dr. Nu rettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN . B. RAPORTÖRLER : Süleyman CENGİZ, Bekir KOCABAŞ C. BAŞVURUDA BULUNAN : Brisa Bridgestone Sabancı Lastik S anayi ve Ticaret A.Ş. D. TARAFLAR : - Brisa Bridgestone Sabancı Lastik S anayi ve Tica
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -4-269 (Muafiyet) Karar Sayısı : 07-59/680-237 Karar Tarihi : 11.7.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) Üyeler : Prof. Dr. Nu rettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN . B. RAPORTÖRLER : Süleyman CENGİZ, Bekir KOCABAŞ C. BAŞVURUDA BULUNAN : Brisa Bridgestone Sabancı Lastik S anayi ve Ticaret A.Ş. D. TARAFLAR : - Brisa Bridgestone Sabancı Lastik S anayi ve Ticaret A.Ş. Kısıklı Cd. Şehit Teğmen İsmail Moray Sk. No:2/1 34662 Altunizade/İstanbul 20 - Mutlular Oto Lastik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi Merve Şehir Mh. Otobüs Servis Garajı 27090 Şehitkamil/Gaziantep E. DOSYA KONUSU: Brisa Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile bayisi arasında akdedilen Bayilik Sözleşmesi ne muafiyet tanınması talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.2006 tarih ve 9027 sayı ile giren , ancak eksiklikleri en son 15.5.2007 tarih ve 3451 sayı ile tamamlanan başvuru üzerine , 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 1.6.2007 tarih, 2006 -4-269/MM -07-SC sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 4.6.2007 tarih, REK.0.08.00.00 1-130/178 sayılı Başkanlık önergesi ile Kurul gündemine sunulmuştur. Rekabet Kurulu, 4.7.2007 tarihinde yapılan ilk oylama sonucunda 4054 30 sayılı Kanun un 51. maddesinde belirtilen kara r yeter sayısının oluşmaması nedeniyle yine aynı maddede belirtilen yöntem izlenerek kararın ikinci oylamaya kalmasına OYBİRLİĞİ ile karar verdikten sonra 11.7.2007 tarih ve 07 -59 sayılı toplantısında nihai kararını vermiştir. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, Brisa Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Brisa) ile bayileri arasında akdedilen Bayilik Sözleşmesi ve eklerinin; - 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyet Tebliği nin (2005/4 Sayılı Tebliğ) 4.3. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde yer alan muafiyetin genel koşulu olarak öngörülen şartları taşımadığı, 40 - Dolayısıyla 2005/4 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden yararlanamayacağı, - Bayilik Sözleşmesi temelinde uygulanan, bayilerin %30 u aşan oranlarda satın alma taahhütleri altına girmesi uygulamasının 2005/4 sayılı Tebliğ in 6.1. maddesi (a) ve (b) bentlerine aykırı olduğu, 07-59/680 -237 2 - Bu uygulamanın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 5. maddesi kapsamın da bireysel muafiyetten yararlanamayacağı görüşüne yer verilmiştir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pazar H.1.1. Ürün Pazarı 50 Bildirime konu işlem taraflarının faaliyetleri dikkate alınarak, dosy a mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı her biri ayrı pazar olmak üzere, binek araç lastik yenileme pazarı , hafif/orta ticari araç (minibüs, kamyonet) lastik yenileme pazarı , ağır ticari araç(kamyon, tır)/otobüs lastik yenileme pazarı , tarım ve iş makineleri lastik yenileme pazarı olarak tespit edilmiştir. H.1.2. Coğrafi Pazar Brisa tarafından üretilen ya da satılan lastikler sahip olunan dağıtım kanalları aracılığıyla tüm Türkiye ye satılmaktadır. İlgili ürünün satıldığı farklı homojen pazarların varlığına ilişkin tespit bulunmadığından , bildirime konu işlem açısından ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. 60 H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.2.1. Taraflar H.2.1.1. Brisa Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Brisa) Ana ortakl arı Sabancı Holding ve Japon şirketi Bridgestone Corporation olan Brisa Bridgestone Sabancı Lastik San. ve Tic. A.Ş., Bridgestone ve Lassa markalarıyla otomobil, hafif ticari araç, otobüs, kamyon, traktör ve iş makinesi lastiklerinin üretimi, ihracatı ve yurt içi pazarlaması alanlarında faaliyet göstermektedir. Şirketin 2005 yılı cirosu ( ) YTL dir. H.2.1.1. Mutlular Oto Lastik Sanayi ve Ticaret Limitet Şirketi (Mutlular) Gaziantep merkezli Mutlular, Brisa nın sağlayıcılığını yaptığı lastiklerin satışı nı 70 gerçekleştirmek üzere, Bayilik Sözleşmesi ne taraf olmuştur. H.2.2. Bildirime Konu Bayilik Sözleşmesi ve Ekleri Taraflar arasında 14.2.2007 tarihinde Bayilik Sözleşmesi akdedilmiştir. Bayilik Sözleşmesi nde, bildirime konu bayilik anlaşması ile Brisa nın, Türkiye de ürettiği ve/veya ithal ettiği ve pazarlama yetkisine sahip olduğu Bridgestone ve Lassa markalı araç lastiklerinin pazarlama, satış ve dağıtımını, kendisinin bu amaçla uyguladığı yazılı seçme kıstaslarına göre belirlenecek sınırlı sayıda Bayi nin oluşturacağı niceliksel seçici dağıtım sistemi ile sürdürmeyi amaçladığı belirtilmektedir. Bayilik Sözleşmesi nin Satış ve Pazarlama başlıklı 7. maddesinde, t arafların her yıl ve/veya dönem sonunda bir sonraki yılın h edeflerini mevcut sözleşme de belirlenen 80 asgari alım adetlerinin altına düşmemek kaydıyla yeniden tayin ve tespit edebilecekleri , tarafların her takvim yılında pazarlaması yapılacak ürünlerle ilgili satış hedefini ayrı bir mutabakat ile belirleyecekleri belirtilmiş ; ayrıca bayinin s öz konusu satış hedeflerini tutturmak için çalışacağı ; bayinin performans değerlendirme kriterlerinin gerektirdiği 07-59/680 -237 3 çabayı göstermeyerek tarafların karşılıklı mutabakata vardıkları satış hederini tutturamaması halinde Brisa nın sözleşmeyi feshetme hakkını n saklı olduğu düzenlenmiştir. Bildirim konusu Sözleşmenin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmesi gerek en eklerden biri olan Taahhütname de ise, Brisa nın bayiye borç para vererek yapmış olduğu katkının, taksitler halinde geri ödenmesine ilişkin koşull ar ile Brisa nın yapmış olduğu katkı 90 karşılığında bayinin satışını yapmayı taahhüt ettiği Brisa lastiklerinin miktarına ilişk in hükümler yer almaktadır. H.2.3. 4054 Sayılı Kanun ve 2005/4 Sayılı Tebliğ Çerçevesinde Değerlendirme Bildirim, Brisa ile Mutl ular arasında yapılan Bayilik Anlaşması örnek gösterilmek suretiyle, Brisa ve bayileri arasında yapılan bayilik anlaşmalarına bireysel muafiyet verilmesi talebini içermektedir. 2005/4 sayılı Tebliğ in Kapsam başlıklı 2. maddesinde Yeni motorlu taşıtların , bunların yedek parçalarının ya da tamir ve bakım hizmetlerinin alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmalar, dikey sınırlamalar içermeleri halinde muaf tutulmuştur. denilmektedir. Aynı Tebliğ in Tanımlar başlıklı 3 (p) maddesinde yedek par ça bir 100 aracın parçalarını değiştirmek amacıyla aracın üzerine veya içine takılabilen, yakıt hariç olmak üzere, motorlu taşıtın kullanımı için gerekli olan yağlar gibi ürünlerin de dahil olduğu mallardır. şeklinde tanımlanmaktadır. 2005/4 sayılı Tebliğ in getirmiş olduğu yedek parça tanımı çerçevesinde lastikler artık yedek parça olarak kabul edilmektedir ve söz konusu ürünlerin dağıtımına ilişkin anlaşmaların da grup muafiyetinden yararlanmak için 2005/4 sayılı Tebliğ e uygun olarak yapılması gerekmekte dir. 2005/4 sayılı Tebliğ in geçici 3. maddesi uyarınca ise halen bir başka Tebliğ in kapsamına giren dikey anlaşmaların bir yıllık geçiş süreci içerisinde 2005/4 sayılı Tebliğ e uygun hale getirilmesi gerekmektedir. 2005/4 sayılı Tebliğ in 4. maddesi gru p muafiyetinin uygulanması için anlaşmaların 110 uyması gereken genel koşulları belirlemektedir. Bu çerçevede, ilk olarak muafiyetin uygulanmasını belirli pazar payı eşiklerine bağlayan hükümler yer almaktadır. Tebliğ de muafiyet hükümlerinin motorlu taşıt vey a yedek parça ya da bakım ve onarım hizmeti pazarına yönelik olarak sağlayıcının payının %30 u geçmemesi durumunda uygulanacağı; ancak niteliksel seçici dağıtımın benimsenmesi halinde herhangi bir pazar payı eşiği aranmayacağı belirtilmektedir. Bildirime konu Bayilik Sözleşmesi nde, üretim zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren Brisa ile bayileri arasında Brisa nın Türkiye de ürettiği ve/veya ithal ettiği ve pazarlama yetkisine sahip olduğu Bridgestone ve Lassa markalı araç lastiklerinin pazarla ma, satış ve dağıtımına ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Sözleşmenin Giriş 120 bölümünde sözleşme ile niceliksel bir dağıtım sistemi kurulmasının amaçlandığı açıkça ifade edilmekte, sözleşme eklerinde bu amaçla belirlenen kriterler yer almaktadır. Dolayısı yla bildirim konusu sözleşmenin Tebliğin 4. maddesi ile getirilen %30 luk pazar payı eşiğine tabi olduğu anlaşılmaktadır. Dosya bilgilerine g öre, Brisa nın ilgili ürün pazarındaki pazar payı %30 u aşmadığı için Tebliğ de getirilen pazar payı eşiğinin sağl andığı dolayısıyla Tebliğ in 4/1. maddesi şartının yerine getirildiği anlaşılmaktadır . 07-59/680 -237 4 Yeni taşıt satıcılarının veya bakım -onarım hizmeti sağlayıcılarının dinamik rekabete girmesine izin veren ve daha istikrarlı bir çerçeve tesis etmek amacıyla getirilen koşullardan biri anılan Tebliğ in 4.3. maddenin (a) bendinde; Sağlayıcı ile dağıtıcı veya 130 yetkili servis arasında yapılan anlaşmada, dikey anlaşmadan doğan hakların ve yükümlülüklerin, dağıtım sisteminde bulunan ve dağıtıcı veya yetkili servis tarafından seçilen başka bir dağıtıcıya veya yetkili servise aktarılmasına sağlayıcının rıza göstermesi şeklinde düzenlenmiştir. Bildirim konusu sözleşme de bayinin haklarının devrine ilişkin çeşitli düzenlemeler olduğu tespit edilmiştir. Sözleşmenin 8.4. maddesinde b ayiye, dağıtım sistemi içerisindeki diğer bayilere devir imkanı tanındığı görülmektedir. Buna karşılık, sözleşmenin 7.4. maddesinde sistem içi devir işlemi, diğer devir işlemleri ile birlikte Brisa nın inceleme ve onayı şartına bağlanmaktadır. Hakların dev ri konusunu düzenleyen bir diğer madde olan Temlik başlıklı 18. maddede sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerin devrini karşı 140 tarafın onayı şartına bağlamaktadır. Dolayısıyla, inceleme konusu sözleşme bakımından Tebliğ in 4.3. maddesi (a) bendi şartının yerine getirilmediği görülmektedir. Tebliğ in 4.3. madde sinin (b) bendinde sözleşmenin feshinin detaylı ve objektif gerekçeleri ile birlikte yazılı olarak yapılması yükümlülüğü getirilmektedir. İnceleme konusu Bayilik Sözleşmesinin 13. maddesinde, değişik fesih durumları düzenlenmiştir. Sözleşmenin 13.1. maddesinde, tarafların esaslı yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde sözleşmenin feshine ilişkin düzenleme getirilirken, Tebliğ hükümlerine uygun şekilde feshin detaylı ve objektif gerekçelerini içe ren bir ihtarname öngörülmektedir. Benzer şekilde sözleşmenin 13.4. maddesinde de tüketici haklarının korunması, bayinin unvan ve ortaklık yapısı değişikliklerinin bildirilmesi, açılacak şube ve acentelerin 150 bildirilmesi ve gizlilik hükümlerinin ihlali kon ularını düzenleyen maddelere aykırı davranışlar nedeniyle sözleşmenin feshi durumlarında da feshin detaylı ve objektif gerekçelerini içeren bir ihtarname öngörülmektedir. Buna karşılık, sözleşmenin 13.2. maddesinde düzenlenen iflas, acz ve benzeri duruml arla birlikte şirket hisselerinde ve kontrolünde önemli değişiklik olması halinde sözleşmenin fesh edilebileceği düzenlemesi feshin detaylı ve objektif gerekçelerini içeren bir ihtarname gönderilmesi şartına bağlanmamıştır. Benzer şekilde 13.3. maddede yer alan ek teminat talebinin yerine getirilmemesi durumunda sözleşmenin feshi de feshin detaylı ve objektif gerekçelerini içeren bir ihtarname şartına bağlanmamıştır. Ayrıca sözleşmenin Satış ve Pazarlama başlığını taşıyan 7.1. maddesi dördüncü paragr afında getirilen 160 performans değerlendirme kriterlerinin gerektirdiği çabayı göstermeme ve böylece satış hedeflerinin tutturulmaması durumunda sözleşmenin feshedilmesi hakkının da feshin detaylı ve objektif gerekçelerini içeren bir ihtarname şartına bağla nmadığı görülmektedir. Yukarıda aktarılan tespitler ışığında Sözleşmenin 7.1., 13.2. ve 13.3. maddelerinin düzenlemelerinin Tebliğ in 4.3. maddesi (b) bendinde getirilen şartı taşımadıkları anlaşılmıştır. 2005/4 sayılı Tebliğ in 4. maddesine göre grup mua fiyetinden yararlanabilmek için getirilen son şart; anlaşmanın her iki tarafına da anlaşmadan kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmesi ile ilgili olarak ortaya çıkan anlaşmazlıkları, tarafların mahkemeye başvurma hakkına halel getirmeksizin, bağımsız bir uzmana ya da hakeme 170 götürme hakkının tanınmasıdır. Sözleşmenin 17. maddesi ile getirilen düzenlemenin, Tebliğ in 4.4. maddesi ile getirilen hakeme başvurabilme şartını karşıladığı değerlendirilmiştir. 07-59/680 -237 5 Tebliğin 6. maddesinde ise, anlaşmanın tamamını m uafiyet dışına çıkarmamakla birlikte, tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanamayacak olan rekabet kısıtlamalarının listesi yer almaktadır. Bunlardan ilki, rekabet etmeme yükümlülüğüdür. Tebliğin 3. maddesinde; rekabet etmeme yükümlülüğü, alıcının anlaşma k onusu mal veya hizmetlerle rekabet eden malları veya hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını veya yeniden satmasını engelleyen doğrudan ya da dolaylı her türlü yükümlülük olarak tanımlanmış ve buna ilaveten, alıcının bir önceki takvim yılındaki a lımları esas alınarak, 180 ilgili pazardaki anlaşma konusu mal veya hizmetlerin ya da onları ikame eden mal veya hizmetlerin %30 undan fazlasının sağlayıcıdan veya sağlayıcının göstereceği başka bir teşebbüsten satın almasına yönelik olarak alıcıya doğrudan veya dolaylı biçimde getirilen herhangi bir yükümlülüğün de rekabet etmeme yükümlülüğü olarak kabul edileceği düzenlenmiştir. Bildirime konu bayilik sözleşmesinin 7. maddesinin Satış ve Pazarlama başlıklı 7.1. maddesinin üçüncü paragrafında, tarafların her yıl ve/veya dönem sonunda bir sonraki yılın hedeflerini bayilik sözleşmesi uyarınca asgari alım adetlerinin altına düşmemek kaydıyla yeniden tayin ve tespit edecekleri düzenlenmiş, aynı maddenin son paragrafında ise, t arafların her takvim y ılında pazarlaması yapılacak ürünlerle ilgili satış 190 hedefini ayrı bir mutabakat ile belirleyecekleri, düzenlenmiştir. Esasen 2005/4 sayılı Tebliğ, sağlayıcı ile alıcının yıllık alım veya satım hedefleri belirlemesine herhangi bir kısıtlama getirmemektedir. Ancak; alıcıya getirilecek yıllık alım hedefi, alıcının bir önceki takvim yılındaki alımları esas alınarak, ilgili pazardaki anlaşma konusu mal veya hizmetlerin ya da onları ikame eden mal veya hizmetlerin %30 undan fazlasının sağlayıcıdan veya sağlayıcın ın göstereceği başka bir teşebbüsten satın almasına yol açması durumunda rekabet yasağı haline gelecektir. Bildirime konu bayilik sözleşmesinde, bu anlamda rekabet yasağı olarak yorumlanabilecek açık bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak, inceleme konusu bayili k sözleşmesi 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilirken bayilik sözleşmesinde yazılı bulunan hükümlerin yanında 200 tarafların bayilik anlaşması çerçevesinde uygulamayı amaçladıkları yıllık alım hedefi sisteminin de dikkate alınması gerekmektedir. Zira , bildirim formunda da ifade edildiği üzere, Brisa nın bireysel muafiyet başvurusuna sunmuş olduğu inceleme konusu anlaşmayı yapmaktaki temel amacı, bugüne kadar uygulamakta olduğu yıllık alım hedefi uygulamasını değiştirmeden sürdürmektir. Bugüne kadarki uygulamada, Brisa tarafından belirlenen yıllık alım hedefleri, bayilerin yıllık toplam satışlarının yaklaşık %80 ine tekabül etmektedir. Bu tür bir uygulamanın inceleme konusu bayilik sözleşmesi çerçevesinde sürdürülmesinin, 2005/4 sayılı Tebliğ bağlamında bir rekabet yasağı olacağı anlaşılmaktadır. Yukarıda aktarılan tespit değerlendirmeler ışığında inceleme konusu sözleşmenin 210 2005/4 sayılı Tebliğ in 4.3. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde yer alan muafiyetin genel koşulu olarak öngörülen şartları taşım adığı değerlendirilmiştir. Diğer taraftan, bildirime konu anlaşmanın alıcıya getirdi ği alıcının satışı nı yap tığı ürünlerin %30 dan fazlasını sağlayıcıdan alma şeklindeki rekabet etmeme yükümlülüğü , mevcut haliyle 2005/4 sayılı Tebliğ in öngördüğü koşullar ı karşılamamaktadır. Bu nedenle, yatırımların geri dönüşünün sağlanması için gerekli olduğu iddia olunan söz konusu yükümlülüklere bireysel muafiyet tanınması talep edilmiştir. 07-59/680 -237 6 H.2.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi Bildirime konu anlaşmada alıcıya get irilen sadece Brisa dan ürün almaya dair rekabet etmeme yükümlülüğü ile 2005/4 sayılı Tebliğ in öngördüğü %30 luk sınır aşılmaktadır. 220 Bu durumda söz konusu rekabet etmeme yükümlülüğü ile ilgili hükümlerin Kanun un 5. maddesinde öngörülen koşulların oluşmas ına engel olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. H.2.4.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması Hangi hallerin ekonomik yarar sağladığının somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmekle birlikte, genel olarak üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üre tim tekniklerinin bulunması gibi hallerin varlığı halinde ekonomik yararın sağlandığı kabul edilmelidir. 230 İnceleme konusu bakımından ele alındığında, kendi imkânları ile bayilik standartlarını yerine getiremeyen müteşebbislere finansal destek sağlanması, ha tta bu desteğin bir kısmının donanım olarak sağlanması pazara girişleri kolaylaştıracak, dağıtım ağının ve ürünlerin tüketiciye ulaştırılmasına aracılık eden sistemin geliştirilmesini sağlayacak niteliktedir. Buna karşılık, başvuru konusu uygulamanın sadec e yeni girişlerin kolaylaştırılmasına yönelik bir uygulamadan ibaret olmadığı, bilakis 30 yıla kadar varan sürelerle ticari ilişki halinde bulunulan bayileri de kapsadığı anlaşılmaktadır. Başvuru formunda yer alan bilgilere göre dağıtım sisteminin tamamı 4 90 bayiden oluşmaktadır. Buna karşılık 2006 yılında sisteme 5 adet yeni bayi girmiştir. Bildirim Formunda yer alan veriler pazara girişi kolaylaştırma etkisinin büyük olmadığını ortaya koymaktadır. Buna 240 karşılık, finansal destek uygulamasının dağıtım siste minde bir hizmet standardı yakalanmasını ve bu standardın korunmasını sağlayacak nitelikte olduğu değerlendirilmiştir . Bu noktada özelikle dikkate alınması gereken husus, yukarıda değinilen olası faydaların uygulamanın tamamına ilişkin olmayıp sadece finan sal destek uygulaması kısmına ilişkin olduğudur. Uygulamanın rekabet etmeme yükümlülüğünün yukarıdaki yararlar bakımından ne derece vazgeçilmez olduğunun ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. H.2.4.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması 4. madde anlamınd a rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinilen malların dağıtımı veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen 250 iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Kanun'da tüketicinin ekonomik gelişmeden yarar sağlaması gerektiği belirtilmekle birlikte, yararlanmanın ölçüsü ve kapsamı hususunda herhangi bir ifade yer almamaktadır. Ancak, ortaya çıkan ekonomik fayda ile tüketicinin elde edeceği menfaat arasında makul bir denge olması gerektiği kabul edilmelidir. Tüketicinin yarar sağlaması açısından beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşul lar da tüketicinin elde edeceği menfaat kapsamındadır. Bun göre, bayilere finansal destek sağlanması uygulamasının tüketiciye yarar sağladığından bahsedilebilecektir. Zira, dağıtım sisteminin yaygınlaşması ve yüksek 260 hizmet standartlarına ulaşması tüketiciy e fayda sağlayacak gelişmelerdir. 07-59/680 -237 7 H.2.4.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması Muafiyetin üçüncü şartı, anlaşmanın veya kararın teşebbüslere ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkânı tanımaması, bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlamasının rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamasıdır. Bu şartın amacı, rekabetin kısmen sınırlandırılmasına izin verilen piyasalardaki reel ve po tansiyel rekabetin devamının teminidir. Ülkemizde lastik sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına ilişkin resmi bir bilgi bulunmamakla birlikte, Brisa nın kendisinin ve başlıca rakiplerinin yıllık satış 270 rakamlarına göre yaklaşık pazar pa yları şu şekildedir: Teşebbüs Binek/Minibüs/Kamyonet Otobüs/Kamyon Brisa % ( .) % ( .) Michelin Lastikleri A.Ş. % ( .) % ( .) Goodyear Lastikleri T.A.Ş. % ( .) % ( .) Türk Pireli Lastikleri A.Ş. % ( .) % ( .) Petlas A.Ş. % ( .) % ( .) Oltaş Otomotiv Lastikleri A.Ş. (Continental) % ( .) % ( .) Diğer % ( .) % ( .) Görüldüğü üzere Brisa , Binek/Minibü s/Kamyonet lastikleri pazarında %( ) ve Otobüs/Kamyon lastikleri pazarında da % ( ) pazar paylarına sahiptir. Pazar payı bakımından Brisa ya en yakın üç te şebbüs de her iki segmentte de Brisa nın ancak yarısı kadar pazar payı elde edebilmektedir. Ayrıca Türkiye de perakende lastik dağıtımı alanında faaliyet gösteren yaklaşık 4000 teşebbüsten 490 tanesi, Brisa bayisidir. Bu veriler, Brisa nın faaliyet gösterd iği ilgili ürün pazarlarındaki en büyük teşebbü s olduğunu ortaya koymaktadır. Bu veriler ışığında pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağının kabul edilmesi mümkün görülmemektedir. H.2.4.4 . Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların E lde Edilmesi İçin Zorunlu 280 Olandan Fazla Sınırlanmaması Kanun un 5. maddesinde öngörülen bu son koşul gereği, tüketicilere yansıtılan ekonomik gelişme ve iyileştirmenin elde edilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise anlaşmaya muafiyet ta nınamayacaktır. Bu koşula aykırılık, ya izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanması ya da rekabetin sınırlanması gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararl arın gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler. Bayilere finansal destek sağlanması, yatırımlarına katkıda bulunulması böylece dağıtım sisteminin geliştirilmesi uygulaması buna karşılık bayilere rekabet etmeme yü kümlülüğü 290 uygulaması bakımından rekabetin zorunlu olandan fazla kısıtlanmadığının kabul edilmesi mümkün görülmemektedir. Zira, finansal katkının sağlayıcıya geri ödenmesinin rekabeti en az kısıtlayacak yöntemi şüphesiz rekabet etmeme yükümlülüğü değildir. Nitekim, bayilik sözleşmesinin ekinde yer alan taahhütname incelendiğinde, bireysel muafiyet başvurusunda konu olan finansal destekten borç olarak bahsedildiği ve ne şekilde ödeneceğinin düzenlendiği görülmektedir. Bildirim sahibi taraflar Rekabet Kurumu kayıtlarına 10.5.2007 tarihinde intikal eden yazılarında Bayileri ile güvene dayalı olarak yürüyen ilişkileri nedeniyle bu taahhütnamenin imzalanmadığını ifade 07-59/680 -237 8 etmektedirler. Bildirime konu finansal destek ve maliyetlerin rekabet etmeme yükümlülükleri tem elinde münhasırlık ile ödenmesi uygulaması, ilgili pazarlarda 300 rekabetin ağır şekilde kısıtlanmasına yol açacak niteliktedir. Buna karşılık, finansal destek sağlanarak elde edilecek faydalar korunurken, oluşturulacak ödeme planı temelinde bayiler hem ticari kararlarında daha bağımsız olabilecekler hem de yüksek nitelikli hizmet sunmaya devam edebileceklerdir. Özetle , Brisa nın bayilik sözleşmesi temelinde uygulanan, bayilerin %30 u aşan oranlarda satın alma taahhütleri altına girmesi uygulamasının 4054 sayı lı Kanun un 5. maddesi kapsamında ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması ve rekabetin aynı maddenin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması koşullarını taşımadığı , dolayısıy la söz konusu uygulamanın bireysel muafiyetten yararlanamayacağı anlaşılmaktadır . 310 I. SONUÇ Brisa Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile bayisi arasında akdedilen Bayilik Sözleşmesi ne muafiyet tanınması talebi ile ilgili olarak; 1- Başvuru ko nusu sözleşmenin 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin 4.3. maddesinin (a) ve (b) bendinde düzenlenen muafiyet şartlarını taşımadığına, dolayısıyla grup muafiyetinden yararlanama yacağına OYBİRLİĞİ ile, 2- Bayilik Sözleşmesi temelinde uygulanan, bayilerin %30 u aşan oranlarda satın alma taahhütleri altına girmesi uygulamasının 2005/4 sayılı Tebliğ in 6.1. maddesinin (a) ve (b) bentlerine aykırı olduğu dolayısıyla, anılan uygulaman ın 320 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyetten yararlanamayacağına OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. 07-59/680 -237 9 (11.07.2007 tarihli, 07 -59/680 -237 sayılı Kurul Kararı na) KARŞI OY GEREKÇESİ Brisa Bridgestone Sabancı Lastik Sana yi ve Ticaret A.Ş. ile bayisi arasında aktedilen Bayilik Sözleşmesi ne muafiyet tanınması talebine ilişkin Kurul Kararının 2. maddesine aşağıdaki nedenlerle katılmamız mümkün olamamıştır: Kararda, Brisa ile bayisi arasındaki Bayilik Sözleşmesi nin, bazı hükümlerinin 2005/4 sayılı Tebliğin 4.3. maddesinin (a) ve (b) bendlerine uygun düşmediğinden grup muafiyetinden yararlanamadığı, diğer taraftan da, bayilerin %30 u aşan oranda satın alma taahhütleri altına girmesi nedeniyle de Kanun un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyetten yararlanamayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Sözleşmenin, grup muafiyetinden yararlanamadığı şeklindeki çoğunluk görüşüne iştirak edilmekle birlikte, bireysel muafiyetten yararlanılamayacağına dair görüşe iştirak edemiyoruz. Zira, her ne kadar Brisa, ilgili pazarda % ( - .) Pazar payına sahip ve pazarın lideri konumundaysa da, mevcut, yaklaşık 4000 civarındaki bayi adedinin sadece 490 tanesi Brisa ile münhasır çalışacaktır. Geride 3500 civarında bayi bulunması nedeniyle, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmadığı düşünülmektedir. Kanun un 5. maddesindeki diğer koşulları da karşıladığı düşünüldüğünden, anılan sözleşmeye bireysel muafiyet verilebileceği görüşüyle, çoğunluğun kararına katılmamız mümkün olamamıştır. Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI Mehmet Akif ERSİN Kurul Üyesi Kurul Üyesi