Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -3-141 (Özelleştirme ) Karar Sayısı : 10-08/65 -29 Karar Tarihi : 21.1.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Mehmet Akif ER SİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Burak BÜYÜKKUŞOĞLU, Neyzar MENTEŞOĞLU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 20 Ziya Gökalp Cad.
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -3-141 (Özelleştirme ) Karar Sayısı : 10-08/65 -29 Karar Tarihi : 21.1.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Mehmet Akif ER SİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Burak BÜYÜKKUŞOĞLU, Neyzar MENTEŞOĞLU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 20 Ziya Gökalp Cad. No:80 Kurtuluş/Ankara D. TARAFLAR : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ak-Can Şeker San. ve Tic. A.Ş Filistin Cad. Kader Sok. No:36 G.O.P. Çankaya/Ankara Kuzey Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişim Grubu Osm an Kavuncu Cad. Ankara Yolu 7. km Kocasinan/Kayseri 30 Yıldırım Holding A.Ş. Gemsaz Mevkii Gemlik Gübre Tesisleri Gemlik/Bursa E. DOSYA KONUSU: Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. ye ait Kastamonu, Çorum, Çarşamba, Kırşehir, Turhal ve Yozgat şeker fabr ikalarının (Portföy C) bir bütün halinde varlık satışı yöntemiyle özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) nın Kurum kayıtlarına 17.7.2009 tarih ve 5082 sayı ile giren yazısında Türkşeker e ait Portföy C şeker fabrikalarının grup halinde varlık satış yöntemiyle ve Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş. 40 (Kayseri Şeker) deki %10 oranındaki kamu hissesinin blok satış yöntemiyle satılmak üzere ihaleye çıkılacağı belirtilmiş, konuya ilişkin Rekabet Kurulu Görüşü nün alınmasını teminen 1 998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ uyarınca ön bildirimd e bulunulmuştur. Söz konusu ön bildirime ilişkin mesleki daire görüşünde Portföy C şeker fabrikalarının varlık satış yöntemiyle özelleştirilmesi işlemi ile ilgili olarak herhangi bir ön koşul veya bir kısıt getirilmesine gerek olmadığı ifade edilmiş ve ÖİB de mesleki daire görüşüne iştirak etmiştir. Bu süreç sonrasında Kurul, bahse konu işlem ile ilgili bu aşamada herhangi bir ön koşul konulmasına veya başka bir 50 10-08/65 -29 2 kısıt getirilmesine gerek olmadığı, ancak alıcı adayları belli olduktan sonra 1998/4 sayılı Teb liğ in 5. maddesi uyarınca yapılacak değerlendirmede 4054 sayılı Kanun un ilgili maddelerine aykırılıklar ve sakıncalar belirlenmesi halinde, devirle ilgili koşul ve yükümlülükler getirilebileceği veya devre izin verilmeyebileceği, dolayısıyla bu hususun i haleye katılacak teşebbüsün/teşebbüslerin bilgisine sunulması bakımından ihale şartnamesinde belirtilmesinin gerekli olduğu yönündeki görüşün ÖİB ye bildirilmesine 19.8.2009 tarih ve 09-36/923 -M sayı ile karar vermiştir. Kurum kayıtlarına 21.12.2009 tari h, 9050 sayı ile intikal eden yazıda ise ihalenin sonuçlanması sonrasında Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) karar taslağında yer 60 alması uygun görülen teklif sahiplerinden ilk üçü hakkında karar tesis edilmesi talebinde bulunulmuştur. Kurum kayıtlarına 20.11.2009 tarih ve 8344 sayı ile giren ve en son 21.12.2009 tarih ve 9050 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve D evralmalar Hakkında Tebliğ in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 13.1.2010 tarih ve 2009 -3-141/ÖN- 10-Ş.YA sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 1 9.1.2010 tarih ve REK.0.07.00.00 -120/1 6 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10 -08 sayı lı Kurul toplantısında 70 görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; 1. Portföy C grubu şeker fabrikalarının varlık satışı yöntemi ve ihale usulüyle özelleştirilmesi işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulunun iznine tabi olduğu, 2. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından hakkında nihai izin kararı talep edilen ilk üç teklif sahibi olan Ak -Can Şeker San. ve Tic. A.Ş., Kuzey Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişim Grubu ve Yıldırım Holding A.Ş. den herhangi birin in özelleştirmeye konu fabrikaları devralmasının 4054 sayılı 80 Kanun un 7 maddesi kapsamında hakim durum yaratılmasına veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesine yol açmayacağı, dolayısıyla her üç teşebbüs açısından da devre konu işleme izin verilmesind e sakınca bulunmadığı, 3. Şu kadar ki, özelleştirmeye konu şeker fabrikalarının Kuzey Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişim Grubuna devredilmesi halinde, Ortak Girişim Beyannamesinde kurulacağı belirtilen şirkette ortak girişimin üyelerinin en az %51 ine sa hip olacağını belirttikleri hisseleri dışındaki hisselerin tamamına veya bir kısmına Konya Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin sahip olması halinde, bu işlem için Rekabet Kuruluna izin başvurusunda bulunulması 90 şartının getirilmesinin uygun olacağı sonuç ve ka naatine ulaşıldığı ifade edilmektedir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pazar Dünyada tatlandırıcı talebi, üç değişik kaynaktan karşılanmaktadır. Bunlar; pancar ve kamıştan üretilen sakaroz kökenli şekerler; mısır, buğday, patates gibi nişasta içeren hammaddelerden elde edilen nişasta bazlı şekerler (glikoz, izoglukoz - 100 10-08/65 -29 3 fruktoz) ve sakarin, aspartam, asesulfam -K gibi sentetik tatlandırıcılardır. Pancar ve kamıştan üretilen sakaroz kökenli şekerler ile nişasta bazlı şekerler kalorili tatlandırıcı lar sınıfında, sentetik tatlandırıcılar ise kalorisiz tatlandırıcılar sınıfında yer almaktadır. Dünyada şeker üretiminin çoğunluğu şeker kamışından1 yapılmaktadır. Dünyanın en büyük kamış şekeri üreticisi Brezilya iken en büyük pancar şekeri üreticisi AB ü lkeleridir. Pancar ve kamış şekerine alternatif olarak nişasta bazlı şeker ve kalorisiz tatlandırıcılar da özellikle endüstriyel alanda kullanılmaktadır. Ülkemizde glukoz ve izoglukoz (fruktoz) olmak üzere iki temel türü üretilen nişasta bazlı şekerler, genelde 110 sıvı olarak satışa sunulan, doğrudan tüketilmeyen, daha çok şekerli ürünler sanayinde girdi olarak kullanılan ürünlerdir. Bu tatlandırıcıların başlıca kullanım alanları; şekerlemeler, şekerli ve unlu ürünler, dondurma, helva, reçel, marmelat, alkollü ve alkolsüz içeceklerdir. Şeker sektörü, tarıma dayalı yapısı, arzındaki istikrarsızlık ile ekonomik ve sosyal endişeler nedeniyle çoğu ülkede çeşitli yöntemlerle düzenlenmektedir. Bu düzenlemeler üretim ve arzın kontrolü, üretici, işleyici, tüketici fiyatlarına müdahaleler, ithalat kotaları ve korumaları ile ihracat kontrolü ve teşvikleri şeklinde olabilmektedir. 120 Türkiye de şeker politikaları şeker talebinin öncelikle yerli üretimle sağlanması amacı doğrultusunda belirlenmektedir. 4634 sayılı Şeker Kanunu nun yürürlüğe girmesi de şeker üretiminde istikrarı sağlayacak planlamalara imkân vermek ve sektörü devlet müdahalesinden arındırma amacına yönelik bir adım olmuştur. Aynı kanun şeker pancarı ve şeker satış fiyatlarından devlet müdahalesini kaldırmı ştır. Şeker Kurumu 2008 faaliyet raporuna göre piyasanın serbestleşmesinin olumlu etkileri hem pancar hem de şeker fiyatlarına yansımıştır. Üretim ve arz istikrarı sağlanması amacıyla Şeker Kuruluna şeker üreticisi 130 teşebbüslere kota tahsis etme yetkisi v erilmiştir. Türkiye de tatlandırıcı sektörü bünyesinde yedi pancar şekeri üreticisi ile beş nişasta bazlı şeker üreticisine kota tahsisi2 yapılmaktadır. Kota uygulaması sonrasında, özellikle 90 lı yıllarda yaşanan ithalat riski veya yüksek miktarda stok gi bi sorunların artık yaşanmadığı görülmektedir. Kota tahsisi yapılan şirketlerin toplam üretim kapasitesi 2008 yılı itibarıyla 4.138.000 ton/yıl olup bunun 3.148.000 tonu pancar şekeri üreticilerine, 990.000 tonu ise nişasta bazlı şeker üreticilerine aittir . Türkiye de pancar şekeri ve nişasta bazlı şeker üreticilerinin toplam üretim ve satış miktarları na Tablo 1 de yer verilmiştir. 140 1 1999 -2006 yılları arasında dünya şeker üretiminin %74,07 si şeker kamışından, geri kalan %25,93 ü ise şe ker pancarından üretilmiştir. 2 4634 s ayılı Kanun, son yıllarda pancar şekeri aleyhine gelişme gösteren ve bundan önce üretiminde herhangi bir kısıtlama getirilmeyen Nişasta Bazlı Şeker üretimini kontrol altına alarak pancar ve şeker üretiminin zarar görmesini ve küçülmesini engellemeyi, pa ncar üreticisinin arazisini, fabrikaların ise kapasitelerini gereği gibi kullanabilmelerini öngörmektedir. Bu kapsamda ülke toplam tatlandırıc ı talebinin % 10 u oranında Nişasta Bazlı Şekerler için kota belirlenmesi Kanun ile hükme bağlanmıştır. Bakanlar Kurulu bu oranı, % 50 sine kadar artırmaya veya eksiltmeye yetkilidir. 10-08/65 -29 4 Tablo 1: Türkiye de Şeker Üretim Ve Satış Miktarları (ton) 2003/043 2004/05 2005/06 2006/07 2007/08 Üretim 1.762.000 1.940.000 2.070.000 1.845.000 1.708.000 Yurtiçi Satış (A+B Kotası) 1.618.000 1.700.000 1.713.000 1.901.000 1.684.000 Pancar Şekeri Yurtdışı Satış (C Şekeri) 364.000 178.000 256.000 217.000 178.000 Üretim 366.000 433.000 415.000 440.000 411.000 Yurtiçi Satış (A Kotası) 347.000 360.000 350.000 350.000 316.000 Nişasta Bazlı Şeker Yurtdışı Satış (C Şekeri) 19.000 61.000 72.000 88.000 99.000 Kaynak: Şeker Kurumu Türkiye deki pancar şekeri üreticilerinin pazar payları na ise Tablo 2 de yer verilmişti r. Tablo 2: Türkiye deki şeker fabrikalarının pazar payları 150 Pazar Payı (%) Fabrikalar 2006/07 2007/08 2008/09 Portföy A 0-10 0-10 0-10 Portföy B 0-10 0-10 0-10 Portföy C 10-20 10-20 10-20 Portföy D 10-20 10-20 0-10 Portföy E 10-20 10-20 0-10 Portföy F 0-10 0-10 0-10 Adapazarı Şek. Fab. 0-10 0-10 0-10 Kütahya Şek. Fab. 0-10 0-10 0-10 Amasya Şek. Fab. 0-10 0-10 0-10 Kayseri Şek. Fab. 10-20 10-20 10-20 Konya Şek. Fab. 10-20 20-30 20-30 Keskinkılıç Şek. Fab. 0-10 0-10 0-10 Toplam 100 100 100 Kaynak: Şeker Kurumu H.1.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya kapsamında ilgili ürün pazarının hammadde alım pazarı ve nihai ürün pazarı olarak iki şekilde ele alınması gerekmektedir. Şeker fabrikalarının hammadde olarak kullandıkları ürünün şeker pancarı olmas ı ve şeker pancarının bu anlamda alternatifinin olmaması nedeniyle alım pazarının şeker pancarı olarak belirlenmesi uygundur. 160 Nihai ürün olarak ise pazarın en geniş haliyle tatlandırıcılar olarak belirlenmesi mümkündür. Ancak tatlandırıcılar arasında se ntetik tatlandırıcılar kalorisiz olmaları ve özel amaçlı kullanılmaları bakımından pancar şekeri ve nişasta bazlı şekerden talep yönüyle ayrılmaktadır. 4634 sayılı Şeker Kanunu nda tanımlanan şeker; pancar veya kamıştan üretilen kristal haldeki sakaroz ile nişasta kökenli glukoz, izoglukoz, sakarozun veya invert şekerin veya her ikisinin suda çözünmesiyle elde edilen çözelti, invert şeker şurubu ve inülin şurubudur. 3 Pazarlama yılı 1 Eylül ve 31 Ağustos arasındaki dönemdir. 10-08/65 -29 5 Nişasta bazlı şeker pancar şekerine özellikle endüstriyel alanda önemli bir 170 alternatiftir. Nişasta bazlı şekere pancar şekeri üreticilerini korumak adına kota getirilmesi de bu iki ürünün birbirini ikame ettiklerini göstermesi bakımından önemlidir. Diğer yandan, nişasta bazlı şekerin kotaya tabi olması ve üretim miktarının bu anlamda sınırlı olm ası dikkate alınması gereken bir husustur. İlgili ürün pazarının en dar haliyle pancar şekeri olarak tanımlanması halinde dahi işlemin rekabetçi endişe yaratmayacağı değerlendirildiğinden bu aşamada nişasta bazlı şeker ve pancar şekerinin aynı pazarda olup olmadığına ilişkin daha detaylı analiz yapılmasına gerek görülmemiş ve pazar paylarının hesabında pazarın en dar hali esas alınmıştır. 180 Pancar şekeri üretiminin yan ürünleri olan melas ve küspe de ayrıca ele alınmalıdır. Melas, şeker üretimi sırasınd a, şekerli suyun buharlaştırılması ve şekerin kristalleştirilmesi neticesinde geriye kalan, koyu kahverengi, akıcı pekmez kıvamındaki tatlı maddedir. Melas içerisinde %50 civarında şeker ihtiva etmesi nedeniyle, yüksek enerji taşıyan, protein varlığı yükse k bir yem olup, doğrudan suda seyreltilmek veya diğer yem maddelerine karıştırılmak suretiyle kullanılmaktadır. Her yıl toplam işlenen pancarın %3 -4 ü kadar melas üretimi yapılmaktadır. Melas ayrıca maya, kömür ve alkollü içecek sanayinde ve az bir miktard a ilaç sanayinde kullanılmaktadır. Melas; alkol, maya ve yem sanayinde temel hammadde 190 durumundadır. Bu çerçevede her ne kadar melas ayrı bir ilgili ürün pazarı olarak tanımlanabilecekse de ilgili teşebbüslerin pazar payları pancar şekeri paylarına paralel olacağından ayrı bir değerlendirme yapılması na gerek görülmemiştir. Küspenin hayvan yemi olarak kullanılması sebebiyle, alternatifleri olmasından dolay ı tek başına bir pazar olarak ele alınamayacağı kanaatine varılmıştır . H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Şeker ve pancar için iki ayrı coğrafi pazar tanımı yapılabilir. Şeker için coğrafi pazar 200 olarak Türkiye esas alınabilecekken, şeker pancarında bölgesel al ım yapılıyor olması ve Şeker Kurumunun her şeker fabrikasının şeker pancarı alımı yapabileceği bölgeleri belirleyen düzenlemeleri nedeniyle alım pazarındaki coğrafi pazarın Şeker Kurulu kararına konu coğrafya olarak belirlenmesi gerektiği kanaatine varılmı ştır. H.2. Taraflar H.2.1 . Özelleştirmeye Konu Varlık : Kastamonu, Çorum, Çarşamba, Kırşehir, Turhal ve Yozgat Şeker Fabrikaları (Portföy C) 210 ÖYK, Türkşeker e ait şeker fabrikalarının coğrafi bazlı portföy grupları halinde bir bütün olarak varlık satışı s uretiyle özelleştirilmesine ve coğrafi bazlı portföy gruplarından Portföy C nin Kastamonu, Çorum, Çarşamba, Kırşehir, Turhal ve Yozgat şeker fabrikalarını içerecek şekilde belirlenmesine 12.8.2008 tarih ve 2008/50 sayı ile karar vermiştir. Portföy C içer isinde yer alan şeker fabrikalarına tahsis edilen A kotası miktarları ve bu fabrikaların satış miktar ve değerleri ne Tablo 3 ve 4 te yer verilmiştir . 10-08/65 -29 6 220 Tablo 3: Portföy C Fabrikalarına Pazarlama Yılı Bazında Tahsis Edilen A Kotası* Miktarları (Ton) 230 Kaynak: Şeker Kurumu * A kotası; yurtiçi talebe göre üretilen ve pazarlama yılı içinde iç pazara verilebilen şeker mi ktarıdır. 240 Tablo 4: Portföy C Fabrikalarının Şeker Satış Miktar ve Değerleri Şeker Kurumunca kota tahsis, izleme ve denetimi şirket bazında yapılmakta olup, birden fazla fabrikası olan şirketlere (Türkşeker, Konya Şeker San. ve Tic. A.Ş., Kayseri Şeker Fab. A.Ş.) tahsis edilen kotalar, şirketl erin kendileri tarafından, üretim planlamasına göre dağıtılmaktadır. Bu nedenle, Portföy C içerisindeki şeker fabrikalarının Tablo 1 de yer verilen kota miktarları Türkşeker tarafından üretim planlaması çerçevesinde toplam kotasının ilgili fabrikalara ayrı lan miktarını göstermektedir. Portföy C, 2006/07, 2007/08, 2008/09 ve 2009/10 pazarlama yıllarında Türkşeker e tahsis edilen A kotasının sırasıyla % 20-30 %20-30 %20-30 ve 250 %20-30 unu oluşturmaktadır. Portföy C şeker fabrikalarının A kotası ve satış değerine göre pazar payları ise Tablo 5 te gösterilmiştir. Tablo 5: Portföy C nin Kota, Miktar ve Değer Bazında Toplam Pazar Payı Pazar Payı (%) 2006/07 2007/08 2008/09 Kota Bazında 10-20 10-20 10-20 Miktar Bazında 10-20 10-20 0-10 Değer Bazında 10-20 10-20 0-10 Kaynak: Bildirim Formu H.2.2. Hakkında Nihai Karar Alınması Talep Edilen İhale Katılımcıları Özelleştirme İdaresi tarafından yapılan ihale neticesinde 8.12.2009 tarihinde nihai pazarlık görüşmesi yapılmıştır. Nihai pazarlık görüşmeleri sonucunda en yüksek 260 Fabri ka Adı 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 Çarşamba Çorum Kastamonu Kırşehir Turhal Yozgat TOPLAM 2006/07 2007/08 2008/09 Fabrika Adı Miktar (Ton) Değer (TL) Miktar (Ton) Değer (TL) Miktar (Ton) Değer (TL) Çarşamba Çorum Kastamonu Kırşehir Turhal Yozgat TOPLAM 10-08/65 -29 7 teklifi veren teşebbüs Ak -Can Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş. olmuştur. Ardından Kuzey Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişimi ikinci en yüksek teklifi vermiştir. Yıldırım Holding A.Ş. ise en yüksek üçüncü teklif sahibidir. 10-08/65 -29 8 H.2.2 .1. Ak -Can Şeker Sana yi ve Ticaret A.Ş. (Ak -Can Şeker): 2008 yılında kurulan Ankara merkezli Ak -Can Şeker in ilgili pazarda herhangi bir faaliyeti yoktur . Ak-Can Şeker in ortaklık yapısı na Tablo 6 da yer verilmiştir. Tablo 6: Ak -Can Şeker Ortaklık Yapısı Hissedar Adı/Soyadı Hisse Oranı (%) Mehmet Cengiz 16 Ahmet Cengiz 16 Ekrem Cengiz 16 Şeref Cengiz 16 Asım Cengiz 8 Kazım Cengiz 8 Rüstem Ekmekçi 9 Özcan Ekmekçi 9 Bekir Ekmekçi 2 Toplam 100 Kaynak: Bildirim Formu 270 Ak-Can Şeker Cengiz ailesinin kontrolünde dir. Ak -Can Şeker hissedarlarından Cengiz ailesinin kontrolünde olan diğer şirketlerin listesi ve faaliyet alanları Tablo 7 de yer almaktadır. Tablo 7: Cengiz Ailesinin Kontrolündeki Şirketler ve Faaliyet Alanları Şirket Unvanı Faaliyet Alanları Cengiz H olding San. ve Tic. A.Ş. Her nev'i ticari, sınaî, zirai ve mali maksatlarla kurulmuş ve kurulacak anonim ve limited, yerli ve yabancı şirketlerin ortaklık, müessese ve teşebbüslerin sermaye ve yönetimine katılma, yatırımda bulunma, bu alanlarda çalışacak, şirket, ortaklık, müessese ve teşebbüslerin kuruluşlarını gerçekleştirmek vs. Cengiz İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş. Her türlü inşaat ve her türlü inşaat taahhüdü işleri yapmak, her türlü inşaat, ihale ve yarışmalarına katılmak vs. Cengiz Enerji San. ve Tic. A.Ş. Her türlü enerji ve elektrik üretim amacıyla, termik santral, hidroelektrik santral, doğalgaz ve fuel -oil santralleri, bunlarla ilgili fabrika ve tesisler kurmak ve işletmek vs. Eti Bakır A.Ş. Bakırlı pirit madenlerini aramak, işletmek, zenginleşti rmek, metal ve bileşiklerini üretmek vs. Eti Alüminyum A.Ş. Boksit, cıva ve barit madenlerini aramak, işletmek, alüminyum sülfat ve bileşiklerini üretmek, döküm mamul ve alaşımlarını üretmek vs. Samgaz A.Ş. Doğalgaz dağıtım faaliyetleri gerçekleştirmek vs. Eti Hava Taşımacılığı A.Ş. Her türlü uçakların alımı, satımı, kiralanması, kiraya verilmesi ve işletmeciliğini yapmak vs. Selçuk Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Doğalgaz dağıtım faaliyetleri gerçekleştirmek vs. Cengiz Elektrik Toptan Satış A.Ş. Elektrik ener jisi ve kapasitesinin toptan alım ve satım faaliyetinde bulunmak vs. Cengiz Turizm San. ve Tic. A.Ş. Her nevi turistik tesisler kurmak, kiralamak, kiraya vermek ve işletmek vs. Cengiz Madencilik San.ve Tic. A.Ş. Her nevi madenleri aramak, işletmek, zeng inleştirmek, mamul mallar üretmek vs. Gürtem Madencilik Turizm ve Tic. Ltd. Şti. İşlenmiş ve tabi halde her türlü madenin, taşların, bunlardan mamul eşyaların ihracını ve yurtdışına pazarlanmasını yapmak vs. Cengizler Sigorta ve Aracılık Hizmetleri Ltd. Şti. Türkiye'de bulunan sigorta şirketlerinin acentelik ve aracılık hizmetlerini yapmak, konusuna göre poliçe tanzim etmek vs. Kalehan Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. Baraj ve hidroelektrik santraller inşa etmek ve işletmek, elektrik enerjisi üretmek ve toptan satışını yapmak vs. Kaynak: Ak -Can Şeker 10-08/65 -29 9 Cengiz ailesinin kontrolündeki şirketlerin faaliyet alanları çoğunlukla madencilik, enerji, turizm, inşaat gibi alanlarda yoğunlaşmıştır. Grubun ilgili pazarlarda h erhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. H.2.2 .2. Kuzey Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişim Grubu (Kuzey Anadolu) 280 Kuzey Anadolu, Portföy C grubu şeker fabrikalarının ihale neticesinde satın alınabilmesi için oluşturulmuştur. Ortak Girişimin kurucuları Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş. ve Amasya Şeker Fabrikası A.Ş. olup ortaklık yapısına Tablo 8 de yer verilmiştir. Tablo 8: Kuzey Anadolu nun Ortaklık Yapısı Hissedar Unvanı Hisse Oranı(%) Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş 90 Amasya Şeker Fabrikaları A.Ş. 10 Toplam 100 Kaynak: Kuzey Anadolu Kuzey Anadolu Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş. nin mutlak kontrolündedir. Kayseri Şeker in ortaklık yapısı ise Tablo 9 da gösterilmektedir. Tablo 9: Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş. Ortaklık Yapısı Hissedar Unvanı Hisse Oran ı (%) T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi 9,99 Konya Şeker Fabrikası A.Ş. 0,62 Amasya Şeker Fabrikası A.Ş. 0,004 Toplam 10,62 Pankobirlik 5,36 Kayseri Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 50,51 Afyon Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 3,09 Akşehir -Ilgın Pancar Ekicileri İstihsal. Koop. 0,08 Alpullu Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 7,73 Balıkesir -Bursa Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 4,33 Burdur - Isparta Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 2,00 Dinar Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 1,00 Elazığ Pancar Ekici leri İstihsal Koop. 0,13 Elbistan Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 3,06 Ereğli Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 1,00 Eskişehir Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 3,75 Konya Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 1,59 Kastamonu Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 4,00 Malatya Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 0,57 Muş Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 0,06 Uşak Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 1,00 Sivas Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 0,12 Ankara Pancar Koop. 0,00 Bor Pancar Koop. 0,00 Çorum Pancar Koop. 0,00 Erciş Pancar Koop. 0,00 Erzurum Pancar Koop. 0,00 Turhal Pancar Koop. 0,00 Yozgat Pancar Koop. 0,00 Kırşehir Pancar Koop. 0,00 Toplam 89,38 Beta Ziraat ve Ticaret A.Ş. 0,00 Pancar Motor A.Ş. 0,00 Genel Toplam 100 Kaynak: Kuzey Anadolu 290 4 Hisse oranı sıfıra çok yakın olan hissedarların hisse oranı % 0,00 olarak gösterilmiştir. 10-08/65 -29 10 Kayseri Şe ker Fabrikaları A.Ş. nin bünyesinde Kayseri ve Boğazlıyan Şeker Fabrikaları bulunmaktadır. Kayseri Şeker in %50,51 i Kayseri Pancar Ekicileri İstihsal Kooperatifine aittir. Ayrıca diğer bazı pancar ekicileri istihsal kooperatiflerinin ve Pankobirlik in o rtaklıkları ile birlikte %89,38 i pancar kooperatiflerine aittir. Pancar ekicileri kooperatiflerinin Türkşeker şeker fabrikaları dışında kalan tüm özel şeker fabrikalarında çeşitli oranlarda hissesi bulunmaktadır. 300 Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş. nin sahip olduğu şeker fabrikalarının toplam kota, üretim ve satış miktarları ile pazar payları yıllara göre Tablo 10 da sunulmuştur. Tablo 10: Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş. Kota, Üretim, Satış Miktarları ve Pazar Payı 2006/07 2007/08 2008/09 A Kotası Üretim (ton) Satış (ton) Satış Değeri (TL) Pazar Payı (%) 10-20 10-20 10-20 Kaynak: Kuzey Anadolu ve Şeker Kurumu Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş. nin 2006, 2007 ve 2008 yılı ciroları sırasıyla .. TL, . TL ve .. TL olarak gerçekl eşmiştir. H.2.2 .3. Yıldırım Holding A.Ş. (Yıldırım Holding) 310 Yıldırım Holding bir aile şirketi olarak kurulmuş olup genel kurul ve yönetim kurulu Yıldırım ailesi üyelerinden oluşmaktadır. Holding, bünyesinde madencilik, taşımacılık, gübre gibi birçok sekt örde faaliyeti olan şirketleri bulundurmaktadır. 2008 yılı cirosu TL olan Yıldırım Holding in ortaklık yapısı na Tablo 11 de yer verilmiştir. Tablo 11: Yıldırım Holding Ortaklık Yapısı Hissedar Adı/Soyadı Hisse Oranı Ali Rıza Yıldırım 36,66 Yüksel Yıldırım 36,66 Mehmet Yıldırım 26,66 Garip Yıldırım 0,020 Zeycan Yıldırım 0,020 Toplam 100 Kaynak: Bildirim formu 320 Portföy C grubu şeker fabrikalarının ihale yoluyla satın alınabilmesi amacıyla Yıldırım Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Yıldırım Şeke r) kurulmuştur. Yıldırım Şeker in %51 oranındaki hissesi Yıldırım Holding e, geri kalan %49 u ise Yıldırım Holding kontrolündeki diğer bazı şirketlere aittir. Yıldırım Holding kontrolündeki diğer şirketlerin unvanları ve faaliyet alanları na aşağıda yer ve rilmiştir. 10-08/65 -29 11 330 Tablo 12: Yıldırım Holding Şirketleri ve Faaliyet Alanları Şirketin Unvanı Faaliyet Alanları Yıldırım Dış Tic. A.Ş. Kömür, kok, antrasit, demir ve demir dışı madenlerin ithalatını yapmaktadır. Yılyak yakıt Pazarlama A.Ş. Yurtdışından köm ür ithal etmek ve yurt içinde pazarlama ve dağıtımını yapmaktadır. Yılfert Gübre ve Kimya San. ve Tic. A.Ş. Demir ve inşaat malzemeleri pazarlamaktadır. Yılmar Denizcilik Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. Gemi kiralamak, gemi işletmeciliği ve acentelik yapmakt adır. Gemlik Gübre Sanayii A.Ş. Azot bazlı gübreler sınıfından Kalsiyum Amonyum Nitrat üretimi ve satışını yapmaktadır. Eti Krom A.Ş. Maden ocaklarında çıkarılan kromit madeninin işlemek, zenginleştirmek, yüksek karbonlu ferrokrom üretmektedir. Yılport Konteyner Terminali ve Liman İşletmeleri A.Ş. Gebze Dilovası'nda iki adet liman işletmektedir. Marmara Tersanesi A.Ş. Kimyasal Tanker inşa etmektedir. Yılkrom Maden ve Enerji Yat. Tic. San. A.Ş. Her türlü madeni aramak, aratmak, ithal etmek, işletmek, s atmak, kiraya vermek, her türlü enerji kaynağından enerji üretmek, elektrik santralleri kurmak ve enerji ticaret yapmaktadır. Kaynak: Bildirim formu Yıldırım Holding in ilgili pazarlarda faaliyet gösteren herhangi bir şirketi yoktur. H.3. Yapılan Tespitl er ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. İşlemin Niteliği 1998/4 sayılı Tebliğ in 5. maddesi uyarınca işlem taraflarının ilgili ürün piyasasındaki 340 toplam pazar paylarının %25 i veya cirolarının 25.000.000 TL yi geçmesi halinde, devralma işleminin hukuki geçerli lik kazanabilmesi için Rekabet Kurulundan izin alınması zorunludur. Portföy C içinde yer alan fabrikaların 2008/2009 yılındaki toplam pazar payı % 0-10 ve toplam cirosu TL olarak gerçekleşmiştir. Portföy C grubu fabrikalarının varlık satışı yön temi ve ihale usulüyle özelleştirilmesi işlemi 1998/4 sayılı Tebliğde yer alan eşikler bakımından değerlendirildiğinde sadece devralınan taraf olan şeker fabrikalarının ciro yönünden eşiği aştığı görülmektedir. Bu çerçevede bildirime konu işlem izne tabidi r. H.3.2. İşlemin 4054 sayılı Kanun un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi 350 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ile bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri yasaklanmaktadır. Portföy C şeker fabrikalarının özelleştirilmesi sürecinde yapılan ihale katılımcılarından ÖİB tarafından hakkında nihai izin kararının alınması talep edilen üç teşebbüsün her birinin söz konusu şeker fabrikalarını devralması işlemleri teklif sırasına göre değerlendirilecektir. 360 10-08/65 -29 12 H.3.2.1. Ak -Can Şeker Bakımından İhalede en yüksek teklifi veren Ak -Can Şeker , Portföy C şeker fabrikalarını devralması halinde şeker pazarında % 0-10 oranında bir pazar payı olan bir kuruluşu devralmış olacaktır. Böylece devralma işlemi neticesinde pazara yeni bir oyuncu girecek ve pazarda faaliyet gösteren oyuncu sayısı artacaktır . Ak-Can Şeker in pancar şekeri ve melas üretimi veya komşu pazarlarda faaliyeti bulunmadığı hususu da dikkate alındığında Portföy C şeker fabrikalarının söz konusu teşebbüs tarafından 370 devralınması halinde pazarda bir yoğunlaşma artışı yaşanmayacağı kanaat ine varılmıştır. H.3.2.2. Kuzey Anadolu Bakımından İhalede en yüksek ikinci teklifi veren Kuzey Anadolu mevcut durumda şeker pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin oluşturduğu bir şirkettir. Ortak Girişimin %90 hissesi ve kontrolü Kayseri Şeker A.Ş. ye aittir. Bu noktada işlem bakımından önemle değerlendirilmesi gereken, Kayseri Şeker in devralma öncesi pazardaki konumu ve devralma ile birlikte elde edeceği pazar gücünün niteliğidir. 380 Kayseri Şeker, Türkiye nin en büyük şeker fabrikalarından biridir. Kayseri ve Boğazlıyan olmak üzere iki tesiste üretim yapan Kayseri Şeker in pazar payı 2008/09 pazarlama yılında % 10-20 ye ulaşmıştır. Kayseri Şeker in çok ortaklı bir hisse yapısı vardır. Pek çok pancar kooperatifi ile birlikte Pankobirlik de Kayseri Ş eker ortakları arasında yer almaktadır. Kayseri Pancar Ekicileri İstihsal Kooperatifi ise %50,51 ile en büyük ortak konumundadır. Kayseri Şeker A.Ş. ana sözleşmesinde ortaklardan herhangi birine bir imtiyaz tanınmış değildir. Dolayısıyla Kayseri Şeker in Kayseri Pancar Ekicileri İstihsal 390 Kooperatifi kontrolünde olduğu değerlendirilmiştir. Kayseri Şeker in Portföy C şeker fabrikalarını alması halinde ulaşacağı pazar payı, pazardaki belli başlı oyuncularla kıyaslamalı olarak Tablo 13 te gösterilmektedir. Tablo 13: İşlem sonrasında pazardaki belli başlı oyuncuların pazar payı Teşebbüs Pazar Payı(%) Konya Şeker 20-30 Kayseri Şeker +Portföy C 20-30 Portföy A 0-10 Portföy B 0-10 Portföy F 0-10 Portföy D 0-10 Türkşeker Portföy E 0-10 Kaynak: Şeker Kur umu Kayseri Şeker in Portföy C şeker fabrikalarını satın alması halinde toplam pazar payı %20-30 a yükselecektir. Her ne kadar Türkşeker in özelleştirme sürecinin devam etmesi nedeniyle pazar yapısı kısa ve orta vadede değişebilecek nitelikte olsa da 400 Kays eri Şeker in sahip olacağı rakam hâlihazırda Türkşeker ve Konya Şeker in sahip olduğu payların gerisinde kalacaktır. 10-08/65 -29 13 Özelleştirme işleminin etki doğuracağı bir diğer ilgili pazar olan melasta ise işlemin taraflarının sahip oldukları pazar payları na Tablo 14 te yer verilmiştir. Tablo 14: İşlemin taraflarının melas 2008/09 üretim miktarları ve pazar payları Fabrika Melas Üretimi (ton) Pazar Payı (%) Çarşamba 0-10 Çorum 0-10 Kastamonu 0-10 Kırşehir 0-10 Turhal 0-10 Yozgat 0-10 Portföy C Topl am 10-20 Kayseri Şeker 10-20 Kaynak: Bildirim formları 2008/09 pazarlama yılında toplam melas üretimi 563.000 ton5 olarak gerçekleşmiştir. 410 Kayseri Şeker ve Portföy C şeker fabrikalarının toplam melas üretimi Türkiye melas üretiminin % 20-30 sını oluştu rmaktadır. Melas, şeker üretiminin yan ürünü olduğu için üretimi pancar şekeri üretimi ile paralellik göstermektedir. Üretim sürecinde işlenen şeker pancarı miktarının yaklaşık %4 ü kadar melas oluşmaktadır. Bu bakımdan Kayseri Şeker in pancar şekeri pazar ındaki rakipleri aynı zamanda melas pazarında de rakibi konumundadırlar. İnceleme konusu devralma, melas pazarı bakımından rekabetçi endişe uyandırmamaktadır. Dolayısıyla, Portföy C şeker fabrikalarının Kuzey Anadolu tarafından devralınmasının ilgili pazar larda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır. 420 Bununla birlikte, Pankobirlik ve ortağı olan 31 pancar ekicileri kooperatifinin Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş., Amasya Şeker Fabrikası A.Ş., Konya Şeker San. ve Tic. A.Ş. ve Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş. de çeşitli oranlarda ortaklıkları bulunmaktadır. Bu ortaklıklardan Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş. ile Konya Şeker San. ve Tic. A.Ş. dekiler Pankobirlik e veya ortağı kooperatiflere kontrol yetkisi vermeyecek niteliktedir. Adapazarı ve Amasya şeker fabrikaları ise sırasıyla Adapazarı ve Amasya pancar ekicileri kooperatiflerinin kontrolündedir. Pancar ekicileri kooperatiflerinin tek çatı altında toplanarak oluşturdukları Pankobirlik aracılığıyla ortak çıkarlar doğrultusunda hareket ettikleri ve dolayısıyla pancar 430 ekicileri kooperatiflerinin kontrolündeki şeker fabrikalarının tek bir teşebbüs gibi davranmasının mümkün olabileceğinin ve kontrol unsurunun en geniş şekliyle kabulü halinde dahi Kayseri, Amasya ve Ada pazarı şeker fabrikalarının toplam pazar payı %20-30 a ulaşacak ve bu ekonomik bütünlüğün Portföy C fabrikalarını alması halinde elde edeceği toplam pazar payı % 20-30 olacaktır. Bu durumda da işlem neticesinde hâkim durum yaratılması söz konusu olmayaca ktır. Yakın zamanda pazarda başka özelleştirmelerin de gerçekleşecek ve pazarın kısa vadede daha fazla oyuncuya açılacak olması da ayrıca dikkate alınm ası gereken bir husustu r. Diğer yandan bildirim formunun ekinde yer alan Ortak Girişim Beyannamesi nin 440 ikinci paragrafında ihalenin kendilerinde kalması halinde sermayesinin en az %51 ine ortak girişim grubu üyelerinin sahip olacağı bir sermaye şirketi kurulacağı belirtilmiştir. Bu ifadeden kurulacak şirketin kontrolünün Kuzey Anadolu da olmasının 5 Toplam melas üretim miktarı Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. tarafından yayınlanan 2008 sektör raporundan edinilmiştir. http://www.turkseker.gov.tr/WORLD%20SUGAR%20SECTOR.pdf 10-08/65 -29 14 sağlanacağ ı anlaşılmaktadır ve yukarıdaki değerlendirmeler de bu kapsamda yapılmıştır. Bu doğrultuda kurulacak şirketin en çok %49 una bir başka teşebbüsün ortak olması mümkündür. Bununla birlikte, kurulacak şirketin ortaklık yapısının ihalenin Kuzey Anadolu da kalm ası halinde belirlenecek olması nedeniyle bu aşamada ancak varsayımsal bir değerlendirme yapılabilecektir. Söz konusu hisselerin pazarın önemli bir oyuncularından birine devredilmesi ihtimali bu yöndeki analizi daha önemli hale getirmektedir. Mevcut oyuncu lar dikkate alındığında 450 Türkşeker den sonra en büyük üretici Konya Şeker dir. Konya Şeker haricindeki diğer oyuncuların sahip oldukları pazar payından hareketle ilgili hisseleri devralmalarının rekabetçi bir endişe doğurması muhtemel görünmemektedir. Konya Şeker in 2008 yılında şeker pazarındaki payı % 20-30 düzeyindedir. Portföy C şeker fabrikalarının devrinin Kuzey Anadolu ya yapılması halinde kurulacak şirketin %49 u Konya Şeker e devredilirse piyasadaki gücü nedeniyle Konya Şeker in şirketin yönetiminde hukuken olmasa bile fiilen söz sahibi olabileceği ve bu durumda pazarın yaklaşık % 40-50 sinin aynı ekonomik bütünlüğün kontrolüne geçebileceği , böyle bir senaryonun gerçekleşmesi halinde ise, giriş engeli de bulunan pazarın rekabetçi yapısına etkilerinin d aha detaylı analiz edilmesinin gerektiği kanaatine varılmıştır. 460 H.3.2.3. Yıldırım Holding Bakımından İhalede en yüksek üçüncü teklifin sahibi olan Yıldırım Holding de Ak -Can Şeker gibi ilgili ürün pazarlarına yeni girecek bir şirkettir. Bu nedenle Ak -Can Şeker hakkında yapılan değerlendirmeler Yıldırım Holding için de geçerlidir. Dolayısıyla Portföy C şeker fabrikalarının Yıldırım Holding tarafından devralınmasının şeker pazarında rekabetçi endişe doğuracak nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır. I. SONUÇ 470 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1- Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. ye ait Kastamonu, Çorum, Çarşamba, Kırşehir, Turhal ve Yozgat şeker fabrikalarının (Portföy C) bir bütün halinde varlık satışı yöntemiyle özelleştirilmesi kapsamı nda söz konusu hisselerin ilk üç teklif sahibi Ak -Can Şeker San. ve Tic. A.Ş. veya Kuzey Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişim Grubu veya Yıldırım Holding A.Ş. tarafından devralınması işlemin in, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. madde si ve 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki 480 Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna, 2- Adı geçen tek lif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ö lçüde azaltılmasının söz konusu olma dığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesin de sakınca bulunmadığına , 490 3- Ancak , özelleştirmeye konu şeker fabrikalarının Kuzey Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişim Grubuna devredilmesi halinde, Ortak Girişi m 10-08/65 -29 15 Beyannamesinde kurulacağı belirtilen şirkette ortak girişimin üyelerinin en az %51 ine sahip olacağını belirttikleri hisseleri dışındaki hisselerin tamamına veya bir kısmına Konya Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin sahip olması halinde, bu işlem için Rekab et Kurulu na izin başvurusunda bulunulması şartının getirilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 500