TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET SAL İH BUDAK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/37129) Karar Tarihi: 15/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/37129 Karar Tarihi : 15/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Mehmet Salih BUDAK Vekili : Av. Rüstem T İKEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tam yarg ı davas ında delillerin de ğerlendirilmesinde ve hukuk kur
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET SAL İH BUDAK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/37129) Karar Tarihi: 15/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/37129 Karar Tarihi : 15/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Mehmet Salih BUDAK Vekili : Av. Rüstem T İKEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tam yarg ı davas ında delillerin de ğerlendirilmesinde ve hukuk kurallar ının uygulanmas ında hata yap ılarak adil olmayan karar verilmesi ve yarg ılaman ın makul sürede tamamlanmamas ı nedenleriyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 21/12/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/37129 Karar Tarihi : 15/9/2020 3A. Bireysel Ba şvuru Öncesi 8. Başvurucunun sahibi oldu ğu sürücü kursu hakk ında başlatılan soruşturma sonucunda, kanuna ayk ırı ve usulsüz i şlemler yap ıldığı gerekçesiyle Millî E ğitim Bakanl ığı Özel Öğretim Kurumlar ı Genel Müdürlü ğü taraf ından sürücü kursunun kapat ılmas ına ve sürücü kursu açma izninin iptal edilmesine karar verilmi ştir. 9. Başvurucu söz konusu i şlemlerin iptali talebiyle 22/4/2005 tarihinde Ankara 5. İdare Mahkemesinde (5. İdare Mahkemesi) dava açm ıştır. 5. İdare Mahkemesi 15/2/2006 tarihli karar ıyla sürücü kursunun kapat ılmas ına ilişkin işlem yönünden davan ın reddine, sürücü kursu açma i şleminin iptal edilmesi i şlemi yönünden davan ın kabulüne karar vermi ştir. 10. Başvurucunun temyiz talebi üzerine Dan ıştay Sekizinci Dairesinin (Sekizinci Daire) 16/3/2007 tarihli karar ıyla 5. İdare Mahkemesi karar ının bozulmas ına karar verilmi ştir. 11. 5. İdare Mahkemesi 16/1/2008 tarihli karar ı ile bozma karar ına uymak suretiyle davan ın kabulüne karar vermi ştir. 12. Söz konusu karar Sekizinci Dairenin 11/9/2009 tarihli karar ıyla onanm ıştır. B. Bireysel Ba şvuruya Konu Yarg ı Süreci 13. Başvurucu; 5. İdare Mahkemesinin iptal karar ı üzerine iptal edilen i şlemler nedeniyle 3.000.000 TL maddi, 1.000.000 TL manevi tazminat talebiyle 24/8/2010 tarihinde Ankara 7. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) tam yarg ı davas ı açm ıştır. 14. Mahkeme taraf ından zarar ın tespiti amac ıyla bilirki şi incelemesi yapt ırılm ıştır. 15. Mahkeme dosya kapsam ındaki bilirki şi raporunu da esas almak suretiyle 20/12/2013 tarihinde 97.132,25 TL maddi, 50.000 TL manevi tazminat talebinin kabulüne karar vermi ştir. 16. Başvurucunun temyiz ba şvurusu üzerine Sekizinci Dairenin 30/4/2015 tarihli karar ıyla Mahkeme karar ının maddi tazminata uygulanan faize ili şkin k ısm ının hukuka ayk ırı olduğu ve manevi tazminata hükmedilebilmesi için a ğır hizmet kusurunun bulunmas ı gerektiği gerekçesiyle bozulmas ına karar verilmi ştir. 17. Mahkeme 27/6/2016 tarihli karar ıyla 58.730,98 TL maddi tazminat ın meydana geldiği dönemi (ay/y ıl) izleyen dönemden itibaren i şleyecek yasal faiziyle birlikte kabulüne, manevi tazminat talebinin reddine karar vermi ştir. 18. An ılan karara kar şı yap ılan temyiz ba şvurusu üzerine Dan ıştay Onbe şinci Dairesinin 25/5/2017 tarihli karar ıyla daval ı idarenin temyiz ba şvurusunun reddine, başvurucunun temyiz ba şvurusunun vekâlet ücreti yönünden kabulüne, di ğer temyi z itirazlar ının ise reddine karar verilmi ştir. 19. Karar düzeltme talebi ayn ı Dairenin 4/10/2018 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 20. Nihai karar ba şvurucuya 22/11/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 21/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/37129 Karar Tarihi : 15/9/2020 4C. Bireysel Ba şvuru Sonras ına İlişkin Süreç 21. Vekâlet ücreti yönünden yap ılan yarg ılamaya ili şkin Mahkemenin 25/12/2018 tarihli karar ı, Sekizinci Dairenin 26/11/2019 tarihli karar ı ile onanm ıştır. 22. Daval ı idarenin vekâlet ücretine dair temyiz karar ına ilişkin karar düzeltme talebi üzerine dava ayn ı Dairede derdest bulunmaktad ır. IV.İLGİLİ HUKUK 23. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu nun 12. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: İlgililer haklar ını ihlal eden bir idari i şlem dolay ısıyla Dan ıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine do ğrudan do ğruya tam yarg ı davas ı veya iptal ve tam yarg ı davalar ını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davas ı açarak bu davan ın karara ba ğlanmas ı üzerine, bu husustaki karar ın veya kanun yollar ına başvurulmas ı halinde verilecek karar ın tebliği veya bir i şlemin icras ı sebebiyle do ğan zararlardan dolay ı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yarg ı davas ı açabilirler. V.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Mahkemenin 15/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının ihlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 25. Başvurucu; yarg ılama sürecinin 5. İdare Mahkemesinde aç ılan dava ile başlad ığını, yarg ılaman ın 14 y ıldır devam etti ğini, bu nedenle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 26. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 27. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). Başvuru Numaras ı: 2018/37129 Karar Tarihi : 15/9/2020 528. Ancak baz ı özel durumlarda uyu şmazl ığın ortaya ç ıktığı daha önceki bir tarih de başlang ıç tarihi olarak kabul edilebilmektedir. Bu durum özellikle yarg ısal süreç öncesinde ilgili idareye müracaat edilmesinin söz konusu oldu ğu başvurular bak ımından geçerlidir (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45). 29. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 30. 2577 say ılı Kanun'un 12. maddesinde idari i şlemlerden do ğan zararlar ın tazmini nedeniyle aç ılan tam yarg ı davalar ında, tam yarg ı davas ının doğrudan veya iptal davas ı ile birlikte aç ılabileceği belirtilirken iptal davas ı sonucunda verilen iptal karar ı üzerine de tam yarg ı davas ı aç ılabileceği düzenlenmi ştir. An ılan düzenleme ile yasa koyucu taraf ından bir idari işlemden zarar gördü ğünü iddia eden bireylere iptal ve tam yarg ı davas ının ayr ı veya birlikte aç ılmas ı yönünde seçimlik hak verildi ği görülmektedir. Bu nedenle ba şvurucu taraf ından aç ılan tam yarg ı dava süreci için iptal davas ının öncelikle aç ılmas ı ve karara bağlanmas ı zorunlulu ğu bulunmad ığından makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ı bak ımından yarg ılama süresinin tam yarg ı davas ının aç ıldığı 24/8/2010 (bkz. 13) tarihinden itibaren ba şlatılmas ı gerekmektedir. 31. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında somut olayda ba şvuruya konu dava yönünden 9 y ıl 11 ayl ık yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 32. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Hakkaniyete Uygun Yarg ılanma Hakk ının ihlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 33. Başvurucu; bilirki şi raporundaki tazminat miktar ına ilişkin verilerin dü şük tutulduğu, yarg ılama aşamas ındaki itiraz ve taleplerin dikkate al ınmad ığı, manevi tazminata hükmedilmesi gerekti ği, gerekli ve yeterli inceleme yap ılmadan karar verildi ği gerekçeleriyl e adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürülmü ştür. 2. Değerlendirme 34. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16; M. Ayd ın Gürül, B. No: 2012/682, 2/10/2013, 18). Başvurucunun şikâyetlerinin özünün yarg ılaman ın sonucuna ili şkin olmas ı nedeniyle iddialar ın hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/37129 Karar Tarihi : 15/9/2020 635. Anayasa n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir ( Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 36. Başvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar, derece mahkemesince delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olup mahkeme karar ında bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik olu şturan bir durumun da bulunmad ığı dikkate alındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olduğu anlaşılmaktad ır. 37. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının da diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 38. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 39. Başvurucu; ihlalin tespiti ile 3.000.000 TL maddi, 1.000.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 40. Somut olayda adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 41.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ödenmesine, fazlaya ili şkin talebin reddine karar verilmesi gerekir. 42. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucular ın uğrad ıklar ını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/37129 Karar Tarihi : 15/9/2020 743. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.294,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 294,70 harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.294,70 T L yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için ve ilgili Dan ıştay Dairesine gönderilmek üzere Ankara 7. İdare Mahkemesine (E.2018/2713, K.2018/2430) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI