TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NİHAT KARAGÖZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/21436) Karar Tarihi: 3/2/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 13/4/2022-31808 Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Nihat KARAGÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; temyiz müzakeresine kat ılan üyenin uyu şmazl ığa konu idari i şlemde
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NİHAT KARAGÖZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/21436) Karar Tarihi: 3/2/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 13/4/2022-31808 Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Nihat KARAGÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; temyiz müzakeresine kat ılan üyenin uyu şmazl ığa konu idari i şlemde imzas ı bulunan yönetim kurulu üyelerinden birinin e şi olmas ı sebebiyle tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ının, duruşma yap ılmaks ızın karar verilmesi nedeniyle aleni yarg ılanma hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildiği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 27/6/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu, Posta ve Telgraf Te şkilat ında (PTT) PTT Bank i şlem müdürü olarak görev yapmakta iken müstakil ünite olarak faaliyetini sürdüren PTT Bank İşlem Müdürlü ğü 26/1/2009 tarihli PTT Yönetim Kurulu karar ı ile kald ırılm ıştır. Başvurucu 12/1/2010 tarihli PTT Yönetim Kurulu karar ı ile Ankara PTT Ba şmüdürlüğü emrine De ğerli Kâğıtlar Merkezi müdürü olarak atanm ıştır. 6. Başvurucu, söz konusu atama i şlemi ile Parasal Posta İşletme Dairesi ile PTT Bank İşlem Müdürlü ğünün birle ştirilmesi sonucu olu şturulan Parasal Posta İşletme Dairesi Başkanl ığına kendisinin atanmas ı gerekirken ba şkas ının atanmas ına ilişkin işlemin iptali ve özlük haklar ının iadesi ile parasal haklar ının yasal faiziyle birlikte taraf ına ödenmesi istemiyle 30/3/2010 tarihinde Ankara 4. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 27. Mahkeme 30/12/2010 tarihli karar ıyla başvurucunun PTT Bank i şlem müdürlüğü görevinden Ankara PTT Ba şmüdürlüğü emrine De ğerli Kâğıtlar Merkezi müdürü olarak atanmas ına ilişkin işlemin iptaline, Parasal Posta İşletme Dairesi Ba şkanl ığına başvurucu yerine ba şkas ının atanmas ına ilişkin işlemin incelenmeksizin reddine, parasal ve özlük haklara yönelik istemin ise reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, PTT Bank İşlem Müdürlü ğünün Müstakil Ünite Müdürlü ğü olarak faaliyet sürdürürken 26/1/2009 tarihli Yönetim Kurulu karar ı ile lağvedilerek hizmetlerinin Parasal Posta İşletme Daire Ba şkanl ığı bünyesine aktar ıldığı ve bunun üzerine ba şvurucunun Ankara PTT Ba şmüdürlüğü emrine Değerli Kâğıtlar Merkezi müdürü olarak atand ığı belirtilmi ştir. Başvurucunun atand ığı görevin PTT Bank i şlem müdürlü ğü görevinden hiyerar şik olarak alt kademede görev oldu ğu ve ilgili mevzuat hükümleri ile geçmi ş hizmetleri gözönüne al ındığında başvurucunun lağvedilen PTT Bank İşlem Müdürlü ğündeki görevine e şdeğer bir göreve atanmas ı gerekirken bu durum dikkate al ınmadan yap ılan atama i şleminde hukuka uyarl ık bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Parasal Posta İşletme Dairesi Ba şkanl ığına başvurucu yerine ba şkas ının atanmas ı işleminin iptaline yönelik istem yönünden ise 26/1/2009 tarihli Yönetim Kurulu karar ı üzerine Parasal Posta İşletme Dairesine daire ba şkan ı olarak herhangi bir atama yap ılmad ığı ve idari davaya konu olabilecek yeni bir atama bulunmad ığından an ılan istemin esas ının incelenmesine olanak bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Öte yandan atama i şleminin iptal edilmesi nedeniyle ba şvurucunun mahkeme karar ı gereği lağvedilen PTT Bank İşlem Müdürlüğündeki görevine e ş değer bir göreve atanaca ğından bu a şamada parasal ve özlü k haklar ı konusunda hüküm kurulmad ığı Mahkemece vurgulanm ıştır. 8. Mahkeme karar ına karşı yap ılan temyiz ba şvurusu üzerine Dan ıştay Beşinci Dairesince (Daire) 3/7/2012 tarihinde ba şvurucunun temyiz isteminin reddine, mahkeme karar ının ret ve incelenmeksizin ret k ısımlar ının onanmas ına, daval ı idarenin temyiz isteminin kabulüyle mahkeme karar ının iptale ili şkin k ısm ının bozulmas ına karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde, görev yapt ığı Bank İşlem Müdürlü ğünün lağvedilerek hizmetlerinin Parasal Posta İşletme Dairesi Ba şkanl ığı bünyesine verilmesi üzerine ba şvurucunun kazan ılm ış haklar ının korunmas ı suretiyle Ankara PTT Ba şmüdürlüğü Değerli Kâğıtlar Merkez Müdürlü ğüne atand ığı vurgulanm ıştır. Başvurucunun durumuna uygun olan bir göreve atand ığı belirtilerek atama i şleminde hukuka ayk ırılık, mahkeme karar ının iptale ilişkin k ısm ında ise hukuki isabet bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Daire be ş üye ile toplanm ış ve mahkeme karar ının başvurucunun atanmas ına ilişkin k ısm ının bozulmas ına oybirli ği ile karar verilmi ştir. Daire karar ında Dan ıştay Üyesi M.A.n ın da imzas ı bulunmaktad ır. 9. Başvurucunun karar ın düzeltilmesi istemi Dairenin 19/3/2013 tarihli karar ıyla oybirliğiyle reddedilmi ştir. An ılan kararda da Dan ıştay Üyesi M.A.n ın imzas ı bulunmaktad ır. 10. Mahkemece 10/6/2013 tarihli karar ile bozma karar ına uyulmayarak başvurucunun atanmas ına ilişkin işlem yönünden ısrar karar ı verilmiştir. 11. Karar ın daval ı idarece temyizi üzerine 22/6/2015 tarihinde Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun ( İDDK) ilam ı ile ısrar karar ı bozulmuştur. 12. Başvurucu 19/11/2015 tarihli dilekçesiyle karar ın düzeltilmesi isteminde bulunmuştur. An ılan dilekçede ba şvurucu, atama i şleminin esas ına yönelik daha önce dile getirdiği iddialarla birlikte Daire kararlar ında imzas ı bulunan Daire Üyesi M.A.n ın daval ı idare olan PTT'nin Yönetim Kurulu Üyesi Ö.A.n ın eşi olduğunu, ayr ıca eski PTT genel müdürü, Yönetim Kurulu ba şkan ı ve şu anda Dan ıştay üyesi olan O.T. ile ayn ı lojmanda Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 3kald ıklar ını belirtmiş; kararlar ın ve mahkemenin tarafs ızlığının tart ışılır hâle geldi ğini ileri sürmüştür. 13.İDDK 26/6/2018 tarihli karar ı ile karar ın düzeltilmesi istemini reddetmi ştir. 14.İDDK'n ın bozma karar ı üzerine Mahkemece 31/10/2018 tarihinde başvurucunun PTT Bank i şlem müdürlü ğü görevinden Ankara PTT Ba şmüdürlüğü emrine Değerli Kâğıtlar Merkezi müdürü olarak atanmas ına ilişkin işlem yönünden davan ın reddine karar verilmi ştir. An ılan karara kar şı yap ılan temyiz ba şvurusu Dan ıştay İkinci Dairesinin 26/3/2019 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. 15. Söz konusu karar 3/6/2019 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 27/6/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 16. 6/1/1982 tarihli ve 2575 say ılı Dan ıştay Kanunu'nun "Daireler" kenar başlıklı 13. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Her dairede bir ba şkan ile yeteri kadar üye bulunur. Heyetler bir ba şkan ve dört üyenin kat ılmas ıyla toplan ır, salt çoğunluk ile karar verir... " 17. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "1. Dan ıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde aç ılan iptal ve yirmibe şbin Türk Liras ını aşan tam yarg ı davalar ı ile tarh edilen vergi, resim ve harçlarla benzeri mali yükümler ve bunlar ın zam ve cezalar ı toplam ı yirmibeşbin Türk Liras ını aşan vergi davalar ında, taraflardan birinin iste ği üzerine duru şma yap ılır. 2. Temyiz ve istinaflarda duru şma yap ılmas ı taraflar ın istemine ve Dan ıştay veya ilgili bölge idare mahkemesi karar ına bağlıdır. 3. Duruşma talebi, dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yap ılabilir. ..." 18. 2577 say ılı Kanun'un 31. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi ... hallerinde ... Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulan ır." 19. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun " Ret sebepleri " kenar ba şlıklı 36. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Hâkimin tarafs ızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunmas ı hâlinde, taraflardan biri hâkimi reddedebilece ği gibi hâkim de bizzat çekilebilir. Özellikle a şağıdaki hâllerde, hâkimin reddi sebebinin varl ığı kabul edilir: Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 4a) Davada, iki taraftan birine ö ğüt vermiş ya da yol göstermi ş olmas ı. b) Davada, iki taraftan birine veya üçüncü ki şiye kanunen gerekmedi ği hâlde görüşünü aç ıklam ış olmas ı. c) Davada, tan ık veya bilirki şi olarak dinlenmi ş veya hâkim ya da hakem s ıfat ıyla hareket etmi ş olmas ı." B. Uluslararas ı Hukuk 1. İlgili Sözle şme 20. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme/AİHS) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu ş bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından davas ının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakk ına sahiptir... 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 21.İlgili hukuk için bkz. Kemal Demir, B. No: 2014/17141, 6/7/2017, 42-51. V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Anayasa Mahkemesinin 3/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Tarafs ız Mahkemede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu; Daire kararlar ında imzas ı bulunan Daire Üyesi M.A.n ın daval ı idare PTT'nin Yönetim Kurulu üyesi olan ve atanma i şleminde imzas ı bulunan Ö.A.n ın eşi olduğunu, ayr ıca M.A.n ın söz konusu idarenin lojman ında ikamet etti ğini, eski PTT genel müdürü ve Yönetim Kurulu ba şkan ı ve şu anda Dan ıştay üyesi olan O.T.nin de ayn ı lojmanda kald ığını, bu durumun kendisine kar şı daval ı idareyi avantajl ı hâle getirdi ğini belirterek silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. 2. Değerlendirme 24. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. " 25. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun bu ba şlık alt ında incelenen iddias ının özünün tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ına yönelik oldu ğu anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 5a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 26. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir. b.Esas Yönünden i. Genel İlkeler 27. Anayasa'n ın 36. maddesine 2001 y ılı değişiklikleriyle eklenen "adil yarg ılanma" ibaresine ili şkin gerekçede Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Bu sözle şmelerden A İHS ile A İHS'i yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin içtihad ındaki adil yarg ılanma hakk ı güvencelerinden birini tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ı oluşturmaktad ır. 28. Genel olarak tarafs ızlık davan ın çözümünü etkileyecek bir ön yarg ı, tarafgirlik ve menfaate sahip olunmamas ını, davan ın taraflar ı karşısında ve onlar ın leh ve aleyhlerinde bir düşünce veya menfaate sahip olunmamas ını ifade eder ( Tahir Gökatalay, B. No: 2013/1780, 20/3/2014, 61). 29. Mahkemelerin tarafs ızlığı kavram ı, görülecek davalar kar şısında bizzat mahkemenin kurumsal yap ısı ile davaya bakmakla görevli hâkimin tutumu üzerinden açıklanmaktad ır. Buna göre tarafs ızlığın öznel ve nesnel olmak üzere iki boyutu bulunmakta olup hâkimin birey olarak mevcut davadaki ki şisel tarafs ızlığı öznel tarafs ızlık, kurum olarak mahkemenin ki şide b ırakt ığı tarafs ızlık izlenimi ise nesnel tarafs ızlık olarak adland ırılmaktad ır. Anayasa n ın 36. maddesinde mahkemelerin tarafs ızlığından aç ıkça bahsedilmemekle beraber Anayasa Mahkemesi içtihad ı uyar ınca tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ı da adil yarg ılanma hakk ının z ımni bir unsurudur. Ayr ıca mahkemelerin tarafs ızlığı ve bağıms ızlığının birbirini tamamlayan iki unsur oldu ğu dikkate al ındığında -Anayasa n ın bütünselli ği ilkesi gere ği- Anayasa n ın 138., 139. ve 140. maddelerinin de tarafs ız bir mahkemede yarg ılanma hakk ının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmas ı gerektiği aç ıktır (Tahir Gökatalay, 60). 30. Mahkemelerin kurulu şu ve yap ılanmas ıyla ilgili yasal ve idari düzenlemelerin nesnel olarak tarafs ız olmad ığı izlenimi vermemesi gerekir. Esas ında kurumsal tarafs ızlık, mahkemelerin ba ğıms ızlığı ile bağlant ılı bir konudur. Tarafs ızlık için öncelikle ba ğıms ızlık ön koşulu gerçekle şmeli ve ek olarak kurumsal yönden de taraf görüntüsü verecek bir yap ılanma olu şmamal ıdır (AYM, E.2014/164, K.2015/12, 14/1/2015). Bunun yan ı sıra yarg ılama makam ının tarafs ızlığına ilişkin herhangi bir me şru kayg ı veya korkuyu bertara f edecek yeterli güvenceleri sunmas ı da gerekmektedir ( Tahir Gökatalay, 62). 31. Öznel tarafs ızlık ise hâkimlerin görülecek davaya ili şkin öznel tutumlar ıyla ilgilidir. Davaya bakacak olan hâkimin davan ın taraflar ına karşı eşit, yans ız ve ön yarg ısız durmas ı, hiçbir telkin ve bask ı alt ında kalmadan hukuk kurallar ı çerçevesinde vicdani kanaatine göre karar vermesi gerekir. Anayasa ve kanunlar kar şısında hâkimlerden beklenen de budur (AYM, E.2014/164, K.2015/12, 14/1/2015). Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 632. Yarg ılamay ı yürüten mahkeme üyelerinin taraflardan biriyle veya anla şmazl ık konusu ile maddi veya manevi yönden yak ın bir ba ğının bulunmas ı ya da yarg ılama sürecinde sarf etti ği ifadeleriyle tarafs ız olamayaca ğı yönünde me şru bir kanaat uyand ırmas ı, bunun yan ı sıra davadan önce dava ile do ğrudan ba ğlant ılı bir konumda bulunmas ı da tarafs ızlığı ihlal edebilir. Bununla birlikte belirli bir uyu şmazl ıkta yarg ılamay ı yürüten hâkimin taraflardan birine yönelik ön yarg ılı ve tarafl ı bir tutumunun, ki şisel bir kanaatinin veya menfaatinin, bu ba ğlamda kişisel bir tarafl ılığının söz konusu oldu ğunu ortaya koyan bir delil bulunmad ığı ve bu husus kan ıtlanmad ığı müddetçe tarafs ız olduğunun bir karine olarak varsay ılmas ı zorunludur ( Tahir Gökatalay, 62). Bir ba şka deyişle aksi yönde deli l bulununcaya kadar bir hâkimin ki şisel olarak tarafs ız olduğunun kabulü gerekir. 33. Bu ba ğlamda hukukumuzda hâkimin tarafs ız kalamayaca ğı varsay ılan vey a tarafs ızlığından kuşku duyulabilecek durumlarda kendi mahkemesinin yetki ve görevine giren belli bir davaya bakamayaca ğı ya da bakmay ı reddedilebilece ği kabul edilmi ştir. Hâkimin yasakl ılığı ve reddi kurumlar ı hâkimin bakaca ğı davada tarafs ızlığını sağlamaya yönelik olup temel bir hak olan adil yarg ılanma hakk ıyla ilişkilidir (AYM, E.2011/142, K.2013/52, 3/4/2013). 34. Kanun yolu, bir yarg ı yeri taraf ından verilen ve hukuka ayk ırı olduğu ileri sürülen bir karar ın kural olarak ba şka bir yarg ı yeri taraf ından incelenmesini sa ğlayan hukuki yoldur. Kanun yolunun amac ı, yarg ı yerleri taraf ından verilen kararlar ın kural olarak ba şka bir yarg ı yeri taraf ından denetlenmesine imkân tan ınmak suretiyle daha güvenceli bir yarg ı hizmeti sunmakt ır. Bunun nas ıl yap ılacağı ise usul hükümleri ile gösterilmektedir (AYM, E.2014/164, K.2015/12, 14/1/2015). 35. Anayasa Mahkemesi içtihad ında, adil yarg ılanma hakk ına ilişkin güvencelerin kanun yolu a şamas ında da sa ğlanmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Buna göre kanun yollar ına ilişkin usullerin ve kanun yollar ındaki yarg ılaman ın da adil yarg ılanma hakk ına uygun olmas ı gerekir ( Emine Karagülmez, B. No: 2013/3673, 11/12/2014, 21). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 36. Başvuruya konu olayda, la ğvedilen PTT Bank İşlem Müdürlü ğündeki görevinden Ankara PTT Ba şmüdürlüğü emrine De ğerli Kağıtlar Merkezi müdürü olarak atanmas ına ilişkin işlem başvurucu taraf ından dava konusu edilmi ş, Mahkemece söz konusu işlemin iptaline hükmedilmi ştir. Temyiz a şamas ında mahkeme karar ının söz konusu k ısm ı bozulmuş, karar ın düzeltilmesi istemi de yine Daire karar ıyla reddedilmi ştir. Başvurucu; Daire kararlar ında imzas ı bulunan Daire Üyesi M.A.n ın daval ı idare PTT'nin Yönetim Kurulu üyesi olan ve atanma i şleminde imzas ı bulunan Ö.A.n ın eşi olduğunu, ayr ıca M.A.n ın söz konusu idarenin lojman ında ikamet etti ğini belirterek an ılan Üye'nin tarafs ız olamayaca ğından şikâyet etmektedir. 37. Mahkemece Daire Üyesi M.A.n ın da imzas ının bulundu ğu mahkeme karar ının ilgili k ısm ının bozulmas ına yönelik temyiz karar ı ile karar ın düzeltilmesi isteminin reddi kararlar ına uyulmayarak ba şvurucunun atanmas ına ilişkin işlem yönünden ısrar karar ı verilmiş, buna kar şın ısrar karar ı İDDK ilam ıyla oybirli ğiyle bozulmu ştur. İDDK'n ın bozma karar ı üzerine de Mahkemece uyu şmazl ığa konu i şlem yönünden davan ın reddine karar verilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 738. Somut olayda mahkeme karar ının başvurucunun atanmas ı işleminin iptaline yönelik k ısm ının bozulmas ına ve karar ın düzeltilmesi isteminin reddine yönelik kararlarda Daire Üyesi M.A.n ın imzas ı bulunmaktad ır ve Daire Üyesi M.A.n ın başvurucu hakk ındaki atama işleminde imzas ı bulunan PTT Yönetim Kurulu Üyesi Ö.A.n ın eşi olmas ının öznel tarafs ızlık yönünden sorun te şkil edebilece ği aç ıktır. Buna kar şın Mahkemenin söz konusu kararlara uymayarak ilk karar ında ısrar ettiği, bununla birlikte söz konusu ısrar karar ının oluşumuna itiraz edilmeyen ve nicelik olarak daha kapsaml ı bir kurul olan İDDK taraf ından oybirliğiyle bozulmas ı üzerine Mahkemece davan ın ilgili k ısm ının reddine hükmedildi ği anlaşılm ıştır. 39. Buna göre ba şvurucunun itiraz etti ği Daire kararlar ının yarg ılamay ı nihayete erdirmedi ği, Mahkemenin ısrar karar ını inceleyen İDDK'n ın oybirliğiyle ald ığı karar üzerine yarg ılaman ın neticelendi ği hususu dikkate al ındığında yarg ılaman ın sonucunu etkileyen herhangi bir tarafl ılık durumunun söz konusu olmad ığı belirlenmi ştir. 40. Öte yandan ba şvuruya konu yarg ılama faaliyeti aç ısından ilgili usul hükümleri uyar ınca yarg ılamay ı yürüten yarg ılama makamlar ının taraflar ın adil yarg ılanmaya ili şkin meşru beklentileri üzerinde menfi etkide bulunacak bir izlenim de olu şturmad ığı anlaşılm ıştır (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. M.E.T. , B. No: 2014/11920, 3/7/2018, 29). 41. Tüm bu hususlar dikkate al ındığında adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ının ihlal edilmedi ği sonucuna var ılm ıştır. 42. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. Selahaddin MENTE Ş bu görüşe kat ılmam ıştır. B. Aleni Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 43. Başvurucu, hem ilk derece yarg ılama aşamas ında hem de temyiz a şamas ında talep etmesine ra ğmen duru şma yap ılmamas ı nedeniyle çeli şmeli yarg ılama ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir. 2. Değerlendirme 44. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucunun bu ba şlık alt ında incelenen iddias ının özünün aleni yarg ılanma hakk ına yönelik oldu ğu anlaşılm ıştır. 45. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının temel unsurlar ından biri de Anayasa'n ın 141. maddesinde düzenlenen yarg ılaman ın aç ık ve duruşmal ı yap ılmas ı ilkesidir. Ancak duruşmal ı yarg ılama hakk ı, her türlü yarg ılaman ın mutlaka duru şmal ı yap ılmas ı zorunlulu ğu anlam ına gelmez. Adil yarg ılama ilkelerine uyulmak şart ıyla usul ekonomisi ve i ş yükünün azalt ılmas ı gibi amaçlarla baz ı yarg ılamalar ın duruşmadan istisna tutulmas ı ve duruşma yap ılmaks ızın karara ba ğlanmas ı anayasal haklar ın ihlalini olu şturmaz ( Nevruz Bozkurt , B. No: 2013/664, 17/9/2013, 32). Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 846. Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında aleni yarg ılama hakk ının tan ınmas ı, zorunlu olarak sözlü yarg ılama hakk ını da içerir. Bununla birlikte Sözle şme nin bu maddesinde yer alan söz konusu yükümlülük mutlak de ğildir ( Adnan Alt ın, B. No: 2013/9748, 7/1/2016, 44). 47. Dava dosyas ı ve taraflar ın yaz ılı görüşleri temelinde yeterince çözülemeyen hukuki ve olgusal herhangi bir sorunla kar şılaşılmamas ı örneğinde oldu ğu gibi yarg ılaman ın istisnai ko şullar ı da duruşma yap ılmas ını gerektirmeyebilir ( Adnan Alt ın, 46). 48. Yarg ılamaya taraf olan ki şilerin hakkaniyetli yarg ılama temelinde beyanlar ını sözlü vermesinin gerekti ği durumlarda sözlü yarg ılama yap ılmamas ı yarg ılaman ın bir bütün olarak adil olmas ını engelleyebilir. Dolay ısıyla sadece dosyaya dayan ılarak tatmin edici bir çözümün sa ğlanamayaca ğı olaylarda sözlü yarg ılaman ın yap ılmas ı gerekebilir. Sözlü yarg ılamaya karar vermede davaya konu meselelerin çoklu ğu değil niteliği önem kazanacakt ır (Adnan Alt ın, 48). 49. Somut olayda ba şvurucu, ilk derece a şamas ında savunmalar verildikten sonra 22/10/2010 tarihli dilekçeyle duru şma talebinde bulunmu ş; Mahkemece, dosya tekemmül ettikten sonra verilen duru şma talebine yönelik dilekçenin 2577 say ılı Kanun'un 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı uyar ınca yerinde görülmedi ği belirtilmi ştir. Yine ba şvurucu, temyiz aşamas ında da 30/3/2012 tarihli dilekçeyle duru şma talebinde bulunmu ş ve bu talebi de değerlendirilmeksizin hüküm kurulmu ştur. 50. Yukar ıda an ılan 2577 say ılı Kanun'un hükmü gere ği dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda duru şma talebi yap ılabileceği, dosya tekemmül ettikten sonra ise duru şma talebinde bulunulamayaca ğı aç ıktır. Yine an ılan Kanun uyar ınca temyiz a şamas ında duruşma yap ılmas ı da temyiz merciinin takdirinde olan bir husustur. 51. Buna göre ba şvurucunun ilk derece a şamas ında 2577 say ılı Kanun'da belirtilen süre zarf ında duru şma talebinde bulunmad ığı ve Mahkeme taraf ından da an ılan Kanun'un açık hükmü gere ğince duru şma talebinin yerinde görülmedi ği anlaşılm ıştır. Ayr ıca temyiz aşamas ında duruşma yap ılmas ının temyiz merciinin takdirinde oldu ğu, somut uyu şmazl ıkta yaz ılı yarg ılaman ın esas oldu ğu idari yarg ılama usulünde dava dosyas ı ve taraflar ın yaz ılı görüşleri temelinde yeterince çözülemeyen olgusal herhangi bir sorunun bulunmad ığı, bu kapsamda kanun yolu a şamas ında gerçekle şen duruşma talebinin temyiz mercii taraf ından değerlendirilmeyerek duru şma yap ılmadan hüküm kurulmas ında da adil yarg ılanma hakk ına yönelik aç ık ve görünür bir ihlalin bulunmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 52. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 53. Başvurucu, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 92. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden54. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden55. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas al ınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45, 47). 56. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). 57. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında somut olayda ba şvuru konusu davada 9 y ıllık yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 58. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 59. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 60. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yoksun kald ığı maddi haklar ının taraf ına ödenmesi ve 100.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 1061. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 62.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında net 36.000 TL manevi tazminat ın başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. 63. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığı iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 64. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, 2. Aleni yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, 3. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, B. 1. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE Selahaddin MENTE Ş'in karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, 2. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE OYBİRLİĞİYLE, C. Başvurucuya net 36.000 TL tutar ında manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerinin REDD İNE, D. 364,60 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara 4. İdare Mahkemesine (E.2018/2104) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 11G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 3/2/2022 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 12KARŞIOY Olayda, görev yapt ığı PTT Bank İşlem Müdürlü ğünün lağvedilmesi üzerine PTT Yönetim Kurulunun 26/1/2009 tarihli karar ıyla Ankara PTT Ba şmüdürlüğü emrine De ğerli Kâğıtlar Merkezi müdürü olarak atanan ba şvurucu, yeni olu şturulan Parasal Posta İşletme Dairesi Ba şkanl ığına kendisinin atanmas ı gerekirken ba şkas ının atanmas ına ilişkin işlemin iptali ve özlük haklar ının iadesi ile parasal haklar ının yasal faiziyle birlikte taraf ına ödenmesi istemiyle dava açm ıştır. Mahkeme 30/12/2010 tarihli karar ıyla başvurucunun PTT Bank i şlem müdürlü ğü görevinden Ankara PTT Ba şmüdürlüğü emrine De ğerli Kâğıtlar Merkezi müdürü olarak atanmas ına ilişkin işlemin iptaline, Parasal Posta İşletme Dairesi Ba şkanl ığına başvurucu yerine ba şkas ının atanmas ına ilişkin işlemin incelenmeksizin reddine, parasal ve özlük haklara yönelik istemin ise reddine karar vermi ştir. Mahkeme karar ına karşı yap ılan temyiz ba şvurusu üzerine Dan ıştay Beşinci Dairesince 3/7/2012 tarihinde ba şvurucunun temyiz isteminin reddine, mahkeme karar ının ret ve incelenmeksizin ret k ısımlar ının onanmas ına, daval ı idarenin temyiz isteminin kabulüyle mahkeme karar ının iptale ili şkin k ısm ının bozulmas ına karar verilmi ştir. Daire karar ında Dan ıştay Üyesi M.A.n ın da imzas ı bulunmaktad ır. Başvurucunun karar ın düzeltilmesi istemi Dairenin 19/3/2013 tarihli karar ıyla oybirliğiyle reddedilmi ştir. An ılan kararda da Dan ıştay Üyesi M.A.n ın imzas ı bulunmaktad ır. Mahkemece 10/6/2013 tarihli karar ile bozma karar ına uyulmayarak ba şvurucunun atanmas ına ilişkin işlem yönünden ısrar karar ı verilmiştir. Daval ı idarenin temyizi üzerine Dan ıştay İDDK n ın 22/6/2015 tarihli karar ıyla ısrar karar ı bozulmu ştur. Karar düzeltme istemi de İDDK n ın 26/6/2018 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. İDDK'n ın bozma karar ından sonra Mahkemece 31/10/2018 tarihinde ba şvurucunun PTT Bank i şlem müdürlü ğü görevinden Ankara PTT Ba şmüdürlüğü emrine De ğerli Kâğıtlar Merkezi müdürü olarak atanmas ına ilişkin işlem yönünden de davan ın reddine karar verilmiştir. An ılan karara kar şı yap ılan temyiz ba şvurusu Dan ıştay İkinci Dairesinin 26/3/2019 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. Başvurucu, idari i şlemi tesis eden kurul karar ında imzas ı bulunan Ö.A.n ın eşi M.A.n ın Dan ıştay Beşinci Dairesindeki temyiz ve karar düzeltme görü şmelerine kat ılmas ından şikâyet etmektedir. Çoğunluk karar ında başvurucunun bu şikâyeti isabetli olarak tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. Tarafs ızlık kavram ı öznel tarafs ızlık ve nesnel tarafs ızlık olmak üzere iki aç ıdan ele alınmaktad ır. Öznel tarafs ızlık hâkimin şahsi önyarg ı ve tarafgirlikle hareket edip etmedi ğiyle ilgili bir meseledir. Şahsi tarafs ızlık ilkesinin ihlal edilip edilmedi ği hâkimin ki şisel işlem ve eylemlerine bak ılarak tespit edilir. Objektif tarafs ızlık ise mahkemenin kurulu şu veya oluşumu itibar ıyla tarafs ız karar veremeyebilece ğini gösteren me şru şüphelerin var olup olmad ığıyla ilgilidir. Hâkimin i şlem ve eylemlerinden ba ğıms ız olarak onun tarafs ız davranamayabilece ğinden kuşkulan ılmas ını hakl ı kılan olgular ın bulunmas ı hâlinde objekti f Başvuru Numaras ı: 2019/21436 Karar Tarihi : 3/2/2022 13tarafs ızlık ilkesi zedelenir. Bu ba ğlamda objektif tarafs ızlık Sadece adaletle hükmedilmes i yetmez, adaletle hükmedildi ğinin gösterilmesi de gerekir. vecizesinde ifadesini bulmaktad ır. Bu nedenle objektif davranamayabilece ği konusunda me şru şüphe bulunan hâkimin davaya bakmamas ı gerekir. Somut olayda -ço ğunluk karar ında da kabul edildi ği üzere- ba şvurucu hakk ındaki atama işleminde imzas ı bulunan Ö.A.n ın, eşi M.A.n ın atama i şlemiyle yak ından ilgili bulunan ihtilaf konusu i şleme karşı aç ılan davada verilen karar ın temyiz incelemesinde bulunmas ı tarafs ızlık yönünden sorun olu şturmaktad ır. Bir hâkimin, idari makamlarda bulunan e şinin tesis etti ği işlemin hukukili ğini denetlerken tarafs ız davranamayabilece ğinden korkulmas ı hakl ı görülmelidir. Her ne kadar M.A.n ın sadece bir oy hakk ına sahip olmas ı sebebiyle karar ı tek başına değiştirmesinin mümkün olmad ığı düşünülebilir ise de heyetin diğer üyelerini etkileyebilece ği muhakkakt ır. Dolay ısıyla M.A.n ın eldeki bireysel ba şvuruya konu davan ın temyiz ve karar düzeltme müzakerelerine kat ılmas ı ve oy kullanmas ı -kulland ığı oyun yönünden ba ğıms ız olarak- objektif tarafs ızlık ilkesini ihlal etmi ştir. Çoğunluk karar ında, ilk derece mahkemesinin ısrar karar ı vermesi sonucu temyiz merciinin İDDK olarak de ğiştiği ve İDDK n ın yeni bir temyiz incelemesi yapt ığı gözetilerek Dan ıştay Beşinci Dairesindeki temyiz ve karar düzeltme kararlar ında M.A.n ın imzas ının bulunmas ı yarg ılaman ın sonucunu etkileyen bir tarafl ılık olarak de ğerlendirilmemi ştir. Belirtilmelidir ki mahkemenin tarafs ızlığı yarg ılaman ın sonucundan ba ğıms ız bir güvencedir. Objektif tarafs ızlığı zedeleyen bir olgunun varl ığı, yarg ılaman ın neticesinden ari olarak adil yarg ılanma hakk ının ihlal edilmesine yol açar. Bu sebeple ilk derece mahkemesinin ısrar karar ı sonucu temyiz merciinin de ğişmiş olmas ı yarg ılama sürecinde objektif tarafs ızlık ilkesinin ihlal edildi ği gerçeğini etkilememektedir. Öte yandan M.A.n ın yer almad ığı bir Dan ıştay Beşinci Dairesi heyetinin farkl ı yönde karar verebilece ği teorik olarak olas ılık d ışı değildir. Dolay ısıyla ısrar karar ından sonra temyiz merciinin de ğişmesi ilk temyiz ve karar düzeltme sürecindeki kararlar ın başvurucu lehine olma ihtimalinin egale olmas ını telafi etmemektedir. Son olarak yarg ılama s ıras ında meydana gelen hak ihlalinden dolay ı Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı vermemesi için Anayasa Mahkemesinden önce ihlalin tespit ve telafi edilmi ş olmas ı gerekir. Ba şvurucunun açt ığı davan ın Dan ıştay Beşinci Dairesindeki temyiz ve karar düzeltme süreçlerine M.A.n ın kat ılmas ı sebebiyle olu şan tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ı ihlalini Anayasa Mahkemesinden önce tespit eden bir karar mevcut değildir. Ayr ıca tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ıyla ilgili olarak olu şan ihlalin telafi edilmesi de söz konusu de ğildir. Az önce ifade edildi ği üzere ısrar karar ı verilmesi ve ısrar üzerine temyiz merciinin de ğişmesi bir telafi arac ı olarak görülemez. Eldeki davan ın koşullar ı gözetildi ğinde tam telafinin, ba şvurucuya bir miktar tazminat ödenmesi suretiyle sağlanabilece ği anlaşılmaktad ır. Sonuç olarak ba şvurucunun tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ının tespiti ile bir miktar tazminata hükmedilmesi suretiyle ihlalin giderilmesi gerekti ği görüşüyle çoğunluk karar ına kat ılm ıyorum. Üye Selahaddin MENTE Ş