TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMRE KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/26675) Karar Tarihi: 20/12/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/26675 Karar Tarihi : 20/12/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucu : Emre KAYA Vekili : Av. Metin İRİZ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, kamu görevlisi olan ba şvurucunun bir mesajla şma grubunda payla ştığı afiş ve yaz ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMRE KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/26675) Karar Tarihi: 20/12/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/26675 Karar Tarihi : 20/12/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucu : Emre KAYA Vekili : Av. Metin İRİZ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, kamu görevlisi olan ba şvurucunun bir mesajla şma grubunda payla ştığı afiş ve yaz ı nedeniyle disiplin cezas ı ile cezaland ırılmas ının ifade özgürlü ğünü ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, ba şvuruya konu olaylar ın yaşand ığı tarihte İstanbul'da bir ilkokulda sınıf öğretmeni olarak görev yapmaktad ır. Başvurucu, ö ğrenci velileri için açt ığı WhatsApp sınıf grubunda " Bar ış şehitlerimiz için ya şam ı durduruyoruz. 12-13 Ekim'de grevdeyiz! Faşizme inat, sava şa inat bar ış" ifadelerini içeren afi şi "Pazartesi ve sal ı günleri ders olmayacak " notuyla payla şmıştır. 3. Söz konusu payla şımı nedeniyle ba şvurucu hakk ında disiplin soru şturmas ı yap ılm ıştır. Soruşturma raporunda, ba şvurucunun an ılan tarihlerde ders olmayaca ğına ilişkin paylaşımıyla kat ılacağı grevi velilere duyurmas ının ötesinde derslerin yap ılmayacağını belirterek grev ça ğrısını veliler arac ılığıyla okula yayma çabas ında oldu ğu kanaatin e ulaşıldığı belirtilmi ştir. Nihayetinde payla şımın 4/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun toplu eylem ve hareketlerde bulunma yasa ğı ile grev yasa ğını düzenleyen 26. ve 27. maddelerine ayk ırı olduğu sonucuyla ayn ı Kanun'un 125. maddesinin birinci f ıkras ının (C) bendinin ( ı) alt bendi uyar ınca " hizmet içinde devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davran ışlarda bulunmak " kapsam ında ayl ıktan kesme cezas ı ile cezaland ırılmas ı teklif edilmi ş ve başvurucunun savunmas ı istenmiştir. 4. Başvurucu; savunmas ında, payla şımı sendikan ın ald ığı grev karar ı nedeniyle okulda bulunamayaca ğını bildirerek velilerin ma ğdur olmas ını önlemek amac ıyla yapt ığını ifade etmi ştir. Sonuç olarak teklif edilen cezan ın kabulüne karar verilmi ş ve an ılan karar a itiraz edilmemesi üzerine disiplin cezas ı kesinleşmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/26675 Karar Tarihi : 20/12/2022 35. Başvurucu, hakk ında tesis edilen disiplin cezas ının iptali istemiyle idare mahkemesine ba şvurmuştur. Mahkeme kullan ılan ifadelerin " veliler üzerinde güven ve itibar duygusunun kayb ına yol açt ığını, ilköğretim kurumlar ının ve öğretmenlik mesle ğinin amac ına uygun nitelikte olmad ığını, öğrenciler üzerinde do ğru rol model davran ış oluşturmad ığını" belirterek davan ın reddine karar vermi ştir. 6. Başvurucu, an ılan karara kar şı istinaf talebiyle bölge idare mahkemesine başvurmuştur. İstinaf de ğerlendirmesinde mahkeme karar ının kald ırılmas ı için gerekli nedenlerin bulunmad ığı belirtilerek kesin olarak istinaf istemi reddedilmi ştir. 7. Başvurucu, nihai karar ı 10/7/2018 tarihinde ö ğrendikten sonra 9/8/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 8. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 9. Başvurucu; payla şımının velilerin ve ö ğrencilerin ma ğdur olmamas ını sağlamak adına sendikal etkinli ğin velilere haber verilmesinden ibaret oldu ğunu, bu payla şım nedeniyle disiplin cezas ı ile cezaland ırılmas ının ifade özgürlü ğünü, eşitlik ilkesini ve adil yarg ılanma hakk ını ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. Adalet Bakanl ığı görüşünde; mevcut ba şvuruda başvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edilip edilmedi ği konusunda inceleme yap ılırken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi içtihatlar ı ile somut olay ın kendine özgü ko şullar ının da dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmi ştir. 10. Başvuru, ifade özgürlü ğü kapsam ında incelenmi ştir. 11. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 12.İfade özgürlü ğüne gerçekle ştirilen müdahalenin dayana ğı olan, 657 say ılı Kanun un 125. maddesinin birinci f ıkras ının (C) bendinin ( ı) alt bendinin kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. Müdahalenin devlet memurunun itibar ve güveninin sa ğlanmas ına yönelik önlemlerin bir parças ı olduğu ve Anayasa'n ın 26. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan kamu düzeninin korunmas ı meşru amac ını taşıdığı değerlendirilmi ştir. İfade özgürlü ğüne yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı olmas ı gerekir (AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007; Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 53-55; Mehmet Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 70-72). Bu itibarla müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunlu ğu yönünden inceleme yap ılacakt ır. 13. Somut olayda, ba şvurucunun WhatsApp veli grubundaki payla şımının hizme t içinde devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak davran ışlardan oldu ğu gerekçesiyle ba şvurucu hakk ında disiplin cezas ı uygulanm ıştır (bkz. 3, 4). Yarg ılama sürecinde ise Mahkemece uyu şmazl ığa konu edilen payla şımın memurun veliler kar şısındaki Başvuru Numaras ı: 2018/26675 Karar Tarihi : 20/12/2022 4güven ve itibar duygusunu zedeledi ği ve eğitim hizmetinin amac ına uygun dü şmediği belirtilerek davan ın reddine karar verilmi ştir. An ılan karar, istinaf yolunda kesinle şmiştir. (bkz. 5, 6). 14.İdare disiplin cezas ı gerekçesinde, payla şılan afişte yer alan ifadelerden ziyade özellikle " Pazartesi ve sal ı günleri ders olmayacak " ifadesini de ğerlendirmi ştir. Buna göre mazeret üzerine derse gelmeyen ö ğretmenin yerine nöbetçi ö ğretmen veya idarecilerin refakat edece ğinin bilinen bir uygulama oldu ğunu belirterek ba şvurucunun kulland ığı ifadeyle bahse konu grevi veliler nezdinde okula yaymay ı amaçlad ığı sonucuna ula şmıştır. Başvurucu ise yaln ızca soyut olarak an ılan bildirimin ö ğrenci ve velileri ma ğdur etmemeyi amaçlad ığını ileri sürmü ştür. Dolay ısıyla olaylar bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde idarece başvuru konusu eyleme yüklenen anlam ın objektif bir yoruma dayanmad ığı veya başvurucunun verdi ği anlam ın ötesine geçti ği kabul edilmemi ştir (ifadelerin nitelendirilmesine ili şkin çok say ıda karar içinden bkz. Abdullah Öcalan [GK], B. No: 2013/409, 25/6/2014 100; Emin Ayd ın (2) , B. No: 2013/3178, 25/6/2015, 50; Cafer Seçer , B. No: 2018/30939, 29/6/2021, 34). 15. Somut olayda ba şvurucu, grev nedeniyle ders olmayaca ğını velilerle payla şarak hizmet içi i şleyişi etkileyecek bir ifade aç ıklamas ında bulunmu ştur. Başvurucu, an ılan açıklamay ı öğretmeni oldu ğu s ınıfın velilerini bilgilendirmek için olu şturduğu Whatsapp grubunda yapm ıştır. Dolay ısıyla başvurucu ile grup üyeleri aras ındaki ili şkinin öğretmen-öğrenci velisi konumlar ından kaynakland ığı, başvurucunun söz konusu aç ıklamay ı kamu görevlisi s ıfat ını -öğretmenlik- kullanarak yapt ığı tart ışmas ızdır (kamu görevinin niteliğine ilişkin olarak bkz. Adem Talas [GK], B. No: 2014/12143, 16/11/2017, 47; Sinan Akbulut , B. No: 2019/1396, 2/11/2022, 34 ). 16. Başvurucu, ifadesinde eylemiyle ö ğrenci ve veliler nezdinde do ğabilecek bir mağduriyeti engellemeye çal ıştığını beyan etmi ştir. Ancak kulland ığı "...ders olmayacak " ifadesiyle, ilgili tarihlerde e ğitim ve ö ğretim hizmetine ara verilece ğine ilişkin bir yönlendirmeye sebebiyet vererek bir anlamda ö ğrencilerin okula gönderilmemesi ça ğrısında bulunmuştur. Dolay ısıyla başvurucunun tabi oldu ğu kamu görevlisi statüsünün kendisine sağlad ığı güven ve itibar duygusunu kullanarak gerçekle ştirdiği eylemle ba şlıca kam u hizmetlerinden biri olan e ğitim ve ö ğretim hizmetlerinin süreklili ği ve gere ği gibi yerine getirilmesini sekteye u ğratabilecek şekilde hareket etti ğini kabul etmek gerekir (eylemi n memuriyeti etkiledi ğinin gösterilmesine ili şkin olarak bkz. Yasin Agin ve di ğerleri [GK], B. No: 2017/32534, 21/1/2021, 61, 63; Levent Tunçel , B. No: 2017/34185, 16/3/2022, 42, 44; kamu görevlisine duyulan güven ve itibara ili şkin değerlendirmeler için bkz. Remzi Önel , B. No: 2018/7606, 3/11/2022, 25; kamu hizmetinin unsurlar ı için bkz. Samet Çelikçapa , B. No: 2018/14878, 26/5/2022, 39). 17. Yukar ıda yap ılan tüm aç ıklamalar ışığında Anayasa Mahkemesi, ba şvurucunun eylemiyle tabi oldu ğu devlet memurlu ğu statüsünün sa ğlad ığı itibar ve güvene ayk ırı davranarak kamu görevlisinin hakk ında disiplin cezas ına hükmedilmesini gerektirecek davran ışlardan kaç ınma yükümlülü ğünün gereklerini yerine getirmedi ği ve bu itibarla uygulanan disiplin cezas ının zorunlu bir toplumsal ihtiyaca kar şılık geldiği sonucuna ulaşmıştır (disiplini etkileyen davran ışlardan kaç ınma yükümlülü ğüne ilişkin olarak bkz. Yasin Agin ve di ğerleri , 63; Şah İsmail Harmanc ı, B. No: 2018/15359, 17/11/2021, 38; disiplin hukukunun amaçlar ı için bkz. Ayfer Altunta ş ve İkbal Ünzile Gürsoy , B. No: 2018/24874, 31/3/2022, 53). Başvuru Numaras ı: 2018/26675 Karar Tarihi : 20/12/2022 518. Hiç şüphesiz disiplin cezalar ı memurlar ın kariyerleri üzerinde bir tesir b ırakt ığı gibi kanunlarda yaz ılı hâllerde memur statüsünün sona ermesine de neden olabilir. Nitekim başvuru konusu eylemin ili şkilendirildi ği grev yasa ğı da kanunen bu kapsamda değerlendirilmektedir. Somut olayda ise eylemin hizmet içi i şleyişe etki etti ği kabul edilerek başvurucunun eyleminin konusu ba ğlam ında görece en hafif ceza olan ayl ıktan kesme cezas ı ile cezaland ırıldığı gözetildiğinde müdahalenin orant ısız olmad ığı değerlendirilmi ştir. 19. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun ifade özgürlü ğüne yap ılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun oldu ğu ve Anayasa'n ın 26. maddesinin ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünün İHLAL EDİLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 20/12/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.