TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERDEM D İNLER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/35692) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/35692 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Erdem DİNLER Vekili : Av. Meliha DURSUN TA ŞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, sürekli i şçi kadrosuna geçi ş yap ıldıktan sonra güvenlik soru şt
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERDEM D İNLER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/35692) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/35692 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Erdem DİNLER Vekili : Av. Meliha DURSUN TA ŞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, sürekli i şçi kadrosuna geçi ş yap ıldıktan sonra güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçland ığı gerekçesiyle i ş akdinin feshedilmesine dai r işleme karşı aç ılan iptal davas ında, davan ın sonucuna etkili iddian ın kararda kar şılanmamas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 23/10/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu, İstanbul Bayrampa şa Sosyal Güvenlik Hizmeti Merkezi bünyesinde psikolog olarak çal ışmaktayken 20/11/2017 tarihli ve 696 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (696 say ılı KHK) 127. maddesiyle 27/6/1989 tarihli ve 375 say ılı Kanun Hükmünde Kararname'ye (375 say ılı KHK) eklenen geçici 23. ve 24. maddeleri kapsam ında sürekli i şçi kadrosuna geçi şi yap ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/35692 Karar Tarihi : 8/2/2023 37. Başvurucu hakk ında 3/10/2016 tarihli ve 676 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (676 say ılı KHK) 74. maddesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu nun 48. maddesinin birinci f ıkras ının (A) bendine eklenen (8) numaral ı alt bent uyar ınca güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı yapt ırılm ıştır. Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçlanmas ı nedeniyle ba şvurucunun i ş akdi sona erdirilmi ştir. 8. Başvurucu söz konusu i şlemin iptali istemiyle 3/8/2018 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde, sürekli i şçi kadrosuna geçmek için aranan tüm şartlar ı taşımas ına rağmen haks ız ve hukuka ayk ırı bir şekilde ba şvurusunun reddedilmesinden yak ınm ıştır. Kendisine güvenlik soru şturmas ının neden olumsuz olarak sonuçland ığının bildirilmedi ğini belirtmiştir. Güvenlik soru şturmas ına ilişkin mevzuat gözönüne al ındığında güvenlik soru şturmas ını olumsuz olarak sonuçland ıracak herhangi bir durumun olmad ığını vurgulam ıştır. 9.İstanbul 7. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 13/5/2019 tarihinde davay ı reddetmiştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şu şekildedir: "Bu durumda, güvenlik soru şturmas ında elde edilen bilgiler ve ki şilerin atanmak istediği görevin nitelikleri göz önüne al ındığında, kamu görevine atama yapmak konusunda idarenin takdir yetkisinin bulundu ğu, söz konusu bu yetkinin kamu yarar ı ve hizmet gereklerine uygun kullan ılmas ı ile s ınırlı olduğu, takdir yetkisini kullanmas ı hususund a idarenin yarg ı karar ı ile zorlanamayaca ğı, takdir yetkisinin kamu yarar ı ve hizmet gereklerine uygun kullan ılmad ığının davac ı tarafça somut olarak ortaya konulamad ığı ve güvelik soru şturmas ı olumsuz de ğerlendirilen davac ının yukar ıda belirtilen mevzuat hükümlerinin arad ığı 'Güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ı yap ılmış olmak ' hükmünü kar şılamad ığı anlaşıldığından, dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucuna ula şılmıştır." 10. Başvurucu, karara kar şı 27/5/2019 tarihinde istinaf yoluna ba şvurmuştur. İstina f dilekçesinde, güvenlik soru şturmas ı neticesinde elde edilen bilgilerin teyide muhtaç oldu ğunu belirtmiştir. Somut olarak kan ıtlanmad ıkça hükme esas al ınmayacağını söylemiştir. Hakk ında bugüne kadar herhangi bir soru şturma ya da kovu şturma aç ılmad ığını söylemiştir. Sürekli i şçi kadrosuna geçmek için tüm şartlar ı taşımas ına rağmen kadroya geçi şinin sonradan haks ız bir şekilde sona ermesinden şikâyet etmi ştir. Kendisi ile benzer durumda olup da aç ılan davalarda verilen iptal kararlar ından örnekler göstermi ştir. Herhangi bir terör örgütü ile bağlant ısının bulunmad ığını vurgulam ıştır. 11.İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 3/10/2019 tarihinde istinaf ba şvurusunu kesin olarak reddetmi ştir. 12. Nihai karar 15/10/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 23/10/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 13. 657 say ılı Kanun un 48. maddesi şöyledir: "Devlet memurlu ğuna al ınacaklarda a şağıdaki genel ve özel şartlar aran ır. A) Genel şartlar: Başvuru Numaras ı: 2019/35692 Karar Tarihi : 8/2/2023 41. Türk Vatanda şı olmak, 2. Bu Kanunun 40 nc ı maddesindeki ya ş şartlar ını taşımak, 3. Bu Kanunun 41 nci maddesindeki ö ğrenim şartlar ını taşımak, 4. Kamu haklar ından mahrum bulunmamak, 5. Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmi ş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolay ı bir y ıl veya daha fazla süreyle hapis cezas ına ya da affa uğram ış olsa bile devletin güvenli ğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, ( ) zimmet, irtikâp, rü şvet, h ırsızlık, doland ırıcılık, sahtecilik, güven i kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat kar ıştırma, edimin ifas ına fesat kar ıştırma, suçtan kaynaklanan malvarl ığı değerlerini aklama veya kaçakç ılık suçlar ından mahkûm olmamak. 6. Askerlik durumu itibariyle; a) Askerlikle ilgisi bulunmamak, b) Askerlik ça ğına gelmemi ş bulunmak, c) Askerlik ça ğına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapm ış yahut ertelenmi ş veya yedek s ınıfa geçirilmi ş olmak, 7. 53 üncü madde hükümleri sakl ı kalmak kayd ı ile görevini devaml ı yapmas ına engel olabilecek ( ) ak ıl hastal ığı ( ) bulunmamak. 8.[Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.:2018/73; K.:2019/65 say ılı Karar ı ile iptal edilmi ştir] B) Özel şartlar: 1. Hizmet görece ği s ınıf için 36 ve 41 nci maddelerde belirtilen ö ğretim ve e ğitim kurumlar ının birinden diploma alm ış olmak, 2. Kurumlar ın özel kanun veya di ğer mevzuat ında aranan şartlar ı taşımak." 14. 676 say ılı KHK'n ın 74. maddesiyle 657 say ılı Kanun un 48. maddesinin birinci fıkras ının (A) bendine eklenen ve Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 say ılı karar ıyla iptal edilen (8) numaral ı alt bent şöyledir: "Güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ı yap ılmış olmak." V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Anayasa Mahkemesinin 8/2/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 16. Başvurucu, güvenlik soru şturmas ı sonucunda elde edilen bilgilerin istihbari nitelikte olmas ı nedeniyle bu bilgilere dayan ılarak işlem tesis edilemeyece ğini söylemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/35692 Karar Tarihi : 8/2/2023 5Somut delillerle desteklenmeyen istihbari nota dayal ı olarak tesis edilen i şleme karşı aç ılan davan ın reddedilmesinde bariz takdir hatas ı yap ılarak hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ifade etmi ştir. Kendisi ile yan ı durumda olan davalardan farkl ı şekilde, haks ız ve hukuka ayk ırı olarak kendi davas ının reddedilmesi nedeniyle hukuki belirlilik ilkesinin ihlal edildi ğini belirtmi ştir. 17. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun yap ılan güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ına konu iddialardan ve üzerine at ılı eylemlerden haberdar oldu ğunu, işleme karşı iptal davas ı açarak an ılan işleme yönelik bilgi ve kan ıtlar ile iddia ve savunmalar ını yarg ı mercilerine sunma f ırsat ı da elde etti ğini, derece mahkemelerinin güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı kapsam ında elde edilen delilleri ilgili mevzuat çerçevesinde de ğerlendirmek suretiyle sonuca ula ştığını belirtmi ştir. Başvurucunun çeli şmeli yarg ılama ve silahlar ın eşitliği ilkelerine ayk ırı bir uygulamaya maruz kalmad ığı, güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı sonucunun olumsuz olmas ına neden olabilecek durum hakk ında dayanaklar ını, idare taraf ından bilgilendirilmemi şlerse dahi iddia ve delillerini ileri sürebilecek kadar bilgi sahibi oldu ğunu ifade etmi ştir. Bireysel ba şvuru kapsam ında yap ılacak incelemede aktar ılan hususlar ın dikkate al ınmas ı gerektiğini söylemi ştir. 18. Başvurucu Bakanl ığın görüşüne karşı beyan ında, istihbari nitelikteki bilgilerin gerçeği yans ıtmad ığını, somut delillerle desteklenmesi gerekti ğini söylemi ştir. Hayat ı boyunca herhangi bir terör örgütü ile ba ğlant ısının bulunmad ığının alt ını çizmiştir. Bugüne kadar hakk ında aç ılm ış herhangi bir soru şturma ya da kovu şturma bulunmad ığını vurgulam ıştır. Anayasa Mahkemesinin 657 say ılı Kanun'un 48. maddesinde yer alan güvenlik soruşturmas ına yönelik şart ın iptaline dair karar ı da gözönünde bulundurarak ba şvurusunun kabul edilmesini talep etmi ştir. B. Değerlendirme 19. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 20. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun temel şikâyeti güvenlik soruşturmas ı sonucunda elde edilen tespitlerin derece mahkemelerince de ğerlendirilmesine yöneliktir. Ba şvurucunun temel şikâyetinin derece mahkeme kararlar ının gerekçelerine yönelik olmas ı nedeniyle ba şvurucunun hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğine yönelik iddialar ının adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan gerekçeli karar hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ği sonucuna var ılm ıştır. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 21. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/35692 Karar Tarihi : 8/2/2023 62. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 22. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 23. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddeyle güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, kendisi bir temel hak niteli ği taşımas ının ötesinde, di ğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmas ını ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu ba ğlamda Anayasa n ın, bütün mahkemelerin her türlü kararlar ının gerekçeli olarak yaz ılmas ını ifade eden 141. maddesinin de, hak arama hürriyetinin kapsam ının belirlenmesinde gözetilmesi gerekti ği aç ıktır (Vedat Benli , B. No: 2013/307, 16/5/2013, 30). 24. An ılan kurallar uyar ınca, ilke olarak mahkeme kararlar ının gerekçeli olmas ı, adil yarg ılanma hakk ının bir gere ğidir. Derece mahkemeleri, dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin de ğerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca var ılmas ında kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini makul bir şekilde gerekçelendirmek zorundad ır. Bu gerekçelerin oluşturulmas ında aç ıkça bir keyfîlik görüntüsünün olmamas ı ve makul bir biçimde gerekçe gösterilmesi hâlinde adil yarg ılanma hakk ının ihlalinden söz edilemez ( İbrahim Ata ş, B. No: 2013/1235, 13/6/2013, 23). 25. Makul gerekçe; davaya konu olay ve olgular ın mahkemece nas ıl nitelendirildi ğini, kurulan hükmün hangi nedenlere ve hukuksal düzenlemelere dayand ırıldığını ortaya koyacak, olay ve olgular ile hüküm aras ındaki bağlant ıyı gösterecek nitelikte olmal ıdır. Zira taraflar ın o dava yönünden, hukuk düzenince hangi nedenle hakl ı veya haks ız görüldüklerini anlay ıp değerlendirebilmeleri için ortada usulüne uygun şekilde oluşturulmuş, hükmün hangi nedenle o içerik ve kapsamda verildi ğini gösteren, ifadeleri özenle seçilmi ş ve kuşkuya yer vermeyecek aç ıklıktaki bir gerekçe bölümünün ve buna uyumlu hüküm f ıkralar ının bulunmas ı zorunludur ( İbrahim Ata ş, 24). 26. Kararlar ın gerekçeli olmas ı, davan ın taraflar ının mahkeme karar ının dayanağını öğrenerek mahkemelere ve genel olarak yarg ıya güven duymalar ını sağlad ığı gibi taraflar ın kanun yoluna etkili ba şvuru yapmalar ını mümkün hale getiren en önemli faktörlerdendir. Gerekçesi bilinmeyen bir karara kar şı gidilecek kanun yolunun etkin kullan ılmas ı mümkü n olmayaca ğı gibi bahsedilen kanun yolunda yap ılacak incelemenin de etkin olmas ı beklenemez ( Vesim Parlak , B. No: 2012/1034, 20/3/2014, 34). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 27. Somut olayda ba şvurucu psikolog olarak çal ışmaktayken sürekli i şçi kadrosuna geçirilmiştir. Daha sonra hakk ında yap ılan güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak sonuçlanmas ına bağlı olarak iş akdinin feshedilmesine dair i şlem tesis edilmi ştir. Başvurucu Başvuru Numaras ı: 2019/35692 Karar Tarihi : 8/2/2023 7söz konusu i şlemin iptali istemiyle dava açm ıştır. Mahkeme söz konusu davay ı reddetmesine karşın Mahkeme karar ında, başvurucunun güvenlik soru şturmas ı sonucunda hangi tespitlerin yap ıldığı ve bu tespitlerin neden olumsuz olarak kabul edildi ğine ilişkin herhangi bir değerlendirme yer almamaktad ır. Bölge İdare Mahkemesince bu de ğerlendirme kabu l edilerek istinaf ba şvurusu reddedilmi ştir. 28. 657 say ılı Kanun'un 48. maddesine eklenen "Güvenlik soru şturmas ı ve/veya arşiv araştırmas ı yap ılmış olmak" biçimindeki alt bendin ba şvurucunun geçmeyi talep etti ği sürekli işçi kadrosu da dâhil olmak üzere tüm devlet memurlu ğu kadrolar ına atanabilmek için güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ı yap ılmas ı şart ı getirdiği aç ıktır. Bu sebeple sürekli i şçi kadrosuna geçmek isteyen ba şvurucunun güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ına tabi tutulaca ğının öngörülebilir oldu ğundan ku şku duymay ı gerektirecek bir neden bulunmamaktad ır. Bireysel ba şvuruya konu karar ın gerekçesinden Mahkemenin 657 say ılı Kanun'un 48. maddesine eklenen alt bentteki şart ı güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ının olumlu sonuçlanmas ı biçiminde yorumlad ığı anlaşılmaktad ır. 29. An ılan kural ın Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 say ılı karar ıyla iptal edilmi ş olmas ı da bu neticeyi de ğiştirmemektedir. Anayasa Mahkemesinin iptal karar ında özel hayata sayg ı hakk ıyla s ınırlı bir inceleme yap ıldığı dikkatten kaç ırılmamal ıdır. Anayasa Mahkemesinin söz konusu karar ında güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ı sonucu bireylerin ki şisel verilerinin toplanmas ının, işlenmesinin ve kullan ılmas ının kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilerek bu müdahaleye dayanak olu şturan kanunun hukuk devleti ilkesinin gerektirdi ği kriterleri kar şılay ıp karşılamad ığı irdelenmi ştir. Anayasa Mahkemesi, güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ı neticesinde devlet memurlu ğuna atanmada esas al ınacak kişisel veri niteli ğindeki bilgilerin al ınmas ına, kullan ılmas ına ve işlenmesine yönelik güvenceler ve temel ilkeler kanunla belirlenmeksizin bunlar ın al ınmas ına ve kullan ılmas ına izin verilmesinin Anayasa n ın 13., 20. ve 128. maddeleriyle ba ğdaşmad ığı sonucuna ulaşmıştır (Sebiha Kaya , B. No: 2018/34124, 20/5/2021, 45). 30. Uyuşmazl ıkta uygulanacak hukuk kurallar ının yorumlanmas ında öncelikli yetkinin derece mahkemelerine ait oldu ğunun alt ı bir kez daha çizilmelidir. Anayasa Mahkemesinin kendi yorumunu derece mahkemelerininkinin yerine kaim etmesi söz konus u olamaz. Bununla birlikte derece mahkemelerinin yorumlar ının etkilerinin adil yarg ılanma hakk ıyla çelişip çelişmediğini incelemek Anayasa Mahkemesinin görevindedir. Bu bak ımdan bireysel ba şvuru kapsam ında yap ılacak değerlendirmede derece mahkemelerinin söz konusu fıkran ın güvenlik soru şturmas ının olumlu sonuçlanmas ını gerektirdi ği biçimindeki yorumu veri kabul edilecektir ( Sebiha Kaya, 48). 31. Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumlu sonuçlanmas ı şart ının aranmas ının kural ı belli ölçüde mu ğlaklaştırdığı söylenebilir. Zira güvenlik soru şturmas ının olumlu neticelenip neticelenmedi ği konusunda ula şılacak sonucun atamaya yetkili konumda bulunan ki şi veya kişilere bağlı olarak de ğişmesi riski bulunmaktad ır. Bu da keyfî ve ayr ımc ı uygulamalar ın gelişmesine, dolay ısıyla bireylerin devlete olan güvenlerinin zedelenmesine sebep olabilecektir ( Sebiha Kaya , 49). 32. Kişilerin hukuki güvenli ğini sağlamay ı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi; hukuk normlar ının öngörülebilir olmas ını, bireylerin tüm eylem ve i şlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaç ınmas ını gerekli k ılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem ki şiler Başvuru Numaras ı: 2019/35692 Karar Tarihi : 8/2/2023 8hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmas ını, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013). Bu noktada gerekçeli karar hakk ının, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin tesisinde önemli bir araç olarak i şlev gördü ğünü söylemek yanl ış olmayacakt ır. Zira kişiler ancak gerekçeli kara r vas ıtas ıyla somut olay ın hukuk kurallar ı karşısında nas ıl konumland ırıldığını öğrenebilmekte ve buna kar şı etkili bir savunma geli ştirme imkân ı bulabilmektedirler. 33. Derece mahkemelerince gerçekle ştirilen ara ştırma ve incelemeler neticesinde tespit edilen hususlar ın, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini temin edecek ve keyfî uygulamalar ın önüne geçecek şekilde somut olay ın özelliği dikkate al ınarak gerekçeli karard a ortaya konulmas ı gerekmektedir. Bu kapsamda sadece şeklî anlamda bir gerekçenin varl ığı yeterli de ğildir, ayn ı zamanda makul olmas ı aranmaktad ır. Makul gerekçeden anla şılmas ı gereken mahkemelerin, dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin değerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca var ılmas ında kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini ortaya koymas ıdır (bkz. 22-26). 34. Bu nedenle güvenlik soru şturmas ının olumsuz olmas ına bağlı olarak atanmamaya dair tesis edilen i şleme karşı aç ılan bir davada, davac ının hangi sebeple güvenlik soruşturmas ının olumsuz olarak sonuçland ığının ve güvenlik soru şturmas ı neticesinde elde edilen verinin ki şinin yapaca ğı görevi neden olumsuz olarak etkiledi ğinin aç ıkça ortaya konulmas ı önemlidir. Bu kapsamda derece mahkemelerinden beklenen, güvenlik soruşturmas ı sonucunda elde edilen bilgilerin neler oldu ğunu karar ında belirtmesi ve söz konusu bilgiyi, davac ının yerleştirildiği kurumu ve alaca ğı görevi gözönünde bulundurarak değerlendirmesidir. Burada önemli olan husus güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçlanmas ını doğuran tespitlerin davac ının şahs ından kaynaklanmas ı ya da davac ının şahs ıyla güncel ve ki şisel bir ba ğlant ıyı ortaya koyabilecek nitelikte olmas ıdır. Yine bu noktada derece mahkemelerince söz konusu ba ğlant ının nas ıl kuruldu ğunun detayl ı bir şekilde gerekçelendirilmesi, keyfili ğin önüne geçebilmek ad ına önem arz etmektedir. 35. Bununla birlikte kamu güvenli ği veya ba şkalar ının haklar ının korunmas ı gibi hakl ı nedenlerin bulunmas ı hâlinde hükme esas al ınan kan ıt ve belgelerin ba şvurucuya verilmemesi veya gösterilmemesi makul görülebilir. Ancak bu hâlde dahi hükme esas al ınan belge kendisine verilmeyen ba şvurucunun savunma hakk ında meydana gelen bu k ısıtlamay ı telafi edecek kar şıt-dengeleyici imkânlar ın başvurucuya sa ğlanmas ı gerekir. Bu bağlamd a başvurucunun belge içeri ğinden haberdar edilmesinin, buna kar şı savunma ve itirazlar ını mahkemeye sunabilme f ırsat ına sahip olmas ının dengeleyici bir imkân oldu ğu söylenebilir. Yine söz konusu belgenin ba şvurucu taraf ından bilinmesinin sak ıncal ı olduğu düşünülen kısımlar ı karart ılarak başvurucuya verilmesi ya da ba şvurucunun söz konusu belgeyi Mahkeme kaleminde inceleme f ırsat ı bulmas ı da dengeleyici birer imkân olarak görülebili r (Ayfer Atalm ış, B. No: 2016/12198, 9/6/2020, 35). 36. Mahkeme karar ından başvurucunun güvenlik soru şturmas ının neden olumsuz olarak kabul edildi ği anlaşılamamaktad ır. Karar ın dayanağı olan istihbari nitelikteki bilginin içeriğinde yer alan tespit aktar ılmam ış, bu nedenle de güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçlanmas ının başvurucunun şahs ına bağlı hangi nedenden kaynakland ığı anlaşılamam ıştır. Bunun yan ı sıra kararda güvenlik soru şturmas ı sonucunda elde edilen bilginin ba şvurucunun yapaca ğı göreve hangi nedenle olumsuz bir etki yapt ığı da ortaya konulmam ıştır. Öte yandan ba şvurucu hakk ında yap ılan tespitlerin neden ba şvurucu ile Başvuru Numaras ı: 2019/35692 Karar Tarihi : 8/2/2023 9paylaşılmad ığı kararda belirtilmedi ği gibi payla şılmama nedeniyle savunma hakk ında meydana gelen k ısıtlamay ı telafi edecek herhangi bir yolun denendi ğine ilişkin aç ıklama da yap ılmam ıştır. 37. Kural olarak derece mahkemesi karar ında esasa ili şkin hususlarda yeterli gerekçe bulunmas ı halinde istinaf merciince bu karara at ıf yap ılarak değerlendirme yap ılmas ı makul görülebilir. İlk derece mahkemesi karar ında gerekçe bulunmad ığı hâllerde ise başvurucular taraf ından ileri sürülen esasl ı itirazlar ın istinaf mercii taraf ından gerekçeli bir şekilde kar şılanmas ı gerekir. Somut olayda ba şvurucunun temel iddialar ının ilk derece mahkemesince kararda tart ışılmamas ına ve gerekçe olu şturulmamas ına rağmen başvurucu taraf ından ileri sürülen esasl ı iddialar ın Bölge İdare Mahkemesince de kar şılanmad ığı görülmüştü. 38. Sonuç olarak istihbari bilgilerin idari i şlemi neden ve nas ıl hakl ılaştırdığı hususunun derece mahkemelerinin gerekçelerinde yer almad ığı görülmektedir. Derec e mahkemeleri ba şvurucu hakk ında elde edilen bilgileri herhangi bir şekilde değerlendirmemi ş, bilginin tesis edilen i şleme ulaşmadaki hukuki etkisi ve benzeri boyutlar ı ile işin esas ı ile ilgili kendi de ğerlendirmesini ortaya koymam ıştır. Diğer bir ifadeyle güvenlik soruşturmas ının sonucuna ili şkin başvurucunun iddialar ı yeterli bir şekilde aç ıklığa kavuşturulmam ıştır. Bu nedenle, yarg ılama süreci bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde, başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 39. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 40. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve 40.000 TL maddi tazminat ile 50.000 TL manevi tazminata karar verilmesini talep etmi ştir. 41. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 42.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2019/35692 Karar Tarihi : 8/2/2023 10A. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin gerekçeli karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 7. İdare Mahkemesine (E.2018/1524, K.2019/1189) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/2/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.