TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR YILMAZ ÇELİK B AŞVURUSU (2) (Başvuru Numarası: 2020/5280) Karar Tarihi: 8/9/2021 Başvuru Numaras ı : 2020/5280 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Zehra GAYRETL İ Başvurucu : Yılmaz ÇEL İK Vekili : Av. Mustafa KOCAMANBA Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza davas ında esasl ı talep ve görü şlerin değerlendirilmemesi nedeniyle ad
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR YILMAZ ÇELİK B AŞVURUSU (2) (Başvuru Numarası: 2020/5280) Karar Tarihi: 8/9/2021 Başvuru Numaras ı : 2020/5280 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Zehra GAYRETL İ Başvurucu : Yılmaz ÇEL İK Vekili : Av. Mustafa KOCAMANBA Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza davas ında esasl ı talep ve görü şlerin değerlendirilmemesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/2/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. 1969 do ğumlu olan ba şvurucu hakk ında pek çok ülkede faaliyet gösteren Hizb-ut Tahrir isimli örgütün üyesi oldu ğu iddias ıyla farkl ı mahkemelerde kamu davalar ı açılm ıştır. Başvuru Numaras ı : 2020/5280 Karar Tarihi : 8/9/2021 39. Yarg ıtay 9. Ceza Dairesi 19/4/2004 tarihli karar ında (E.2004/1586, K.2004/1433) Hizb-ut Tahrir örgütünün "devletin ve Cumhuriyet'in varl ığını tehlikey e düşürmek, devlet otoritesini zaafa u ğratmak veya y ıkmak ya da ele geçirmek amac ıyla kurulmuş terör örgütü niteli ğinde oldu ğu" sonucuna ula şmıştır (benzer yönde yarg ı kararlar ı için bkz. Yılmaz Çelik [GK], B. No: 2014/13117, 19/7/2018, 24-29). 10.İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 14/10/2005 tarihli iddianamesi ile aralar ında başvurucunun da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Hizb-ut Tahrir isimli örgütü kurma ve yönetme, örgüt üyesi olma suçlar ından kamu davas ı açm ıştır. İddianamede ba şvurucunun örgüt sözcüsü olduğunu beyan etti ği ve 2/9/2005 tarihinde İstanbul Fatih Camii önünde Hizb-ut Tahrir isimli örgüt taraf ından düzenlenen eylemde etraf ında toplanan yakla şık 500 kişilik grupla birlikte örgüt lehine slogan att ığı iddialar ına yer verilmi ştir. 11.İstanbul 21. A ğır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülen yarg ılama sonucunda ba şvurucunun terör örgütü yöneticisi olma suçundan 4 y ıl 2 ay süreyle hapis ve 7.333 TL adli para cezas ıyla cezaland ırılmas ına 11/7/2018 tarihinde karar verilmi ştir. 12. Yarg ıtay 16. Ceza Dairesinin 21/10/2019 tarihli karar ı ile hüküm onanm ıştır. Başvurucu nihai olan bu karardan 5/2/2020 tarihinde haberdar oldu ğunu beyan etmi ştir. 13. Başvurucu 7/2/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 14. İlgili hukuk kaynaklar ı için bkz. Yılmaz Çelik (ayn ı kararda bkz. 30, 31) başvurusu hakk ında verilen karar. V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 8/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 16. Başvurucu; Hizb-ut Tahrir isimli olu şumun bir terör örgütü olmad ığını, bu oluşumun şiddet içeren herhangi bir faaliyetinin bulunmad ığını belirterek silahl ı terör örgütü yöneticisi olma suçundan mahkûmiyetine karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 17. Öte yandan ba şvurucunun benzer iddialar ı ileri sürerek bir ba şka yarg ılamay ı şikâyet konusu yapt ığı ve Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunca incelenen 2014/13117 say ılı başvuru hakk ında 19/7/2018 tarihli kararla adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında gerekçeli kara r hakk ının ihlal edildi ği tespit edilmi ştir. Başvurucu, söz konusu ihlal karar ına temyi z dilekçesinde at ıf yapm ış olmas ına rağmen Yarg ıtay taraf ından bu hususta herhangi bir değerlendirmede bulunulmadan hükmün onand ığını ifade etmi ştir. B. Değerlendirme 18. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti" kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı : 2020/5280 Karar Tarihi : 8/9/2021 4 Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 19. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden20. Anayasa Mahkemesi ayn ı mahiyetteki şikâyetleri Yılmaz Çelik (ayn ı kararda bkz. 45-62) karar ında incelemi ştir. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin kararlar ında Hizb-ut Tahrir'in bir terör örgütü olarak kabul edilmesine ili şkin olarak yeterli bir değerlendirme yap ılmad ığını ve derece mahkemelerinin baz ı şablon cümlelerin tekrar ı görünümünde olan kararlar ını hangi temele dayand ırdıklar ını yeterince aç ık olarak belirtmediklerini tespit etmi ştir. Anayasa Mahkemesi ilave olarak Hizb-ut Tahrir örgütünün bir terör örgütü olup olmad ığına yönelik olarak derece mahkemelerinin ve Yarg ıtay ın, ba şvurucunun temel iddialar ı ile mahkemelerin resen tespit edecekleri ve yarg ılaman ın doğasının gerektirdi ği sorulara cevap verebilecek nitelikte gerekçe haz ırlamalar ı gerekirken bunu yapmad ıklar ı sonucuna ula şmıştır. Bu gerekçeyle de Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine karar vermi ştir. 21.İlk derece mahkemesinin ba şvurucunun mahkûmiyetine ili şkin karar ının gerekçesi ile Yarg ıtay ilam ı incelendi ğinde Hizb-ut Tahrir'in bir terör örgütü olarak kabul edilmesine ili şkin olarak yeterli bir de ğerlendirme yapmad ığı, gerekçelerin ba şvurucunun temel iddialar ını karşılamad ığı, mevcut ba şvuruda da an ılan Yılmaz Çelik karar ından ayr ılmay ı gerektiren bir yön bulunmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. Bu nedenle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. Maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 23. Başvurucu, ihlalin tespiti ile tazminat talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı : 2020/5280 Karar Tarihi : 8/9/2021 524. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 25. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 26.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 27.İncelenen ba şvuruda Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla somut başvuruda ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 28. Bu durumda gerekçeli karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 21. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2018/17, K.2018/269) gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 29.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ının yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. Başvuru Numaras ı : 2020/5280 Karar Tarihi : 8/9/2021 630. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 446,90 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.046,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin gerekçeli karar hakk ı ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 21. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2018/17, K.2018/269) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 446,90 TL harçtan ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.046,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/9/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye M. Emin KUZ Basri BA ĞCI