TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ KARA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3740) Karar Tarihi: 9/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/3740 Karar Tarihi : 9/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucu : Ali KARA Vekili : Av. Ziver AKSEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının, taşınmazlara kamul
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ KARA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3740) Karar Tarihi: 9/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/3740 Karar Tarihi : 9/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucu : Ali KARA Vekili : Av. Ziver AKSEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının, taşınmazlara kamula ştırma yap ılmaks ızın el at ılmas ı, kamula ştırmas ız el atma bedelinin dü şük belirlenmesi ve de ğer kayb ına uğrat ılarak ödenmesi nedeniyle de mülkiye t hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/1/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/3740 Karar Tarihi : 9/6/2021 38. 1955 do ğumlu olan ba şvurucu, Gaziantep'in Şehitkamil ilçesinde ikamet etmektedir. 9. Başvurucu Mardin'in Midyat ilçesi Cumhuriyet Mahallesi 162 adada buluna n 5.783,40 m² yüz ölçümlü 156 parsel ve 3.138,93 m² yüz ölçümlü 157 parsel say ılı taşınmazlar ına üzerinden yol geçirilmek suretiyle kamula ştırma yap ılmaks ızın el at ıldığı gerekçesiyle 25/2/2015 tarihinde Karayollar ı Genel Müdürlü ğü (İdare) aleyhine Midyat 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Başvurucu bu davada 5.000 TL tazminat ın dava tarihinden itibaren i şleyecek yasal faizi ile birlikte tahsilini istemi ştir. 10. Yarg ılama s ıras ında yap ılan keşif sonucunda düzenlenen bilirki şi raporlar ında her iki ta şınmaz üzerinde, İdarece yol geçirilmek suretiyle el at ılan alanlar tespit edilmi ştir. Başvurucu vekili; bilirki şi raporunda 156 parsel içinde B harfiyle gösterilen 98,72 m²lik alan için 48.022,34 TL ve C harfiyle gösterilen 43,97 m²lik alan için 21.389,21 TL, 157 parsel içinde ise G harfiyle gösterilen 40,06 m²lik alan için 19.487,19 TL olmak üzere toplam dava değerini 88.893,87 TL'ye yükselttiklerini belirterek davay ı ıslah etmiştir. 11. Mahkeme 20/11/2015 tarihinde davan ın kabulüne, 88.900,56 TL tazminat ın İdareden tahsiline, bilirki şi raporlar ında 156 ve 157 parsel içinde B, C ve G harfi ile gösterilen alanlar ın tapu kay ıtlar ının iptali ile bu k ısımlar ın İdare ad ına yol olarak tapudan terkinine karar vermi ştir. 12.İdare taraf ından yap ılan temyiz istemi Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince (Yarg ıtay Dairesi) 6/3/2017 tarihinde reddedilmi ş ve karar onanm ıştır. Bu karara kar şı İdarece yap ılan karar düzeltme istemi de Yarg ıtay Dairesi taraf ından 11/12/2017 tarihinde reddedilmi ştir. 13. Başvurucu vekili nihai karar ın tebliğ edilmedi ğini belirterek 18/1/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 14. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Şevket Karata ş [GK], B. No: 2015/12554, 25/10/2018, 20-33. V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 9/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 16. Başvurucu makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 17. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50, 52). Başvuru Numaras ı: 2018/3740 Karar Tarihi : 9/6/2021 418. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41, 45). 19. Somut olayda ba şvurucu taraf ından 25/2/2015 tarihinde aç ılan davan ın 11/12/2017 tarihinde kesinle ştiği anlaşılm ıştır. İki dereceli bir yarg ılama sisteminde toplamda 2 y ıl 9 ay 16 günlük yarg ılama süresinin makul oldu ğu sonucuna varmak gerekir. 20. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 21. Başvurucu; kamula ştırmas ız el atma bedeli olarak belirlenen tazminat ın düşük olduğunu, paran ın sat ın alma gücünün dü şmesi nedeniyle ma ğdur olduğunu ve kanunilik ilkesine ayk ırı şekilde kamula ştırma işlemi yap ılmaks ızın taşınmazlar ına el at ıldığını belirterek etkili ba şvuru, adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 22. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetlerinin el atma tazminat ının düşük belirlendi ğine, hükmedilen bedelin de ğer kayb ına uğrat ıldığına ve kanunilik ilkesine ayk ırı şekilde kamula ştırma yap ılmaks ızın taşınmazlar ına el at ıldığına ilişkin oldu ğu anlaşıldığından iddialar ı mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 1. Kamula ştırmas ız El Atma Bedelinin Dü şük Belirlendi ğine İlişkin İddia 23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca bireysel ba şvuru yoluna ba şvurulabilmesi için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 24. Somut olayda kamula ştırmas ız el atma nedeniyle ba şvurucu taraf ından aç ılan tazminat davas ında belirlenen bedel ıslah edilmi ş ve ıslah edilen bedel üzerinden dava kabu l edilmiştir. Bu karara kar şı yaln ızca İdare taraf ından temyiz kanun yoluna ba şvurulmuştur. Yarg ıtay Dairesince ilk derece mahkemesi karar ı onanm ış ve onama ilam ına karşı da sadec e İdarenin karar düzeltme isteminde bulundu ğu anlaşılm ıştır. Yarg ıtay Dairesi İdarenin kara r düzeltme isteminin reddine karar vermi ş ve karar kesinle şmiştir. Dolay ısıyla başvurucunun bedelin dü şük belirlendi ğine ilişkin şikâyetlerini ola ğan kanun yollar ında ileri sürmedi ği gözönünde bulunduruldu ğunda hukuk sisteminde mevcut yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulundu ğu sonucuna ula şılm ıştır. 25. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/3740 Karar Tarihi : 9/6/2021 52. Kamula ştırmas ız El Atma Bedelinin De ğer Kayb ına Uğrat ılarak Ödendiğine İlişkin İddia 26. 6216 say ılı Kanun un 47. maddesinin (3), 48. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı uyar ınca bireysel ba şvuruda, kamu gücünün neden oldu ğu iddia edilen ihlale dair olaylar ın tarih s ıras ına göre özeti yap ılmal ı; bireysel ba şvuru kapsam ındaki haklar ın ne şekilde ihlal edildi ği, buna ili şkin gerekçeler ve deliller aç ıklanmal ıdır (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, 19, 20). 27. Bireysel ba şvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlar ının Anayasa'ya uygunlu ğunun ve müdahale gerekçelerini n denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple ba şvurucunun ba şvurusunun esas ını ve bu kapsamda kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığını Anayasa Mahkemesine inceletebilmesi için öncelikle kendisinin ihlal iddialar ını gerekçelendirmesi , buna ilişkin olay ve olgular ı aç ıklamas ı ve delillerini sunmas ı zorunludur (Cemal Günsel , [GK], B. No: 2016/12900, 21/1/2021 24). 28. Anayasa Mahkemesinin ba şvurucunun yerine geçerek ihlal iddialar ını gerekçelendirme, olay ve olgular ı ortaya koyma ve delil toplama görev ve yükümlülü ğü bulunmamaktad ır. Söz konusu yükümlülükler ba şvurucuya aittir. Ba şvurucunun an ılan yükümlülüklere uymamas ı hâlinde - şikâyetlerini temellendiremedi ği için- ba şvurusu aç ıkça dayanaktan yoksun bulunabilir. Anayasa Mahkemesi temellendirmeye ili şkin incelemesini her başvurunun somut ko şullar ında yapar. Ku şkusuz bu yükümlülüklere ba şvurucunun elinde olmayan nedenlerle uymamas ının ikna edici gerekçelerini Anayasa Mahkemesine sunmas ı ya da Anayasa Mahkemesinin bu durumu i şin niteliğinden anlamas ı hâli müstesnad ır (Cema l Günsel , 25, 26). 29. Başvuruya konu ihlal iddias ıyla ilgili deliller sunarak hangi Anayasa hükmünün ihlal edildi ğine ilişkin aç ıklamalarda bulunma ve iddialar ını kan ıtlama yükümlülü ğü başvurucuya aittir. Bu kapsamda ba şvurucunun bireysel ba şvuru formunda yaln ızca paran ın sat ın alma gücünün dü şmesi nedeniyle ma ğdur olduğunu ifade etti ği, bunun d ışında bedelin ne şekilde de ğer kayb ına uğrat ıldığını ortaya koyacak herhangi bir aç ıklama yapmad ığı görülmüştür. Dolay ısıyla değer kayb ına yönelik söz konusu iddialar ın temellendirilmemi ş şikâyet kapsam ında kabul edilmesi gerekmektedir. 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Kamula ştırma Yap ılmaks ızın Taşınmazlara El At ıldığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 31. Başvurucu; herhangi bir kamula ştırma işlemi yap ılmaks ızın yol geçirilmek suretiyle ta şınmazlar ına el at ıldığını, İdarenin bu eyleminin kanunilik ilkesine ayk ırı olduğunu, bu nedenle harç ile giderleri kar şılayarak kamula ştırmas ız el atma nedeniyle tazminat davas ı açmak zorunda b ırak ıldığını belirterek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Başvuru Numaras ı: 2018/3740 Karar Tarihi : 9/6/2021 6b. Değerlendirme 32. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." i. Kabul Edilebilirlik Yönünden 33. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. ii. Esas Yönünden34. Somut olayda ba şvurucunun ta şınmazlar ından kamula ştırma yap ılmaks ızın yol geçirilmiş ve aç ılan dava sonucunda yarg ı karar ıyla taşınmazlar ın baz ı bölümleri İdare lehine tapudan terkin edilmi ştir. Başvurucunun ta şınmazlar ına kamula ştırma yap ılmaks ızın el atılmas ı mülkiyet hakk ına müdahale te şkil etmekle birlikte bu müdahalenin mülkten yoksun bırakmaya ili şkin ikinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir. 35. Bu durumda olayda İdare, ilgili yarg ılama sürecinden de anla şılacağı üzere taşınmazlara kamula ştırmas ız olarak el atm ıştır. Anayasa'n ın 13., 35. ve 46. maddelerine ayk ırı biçimde 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamula ştırma Kanunu nda belirlenmi ş süreçler takip edilmeden ta şınmazlara kamula ştırmas ız olarak el at ıldığı yarg ı karar ıyla da sabittir. 36. Anayasa Mahkemesi, daha önce çe şitli kararlar ında kamula ştırmas ız el atma yoluyla yap ılan müdahalelerin kanuni bir dayana ğı bulunmad ığından dolay ı mülkiyet hakk ının ihlaline yol açt ığını kabul etmi ştir ( Celalettin A şçıoğlu, B. No: 2013/1436, 6/3/2014; Mustafa Asiler , B. No: 2013/3578, 25/2/2015; İbrahim O ğuz ve diğerleri , B. No: 2013/5926, 6/10/2015). 37. Söz konusu kararlarda belirtildi ği üzere kamula ştırmas ız el atma uygulamas ı, hukuki planda ta şınmazlar ın maliki olarak kalan ba şvuranlar ı, herhangi bir kamu yarar ı gerekçesi ile eylemini hakl ı kılmayan idareye kar şı dava açmak zorunda b ırakmaktad ır. Böyle bir kamu yarar ı gerekçesinin gerçekli ği ancak daha sonra mahkemeler taraf ından değerlendirilmektedir. Ba şka bir deyi şle kamula ştırmas ız el atma her ne olursa olsun idare taraf ından isteyerek olu şturulmuş kanuna ayk ırı bir durumu hukuki olarak kabul etmeye ve idareye, kanuna ayk ırı davran ışından fayda sa ğlama imkân ı sunmaya yol açmaktad ır. İdareye resmî kamula ştırma kurallar ının ötesine geçme imkân ı sağlayan böyle bir uygulama, öngörülemez ve keyfî durumlarla kar şılaşılma tehlikesi ta şımaktad ır. Söz konusu uygulama, yeterli derecede hukuki güvence temin edecek ve gerekti ği şekilde gerçekle ştirilen bir kamulaştırman ın alternatifini olu şturacak nitelikte de ğildir ( Sar ıca ve Dilaver/Türkiye, B. No: 11765/05, 27/5/2010, 40, 43, 45). 38. Anayasa n ın 35. ve 46. maddeleri ta şınmaz mülkiyetine son verecek müdahalelerin yasal olmas ını zorunlu tutmaktad ır. Bu zorunluluk hukuk devletinin gere ğidir. Anayasa n ın 46. maddesi hükmü ve 2942 say ılı Kanun gere ği kamu idaresinin özel mülkiyete Başvuru Numaras ı: 2018/3740 Karar Tarihi : 9/6/2021 7el atmas ının yöntemi, anayasal güvenceleri sa ğlayan kamula ştırma işlemi yapmak suretiyle idarenin ta şınmaz ı iktisap etmesidir. Yöntem olarak Anayasa ve kanunlara uygun bir kamulaştırma işlemi yap ılmas ı söz konusu iken dayana ğını Anayasa ve kanunlardan almayan, bireylerin mülkiyet hakk ına son veren yasa d ışı bir uygulama olan kamula ştırmas ız el atma, kanunlara uygun bir kamula ştırma ile ayn ı hukuki çerçeve içinde de ğerlendirilemez. İdarelere resmî kamula ştırma kurallar ının ötesine geçme imkân ı sağlayan böyle bir uygulama şeklinin sürdürülmesi, ta şınmaz sahipleri için öngörülemeyen ve hukuki olmayan müdahale riski taşımaktad ır. 39. Somut olayda da an ılan ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. Sonuç olarak ba şvurucunun ta şınmazlar ına yap ılan kamula ştırmas ız el atman ın Anayasa'n ın 13., 35. ve 46. maddeleriyle 2942 say ılı Kanun'da belirtilen usule uymayan bir müdahale oldu ğu ve mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanunilik ilkesini ihlal ettiği kanaatine ula şılm ıştır. 40. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 41. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 42. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemi ş; ayr ıca 20.000 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminat ın ödenmesi talebinde bulunmu ştur. 43. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 44. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2018/3740 Karar Tarihi : 9/6/2021 845.İncelenen ba şvuruda kamula ştırmas ız el atma nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin idarenin i şleminden/eyleminden kaynakland ığı anlaşılm ıştır. 46. Kamula ştırmas ız el atma uygulamas ı Anayasa'n ın 13. ve 35. maddeleri yan ında doğrudan 46. maddesine ayk ırı olarak mülkiyet hakk ının ihlaline yol açan çok önemli bir sorundur. Bununla birlikte 5/1/1961 tarihli ve 221 say ılı Amme Hükmi Şahıslar ı vey a Müesseseleri Taraf ından Fiilen Amme Hizmetlerine Tahsis Edilmi ş Gayrimenkuller Hakk ında Kanun'un 1. maddesi ile 9/10/1956 tarihine kadar, 2942 say ılı Kanun'un geçici 6. maddesi ile de 9/10/1956 ile 4/11/1983 tarihleri aras ındaki kamula ştırmas ız el atma uygulamalar ının tasfiyesi amac ıyla düzenlemeler yap ılm ıştır. Buna ra ğmen 4/11/1983 tarihi sonras ında da idarelerce kamula ştırmas ız el atma uygulamas ına başvurulduğu gözlemlenmi ştir. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesi temel bir hak olarak güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlaline sebebiyet veren kamula ştırmas ız el atma uygulamas ının ülkemizde yap ısal bir sorun te şkil ettiğine dikkati çekmektedir. 47. Buna kar şın derece mahkemelerince yaln ızca kamula ştırma bedelinden ibaret olan maddi tazminata hükmedilmesi ve manevi tazminat gibi ba şka yapt ırımlar ın uygulanmamas ı idarelerin ola ğan kamula ştırma usulüne ba şvurmak yerine kamula ştırmas ız el atma uygulamas ını tercih etmesine yol açmaktad ır. Hâlbuki kanuni bir dayana ğı bulunmayan kamulaştırmas ız el atma uygulamas ı Anayasa'n ın öngördü ğü mülkiyet hakk ının korunmas ının gerekliliklerini de içermedi ğinden olağan kamula ştırma usulünün bir alternatifi olamaz. Nitekim 1/3/2014 tarihli ve 28928 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Bakanlar Kurulu karar ına ekli Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi İhlallerinin Önlenmesine İlişkin Eylem Plan ı'nda da idarelerin kamula ştırmas ız el atma yoluna ba şvurmalar ının önlenmesi için gerekli düzenlemelerin yap ılmas ı öngörülmü ştür. Anayasa Mahkemesi kamula ştırmas ız el atma uygulamas ına son verilmesi bak ımından öngörülen bu tedbirlerin ve düzenlemelerin gerçekleştirilmesinin önemine vurgu yapmaktad ır. 48. Sonuç olarak ba şvurucunun maddi zararlar ı giderilmi ş olsa dahi Anayasa'n ın doğrudan sözüne ayk ırı olduğu ve kanuna dayal ı olmad ığı tespit edilen kamula ştırmas ız el atma suretiyle mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin yukar ıda değinildiği üzere yap ısal bir sorun teşkil ettiği dikkate al ınmal ıdır. Buna göre Anayasa ile güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlaline yol aç ıldığının bilinerek idari anlamda gerekli tedbirlerin al ınmas ı ve benzeri nitelikte yeni ihlallere yol aç ılmamas ı için karar ın bir örne ğinin taşınmazlara el atan sorumlu idare olan Karayollar ı Genel Müdürlü ğünün bağlı olduğu Ulaştırma ve Altyap ı Bakanl ığına da gönderilmesi gerekir. 49. Bunun yan ında başvurucunun kamula ştırmas ız el atma sebebiyle u ğrad ığı manevi zararlar ının karşılığı olarak ba şvurucuya net 8.100 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 50. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2018/3740 Karar Tarihi : 9/6/2021 9A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kamula ştırmas ız el atma bedelinin dü şük belirlendi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Kamula ştırmas ız el atma bedelinin de ğer kayb ına uğrat ılarak ödendi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, 4. Kamula ştırmas ız el atman ın kanunilik ilkesine ayk ırı olduğuna ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 8.100 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Karayollar ı Genel Müdürlü ğünün bağlı olduğu Ulaştırma ve Altyap ı Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Midyat 1. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2015/79, K.2015/338) GÖNDER İLMESİNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 9/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN