TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR KHEMZE ISMAILOV VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/8739) Karar Tarihi: 27/1/2021 Başvuru Numarası : 2018/8739 Karar Tarihi : 27/1/2021 İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Sinan ARMAĞAN Başvurucular : 1. Khemze ISMAILOV Vekili : Av. Ahmet UYGUR 2. Abo Baker Ahmed Abdulazız AL-RAWI 3. Alı Husseın Mutlaq AL GHARERI 4. Anees Husseın Salım S ALIM Ba
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR KHEMZE ISMAILOV VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/8739) Karar Tarihi: 27/1/2021 Başvuru Numarası : 2018/8739 Karar Tarihi : 27/1/2021 İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Sinan ARMAĞAN Başvurucular : 1. Khemze ISMAILOV Vekili : Av. Ahmet UYGUR 2. Abo Baker Ahmed Abdulazız AL-RAWI 3. Alı Husseın Mutlaq AL GHARERI 4. Anees Husseın Salım S ALIM Başvurucular Vekilli : Av. Radife Gülnur SARI DAMAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, hukuka aykırı ve insan haysiyetiyle bağdaşmayan koşu llarda geri gönderme merkezinde tutma nedeniyle kötü muamele yasağı ile kiş i hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ 2. Başvurulara ait başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapıl an ön incelemesinden sonra başvurular Komisyonlara sunulmuştur. 3. Başvurucular, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (İçtüzük) 73. ma ddesi uyarınca tedbiren tutuldukları geri gönderme merkezlerinden sal ıverilmelerini talep etmişlerdir. Başvuru Numarası : 2018/8739 Karar Tarihi : 27/1/2021 4. Komisyonlarca, yaşamlarının ya da maddi veya manevi bütünlükl erinin ciddi bir tehlike altında olduğunun anlaşılamadığı değerlendirilerek başvurucuların tedbir talepleri incelenmek üzere Bölüme gönderilmemiştir. 5. Başvurucular, bireysel başvuru harç ve masraflarını karşılama imkânlarının bulunmadığını belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur. 6. Konularının aynı olması nedeniyle başvuruların 2018/8739 numa ralı bireysel başvuru ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular hakkında farklı tarihlerde 4/4/2013 tarihli ve 6 458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu nun 54. maddesi uyarın ca ilgili valilikler tarafından sınır dışı etme kararı tesis edilmiş; ayrıca başvuru cular idari gözetim altın a alınarak geri gönderme merkezlerine konulmuştur. 9. Tüm başvurucular itirazları üzerine geri gönderme merkezlerin den yetkili sulh ceza hâkimliklerince veya resen idare tarafından farklı tarihle rde salıverilmiştir. 10. Tüm başvurular otuz günlük yasal başvuru süresi içinde yapıl mıştır. IV. İLGİLİ HUKUK11. İlgili hukuk için bkz. T.T., B. No: 2013/8810, 18/2/2016, 22-25; B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 19-38. V. İNCELEME VE GEREKÇE12. Mahkemenin 27/1/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başv uru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yardım Talepleri Yönünden 13. Adli yardım talebinde bulunan başvurucuların başvuru giderle rini karşılayabilecek ölçüde mal varlıklarının bulunmadığı ve talepl erinin dayanaktan yoksu n olmadığı anlaşılmış olup 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 334. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca adli yardım talep lerinin kabulü ile yargılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmalarına karar ve rilmesi gerekir. Başvuru Numarası : 2018/8739 Karar Tarihi : 27/1/2021 B. İdari Gözetim Kararına İlişkin İddialar Yönünden 1. Başvurucuların İddiaları 14. Başvurucular; hukuka aykırı (keyfî) olarak idari gözetim alt ında tutulmaları nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği haklarının, insan haysiye tine aykırı koşullarda geri gönderme merkezlerinde tutulmaları nedeniyle de kötü muamele ya sağının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve bu konularda şikâyetlerini ileri sürebilecekler i etkili bir başvuru mekanizması bulunmadığını ifade etmişlerdir. 2. Değerlendirme 15. Anayasa Mahkemesi B.T. başvurusunda idari gözetim altında tutulma yerlerinin yönetim, denetim ve işletilmesinin İçişleri Bakanlığı tarafında n yürütülen bir kamu hizmeti olduğunu, 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesine göre idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel hakkı doğrudan e tkilenenlerin idari yargıda tam yargı davası açılabileceğini, teorik düzeyde mevcudiyeti tespit edilen bu yolun -sırf bilgi eksikliği nedeniyle- fiiliyatta hiç işletilmemesinin etkisiz ol duğu biçiminde yorumlanamayacağını belirtmiş ve yabancının salıverilmesi hâlin de etkili hukuk mekanizmasının tam yargı davası olduğunu ifade etmiştir ( B.T., 45-58). 16. Anayasa Mahkemesi aynı başvuruda, idari gözetimi sona erdiri len başvurucuların hukuka aykırı olarak idari bir kararla özgürlükl erinden yoksun bırakılmaları nedeniyle uğradıklarını öne sürdükleri maddi ve manevi zararlar ının karşılanması bakımından başarı şansı sunma, yeterli giderim sağlama kapasitesini haiz v e ulaşılabilir olduğu görülen tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden yapılan başvuruların incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmadığı sonucuna varmıştır ( B.T., 73; A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, 37). 17. Başvurucuların geri gönderme merkezlerinden salıverildikleri görülmüştür. Bu durumda söz konusu başvurucuların geri gönderme merkezlerinde t utulmaları nedeniyle kötü muamele yasağı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal e dildiği iddiaları bakımından yukarıda açıklanan ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir husus bu lunmamaktadır. 18. Açıklanan gerekçelerle başvuruların bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. 19. Bununla birlikte bu aşamada oluşan durum nedeniyle mevcut ba şvurular yönünden işbu kararın ardından açılması muhtemel idari davaları n süresine ilişkin olarak bir hususun açıklığa kavuşturulması zorunluluğu hasıl olmuştur. 20. Öncelikle vurgulanmalıdır ki idari yargı yerlerinde açılacak davaların süresine ilişkin koşulları incelemek ve idari davaların süresinde açılıp açılmadığını değerlendirmek ilgili mahkemelerin takdirindedir. Öte yandan inceleme konusu b aşvuruda olduğu gibi B.T. kararındaki içtihat değişikliğinin Resmî Gazete'de yayımlandığı 16/2/2018 tarihinden önce tam yargı davası yolu tüketilmeden doğrudan Anayasa Mahkemesine yapılan müracaatların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulun masını müteakip açılacak davalarda dava açma süresinin derece mahkemelerince bu kişileri n mahkemeye erişim haklarının ihlaline neden olmayacak biçimde değerlendirilmesi g erektiğine de işaret edilmelidir ( B.T., 59). Başvuru Numarası : 2018/8739 Karar Tarihi : 27/1/2021 VI. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle;A. Adli yardım talebinde bulunan başvurucuların adli yardım tale plerinin KABULÜNE, B. İdari gözetim altında tutmadan dolayı kişi hürriyeti ve güven liği hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, C. Diğer başvurucular tarafından yapılan yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA, D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nu n 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca adli yardım talebi kab ul edilen başvurucuların yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 27/1/2 021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Rıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI