TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SEVGÜL ÇETE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/18684) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/18684 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Ali R ıza SÖNMEZ Başvurucu : Sevgül ÇETE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan ba şvurucunun avukat ıyla görüşmesinin teknik araçlarla kayda al ınmas ı dolay
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SEVGÜL ÇETE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/18684) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/18684 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Ali R ıza SÖNMEZ Başvurucu : Sevgül ÇETE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan ba şvurucunun avukat ıyla görüşmesinin teknik araçlarla kayda al ınmas ı dolay ısıyla tutuklulu ğun hukukili ğine etkili bir şekilde itiraz edilememesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/1/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon taraf ından başvurucunun avukat ıyla görüşmesinin teknik araçlarla kayda al ınmas ı dolay ısıyla tutuklulu ğun hukukili ğine etkili bir şekilde itiraz edememesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ı bak ımından kabu l edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına, diğer temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine yönelik iddialar ın ise kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/18684 Karar Tarihi : 26/2/2020 38. Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam ede n ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savu şturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca -aralar ında yüksek mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yak ın yarg ı mensubu hakk ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılar ının bulundu ğu iddias ıyla başlatılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, 350). 10. Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu (HSYK) İkinci Dairesinin 16/7/2016 tarihli karar ı ile -Anamur Adliyesinde hâkim olarak görev yapmakta olan- ba şvurucunun görevden uzakla ştırılmas ına ve 24/8/2016 tarihinde kamu görevinden ç ıkar ılmas ına karar verilmiştir. 11. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının HSYK karar ıyla görevden uzakla ştırılanlar hakk ında soru şturma işlemlerinin yap ılmas ı yönündeki yaz ısı üzerine ba şvurucu, Silifke Cumhuriyet Ba şsavc ılığının talimat ıyla 17/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 12. Ayn ı tarihte Silifke Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından başvurucu anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs etme suçundan tutuklanmas ı istemiyle Silifke Sulh Ceza Hâkimliğine sevk edilmi ştir. Silifke Sulh Ceza Hâkimli ği 17/7/2016 tarihinde ba şvurucunun isnat edilen suçtan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 13. Başvurucu tutuklama karar ına 20/7/2016 tarihinde itiraz etmi ş, Mersin 2. Sulh Ceza Hâkimli ği 21/7/2016 tarihinde itiraz ın kesin olarak reddine karar vermi ştir. An ılan karar başvurucuya 21/7/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 14. Silifke Cumhuriyet Ba şsavc ılığı yetkisizlik karar ı vererek dosyay ı Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına göndermi ştir. 15. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının başvurucunun tutukluluk hâlinin gözde n geçirilerek tutuklulu ğunun devam ına karar verilmesini talep etmesi üzerine Ankara 8. Sulh Ceza Hâkimli ği 7/12/2016 tarihinde ba şvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına kara r vermiştir. Bu karar ba şvurucuya 16/12/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu, tutukluluk hâlinin devam ına ilişkin karara 20/12/2016 tarihinde itiraz etmi ştir. An ılan karar henüz ba şvurucuya tebli ğ edilmeden önce ba şvurucu 6/1/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 17. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 6/1/2017 tarihli ve 29940 Mükerrer say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 680 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) 7. maddesi ile 24/2/1983 Başvuru Numaras ı: 2017/18684 Karar Tarihi : 26/2/2020 4tarihli ve 2802 say ılı Hâkimler ve Savc ılar Kanunu'nun 93. maddesinin birinci f ıkras ında, hâkim ve savc ılar ın kişisel suçlar ı hakk ında soruşturma yapma yetkisinin ilgilinin görev yapt ığı yerin ba ğlı olduğu bölge adliye mahkemesinin bulundu ğu yerdeki il Cumhuriyet başsavc ılığına ait oldu ğu şeklinde de ğişiklik yap ılm ış olmas ı nedeniyle 12/1/2017 tarihinde yetkisizlik karar ı vererek dosyay ı Antalya Cumhuriyet Ba şsavc ılığına göndermi ştir. 18. Başvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına ilişkin karara yapt ığı itiraz (bkz. 16) Antalya 3. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 1/2/2017 tarihli karar ıyla kesin olarak reddedilmi ştir. İtiraz ın reddi karar ı, başvurucuya -bireysel ba şvuru tarihinden sonra- 2/2/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir. 19. Soru şturmay ı yürüten Antalya Cumhuriyet Ba şsavc ılığı başvurucu hakk ında 25/9/2017 tarihli yetkisizlik karar ıyla -başvurucunun son görev yerinin Anamur olmas ı ve Mersin'in ba ğlı olduğu Adana Bölge Adliye Mahkemesinin faaliyete geçmi ş olmas ı nedeniyle- dosyay ı Adana Cumhuriyet Ba şsavc ılığına göndermi ştir. 20. Adana Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 8/1/2018 tarihinde ba şvurucu hakk ında anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs etme suçundan kovu şturma yap ılmas ına yer olmad ığına karar vermi ş, ayn ı tarihli iddianamesi ile de ba şvurucunun silahl ı terör örgütü üyesi olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde dava açm ıştır. 21.İddianame Adana 13. A ğır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) 17/1/2018 tarihinde kabul edilerek E.2018/17 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 22. Mahkemece 28/3/2018 tarihli duru şmada ba şvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. 23. Yap ılan yarg ılama sonunda Mahkemenin 22/1/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan 6 y ıl 3 ay hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. 24. Başvurucu, bu karara kar şı istinaf yoluna ba şvurmuş olup bireysel ba şvurunun incelendiği tarih itibar ıyla davan ın istinaf incelemesi devam etmektedir. IV.İLGİLİ HUKUK 25.İlgili hukuk için bkz. Emrullah Tay ıpoğlu, B. No: 2017/21511, 4/4/2018, 24-36. V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 26/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 27. Başvurucu; tutuklu olarak kald ığı ceza infaz kurumunda avukat ıyla görüşmesinin teknik araçlarla kayda al ınmas ı nedeniyle tutuklulu ğa itiraz ba ğlam ında savunma hakk ının k ısıtland ığını ve müdafi yard ımından etkili bir şekilde yararland ırılmad ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Başvuru Numaras ı: 2017/18684 Karar Tarihi : 26/2/2020 528. Bakanl ık görüşünde öncelikle 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesindeki tazminat yolunun tüketilmesi gerekti ği belirtilmiştir. Esas bak ımından yap ılacak inceleme yönünden ise Bakanl ık özetle; hem başvurucunun hem de avukat ın tutuklamaya dair itirazlar ını ayr ı ayr ı gerçekle ştirmesi nedeniyle bu hususta fikir al ışverişi yapabildiklerinin anla şıldığını, başvurucunun hakk ında anılan tedbirin uyguland ığı süreç de dâhil olmak üzere tüm yarg ılama süresince tutuklulu k durumunun, tutuklulu ğa dair itirazlar ı ile tahliye taleplerinin incelendi ğini, ayr ıca iddia olunan infaz koruma memuru taraf ından izlenen ve kay ıt alt ına al ınan konu şma içeriklerinin başvurucunun aleyhine tutuklama gerekçesi veya tutuklamaya yönelik itiraza ret gerekçesi yap ıldığına ilişkin herhangi bir iddia veya veri bulunmamas ı hususlar ı gözetildi ğinde başvurucunun ve avukat ının tedbir süresince tutuklulu ğa etkili olarak itirazda bulunabildiklerini ifade etmi ştir. Bu çerçevede Bakanl ık, başvurucunun avukat ıyla görüşmelerinin kayda al ınmas ı ve üçüncü ki şilerin huzurunda avukatla görü şme yapmak zorunda kalmas ı nedeniyle tutuklulu ğa etkin itirazda bulunamad ığının savunulamayaca ğını belirtmiştir. B. Değerlendirme 29. Anayasa Mahkemesine ba şvuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakk ındaki iddialar ını kan ıtlamak ve dayan ılan Anayasa hükmünün kendilerine göre ihlal edildi ğine dair aç ıklamalarda bulunarak hukuki iddialar ını ortaya koymak başvurucuy a düşer. Başvurucunun kamu gücünün i şlem, eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edildi ğini ileri sürdüğü hak ve özgürlük ile dayan ılan Anayasa hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayan ılan deliller ile ihlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem veya kararlar ın neler oldu ğunu başvuru dilekçesinde belirtmesi şartt ır. Başvuru dilekçesinde, kamu gücünün ihlale neden oldu ğu iddia edilen i şlem, eylem ya da ihmaline dair olaylar ın tarih s ıras ına göre özeti yap ılmal ı; bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ği ve buna ili şkin gerekçeler ve deliller aç ıklanmal ıdır (Emrullah Tay ıpoğlu, 108; Veli Özdemir , B. No: 2013/276, 9/1/2014, 19, 20; Ünal Yiğit, B. No: 2013/1075, 30/6/2014, 18, 19; Musa Y ılmaz Acar , B. No: 2013/1664, 16/7/2014, 42). 30. Öte yandan Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 59. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurucunun iddialar ını dayand ırdığı belgelerden bir bölümü ba şvurucunun elinde olmad ığı için sunulamam ışsa bu durum ayr ıca başvuru formunda aç ıklanmal ıdır. Başvurucunun ilgililerin elinde olan belgeleri Anayasa Mahkemesinin yard ımı olmadan alamayaca ğını ikna edici şekilde aç ıklamas ı ve gerekli di ğer bilgi ve belgeleri de sunmas ına bağlı olarak Anayasa Mahkemesi, gerekli gördü ğü bilgi, belge ve delilleri ilgililerden isteyebilir ( Veli Özdemir , 22). 31. Yukar ıda belirtilen ko şullar yerine getirilmedi ği takdirde Anayasa Mahkemesi başvuruyu aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu gerekçesiyle kabul edilemez bulabilir. İddialar ın dayanaktan yoksun olmad ığı konusunda Anayasa Mahkemesinin ikna edilmesi, ba şvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar ın niteliğine bağlıdır. Başvurucunun ba şlang ıçta başvuru hakk ında kabul edilemezlik karar ı verilmesini önlemek için ba şvuru formu ve eklerinde iddialar ını destekleyici belgeleri sunmas ı ve gerekli aç ıklamalar ı yapmas ı zorunludur ( Veli Özdemir , 23). Başvuru Numaras ı: 2017/18684 Karar Tarihi : 26/2/2020 632. Somut olayda ba şvurucu avukat ıyla görüşmelerinin teknik araçlarla kayd a alınmas ına ilişkin olarak 22/7/2016 tarihli ve 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında KHK hükümlerinden dolay ı tutuklulu ğa etkili bir şekilde itiraz etme hakk ının k ısıtland ığını ileri sürmektedir. Oysa ba şvurucu ba şvuru formu ve eklerinde, kendisi hakk ında an ılan tedbirin uyguland ığını ve bunun tutuklulu ğa etkin bir şekilde itiraz etmesini k ısıtlad ığını ortaya koymu ş değildir. Nitekim ba şvurucu 667 say ılı KHK'n ın 6. maddesi kapsam ında Cumhuriyet savc ısı taraf ından avukat ıyla olan görüşmelerinin teknik cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilmesine dair bir kara r alındığını belirtmedi ği gibi ayn ı doğrultuda 3/10/2016 tarihli ve 676 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında KHK'n ın 6. maddesi uyar ınca sulh ceza hâkimliğince verilmi ş bir karar bulundu ğunu ve bu karara yönelik itiraz ının reddedildi ğini de ileri sürmemi ştir. Başvurucunun an ılan iddialar ının herhangi bir bilgi veya belgeye dayand ırılmaks ızın soyut olarak dile getirildi ği görülmektedir. Di ğer taraftan ba şvuru dilekçesinde iddian ın dayana ğı belgeler aç ıkça belirtilmedi ği gibi başvurucu, herhangi bir bilgi ve belgenin ilgililerden istenmesi için Anayasa Mahkemesinden bir talepte de bulunmam ıştır (Ünal Yiğit, 24). 33. Anayasa Mahkemesine yap ılan bireysel ba şvurularda başvurucular ın başvurular ını titizlikle haz ırlama ve takip etme yükümlülükleri vard ır. Bu yükümlülü ğün bir gereği olarak ba şvurucu, ihlal edildi ğini iddia etti ği Anayasa hükmünün nas ıl ihlal edildi ğine ilişkin aç ıklamalarda bulunmak suretiyle hukuki iddialar ını kan ıtlamak zorundad ır. Başvurucu taraf ından birtak ım Anayasa hükümlerine soyut şekilde at ıfta bulunulmu ş olmas ı iddialar ın ispatland ığı anlam ına gelmez. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru yolu, Anayasa'ya ayk ırılığının soyut biçimde ileri sürülmesini sa ğlayan bir yol olarak düzenlenmemi ştir (Ünal Yiğit, 25). 34. Bu anlamda ba şvuru formu özenle doldurulmal ı, ihlal iddias ının dayanağı olan tüm olaylar gösterilmeli, ba şvuruyu ayd ınlatacak ve hükmün esas ını etkileyecek argümanlar ı destekleyici tüm belgeler ba şvuru dilekçesine eklenmelidir. Şayet bir belge elde edilememi şse bunun da nedenleri aç ıklanmal ıdır. Somut ba şvuruda ba şvurucu, bu ko şullar ı yerine getirmeyerek iddialar ını temellendirmedi ğinden başvurusunun esas ının incelenmesi imkân ı bulunmamaktad ır (Veli Özdemir , 26). 35. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun tutuklulu ğa itiraz ba ğlam ında etkili başvuru hakk ının ihlal edildi ğine dair iddias ını temellendirmemi ş olduğu anlaşıldığından, başvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Tutuklulu ğun hukukili ğine etkili bir şekilde itiraz edilememesi dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, Başvuru Numaras ı: 2017/18684 Karar Tarihi : 26/2/2020 7C. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 26/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU