TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR LUAY ABDULSATTAR AMEEN AMEEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/11244) Karar Tarihi: 13/4/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/11244 Karar Tarihi : 13/4/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Hicabi DURSUN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : Luay Abdulsattar Ameen AMEEN Vekili : Av. İbrahim ERG İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR LUAY ABDULSATTAR AMEEN AMEEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/11244) Karar Tarihi: 13/4/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/11244 Karar Tarihi : 13/4/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Hicabi DURSUN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : Luay Abdulsattar Ameen AMEEN Vekili : Av. İbrahim ERG İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye s ınır d ışı etme karar ı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasa ğının ve aile hayat ına sayg ı hakk ının, yarg ılama sonucunda verilen karar nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/3/2020 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Anayasa Mahkemesinin 26/3/2020 tarihli karar ıyla ilgili bilgi ve belgele r topland ıktan sonra yeniden de ğerlendirilmek üzere ba şvurucunun ülkesine s ınır d ışı edilmesine dair i şlemin geçici olarak durdurulmas ına karar verilmi ştir. 4. 2021/26621 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ının hukuki irtibat nedeniyle 2020/11244 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemenin 2020/11244 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı üzerinden devam etmesine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler do ğrultusunda tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Irak Cumhuriyeti vatanda şı olan ba şvurucu 2016 y ılında Türkiye'ye giri ş yapm ıştır. Başvurucu, uluslararas ı koruma talebinde bulunmu ştur. Sakarya Valili ğinin 27/11/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun talebi reddedilmi ştir. An ılan işleme karşı aç ılan dava Sakarya 1. İdare Mahkemesinin 27/11/2020 tarihli karar ıyla reddedilmi ş, istinaf talebi ise 28/4/2021 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/11244 Karar Tarihi : 13/4/2022 27. Sakarya Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından yürütülen soru şturma kapsam ında başvurucu, DAE Ş üyesi oldu ğu iddias ıyla gözalt ına al ınm ış; 15/11/2019 tarihinde tutuklanm ıştır. Başvurucu 9/1/2020 tarihinde tahliye edilmi ştir. 8. Başvurucu hakk ında Çorum Valili ğinin 10/1/2020 tarihli karar ıyla 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (d) bendi kapsam ında s ınır d ışı etme karar ı tesis edilmi ştir. 9. Başvurucu, an ılan karar ın iptali istemiyle Çorum İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) dava açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde s ınır d ışı etme karar ının hukuka ayk ırı olmas ının yan ı ülkesine gönderildi ği takdirde bulundu ğu toplumsal grup nedeniyle zulme uğrayacağını, 6458 say ılı Kanun'un 55. maddesi gere ği s ınır d ışı edilemeyecek şahıslardan oldu ğunu iddia etmi ştir. 10.İdare Mahkemesinin 12/2/2020 tarihli karar ıyla " tahliye karar ının san ığın üzerine at ılı suçun vas ıf ve mahiyetinin de ğişme ihtimali oldu ğundan ve tutuklulukta geçirdi ği süre göze al ınarak verildi ği ve yine davac ının DAEŞ terör örgütü üyesi şahıslarla irtibat ının bulunduğu hususlar ının tamam ı birlikte de ğerlendirildi ğinde, davac ının kamu düzeni ve kamu güvenli ği aç ısından tehlike olu şturduğu gerekçesiyle s ınır d ışı edilmesi yönünde tesis edilen işlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı" gerekçesiyle davan ın reddine karar verilmi ştir. 11. An ılan karar 1/3/2020 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 26/3/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ş, başvurusuyla birlikte s ınır d ışı etme karar ının tedbiren durdurulmas ını talep etmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 12.İlgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, 28-38. V.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Anayasa Mahkemesinin 13/4/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 14.Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkele r dikkate al ınarak yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Kötü Muamele Yasa ğının ve Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 15. Başvurucu, geri gönderildi ği takdirde hayat ının tehlikede olaca ğını belirterek kötü muamele yasa ğının ve yaşam hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 16. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun s ınır d ışı edilmesi hâlinde ya şam Başvuru Numaras ı: 2020/11244 Karar Tarihi : 13/4/2022 3hakk ının ihlal edilece ğine ilişkin iddialar ı kötü muamele yasa ğı kapsam ında değerlendirilmi ştir. 17. Anayasa Mahkemesinin istikrarl ı içtihad ına göre Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı, gönderildikleri ülkede kötü muameleye maruz kalma riski bulunan yabanc ılar ın maddi ve manevi varl ıklar ının korunmas ı yönünde devlete pozitif yükümlülük yüklemektedir ( A.A. ve A.A. , 59). 18. An ılan pozitif yükümlülük kapsam ında s ınır d ışı edilecek ki şiye ülkesinde karşılaşabileceği risklere kar şı gerçek anlamda bir koruma sa ğlanabilmesi için s ınır d ışı karar ına karşı etkili bir karşı çıkma imkân ı tan ınmas ı gerekir ( A.A. ve A.A. , 60). 19. Ancak kötü muameleye kar şı koruma yükümlülü ğü, her s ınır d ışı işleminde yukar ıda belirtilen şekilde bir ara ştırma yap ılmas ını gerektirmez. Bu yükümlülü ğün ortaya çıkabilmesi için öncelikli olarak ba şvurucu taraf ından savunulabilir (makul) bir iddia ortaya konulmal ı, bu kapsamda kötü muamele riskine ili şkin iddialar somutla ştırılmal ıdır (A.A. v e A.A., 63). 20. Somut dosyada ba şvurucunun gerek Anayasa Mahkemesine yapt ığı bireysel başvuruda gerek İdare Mahkemesinde açt ığı iptal davas ında s ınır d ışı edilmesi hâlinde maruz kalacağını ileri sürdü ğü riske ili şkin somut ve ki şisel aç ıklamalarda bulunmad ığı, ülkesinin genel durumu d ışında kendisinin hangi özel durumunun risk olu şturduğuna ilişkin somutlaştırma yapmad ığı görülmüştür. 21. Öte yandan s ınır d ışı etme karar ı nedeniyle aile birli ğinin bozulaca ğını ileri süren başvurucu; ailesinden neden ayr ılmak zorunda kalaca ğını, diğer bir deyi şle istediği takdirde kendisiyle birlikte ülkelerine dönebilecekleri anla şılan aile fertlerinin neden ülkelerine geri gidemeyeceklerini inand ırıcı bir izahla ortaya koyamam ıştır (Peri K ırık, B. No: 2015/19795, 9/1/2019, 26). Dolay ısıyla bu konudaki iddialar ının da savunulabili r olduğunu söyleyebilmek mümkün gözükmemektedir. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Adil Yarg ılama Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu; yaln ızca istihbarata dayal ı bilgiler nedeniyle hakk ında ceza davas ı açıldığını, İdare Mahkemesi taraf ından an ılan ceza davas ı gerekçe gösterilerek davas ının reddedildi ğini, hakk ında kesinle şmiş bir mahkûmiyet hükmü olmad ığını, annesinin Türk vatandaşı olduğunu belirterek adil yarg ılanma hakk ı ile yerleşme ve seyahat hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, 16). Ba şvurucunun yerle şme ve seyahat hürriyetinin ihlal edildi ğine ilişkin iddias ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/11244 Karar Tarihi : 13/4/2022 425. Anayasa Mahkemesinin içtihad ına göre s ınır d ışı etme işlemini konu alan uyuşmazl ıklar ı içeren yarg ılamalar, Anayasa'n ın 36. ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinde güvence at ına al ınan adil yarg ılama hakk ının ortak koruma alan ı kapsam ı dışında kalmaktad ır (Aıgul Mavl ıanova , B. No: 2016/6293, 9/11/2017, 28). 26. Başvuru konusu olayda yukar ıda da belirtildi ği üzere ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ına ilişkin iddialar ının konusunun Anayasa ve Sözle şme'nin ortak korum a alan ı dışında kald ığı anlaşılm ıştır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Kötü muamele yasa ğının ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, 2. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Başvurucu hakk ındaki s ınır d ışı etme i şlemine ili şkin tedbirin SONLANDIRILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin bilgi için İçişleri Bakanl ığı Göç İdaresi Gene l Müdürlüğüne GÖNDER İLMESİNE, E. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 13/4/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.