TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR DERYA ZAH İDE APAYDIN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/20168) Karar Tarihi: 8/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/20168 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Derya Zahide APAYDIN 2. Didem BARUTO ĞLU 3. Dilek APAYDIN 4. Ferzan GÜVEYDANLI 5. Günsel KOÇ 6. Kadir ŞAHİN 7. Mehmet Münir HEV İYDAN
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR DERYA ZAH İDE APAYDIN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/20168) Karar Tarihi: 8/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/20168 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Derya Zahide APAYDIN 2. Didem BARUTO ĞLU 3. Dilek APAYDIN 4. Ferzan GÜVEYDANLI 5. Günsel KOÇ 6. Kadir ŞAHİN 7. Mehmet Münir HEV İYDANLI 8. Osman An ıl APAYDIN 9. Şirin CİZRELİOĞLU 10. Turgut HEVEDANLI 11. Vedat Beycan APAYDIN 12. Volga Can ŞAHİN Başvurucular Vekili: Av. Babil B İNGÖL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, iskân kapsam ında verilen ta şınmaz ın tapu kayd ının iptali nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/4/2017 tarihinde yap ılm ıştı r. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/20168 Karar Tarihi : 8/9/2021 34. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: A. Uyuşmazl ığın Arka Plan ı 8. Başvurucular, Vedat Necip Hüveydani ve e şi Kadriye Hüveydani'nin mirasç ılar ıdır. 9. Cemil o ğullar ından Münir o ğlu Vedat Necip Hüveydani ve e şi Kadriye Hüveydani ile çocuklar ı Aysel, Günsel, Erten ve M. Münir İcra Vekilleri Heyetinin 4/8/1936 tarihli karar ıyla zorunlu iskâna tabi tutularak Diyarbak ır'dan Sinop'a nakledilmi ştir. Sonras ında ise İcra Vekilleri Heyetinin 18/5/1944 tarihli karar ıyla Denizli'ye nakledilmi şlerdir. 10. Sinop'un Merkez ilçesine ba ğlı Ada Mahallesi 105, 106 ve 107 parsellerde kay ıtlı taşınmazlar ın 23/7/1942 tarihinde tevfikan iskân hakk ı olarak on y ıl süreyle sat ılmamas ı şart ıyla Münir o ğlu Vedat Necip Hüveydani ve e şi Kadriye Hüveydani'ye sat ılarak adlar ına tescil edildi ği anlaşılm ıştır. B. Başvuru Konusu Dava Süreci 11. Başvurucular, murisleri adlar ına tescil edilen an ılan taşınmazlara ili şkin kay ıtlar ın 1952 y ılından sonra kayboldu ğunu belirtmi ştir. Bu nedenle öncelikle var ise tapuda üçüncü ki şiler ad ına kay ıtlar ın iptali ile murislerin mirasç ılar ı ad ına tescili, bu talebin reddi hâlinde tazminata hükmedilmesi talebiyle 26/4/2010 tarihinde Sinop 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) terditli olarak tapu iptali ve tescil davas ı ile tazminat davas ı açm ışlard ır. 12. Mahkemece ba şvuru konusu ta şınmazlara ait tapular ın geldi ve gittileri üzerinde bilirkişi incelemesi yapt ırılm ıştır. 16/1/2015 tarihli bilirki şi raporunun sonuç k ısm ı şöyledir: "...söz konusu parsel 2510 say ılı kanun hükümlerine tevfikan iskan hakk ı olarak 300,00 lira üzerinden harçland ırılmak üzere ve ileride ç ıkacak fazlal ık hazineye ait olmak üzere 10 yıl müddetle satmamak kayd ıyla Mümir o ğlu Necip Hüveydani kar ısı Kadriye Hüveydani'ninin iken Bakanlar Kurulu'nun 15/5/1944 gün ve 131-3 say ılı karar ı ile serbes t iskana tabi tutularak Sa ğlık ve Sosyal Bakanl ığının 3/6/1944 gün ve İskan Müdürlüğü'nün 1021 say ılı emirleri ile Denizli vilayetine nakledilmi ş olmalar ından 4062 say ılı Kanunun 1. maddesinin dördüncü f ıkras ı mucibince istirdat suretiyle Maliye Hazinesi nam ına tashihe n tescili il yüce kat ının 26/6/1944 gün ve Sa ğlık Sosyal Yard ım Müdürlü ğü'nün 2780/42 say ılı yaz ılar ı ile bildirilmi ş olmakla tashihen tescil edildi ği anlaşılmıştır." Başvuru Numaras ı: 2017/20168 Karar Tarihi : 8/9/2021 413. Mahkemece ba şvuru konusu ta şınmazlar üzerinde ke şif yap ılıp bilirkişi raporlar ı al ındıktan sonra 8/10/2015 tarihinde davan ın reddine karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; i. An ılan taşınmazlar ın başvurucular ın murislerine Hazine taraf ından verildi ği ve sonras ında murislerin Denizli'ye gönderildikleri ve 14/6/1934 tarihli ve 2510 say ılı mülga İskân Kanunu'nun 39. maddesi uyar ınca an ılan taşınmazlar ın tapular ının iptal edilerek istirdat yoluna gidildi ği ifade edilmi ştir. ii. Ayr ıca davan ın esas ını oluşturan kay ıtlar ın geçerlili ğini yitirdi ği açıklanm ıştır. Öte yandan ba şvurucular ın murislerinin ta şınmazlar üzerinde zilyetliklerinin olmad ığı ve şehri dolay ısıyla zilyetli ği terk ettikleri belirtilmi ştir. iii. Netice itibar ıyla tapu kay ıtlar ının aç ıklanan içeri ğine göre tazminat ı gerektiren bir keyfîli ğin söz konusu olmad ığı vurgulanm ıştır. 14. Taraflarca temyiz edilen karar, Yarg ıtay 20. Hukuk Dairesince (Daire) 4/10/2016 tarihinde onanm ıştır. Taraflar ın karar düzeltme istemi de ayn ı Daire taraf ından 6/2/2017 tarihinde reddedilmi ştir. 15. Nihai karar, ba şvurucular vekiline 7/3/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucular 5/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 17. Anayasa Mahkemesince Cumhurba şkanl ığı Devlet Ar şivleri Başkanl ığından (Arşiv Başkanl ığı) Diyarbak ır, Sinop ve Denizli illerine ait iskân kay ıt defterlerinin tetkik edilerek Hüveydani ailesine ait bütün bilgi, belge ve kay ıtlar ın gönderilmesi istenmi ştir. 18. Arşiv Başkanl ığının 5/9/2019 tarihli yaz ısı ekinde sunulan Dahiliye Vekâletinin 22/4/1944 tarihli yaz ısında; i. Münir o ğlu Vedat Necip Hüveydani'nin Denizli'ye yerle ştirilen eni ştesi C.K.n ın vefat etmesi üzerine k ız kardeşi F.K. Dahiliye Vekâletine müracaat ederek kardeşi Vedat Necip Hüveydani'nin Sinop'tan Denizli'ye naklini istemi ştir. ii. Münir o ğlu Vedat Necip Hüveydani ise noter senediyle Denizli'ye nakline ve orada yerle şmelerine müsaade edildi ği taktirde yol masraf ı ve Denizli'de iskân yard ımı istemeyeceklerini taahhüt etmi ştir. iii. Buna göre Münir o ğlu Vedat Necip Hüveydani'ye Sinop'tan Denizli'ye kadar yol masraf ı ve gidece ği yerde hiçbir suretle iskân yard ımı istememek ve Sinop'ta verilen ta şınmazlar ın 4062 say ılı Kanun'un dördüncü f ıkras ı mucibince istirdat edilmek kayd ıyla Münir o ğlu Vedat Necip Hüveydani ve ailesinin Denizli'ye yerleşmesine izin verilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 19. 2510 say ılı mülga Kanun'un 29. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/20168 Karar Tarihi : 8/9/2021 5"A: Hükümetçe iskân edilen muhacirler, mülteciler, göçebeler ve 1 numaral ı mıntakada Hükümetçe yerle ştirilen kimseler yerle ştirildikleri yerde en az on y ıl oturma ğa mecburdurlar. Bunlar Dahiliye Vekilli ğinin izni olmad ıkça başka yerlerde yurt tutamazlar. Başka yerlere izinsiz gidip yurt tutanlar ve tutmak istiyenler yerle ştirildikleri yere döndürülürler. " 20. 2510 say ılı mülga Kanun'un 39. maddesi şöyledir: "I: 1 ve 2 numaral ı m ıntakalarda 12 ve 13 üncü maddelere mutab ık olarak Hükümetçe iskân edilmi ş veya edilecek muhacirlere, mültecilere, göçebelere ve naklolunanlara 88 5 numaral ı kanun hükümlerine göre verilmi ş veya bu kanun hükümlerine göre verilecek ola n iskân haddi dahilindeki mütedavil sermaye, sanat ve ziraat alât ve edevat ı, hayvanlar, koşum ve araba tak ımlar ı, tohumluklar ve 1 numaral ı mıntakalardakilere iskân haddi içind e verilmiş veya verilecek toprak ve yap ılar paras ızdır. Bunlardan önce borçlanm ış olanlardan tahsil edilmiyen taksitler tahsil olunmaz ve tahsil edilenler de geri verilmez. Tevzi cetvelinin üçüncü bendine göre verilen topraklar da paras ızdır. II: 2 numaral ı mıntakada 885 numaral ı kanun hükümlerine göre iskân edilmi ş veya bu kanun hükümlerine göre iskân edilecek muhacirlere, mültecilere, göçebelere v e naklolunanlara verilmi ş veya verilecek yap ılar ve topraklar borçlanma ğa tâbidir. Borçlanma muameleleri Dahiliye; tahsilat, Tahsili Emval kanununa göre, Maliye Vekâletince yapt ırılır. III: Borçlanma: İskân ın sekizinci y ılının eylülünden ba şlamak ve yirmi y ılda ve k ırk müsavi taksitte ödenmek üzere yap ılır. Borç yirmi sekizinci y ıl sonunda tamamen tahsi l edilmiş olur. Peşin verenlerin borçlar ının yar ısı affolunur. Bu kanundan önce iskân edilmi ş olan muhacirlere, mültecilere, nakledilenlere ve göçebelere borçla iskân haddi içinde verilmi ş olan topraklar ve yap ılar ın bedeli iskâ n edildikleri tarihten sonra sekizinci y ılın eylülünden ba şlamak üzere yirmi y ılda k ırk müsav i taksitte tahsil olunur. " 21. 9/6/1941 tarihli ve 4062 say ılı İskân Kanunu'nun 39 uncu Maddesinin Tadili Hakk ında Kanun'un 1. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı şöyledir: "2510 say ılı Kanunun 29 uncu maddesinde yaz ılı müddet içinde bilâ mezuniyet iskân yerini terk veya gaybubet ederek iki sene sonunda mürettep yerlerine avdetle yerle şmemiş veya ayn ı yerlere iadeleri mümkün görülmemi ş olanlarla iskân olundu ğu yerden Hükümetçe naklen ba şka yere iskân olunanlara, evvelce iskân edilmi ş iken bilâhare serbest iskâna tâbi tutulanlara, eski yerlerinde verilen gayrimenkuller tapuda namlar ına tescil edilmi ş olsa bile Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekâletinin i şarı üzerine vali ve kaymakamlar taraf ından tapular ı iptal ve verilen gayrimenkullar istirdat olunur. Bunlardan bilâ mezuniyet iskân yerini terk veya gaybubet edenlerin iskân haklar ı sak ıt olur." V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Mahkemenin 8/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2017/20168 Karar Tarihi : 8/9/2021 6A. Başvurucular ın İddialar ı 23. Başvurucular; murislerinin zorunlu iskâna tabi olduklar ı Sinop'tan Denizli'ye göç ettiklerini gösterir delil sunulmad ığını, dönemin Sinop Emniyet Müdürlü ğünce düzenlenen ve murislerinin imzas ını taşımayan tek tarafl ı belgenin delil kabul edilemeyece ğini belirtmi ştir. 24. Başvurucular 4062 say ılı Kanun'la de ğiştirilen 2510 say ılı Kanun'un 39. maddesinde, zorunlu iskâna tabi tutulanlar ad ına tescil edilen ta şınmazlar ını iki y ıl süreyle satmamalar ı şart ının getirildi ğini; bu hükmün ancak iradi terk ve göç hâlinde uygulanaca ğını, murislerinin ise kendi iradeleri ile de ğil de İdarenin tasarrufuyla Sinop'tan Denizli'ye göç ettirildiklerini iddia etmi ştir. 25. Sonuç olarak ba şvurucular, Anayasa'n ın 5., 10., 11., 17., ve 35. maddesinde düzenlenen ilke ve haklar ın ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 26. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın şikâyetlerinin özü 1942 y ılında murisleri ad ına tescil edilen ta şınmazlar ın iadesi veya ta şınmaz bedellerinin tazmini oldu ğu anlaşıldığından başvurunun mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 28. Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında " Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir." denilmek suretiyle mülkiyet hakk ı güvenceye ba ğlanm ıştır. Anayasa'n ın anılan maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik de ğer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Bu ba ğlamda mülk olarak de ğerlendirilmesi gerekti ğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunlar ın üzerinde tesis edilen s ınırlı ayni haklar ve fikrî haklar ın yan ı sıra icras ı kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhildir ( Mahmut Duran ve di ğerleri , B. No: 2014/11441, 1/2/2017, 60). 29. Anayasa'n ın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakk ı; mevcut mal, mülk ve varl ıklar ı koruyan bir güvencedir. Bir ki şinin hâlihaz ırda sahibi olmad ığı bir mülkün mülkiyetini kazanma hakk ı, kişinin bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun Anayasa'yla korunan mülkiyet kavram ı içinde de ğildir. Bu hususun istisnas ı olarak belli durumlarda bir ekonomik de ğer veya icras ı mümkün bir alacağı elde etmeye yönelik meşru bir beklenti Anayasa'da yer alan mülkiyet hakk ı güvencesinden yararlanabilir. Me şru beklenti, makul bir şekilde ortaya konmu ş icra edilebilir bir alaca ğın doğurduğu, ulusa l mevzuatta belirli bir kanun hükmüne veya ba şarılı olma ihtimalinin yüksek oldu ğunu gösteren yerle şik bir yarg ı içtihad ına dayanan, yeterli somutlu ğa sahip nitelikteki bir Başvuru Numaras ı: 2017/20168 Karar Tarihi : 8/9/2021 7beklentidir. Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece mülkiyet hakk ı kapsam ında ileri sürülebilir bir iddian ın varl ığı meşru beklentinin kabulü için yeterli de ğildir ( Kema l Yeler ve Ali Arslan Çelebi , B. No: 2012/636, 15/4/2014, 36, 37). 30. Başvurucular, murislerinin zorunlu iskâna tabi tutularak Denizli'ye nakillerinin yap ılmas ına rağmen sat ın ald ıklar ı başvuru konusu ta şınmazlar ın tapu kay ıtlar ının iptal edilerek istirdat edilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu belirtmi ştir. Başvurucular ayr ıca murislerinin kendi iradeleriyle Denizli'ye göç ettiklerine dair daval ı İdare taraf ından delil sunulmamas ına rağmen açt ıklar ı davan ın reddedildi ğini ifade etmi ştir. 31. Başvuru konusu olayda İdarenin iskân politikalar ı uyar ınca tapu kay ıtlar ının iptal edilmesi öngörülebilir, aç ık ve ulaşılabilir mahiyetteki 4062 say ılı Kanun'la de ğiştirilen 2510 say ılı mülga Kanun'un 39. maddesine dayanmaktad ır. 32. Başvurucular ın iddialar ından da anla şılacağı üzere ba şvuru konus u uyuşmazl ığın temeli, ba şvurucular ın murislerinin Sinop'tan Denizli'ye kendi iradeleri ile mi yoksa zorunlu iskâna tabi tutularak m ı göç ettikleri hususudur. Mahkemece, tapu kay ıtlar ının geldi ve gittileri esas al ınarak an ılan taşınmazlar ın tapu kay ıtlar ının 2510 say ılı mülga Kanun'un 39. maddesi uyar ınca iptal edilerek istirdat edildi ği belirtilmi ştir. Diğer bir deyi şle mahkemece ba şvurucular ın murislerinin serbest iskâna tabi oldu ğu kabul edilmi ştir. 33. Arşiv Başkanl ığının cevap yaz ısı ekinde sunulan Dahiliye Vekâleti yaz ısından başvurucular ın murislerinin kendi iradeleriyle Sinop'tan Denizli'ye göç etmek istedikleri ve İdarenin de Sinop'ta verilen ta şınmazlar ın 4062 say ılı Kanun'un dördüncü f ıkras ı mucibince istirdat edilmek kayd ıyla Denizli'ye yerle şmelerine izin verildi ği görülmektedir. 34. Buna göre ba şvurucular ın murislerinin noter huzurunda verdikleri taahhütname çerçevesinde serbest iskân talebinde bulunduklar ı ve bu do ğrultuda kendi taleplerine binaen 26/6/1944 tarihinde tapu kayd ının iptal edilerek Hazine ad ına tescil edildi ği ve başvuruculara yeni bir iskân yard ımı da verilmedi ği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla başvurucular ın meşru bir beklentisi oldu ğunu gösteren bir kanun hükmü veya yerle şik yarg ı içtihad ı gibi somut bir temele dayanmad ığı görülmektedir. Ba şvurucular ayr ıca iddialar ını destekler nitelikte, aksi kan ıtlanmad ıkça doğru say ılan bir delil ( prima facie evidence) de sunmam ıştır. Bu durumda somut olayda ba şvurucular ın Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ı kapsam ında bir mülkünün veya somut ve yeterli bir hukuki temele dayal ı olarak mülkiyeti elde etme yönünde me şru bir beklentisinin bulunduğunu kan ıtlayamad ığı değerlendirilmi ştir. 35. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın Anayasa n ın 35. maddesi kapsam ına giren korunmaya de ğer bir menfaatinin bulunmad ığı anlaşıldığından başvurunun konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2017/20168 Karar Tarihi : 8/9/2021 8B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 8/9/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye M. Emin KUZ Basri BA ĞCI