TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ESEN MEPA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/28945) Karar Tarihi:18/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucular : 1. Esen MEPA 2. Hıdır KAYA 3. Perihan YURTKORU Başvurucular Vekili : Av. Şükran TEZEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, deprem yönetme
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ESEN MEPA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/28945) Karar Tarihi:18/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucular : 1. Esen MEPA 2. Hıdır KAYA 3. Perihan YURTKORU Başvurucular Vekili : Av. Şükran TEZEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, deprem yönetmeli ğine ayk ırı olarak in şa edilen binan ın depremde yıkılmas ı sonucu gerçekle şen ölüm ve yaralanmayla ilgili yarg ısal sürecin makul sürede yürütülmemesi ve de ğer art ışı ile enflasyonun göz önünde bulundurulmamas ı nedenleriyle yaşam hakk ının ve mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/8/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 2III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. 17/8/1999 tarihinde Marmara Bölgesi'nde meydana gelen, richter ölçe ğine göre 7,4 şiddetinde olan depremde ba şvurucular ın Yalova'da ikamet ettikleri binan ın y ıkılmas ı sonucunda ba şvurucu H ıdır Kaya yara almadan kurtulmu ş, başvurucu Esen Mepa'n ın eşi ve başvurucu Perihan Yurtkoru'nun annesi yaral ı olarak kurtar ılm ış ancak Perihan Yurtkoru'nun kardeşi ve yengesi enkaz ı alt ında kalarak hayat ını yitirmiştir. 9. Yalova Sulh Hukuk Mahkemesi taraf ından 13/9/1999 tarihinde olay yerinde gerçekleştirilen delil tespiti sonucunda binan ın inşaat ının yasa ve yönetmeliklere ayk ırı olarak yap ıldığı, bina yap ımında y ıkan ıp elenmemi ş deniz kumu kullan ıldığı, yap ının taşıyıcı elemanlar ında yüksek oranda midye ve istiridye kabuklar ına rastland ığı, bu durumun betonun taşıyıcı özelliğini kaybettirdi ği ve donat ının oksitlenmesine neden oldu ğu, binada donat ının eksik oldu ğu, etriye s ıklaştırmas ına gidilmedi ği, bina yap ılırken sorumlu teknik elemanlar ın gerekli kontrolleri yapmad ığı, binan ın imar yönetmeli ğindeki kat müsaadelerine uygun yap ılmad ığı bilirkişi tespit raporuyla tespit edilmi ştir. A. Olayla İlgili Ceza Yarg ılamas ı Süreci 10. Başvurucular ın ikamet etti ği, depremde y ıkılarak enkaz hâline gelen binan ın müteahhidi Y.B. ve teknik uygulama sorumlusu D.B. hakk ında tedbirsizlik ve dikkatsizlik sonucu birden fazla ki şinin ölümüne ve yaralanmas ına sebebiyet verme suçundan Yalova Ağır Ceza Mahkemesinde (A ğır Ceza Mahkemesi) kamu davas ı aç ılm ıştır. 11. Ağır Ceza Mahkemesince yap ılan yarg ılama sonunda Y.B. ve D.B.nin tedbirsizlik ve dikkatsizlik sonucu birden fazla ki şinin ölümüne ve yaralanmas ına sebebiyet verme suçundan 10 ay hapis cezas ı ve 50 YTL para cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar verilmiş, an ılan karar onanarak kesinle şmiştir. B. Olayla İlgili Tazminat Davas ı Süreçleri 12. Başvurucu H ıdır Kaya 26/6/2000 tarihinde depremde y ıkılan binan ın dördüncü kat ında 8 No.lu ba ğıms ız bölümde ikamet etti ğini, dairenin tamamen y ıkıldığını, can ını zor kurtard ığını, binay ı yapan müteahhit Y.B. ile teknik uygulama sorumlusu D.B.nin meydana gelen zararlardan sorumlu oldu ğunu belirterek 50.110 TL maddi, 5.000 TL manevi tazminat ın ödenmesi talebiyle tazminat davas ı açm ıştır. 13. Başvurucu Perihan Yurtkoru depremde y ıkılan binada maliki oldu ğu bir dükkân ın ve toplam dört dairenin tamamen y ıkıldığını, enkaz alt ından ç ıkar ılan annesinin tedavisinin uzun süre devam etti ğini, karde şinin ve yengesinin vefat etti ğini belirterek binay ı yapan müteahhit Y.B. ile D.B. aleyhine 214.210 TL maddi, 15.000 TL manevi tazminat ın ödenmesi talebiyle tazminat davas ı açm ıştır. 14. Başvurucu Esen Mepa depremde y ıkılan binada maliki oldu ğu 1. No.lu bağıms ız bölümde ikamet etti ğini, eşi ile birlikte enkaz alt ından ç ıkar ıldıklar ını, ayaklar ından yaraland ıklar ını, tedavilerinin devam etti ğini belirterek binay ı yapan müteahhit Y.B. ile teknik uygulama sorumlusu D.B. aleyhine 25.792 TL maddi, 20.000 TL manevi tazminat ın ödenmesi talebiyle tazminat davas ı açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 315. Başvurucular ın Yalova Asliye Hukuk Mahkemesinde 26/6/2000 tarihinde açt ıklar ı tazminat davalar ı, Yalova 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin (Mahkeme) 2004 y ılında kurularak faaliyete geçmesi nedeniyle bu Mahkemeye tevzi olunmu ş, Mahkeme başvurucular ın açt ığı davalar aras ında irtibat bulunmas ı nedeniyle davalar ın birleştirilmesine karar vermi ştir. 16. Mahkeme kusur yönünden de ğerlendirme yapmak üzere İstanbul Teknik Üniversitesi ö ğretim üyelerinden bilirki şi raporu düzenlenmesini istemi ş, an ılan bilirki şi raporu 15/4/2010 tarihinde düzenlenerek Mahkemeye sunulmu ştur. Mahkemece ayr ıca depremde y ıkılan bağıms ız bölümlerin bedeli konusunda de ğerlendirme yap ılmak üzere inşaat mühendislerince düzenlenen 15/4/2010, 28/2/2011, 29/11/2011, 24/1/2012, 24/4/2012 ve 23/5/2012 tarihli bilirki şi raporlar ı, zarar gören e şyalar ile ilgili 3/1/2005 ve 11/7/2005 tarihli bilirki şi raporlar ı alınm ıştır. 17.İstanbul Teknik Üniversitesinde görevli, deprem konusunda uzman ö ğretim üyelerinden kusur oranlar ının belirlenmesi için al ınan 15/4/2010 tarihli bilirki şi raporunun ilgili k ısm ı şöyledir: "... 4.1. Temel ortam ı zemin ko şullar ı ... Sonuç olarak, y ıkılan yap ının yak ın civar ında ayn ı deprem nedeniyle y ıkılmam ış yap ılar ın da bulundu ğu bilinmektedir. Dosya içerisindeki belgeler dava konusu yap ının yerleştiği alan ın bilinen jeolojik özellikleri, zemin türü ve nitelikleri, yer alt ı suyu ve depremselli ği dikkate al ındığında y ıkılan yap ının deprem yüklerine hassas bir ortamda inşaatin yap ıldığı tarihte yürürlükte olan 1975 tarihli Deprem Yönetmeli ğine uygun yap ılmad ığı anlaşılmaktad ır. 4.2. Projeler Proje ve eklerinde statik ve betonarme hesaplara rastlanmam ıştır. Dolay ısı ile depre m hesab ı yap ılıp yap ılmad ığı, yap ıldı ise deprem ile ilgili katsay ılar ın ne al ındığı belli değildir. Projede beton kalitesi ve zemin emniyet gerilemesinin ne al ındığı gösterilmemi ştir. 4.5. Hasar ile ilgili görü ş "...Binan ın projesi 1999 öncesi 1975 Deprem Yönetmeli ğine uygun olara k projelendirilmemi ştir. Yeterli bir temel ve çerçeve sistemi seçilmemi ş, deprem hesab ı ve diğer hesaplar kontrole elveri şli bir şekilde yap ılmam ış, projesinde etriye s ıklaştırmas ı gösterilmemi ş, zemin etüdü yap ılmam ıştır. Daha do ğrusu mevcut zemin etütleri göz önün e alınmadan böylesi zay ıf bir zemin üzerine alt ı katl ı bir bina in şa edilmiştir. Projesinde zemin emniyet gerilmesinin ne al ındığı belli değildir. Mahallinde inceleme sonucu al ınan bilirkişi raporlar ında beton kalitesinin yeterli olmad ığı, betonun içinde yo ğun bir şekilde deniz kabu ğu bulundu ğu donat ı ile beton aras ında yeterli aderans ın sağlanamad ığı, belediye yetkilisinin uyar ına rağmen etriye s ıkıştırmas ının yap ılmad ığı anlaşılmaktad ır..." 5. Netice ve Kanaat Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 4Mimar D.B.nin yüzde yirmi oran ında, müteahhit Y.B.nin yüzde k ırk oran ında Ç ınarc ık belediyesinin yüzde yirmi oran ında kusurlu olduklar ı, geri kalan yüzde yirmi kusurun da gayr ımelhuzlara verilebilece ği kan ısına var ılmıştır..." 18. Mahkemece ba şvuruculara ait ba ğıms ız bölümlerin rayiç bedellerinin belirlenmesi için in şaat bilirki şisinden bilirki şi raporu al ınm ış, 23/5/2012 tarihli raporda başvuruculardan H ıdır Kaya'ya ait daire ile ve Perihan Yurtkoru'ya ait iki dairenin ayr ı ayr ı bedelleri 5.938,44 TL olarak belirlenmi ş, başvuruculardan Perihan Yurtkoru'ya ait iki farkl ı dairenin bedeli ise 6.465 TL ve 5.236,35 TL olarak belirlenmi ştir. Perihan Yurtkoru'ya ait dükkân bedeli 2.404,63 TL olarak belirlenmi ş, başvuruculardan Esen Mepa'ya ait ba ğıms ız bölümün bedeli ise 2.486,54 TL olarak belirlenmi ştir. Mahkemece ayr ıca başvuruculara ait eşya bedeli hususunda da bilirki şi raporu ald ırılm ıştır. 19. Mahkeme 19/9/2012 tarihli karar ıyla, bilirki şi raporlar ı doğrultusund a başvurucu H ıdır Kaya'n ın açt ığı davan ın k ısmen kabulü ile y ıkılan daire bedeli olarak 5.938,44 TL, e şya bedeli olarak 1.541 TL olmak üzere toplam 7.479,44 TL maddi tazminat ın ödenmesine, manevi tazminat talebinin reddine karar vermi ştir. Başvurucu Perihan Yurtkoru'nun maddi ve manevi tazminat isteminin k ısmen kabulü ile ba ğıms ız bölümlerin bedeli olarak 25.982,86 TL, e şya bedeli olarak 2.465 TL olmak üzere toplam 28.447,86 T L maddi tazminat ile 11.000 TL manevi tazminat ın ödenmesine, ba şvurucu Esen Mepa'n ın açt ığı davan ın k ısmen kabulü ile daire bedeli olarak 2.486,54 TL, e şya bedeli olarak 1.505 TL olmak üzere toplam 3.991,54 TL maddi tazminat ile 2.500 TL manevi tazminat ın 17/8/1999 tarihinden itibaren i şletilecek yasal faizi ile birlikte daval ılardan al ınarak başvuruculara ödenmesine karar vermi ştir. 20. Mahkemece gerekçeli karar 23/11/2012 tarihinde yaz ılm ış ancak davan ın taraflar ınca gerekçeli karar uzun bir süre tebli ğe ç ıkar ılmam ıştır. Karar ın 2017 y ılında tebliğe çıkar ılmas ı ve taraflarca da temyizi üzerine Yarg ıtay 13. Hukuk Dairesi (E.2017/6325) taraf ından 28/6/2018 tarihinde hüküm onanm ıştır. Taraflar karar düzeltme isteminde bulunmuşsa da 20/5/2019 tarihinde karar düzeltme istemi reddedilerek karar kesinle şmiştir. 21. Başvurucular vekiline 5/7/2019 tarihinde kesinle şmiş karar ın tebliğ edilmesinin ard ından başvurucular 5/8/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 22. Olay tarihinde yürürlükte bulunan 22/4/1926 tarihli ve 818 say ılı mülga Borçlar Kanunu nun 41. maddesi şöyledir: Gerek kasten gerek ihmal ve teseyyüp yahut tedbirsizlik ile haks ız bir surette di ğer kimseye bir zarar ika eden şahıs, o zarar ın tazminine mecburdur. Ahlaka mugayir bir fiil ile ba şka bir kimsenin zarara u ğramas ına bilerek sebebiyet veren şahıs, kezalik o zarar ı tazmine mecburdur. 23. 818 say ılı mülga Kanun un 42. maddesi şöyledir: ''Zarar ı ispat etmek müddeiye dü şer, zarar ın hakiki miktar ını ispat etmek mümkü n olmad ığı takdirde hakim, halin mutat cereyan ını ve mutazarr ır olan taraf ın yapt ığı tedbirleri nazara alarak onu adalete tevfikan tayin eder.'' Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 524. 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu'nun " Ruhsats ız veya ruhsat ve eklerine ayk ırı olarak ba şlanan yap ılar" kenar başlıklı 32. maddesinin olay tarihinde yürürlükte olan metni şöyledir: "Bu Kanun hükümlerine göre - ruhsat al ınmadan yap ılabilecek yap ılar hariç - ( ...) ruhsat al ınmadan yap ıya başland ığı veya ruhsat ve eklerine ayk ırı yap ı yap ıldığı ilgili idarece tespiti (...) üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki in şaat durumu tespit edilir. Yap ı [mühürlenerek] inşaat derhal [durdurulur] . Durdurma, yap ı tatil zapt ının yap ı yerine asılmas ıyla yap ı sahibine tebli ğ edilmiş say ılır. Bu tebligat ın bir nüshas ı da muhtar a bırak ılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yap ı sahibi, yap ısını ruhsata uygun hal e getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mührün kald ırılmas ını iste r Ruhsata ayk ırılık olan yap ıda, bu ayk ırılığın giderilmi ş olduğu veya ruhsat al ındığı ve yap ının bu ruhsata uygunlu ğu, inceleme sonunda anla şılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kald ırılır ve inşaat ın devam ına izin verilir." 25. 11/1/2011 tarihli ve 6098 say ılı Türk Borçlar Kanunu nun '' Aşkın zarar '' kenar başlıklı 122. maddesi şöyledir: Alacakl ı, temerrüt faizini a şan bir zarara u ğram ış olursa, borçlu kendisinin hiçbir kusuru bulunmad ığını ispat etmedikçe, bu zarar ı da gidermekle yükümlüdür. Temerrüt faizini a şan zarar miktar ı görülmekte olan davada belirlenebiliyorsa, davac ının istemi üzerine hâkim, esas hakk ında karar verirken bu zarar ın miktar ına da hükmeder. V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Anayasa Mahkemesinin 18/1/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 27. Başvurucular, Mahkemece hükmedilen tazminat miktarlar ının uzun süren yarg ılama faaliyeti nedeniyle gözetilmesi gereken de ğer art ışlar ının ve enflasyonun gözönüne alınmadan belirlendi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular her ne kadar adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmi şlerse de şikâyetlerinin özünün mülkiyet hakk ına ilişkin olmas ı nedeniyle an ılan kapsamda inceleme yap ılm ıştır. 29. Somut olayda ba şvurucular, yarg ılaman ın uzun sürmesinin sonucu olarak lehlerine hükmedilen tazminat ın enflasyon kar şısında değer kayb ına uğramas ından yak ınmaktad ır. Mahkemece ba şvurucular lehine belirlenen tazminata 17/8/1999 tarihinde n itibaren yasal faiz i şletilmesine karar verilmi ştir. Başvurucular ın hükmedilen tazminat alacağına hak kazand ıklar ı tarih ile alaca ğın Mahkemece hüküm alt ına al ındığı tarih aras ında Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 6işletilen faizin zararlar ını karşılamad ığı iddialar ını 6098 say ılı Kanun'un 122. maddesi uyar ınca ayr ı bir davada ileri sürerek talep etmeleri mümkün iken hukuk sisteminde mevcut idari ve yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulunduklar ı anlaşılm ıştır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Yaşam Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 31. Başvurucular, deprem yönetmeli ğine ayk ırı olarak in şa edilen binan ın depremde yıkılmas ı sonucu yap ılan yarg ılaman ın Anayasa'n ın 17. maddesinin gerektirdi ği özen ve hızda yürütülmedi ğini, yarg ılaman ın makul sürede sonuçland ırılmad ığını, yaşam hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 32. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, ya şama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. 33. Anayasa n ın 5. maddesinin " devletin temel amaç ve görevleri " kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, (...) ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. a. Uygulanabilirlik Yönünden 34. Başvuruculardan H ıdır Kaya ve Esen Mepa taraf ından yap ılan başvuruda, öncelikle Anayasa n ın yaşam hakk ını güvence alt ına alan 17. maddesinin birinci f ıkras ının uygulanabilirli ği hususunda bir de ğerlendirme yapmak gerekir. 35. Bir olayda ya şam hakk ına ilişkin ilkelerin uygulanabilmesi için gerekli şartlardan biri do ğal olmayan bir ölümün gerçekle şmesi olmakla birlikte s ınırlı baz ı durumlarda ölüm gerçekle şmese dahi ya şam hakk ı çerçevesinde inceleme yap ılabilmesi olanakl ıdır (Mehmet Karada ğ, B. No: 2013/2030, 26/6/2014, 20). 36. Ölümle sonuçlanmayan bir olaya ili şkin başvuruda somut olay ın koşullar ı dikkate al ınarak başvurunun ya şam hakk ı kapsam ında incelenip incelenemeyece ği yönünden değerlendirme yap ılırken maruz kal ınan eylemin potansiyel olarak öldürücü niteli ği olup olmad ığı ve mağdurun fiziki bütünlü ğü üzerindeki sonuçlar ının ne oldu ğu önem ta şımaktad ır (Yasin Ağca, B. No: 2014/13163, 11/5/2017, 109, 110). Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 737. Somut olayda ba şvurucu H ıdır Kaya, depremde y ıkılan binada bulunan evinden kendisini güçlükle kurtarabilmi ş; hayati tehlike atlatm ıştır. Başvurucu Esen Mepa ise iki saat boyunca kald ığı enkaz ın alt ından yaral ı olarak kurtulabilmi ştir. Başvurucular ın yaşam ının ciddi bir tehdit alt ında olduğu başvuruda, ya şam hakk ının uygulanabilir oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. b.İnceleme Kapsam ı Yönünden 38. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). 39. Yaşam hakk ıyla ilgili olarak ileri sürülen şikâyetin kapsam ı dikkate al ınarak başvuruda ya şam hakk ının hangi boyutunun incelenece ği hususunun aç ıklığa kavuşturulmas ı gerekmektedir. 40. Somut olayda şahsi sorumluklar ın tespitine ili şkin olarak yürütülen yarg ısal bir süreç bulunmakta olup ba şvurucular şikâyetlerinde bu yarg ısal sürecin ya şam hakk ının gerektirdi ği özen ve h ızda yürütülmedi ğini ileri sürmü şlerdir. Bu nedenle ya şam hakk ı kapsam ında yap ılan incelemenin usul boyutu ba ğlam ında yap ılmas ı gerekmektedir. c. Kabul Edilebilirlik Yönünden 41. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. d. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 42. Devletin ya şam hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin ayr ıca usule ilişkin bir yönü de bulunmaktad ır (Serpil Kerimo ğlu ve di ğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 54). 43. Bu nedenle hukuki sorumlulu ğu ortaya koymak ad ına adli ve idari yarg ıda açılacak tazminat davalar ında makul derecede ivedilik ve özen şart ının yerine getirilmesi gerekir. Dolay ısıyla yetkili mahkemelerin bu tür olaylara ili şkin yürüttükleri yarg ılamalarda Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği seviyede bir inceleme yap ıp yapmad ıklar ının da değerlendirilmesi gerekmektedir. Zira derece mahkemeleri taraf ından bu konuda gösterilecek hassasiyet, yürürlükteki yarg ı sisteminin daha sonra ortaya ç ıkabilecek benzer hak ihlallerini n önlenmesinde sahip oldu ğu önemli rolün zarar görmesine engel olacakt ır (Perihan Uçar , B. No: 2013/5860, 1/12/2015, 52). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 44. Başvurucular deprem sonucunda maliki olduklar ı ve ikamet ettikleri dairelerinin yer ald ığı binan ın tamamen y ıkılmas ı sonucu gördükleri zararlar ının tazmini için 26/6/2000 tarihinde Yalova Asliye Hukuk Mahkemesinde ayr ı ayr ı davalar açm ış, depremin meydana gelmesinden k ısa bir süre sonra ise 31/8/1999 tarihinde Sulh Hukuk Mahkemesi arac ılığıyla kusur durumlar ına ilişkin delil tespiti yap ılm ış ve bu tespite ili şkin rapor da dava dosyas ına girmiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 845. Söz konusu davada olaya ili şkin kusurlar ın belirlenebilmesi için bilirkişi incelemesi yap ıldığı ve kusur durumlar ının 15/4/2010 tarihli bilirki şi raporuyla tespit edildi ği görülmüştür. Mahkemede ayr ıca eşya bedellerinin tespiti, in şaat maliyetleri ve daha pek çok teknik bilgi gerektiren konuda bilirki şi raporlar ı alınm ıştır (bkz. 16). 46. Mahkemece 19/9/2012 tarihinde karar verildi ği, davan ın taraflar ınca gerekçeli karar ın uzun bir süre tebli ğe ç ıkar ılmad ığı, başvurucular taraf ından gerekçeli karar ın tebliği üzerine 2017 y ılında temyiz kanun yoluna ba şvurulduğu ve Yarg ıtayca 28/6/2018 tarihinde onama karar ı verildiği görülmektedir. Karar düzeltme istemi üzerine 20/5/2019 tarihinde karar düzeltme isteminin reddine karar verildi ği anlaşılmaktad ır (bkz. 20). 47. Sonuç olarak ba şvurucular ın zararlar ının tazmini istemiyle 26/6/2000 tarihinde açt ıklar ı davan ın 20/5/2019 tarihinde sonuçland ırıldığı görülmektedir. Her ne kadar 17/8/1999 tarihinde ülkemizde ya şanan deprem sonras ında yarg ılama faaliyetlerinde, dolay ısıyla mahkemelerde i ş yükünün ola ğanüstü derecede artm ış olduğu düşünülse de an ılan davan ın -davan ın taraflar ınca gerekçeli karar ın yaklaşık 4 y ıl 6 ay gibi uzun bir sürede tebli ğe çıkar ılmamas ından kaynaklanan gecikme hariç tutulsa dahi- 12 y ıl 3 ayl ık k ısm ının ilk derece mahkemesinde, 2 y ıllık k ısm ının Yarg ıtay aşamas ında olmak üzere toplamda 14 y ıl 3 ayl ık bir sürede sonuçland ırılmas ına sebebiyet verilecek karma şıklıkta olmad ığı, binan ın yıkılmas ına yol açan kusurlar ın olaydan k ısa bir süre sonra tespit edilebildi ği değerlendirildi ğinde Mahkemenin makul sürede yarg ılamay ı sonuçland ırmak için gerekli çabay ı gösterdiğinden söz edilemeyecektir. 48. Dolay ısıyla yarg ısal süreçte ya şam hakk ının gerektirdi ği özen ve makul sürede hareket edilmedi ğinde, yarg ısal sürecin deprem felaketinde hayat ı ciddi şekilde tehlike altında kalm ış ve yak ınlar ını kaybetmi ş kişilerin duyduklar ı ızdırap ve s ıkıntılar ı hafifletmek bir yana art ırdığında şüphe bulunmamaktad ır. 49. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 50. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 51. Başvurucular ihlallerin tespiti ile yeniden yarg ılama yap ılmas ına, her biri için 30.000 TL maddi, 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesini talep etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 952. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 53. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 54. Başvuruda, yarg ılama makul sürede sonuçland ırılmad ığından yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Bu nedenle yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. 55. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucular ın uğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için ya şam hakk ının usul boyutunun ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruculara ayr ı ayr ı net 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 56. Başvuru hakk ında yap ılan inceleme sonucunda ya şam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine hükmedilmi ştir. Başvurucular bu ihlal nedeniyle u ğrad ıklar ını iddia ettikleri maddi zararlar ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesine herhangi bir belge sunmam ıştır. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata karar verebilmesi için u ğran ıldığı iddia edilen maddi zarar ile tazminat talebi aras ında illiyet ba ğı kurulmas ı gerekir. Bu nedenle ihlal sebebi ve diğer hususlar gözetilerek ba şvurucular ın maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 57. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderini ayn ı avukat taraf ından temsil edilen başvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2019/28945 Karar Tarihi : 18/1/2022 10B. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Yaşam hakk ının usul boyutunun ihlali nedeniyle ba şvuruculara net 30.000 TL manevi tazminat ın AYRI AYRI ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDDİNE, D. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 18/1/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN