TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN ERCAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/11352) Karar Tarihi: 8/9/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 28/12/2021-31703 Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucu : Hüseyin ERCAN Vekili : Av. Öztürk TÜRKDO ĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kanun hükmünde kararname ile kamu gör
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN ERCAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/11352) Karar Tarihi: 8/9/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 28/12/2021-31703 Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucu : Hüseyin ERCAN Vekili : Av. Öztürk TÜRKDO ĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kanun hükmünde kararname ile kamu görevinden ç ıkar ılan başvurucunun sendika temsilcisi olarak seçilmesi nedeniyle cezaland ırılmas ının sendika hakk ını ihlal ettiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/4/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 3A. Genel Bilgiler 9. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl (OHAL) ilan edilmesine karar verilmi ştir. OHAL 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun yıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi ştir (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 10. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). Ayr ıca OHAL döneminde çe şitli kurumlarda görev yapan çok say ıda kamu görevlisi, terör örgütlerine veya Millî Güvenlik Kurulunca (MGK) devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulundu ğuna karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara üyeli ği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisak ı veya bunlarla irtibat ı olduğu gerekçesiyle kanun hükmünde kararnameler (KHK) ile kamudan ihraç edilmi ştir. 11. 23/1/2017 tarihli ve 29957 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 2/1/2017 tarihli ve 685 say ılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin 1. maddesiyle Anayasa'n ın 120. maddesi kapsam ında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli Türkiye Büyük Millet Meclisi karar ıyla onaylanan OHAL kapsam ında, terör örgütlerine veya MGK'ca devletin millî güvenli ğine karşı faaliyette bulundu ğuna karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara üyeli ği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisak ı veya bunlarla irtibat ı olduğu gerekçesiyle ba şka bir idari i şlem tesis edilmeksizin do ğrudan KHK hükümleri ile tesis edilen i şlemlere ili şkin başvurular ı değerlendirmek ve karara ba ğlamak üzere Olağanüstü Hâl İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) kurulmu ştur. B. Arka Plan Bilgisi 12. Başvurucu, olaylar ın meydana geldi ği tarihte Yalova Devlet Hastanesinde sa ğlık teknikeri olarak çal ışmaktad ır. 6/1/2017 tarihli ve 29940 mükerrer say ılı Resmî Gazete'd e yay ımlanarak yürürlü ğe giren 679 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirle r Alınmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname uyar ınca kamu görevinden ç ıkar ılm ıştır. 13. Başvurucu, hakk ında uygulanan kamu görevinden ç ıkarma işlemine kar şı idari yarg ı yoluna ba şvurmuştur. Bursa 1. İdare Mahkemesi 21/2/2017 tarihinde "idari davaya konu olabilecek bir idari i şlem mevcut olmad ığı ve KHK'n ın hukuki denetimini yapma yetkisi bulunmad ığı" gerekçesiyle davan ın incelenmeksizin reddine karar vermi ştir. 14. Karar ın istinaf yarg ı yoluna götürülmesi üzerine İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdare Dava Dairesi 2/10/2017 tarihinde dosyan ın Komisyona gönderilmesine ve bu nedenle karar verilmesine yer olmad ığına karar vermi ştir. Başvurucunun dosyas ı Komisyonda derdesttir. Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 4C. Somut Ba şvuruya İlişkin Olaylar 15. Kamu Emekçileri Sendikalar ı Konfederasyonuna (KESK) ba ğlı olan Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikas ı (SES/Sendika), internet sitesinde yer alan bilgilere göre 1996 y ılında tüm sa ğlık çal ışanlar ının sosyal ve ekonomik haklar ını savunmak için kurulmuştur. 16. Başvurucu olaylar ın geçtiği tarihte SES üyesidir ve Sendikan ın 15/1/2017 tarihli Olağan Genel Kurulunda Yalova İl Temsilcili ği Yönetim Kurulu üyesi olarak seçilmi ştir. Yalova Valili ği (Valilik) 9/11/2017 tarihinde Sendikaya yaz ı göndererek ba şvurucunun KHK ile kamu görevinden ihraç edilmi ş olmas ı nedeniyle sendika temsilcili ği yapamayaca ğını belirtmiş ve bu görevden ç ıkar ılarak yerine ba şka birinin atanmas ını istemiştir. Sendika 28/11/2017 tarihinde Valilik yaz ısına cevaben ba şvurucu hakk ındaki hukuksal sürecin tamamlanmad ığını, bu nedenle sendika üyeli ğinin de devam etti ğini belirterek talebin yerine getirilmeyece ğini bildirmi ştir. 17. Valilik 8/1/2018 tarihinde Yalova Cumhuriyet Ba şsavc ılığına başvurucu hakk ında yasal i şlem başlatılmas ı hususunda talepte bulunmu ştur. Başsavc ılık 24/1/2018 tarihinde 4/11/2004 tarihli ve 5253 say ılı Dernekler Kanunu'nun 32. maddesinin birinci fıkras ının (a) bendi kapsam ında, başvurucunun sendika temsilcili ği devam edemeyece ği hâlde bu görevi yürüttü ğü gerekçesiyle ba şvurucu hakk ında 1.287 TL idari para cezas ı uygulanmas ına karar vermi ştir. 18. İtiraz üzerine Yalova Sulh Ceza Hâkimli ği 20/3/2018 tarihinde, uygulanan idari para cezas ının hukuka uygun oldu ğuna ancak ceza miktar ının 914 TL olarak düzeltilmesine kesin olarak karar vermi ştir. 19. Nihai karar ba şvurucuya 30/3/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 30/4/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 20. 25/6/2001 tarihli ve 4688 say ılı Kamu Görevlileri Sendikalar ı ve Topl u Sözleşme Kanunu'nun "Tan ımlar" kenar ba şlıklı 3. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "a) Kamu görevlisi: Bu Kanun kapsam ında yer alan kurum ve kurulu şlar ın kadro veya pozisyonlar ında istihdam edilenlerden i şçi statüsü d ışında çal ışan kamu görevlilerini ... ifade eder" 21. 4688 say ılı Kanun un "Üyeliğin sona ermesi" kenar ba şlıklı 16. maddesinin beşinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...sair nedenlerle kamu görevinden ayr ılanlar ın üyelikleri, sendika şubesi, sendika veya konfederasyon organlar ındaki görevleri ... sona erer." 22. 4688 say ılı Kanun un "Sendika üyelerinin ve yöneticilerinin güvencesi" kena r başlıklı 18. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 5 "... Görevden uzakla ştırma, re sen emeklilik, göreve son verilmesi, tayin veya sair hallerde görevlinin mahkemeye ba şvurmas ı halinde, mahkeme karar ı kesinleşinceye kadar sendikadaki görevi devam eder." [Maddenin gerekçesi şöyledir: 151 say ılı ILO Sözle şmesi'nin 4. maddesi kamu görevlilerinin çal ıştırılmalar ı konusunda sendika özgürlü ğünü k ısıtlayacak her türlü ayr ımc ılığa karşı yeterli korunmadan yararlanacaklar ı, bu koruma amac ına yöneli k olarak da kamu görevlisini çal ıştırman ın bir kamu görevlisi örgütüne kat ılmam a veya üyelikten ayr ılma koşullar ına bağlanamayaca ğı, böyle bir örgüt üyeli ği veya örgütün faaliyetlerine kat ılmas ı nedenleri ile görevine son verilemeyece ği ilkesini öngörmüştür. Bu ilke esas al ınarak sendikala şma özgürlü ğünün k ısıtlanmamas ı ve her türlü ayr ımc ılığa karşı yeterli korunman ın sağlanmas ı amac ıyla bu madde düzenlenmi ştir.] 23. 5253 say ılı Kanun'un "Ceza hükümleri" kenar ba şlıklı 32. maddesinin birinci fıkras ının (a) bendi şöyledir: "Dernek kurma hakk ına sahip olmad ıklar ı halde dernek kuranlar veya derneklere üye olmalar ı kanunlarla yasakland ığı halde dernek üyesi olanlar ile derneklere üye olmas ı kanunlarla yasaklanm ış kişileri bilerek dernek üyeli ğine kabul eden veya kayd ını silmeyen veya dernek üyesi iken derneklere üye olma hakk ını kaybeden ki şileri dernek üyeli ğinden silmeyen dernek yöneticilerine be şyüz Türk Liras ı idarî para cezas ı verilir." 24. 5253 say ılı Kanun'un "Kanunun meslekî kurulu şlara uygulanacak hükümleri" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun 19, 20, 23, 26, 28, 29, 30 ve 31 inci maddeleri özel kanunlar ında hüküm bulunmamak kayd ıyla kamu kurumu niteli ğindeki meslek kurulu şlar ı ile işçi ve işveren sendikalar ı ve üst kurulu şlar ı için de ceza hükümleriyle birlikt e uygulan ır." V.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Mahkemenin 8/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 26. Başvurucu; kamu görevinden ç ıkar ılmas ına ilişkin hukuki süreç devam ederken sendika üyeli ği güvencesinin devam etti ğini, buna kar şın sendika temsilcisi olmas ı nedeniyle idari para cezas ı ile cezaland ırılmas ının sendika hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. 27. Bakanl ık görüşünde; başvurucunun KHK ile ihraç edilmesi nedeniyle sendika üyeliğinin de sona erdi ği, bu nedenle sendika hakk ına sahip olmad ığı, sendika üyesi ve temsilcisi olma hakk ı olmayan ba şvurucunun idari para cezas ıyla cezaland ırılmas ının sendika hakk ına müdahale te şkil etmedi ği değerlendirilmi ştir. Bakanl ık görüşünde devamla Anayasa Mahkemesinin hakka müdahalenin mevcut oldu ğuna karar vermesi hâlinde ise yap ılan Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 6müdahalenin kanuni dayana ğının bulundu ğu, meşru amac ının olduğu, demokratik toplumda gerekli ve orant ılı bir işlem olduğu belirtilmi ştir. 28. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında bireysel ba şvuru formunda ileri sürdüğü hususlar ı tekrarlam ıştır. B. Değerlendirme 29. Anayasa n ın Sendika kurma hakk ı kenar ba şlıklı 51. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Çal ışanlar ve i şverenler, üyelerinin çal ışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak v e menfaatlerini korumak ve geli ştirmek için önceden izin almaks ızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklar ına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayr ılmaya zorlanamaz. Sendika kurma hakk ı ancak, millî güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı sebepleriyle ve kanunla s ınırlanabilir. Sendika kurma hakk ının kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 30. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan sendika hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Müdahalenin Varl ığı 31. Başvurucunun sendika yöneticisi seçilmesi nedeniyle hakk ında idari para cezas ı uygulanmas ının sendika hakk ına yönelik bir müdahale oldu ğu kabul edilmelidir. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 32. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullar ı yerine getirmedi ği müddetçe Anayasa n ın 51. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... demokrati k toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 33. Anayasa'n ın 51. maddesinde, hiç kimsenin bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayr ılmaya zorlanamayaca ğı hükmü yer almaktad ır. Maddenin amir hükmünden de anlaşılacağı üzere sendika hakk ının sürdürülebilmesi ancak bu hakk ın korunmas ı ile Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 7mümkündür. Bu korumadan kas ıt sendika üyesi olan bireylerin herhangi bir bask ı alt ında olmaks ızın hak ve ç ıkarlar ını en iyi şekilde koruyabilece ğine inand ığı şekilde hareket edebilmeleridir. Zira sendika hakk ının unsurlar ından birini olu şturan sendikal faaliyette bulunma hakk ı öncelikle bireysel sendika üyeli ğinin güvence alt ına al ınmas ı ile mümkündür. Ancak bireysel sendika özgürlü ğü güvence alt ına al ındıktan sonra kolektif sendika özgürlü ğü ve bununla birlikte sendikalar ın üyelerinin hak ve ç ıkarlar ını savunmas ı söz konusu olabilir. Dolay ısıyla sendika üyelerinin iradeleri d ışında mensubu olduklar ı sendikadan ç ıkmaya zorlanamayacaklar ı anayasal güvence alt ına al ınm ış, bu şekliyle sendika hakk ının ön koşulu olan bireysel sendika üyeli ği güvencesi anayasal çat ı alt ında korunmu ştur. 34. Bununla birlikte sendika hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, Anayasa'n ın 51. maddesinin ikinci f ıkras ında bu hakk ın ancak millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sa ğlık ve genel ahlak ile ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı sebepleriyle ve kanunla s ınırlanabilece ği ifade edilmi ştir. Sendika hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla sendika hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, Anayasa'n ın 51. maddesinde say ılan sınırland ırma amaçlar ını taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir. 35. Buna göre öncelikle müdahalenin kanuni dayana ğının bulunup bulunmad ığı incelenmelidir. Öte yandan temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkelerin düzenlendi ği Anayasa'n ın 13. maddesinde de hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabilece ği temel bir ilke olarak benimsenmi ştir. Buna göre sendika hakk ına yap ılan müdahalelerde dikkate al ınacak öncelikli ölçüt, müdahalenin kanuna dayal ı olmas ıdır. Bu ölçütün sa ğlanmad ığı tespit edildi ğinde diğer ölçütler bak ımından inceleme yap ılmaks ızın sendika hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılabilecektir. 36. Temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ı rejimini düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinde hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabilece ği temel bir ilke olarak benimsenmi ştir. Anayasa n ın 51. maddesi kapsam ında korunan bir hakka yap ılan bir müdahalenin kanunilik şart ını sağlad ığının kabul edilebilmesi için söz konusu müdahalenin kanuni bir dayana ğının bulunmas ı zorunludur (kanunilik şart ına başka bağlamlarda dikkat çeken kararlar için bkz. Tuğba Arslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, 82; Halk Radyo ve Televizyon Yay ıncılık A.Ş. [GK], B. No: 2014/19270, 11/7/2019, 35; Sevim Akat E şki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013, 36; Hayriye Özdemir , B. No: 2013/3434, 25/6/2015, 56-61). 37. Anayasa Mahkemesi daha önce pek çok kez temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ında kanunilik ölçütünün ilk olarak şeklî bir kanunun varl ığını gerekli kıldığını belirtmiştir (Tuğba Arslan, 96; Fikriye Aytin ve di ğerleri , B. No: 2013/6154, 11/12/2014, 34). Bir yasama i şlemi olarak kanun Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) iradesinin ürünüdür ve TBMM taraf ından Anayasa da öngörülen kanun yapma usullerine uyularak yap ılan işlemlerdir. Bu anlay ış temel hak ve özgürlükler alan ında önemli bir güvence sa ğlar (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, 54; Halk Radyo ve Televizyon Yay ıncılık A.Ş. [GK] , B. No: 2014/19270, 11/7/2019, 36). Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 838. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yap ılacak müdahalelerin ve s ınırland ırmalar ın kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen ve hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlar ından biridir ( Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 60). Kanunun varl ığı kadar kanun metninin ve uygulamas ının da bireylerin davran ışlar ının sonucunu öngörebilece ği kadar hukuki belirlilik taşımas ı gerekir. Bir di ğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik ko şulunun sa ğlan ıp sağlanmad ığının tespitinde önem arz etmektedir ( Necmiye Çiftçi ve di ğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014, 55). Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı, müdahaleye ili şkin yeterince eri şilebilir ve öngörülebilir kurallar ın bulunmas ını gerektirmektedir ( Türkiye İş Bankas ı A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, 44). 39. Fakat kanunilik ölçütü ayn ı zamanda maddi bir içeri ği de gerektirir ve bu noktada kanunun niteli ği önem kazan ır. Bu anlam ıyla kanunilik ölçütü, s ınırlamaya ili şkin kural ın erişilebilirliğini ve öngörülebilirli ği ile kesinli ğini ifade eden belirliliğini garanti altına al ır ( benzer de ğerlendirmeler için bkz . Metin Bayyar ve Halk ın Kurtulu ş Partisi [GK] , B. No: 2014/15220, 4/6/2015, 56 ; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri, 55; Halk Radyo ve Televizyon Yay ıncılık A.Ş., 37). 40. Bir uyu şmazl ıkta uygulanacak hukuk kurallar ının ve özellikle müdahalenin kanuni dayana ğını oluşturan kanun hükümlerinin yorumlanmas ı derece mahkemelerinin takdirindedir. Derece mahkemelerince, sendika hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayanağını oluşturduğu ifade edilen hükümlerle ilgili olarak geli ştirilen yorumlar ın isabetli olup olmad ığını denetlemek Anayasa Mahkemesinin görevi de ğildir. Bununla birlikte derece mahkemelerinin yorumlar ının kanunun aç ık lafz ıyla çelişki içinde oldu ğu veya kanun metni dikkate al ındığında bireyler taraf ından öngörülmesinin mümkün olmad ığı sonucuna ula şıldığı hâllerde sendika hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının bulunmad ığı kanaatine var ılmas ı mümkündür (mahkemeye eri şim hakk ı yönünden benzer de ğerlendirme için bkz. Ziya Özden, B. No: 2016/67737, 19/11/2019, 59). 41. Başvurucunun KHK ile kamu görevinden ç ıkar ılmas ı sonras ında Sendik a yöneticisi olmas ı ve bu görevine devam etmesi nedeniyle hakk ında idari para cezas ı uygulanm ıştır. Başvurucunun temel şikâyeti, hakk ında kesinle şmiş bir yarg ı karar ı olmad ığı hâlde, Sendika yöneticili ğinin sonland ırılmamas ı nedeniyle idari para cezas ı kesilmesinin kanuni dayana ğının bulunmad ığı şeklindedir. 42. 4688 say ılı Kanun'un genel gerekçesinde Kanun'un amac ı "demokratik ve sosyal bir hukuk devleti olman ın en önemli göstergelerinden birisini örgütlenme özgürlü ğü oluşturmakta olup temel insan haklar ından say ılan bu özgürlü ğün sendikal hak olarak tüm çal ışanlara ay ırıms ız bir şekilde tan ınmas ı olarak aç ıklanm ıştır. Ayn ı Kanun'un 18. maddesinde de sendika üyeleri hakk ında kamu görevinden ç ıkar ılmaya ilişkin bir yarg ısal süreç devam ediyorsa bu süre içinde sendika üyeliklerinin korunaca ğı düzenlenmi ştir. Bu maddenin gerekçesinde de sendikal faaliyetin güvence alt ına al ınmas ının amaçland ığı belirtilmiştir. Görüldü ğü üzere kamu görevlilerine tan ınan sendika hakk ının sürdürülebilirli ğinin sağlanmas ı için, yarg ısal süreçler esnas ında üyeli ğin koruma alt ında tutulmas ı gerekliliği esas olarak belirlenmi ştir. 43. 6/1/2017 tarihinde kamu görevinden ç ıkar ılan başvurucu, söz konu i şleme karşı idari yarg ı yolunda dava açm ıştır. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi İkinci İdare Dava Dairesi 2/10/2017 tarihinde dosyan ın OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonuna gönderilmesine karar vermiştir. Başvurucunun dosyas ı başvuru tarihi itibar ıyla Komisyondad ır (bkz. 12-14). Bu Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 9sebeple öncelikle ba şvurucunun kamu görevinin sona ermesine ili şkin OHAL Komisyonu işlemlerinin etkili bir yol olup olmad ığına değinilmelidir. Sonradan olu şturulan OHAL Komisyonu yolunun ula şılabilirlik, ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi yönünden etkili bir kanun yolu olup olmad ığı Anayasa Mahkemesince incelenmi ş ve bu kanun yolunun tüketilmesi gereken hukuki bir ba şvuru yolu oldu ğu kabul edilmi ştir (Remziye Duman , B. No: 2016/25923, 20/7/2017, 39-47). 44. Hakk ında idari para cezas ı uyguland ığı sırada başvurucunun kamu görevinin hukuken sona erdi ğine ilişkin bir yarg ı karar ı bulunmamaktad ır. Sendika da idareye verdi ği cevapta ba şvurucu hakk ında yarg ısal sürecin henüz sonuçlanmam ış olmas ı nedeniyle sendik a üyeliğinin devam etti ğini belirtmi ştir. Buna kar şın başvurucuya idari para cezas ı kesilmesine dayanak olarak salt ba şvurucunun KHK ile kamu görevinden ç ıkar ılmas ı gerekçe olarak gösterilmi ştir. 45. Sendika hakk ı, demokratik toplumun varl ığından bahsedebilmek için varl ığı zorunlu haklardan biridir ve bu sebeple Anayasa'n ın 51. maddesinin birinci f ıkras ında hiç kimsenin sendika üyeli ğinden ayr ılmaya zorlanamayaca ğı düzenlenmi ş ve ard ından ayn ı maddenin üçüncü f ıkras ında söz konusu hakk ın "kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir. " hükmüne yer verilmi ştir. Nitekim sendika üyelerinin herhangi bir bask ı alt ında olmaks ızın, hak ve ç ıkarlar ını en iyi şekilde korumalar ını güvence alt ına almak için 4688 say ılı Kanun'un 18. maddesinde haklar ında kamu görevinden ç ıkar ılmaya ilişkin yarg ısal süreçlerin devam etti ği kişilerin sendika üyeliklerinin korunaca ğı ifade edilmiştir. 46. Dolay ısıyla somut olayda kamu görevinden ç ıkar ılmas ına ilişkin olarak hakk ında kesinleşmiş herhangi bir yarg ısal karar bulunmayan ve bu sebeple 4688 say ılı Kanun'un 18. maddesinin yoruma ihtiyaç b ırakmayacak aç ıklıktaki hükmü uyar ınca sendika üyeli ği devam eden (bkz. 22) ba şvurucu hakk ında 5253 say ılı Kanun'un 32. maddesinin (bkz. 23) uygulanmas ı mümkün olmad ığı hâlde idari para cezas ı tesis edilmesi kanunun aç ık lafz ıyla çelişen (bkz. 40) bariz bir takdir hatas ı teşkil etmektedir. 47. Bu durumda ba şvurucu aleyhine idari para cezas ı kesilmesine dair i şlemin kanuni dayana ğının bulunmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. Var ılan sonuca göre müdahalenin meşru bir amac ının veya ölçülü olup olmad ığının değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. 48. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 51. maddesinde güvence alt ına al ınan sendika hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 49. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 10Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 50. Başvurucu; ihlalin tespiti ile yeniden yarg ılama talebinde bulunmu ştur. 51. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 52. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 53.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 54.İncelenen ba şvuruda Anayasa Mahkemesi ba şvurucuya verilen idari para cezas ı nedeniyle Anayasa'n ın 51. maddesinin ihlal edildi ğine karar vermi ştir. Bu nedenle ihlalin bu işlemden kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Bununla birlikte mahkeme de ihlali giderememi ştir. 55. Bu durumda sendika hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Yalova Sulh Ceza Hâkimli ğine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/11352 Karar Tarihi : 8/9/2021 1156. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Sendika hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 51. maddesinde güvence alt ına al ınan sendika hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin sendika hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Yalova Sulh Ceza Hâkimli ğine (2018/702 D. İş) GÖNDER İLMESİNE, D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/9/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye M. Emin KUZ Basri BA ĞCI