TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR VEJDİ TANRIKULU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/23477) Karar Tarihi: 11/7/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/23477 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Vejdi TANRIKULU Vekili : Av. Özcan GÜZEL I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; işveren ile aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu gerekçesiyle
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR VEJDİ TANRIKULU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/23477) Karar Tarihi: 11/7/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/23477 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Vejdi TANRIKULU Vekili : Av. Özcan GÜZEL I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; işveren ile aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu gerekçesiyle başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2. Başvuruya konu olaylar ın meydana geldi ği süreçteki ola ğanüstü hâl (OHAL) koşullar ına, OHAL ilan ına ve uygulanan tedbirlere ili şkin genel bilgiler için bkz. C.A. (3) [GK], B. No: 2018/10286, 2/7/2020, 10-18; Ayla Demir İşat [GK], B. No: 2018/24245, 8/10/2020, 10-18. 3. Başvurucu, Kayap ınar Belediyesi (Belediye) bünyesinde hizmet al ım sözleşmesi kapsam ında iş gören özel bir şirkette (işveren) taşeron işçi olarak çal ışmaktad ır. Belediye taraf ından başvurucunun terör örgütü ile irtibat veya iltisak içinde oldu ğu yönünde işverene bildirimde bulunulmu ştur. İşveren, güven ili şkisinin zedelendi ği gerekçesiyle 24/1/2017 tarihinde ba şvurucunun i ş sözleşmesini feshetmi ştir. 4. Başvurucu, feshin geçersizli ğinin tespiti ve i şe iade talebiyle 3/2/2017 tarihinde Diyarbak ır 3. İş Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Mahkeme 21/6/2017 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Kararda, i şverenin iş sözleşmesini ba şvurucu hakk ında terör örgütü ile irtibatl ı ya da iltisakl ı olabilece ği hususunda şüphenin bulundu ğunu belirterek 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (667 say ılı KHK) 4. maddesi kapsam ında gerçekle ştirildiğini belirtmi ştir. Kararda ayr ıca başvurucunun hakk ında soruşturma veya idari tahkikat olup olmad ığının araştırılmas ı talebinin, feshin do ğrudan 667 say ılı KHK'ya dayan ılarak gerçekle ştirilmesi nedeniyle dosyaya yenilik katmayaca ğı ifade edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2020/23477 Karar Tarihi : 11/7/2023 35. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi ( İstinaf Mahkemesi) 5/10/2017 tarihinde ilk derece mahkemesi karar ının usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğunu belirterek istinaf ba şvurusunun esastan reddine karar vermi ştir. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi 25/4/2018 tarihinde ba şvurucunun temyiz talebinin kabulü ile İstina f Mahkemesi karar ının bozulmas ına karar verilmi ştir. Kararda ilk derece mahkemesince eksik inceleme sonucunda karar verildi ği, başvurucu hakk ında hangi bilgi ve belgelerin feshe gerekçe yap ıldığına yönelik ara ştırma yap ılmas ı gerektiği vurgulanm ıştır. 6. Mahkeme 17/7/2019 tarihinde davan ın yeniden reddine karar vermi ştir. Kararda ilgili birimlere yaz ılan müzekkere cevaplar ına göre ba şvurucunun herhangi bir terör örgütüyle ba ğlant ısı olduğuna dair herhangi bir bilgi veya bulguya rastlan ılmad ığı vurgulanm ış ve bozma öncesi karardaki gerekçeler ayn ı şekilde tekrar edilmi ştir. Karard a ayr ıca başvurucunun hakk ında soruşturma veya idari tahkikat olup olmad ığının araştırılmas ı talebinin, feshin do ğrudan 667 say ılı KHK'ya dayan ılarak gerçekle ştirilmesi nedeniyle dosyaya yenilik katmayaca ğı tıpkı bozma öncesi karardaki gibi ifade edilmi ştir. 7.İstinaf Mahkemesi 15/1/2020 tarihinde ilk derece mahkemesi karar ına karşı Yarg ıtaya temyiz ba şvurusunda bulunabilece ğini belirterek dosyan ın Yarg ıtaya gönderilme k üzere Mahkemeye iadesine karar vermi ştir. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi ise 10/6/2020 tarihinde Mahkeme karar ının usul ve kanuna uygun bulundu ğundan bahisle onanmas ına karar vermiştir. 8. Başvurucu, nihai hükmü 8/7/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 21/7/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 9. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 10. Başvurucu; i ş akdinin KHK ile feshedilmesi, hiçbir ara ştırma yap ılmadan bir KHK ile terör örgütü üyesi olarak suçlan ıp mahkûm edilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının tüm güvencelerinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu iş akdinin fi şleme niteliğindeki bilgilere dayan ılarak feshedilmesi nedeniyle masumiyet karinesinin, mülkiyet hakk ının ve özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 11. Bakanl ık görüşünde; başvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar ın kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olup olmad ığının, yap ılacak kabul edilebilirlik incelemesinde dikkate alınmas ının faydal ı olacağı belirtilmi ştir. Ayr ıca başvuruya konu olan karar ın OHAL döneminde al ınmas ı nedeniyle inceleme esnas ında Anayasa'n ın 15. maddesinin de dikkate alınmas ının faydal ı olacağı ifade edilmi ştir. Bakanl ık görüşünde son olarak adil yarg ılanma hakk ı ile özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edilip edilmedi ği konusunda inceleme yap ılırken yukar ıda yer verilen Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihatlar ı ve somut olay ın kendine özgü ko şullar ı dikkate al ınarak bir inceleme yap ılmas ı gerektiği vurgulanm ıştır. 12. Başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesine yönelik i şlem, özel hayata sayg ı hakk ının otomatik olarak uygulanabilirli ğini sağlamamakla birlikte mevcut ba şvuruda mesleki hayata yönelik müdahalenin ba şvurucunun özel hayat ına ciddi şekilde etki etti ği ve Başvuru Numaras ı: 2020/23477 Karar Tarihi : 11/7/2023 4bu etkinin belirli bir a ğırlık düzeyine ula ştığı değerlendirildi ğinden başvuru özel hayata sayg ı hakk ı yönünden uygulanabilir bulunmu ş ve bu kapsamda incelenmi ştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. C.A. (3) , 97-101; Ayla Demir İşat, 106-110). 13. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 14. Anayasa Mahkemesi, ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde alınan tedbirlere ili şkin bireysel ba şvurular ı incelerken Anayasa'n ın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimini dikkate alaca ğını belirtmiştir (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 187-191). Ola ğanüst ü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemde al ınan tedbiri konu edinen somut ba şvuruda Anayasa'n ın 15. maddesi maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimi dikkate al ınacakt ır (Mustafa Önal , B. No: 2018/9808, 9/2/2022, 14). 15. Anayasa'n ın 15. maddesine göre yap ılacak inceleme; müdahalenin Anayasa'daki çekirdek haklarla ilgili olup olmad ığı, an ılan maddenin ikinci f ıkras ında say ılan hak ve özgürlüklere dokunup dokunmad ığı, milletleraras ı hukuktan do ğan yükümlülüklere ayk ırılık teşkil edip etmedi ği ve durumun gerektirdi ği ölçüde olup olmad ığının tespitiyle s ınırlı olacakt ır (Ayla Demir İşat, 146). 16. Anayasa'n ın 15. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan dokunulmas ı yasaklanan çekirdek haklar aras ında özel hayata sayg ı hakk ı yer almamaktad ır. Ayr ıca somut olaydaki tedbirin milletleraras ı hukuktan kaynaklanan di ğer herhangi bir yükümlülü ğe ayk ırı olduğu da saptanmam ıştır (Ayla Demir İşat, 147, 148). Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca yap ılacak son inceleme, müdahalenin durumun gerektirdi ği ölçüde olup olmad ığının belirlenmesine ili şkin olacakt ır. 17. Başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesine ili şkin tedbirin ve bu kapsamda derece mahkemelerince sonuca ba ğlanan uyu şmazl ığın Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında durumun gerektirdi ği ölçüde olduğunun söylenebilmesi için öncelikle keyfî olmamas ı gerekir. Di ğer taraftan söz konusu tedbirin ölçülü olup olmad ığı değerlendirilirken elbette ülkemizde OHAL ilan ına sebebiyet veren durumun özellikleri ve OHAL ilan ı sonras ında ortaya ç ıkan koşullar dikkate al ınmal ıdır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 349). 18. Ancak i şçi taraf ından sadakat yükümlülü ğünün ihlal edildi ği, dolay ısıyla işçi ve işveren aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu gerekçesine dayan ılarak al ınacak tedbirler bak ımından basit bir şüphenin yeterli olmayaca ğı, bu durumun somut olgularla desteklenmesi gerektiği aç ıktır. Gerek i şveren gerekse yarg ı organlar ı taraf ından aç ıklanan nedenlerin işveren ile i şçi aras ındaki güven ili şkisinin zedelendi ğini ortaya koyacak ve ikna edecek yeterlilikte olmas ı gerekir ( C.A. (3) , 125; Ayla Demir İşat, 133). 19.Şüphe feshinin mahiyeti gere ği ispat ı beklenmese de Yarg ıtay kararlar ında da belirtildiği üzere (benzer yöndeki Yarg ıtay kararlar ı için bkz. C.A. (3) , 46-56; Ayla Demir İşat, 52-62) şüphenin i şçinin kişiliğinden kaynaklanan bir sebebe dayanmas ı, bu sebebin de ciddi, önemli ve somut nitelikte objektif olay ve vak ıalar ile desteklenmesi gerekmektedir. Aksi hâlde hukuk devletinin bir gere ği olan hukuki güvenlik ilkesine ayk ırı bir şekilde keyf î uygulamalar ın gündeme gelmesi söz konusu olabilecektir ( Delil Metin, B. No: 2019/1419, 18/1/2023, 32). Başvuru Numaras ı: 2020/23477 Karar Tarihi : 11/7/2023 520. Öte yandan 667 say ılı KHK dayanak al ınarak uygulanan somut tedbirin başvurucu üzerinde do ğuracağı etki de gözönüne al ındığında özellikle yarg ılama sürecinde devletten beklenen yükümlülüklerin OHAL ko şullar ında da yerine getirilmesi gerekti ği değerlendirilmektedir. Bu anlamda takdir yetkisinin öngörülen s ınırlar dâhilinde kullan ılmas ı ve nedenlerinin ikna edici şekilde ortaya konulmas ı OHAL ko şullar ında da yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerdendir. Dolay ısıyla terör örgütleriyle irtibat ı ya da iltisak ı olduğu konusunda çal ışandan duyulan şüphenin ciddi, güçlü ve objektif oldu ğuna ilişkin ikna edici gerekçeler ortaya konulmamas ı hâlinde al ınan tedbirin Anayasa'n ın 15. maddesi ba ğlam ında da söz konusu yükümlülüklere uygun olmad ığı değerlendirilebilecektir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Ayla Demir İşat, 161). 21. Özel hayata sayg ı hakk ı, üçüncü ki şiler taraf ından da olsa hakk ın öngördü ğü güvencelere keyfî şekilde müdahale edilmesini yasaklamaktad ır. Öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilmesi, ki şilerin kendilerinin, ailelerinin gelece ğini ve itibar ını etkileyen mesleki hayata yönelik tedbirlerin keyfî olmamas ı, bu kapsamda do ğan uyuşmazl ıklar ın özel hayata sayg ı hakk ının gereklilikleri ba ğlam ında çözümlenmesi ola ğanüstü yönetim usullerinin benimsendi ği dönemlerde de geçerli olan temel güvencelerdir ( Ayla Demir İşat, 150). Öte yandan darbe te şebbüsü ve terör örgütlerinin özellikleri gözönüne al ındığında devletin ve kişilerin güvenli ği ile kamu düzeninin korunmas ı amac ıyla yasal düzenlemeler yap ılmas ının ve sak ıncal ı görülen ki şilerin mesleklerinden uzakla ştırılmas ına yönelik i şlemler tesis edilmesinin gerçek bir ihtiyaçtan kaynakland ığı aç ıktır. Ancak söz konusu tedbirlerin muhataplar ının sak ıncal ı olduğu değerlendirilen ki şilerden olmas ı ve al ınan tedbirlerin durumun gerektirdi ği ölçüde olmas ı gerekir ( Ayla Demir İşat, 159). Ayr ıca belirtildiği üzere temel hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden tedbirin süresi, kapsam ı ve ağırlığı ölçülülüğün belirlenmesinde dikkate al ınmas ı; kişilerin ölçüsüz veya keyfî müdahalelere karşı koyabilecekleri usule ili şkin güvencelerden yararland ırılmas ı gerekir ( Ayla Demir İşat, 160). 22. Somut olaydaki feshin gerekçesi terör örgütü ile irtibat ı veya iltisak ı olduğu konusunda ba şvurucudan duyulan şüphe ve bu şüphe nedeniyle güven ili şkinin ortadan kalkmas ıdır. Davan ın reddine karar veren Mahkemenin bunun d ışında bir gerekçe ortaya koyamad ığı anlaşılmaktad ır. Bozma sonras ı gerçekle ştirilen yarg ılama s ıras ında ise Mahkemece, ba şvurucu hakk ında herhangi bir terör örgütüyle ba ğlant ısı olduğuna dair bilgi veya belgeye rastlan ılmad ığı aç ıkça ifade edilmi ştir. 23. Başvurucunun hakk ında hiçbir soru şturma veya kovu şturma olmad ığının Mahkemece tespit edilmesine ra ğmen terör örgütü ile irtibat ı ya da iltisak ı olduğu konusunda başvurucudan duyulan şüphenin ciddi, güçlü ve objektif oldu ğuna ilişkin ikna edici gerekçeler ortaya konulmadan al ınan tedbirin söz konusu yükümlülüklere uygun olmad ığı değerlendirilmektedir. Bu itibarla öngörülen güvencelere uygun şekilde gerçekle ştirilmeye n tedbirin durumun gerektirdi ği ölçüyü korudu ğu söylenemeyecektir. 24. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucu hakk ında al ınan ve Anayasa'n ın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata sayg ı hakk ına etki eden tedbirin OHAL döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlere uygun olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/23477 Karar Tarihi : 11/7/2023 6III. GİDERİM 25. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve toplam 1.000.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 26. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 27.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ının yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABU L EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin özel hayata sayg ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Diyarbak ır 3. İş Mahkemesine (E.2018/393, K. 2019/807) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 446,90 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.346,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2020/23477 Karar Tarihi : 11/7/2023 7G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 11/7/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.