Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -1-118 (Devralma) Karar Sayısı : 05-71/981 -270 Karar Tarihi : 21.10.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Pro f.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Cengiz SOYSAL, Harun ULU, Mert KARAMUSTAFAOĞLU, Mehmet Selim ÜNAL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 20 D. TARAFLAR : - Özelleştirme İdaresi B
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -1-118 (Devralma) Karar Sayısı : 05-71/981 -270 Karar Tarihi : 21.10.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Pro f.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Cengiz SOYSAL, Harun ULU, Mert KARAMUSTAFAOĞLU, Mehmet Selim ÜNAL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 20 D. TARAFLAR : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ziya Gökalp Cad. No:80 Kurtuluş -Ankara - Koç-Shell Ortak Girişim Grubu Nakkaştepe, Azizbey Sok. No:1 34674 Kuzguncuk - İstanbul - Indian Oil Corp. Ltd. - Çalık Enerji San . ve Tic. A.Ş. Ortak Girişim Grubu 30 Ak Plaza, Yaşam Caddesi, No:7, 06520, Söğütözü, Ankara - Ordu Yardımlaşma Kurumu Genel Müdürlüğü Ziya Gökalp Cad. No:64 06600 Kurtuluş -Ankara E. DOSYA KONUSU: TÜPRAŞ da %51 oranındaki Özelleştirme İdaresi Başkanl ığı na ait hissenin blok satış yöntemiyle özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi. 40 F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.1.2005 tarih ve 356 sayı ile giren Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın ön bildiriminde, TÜPRAŞ ın %51 oranındaki Özelleştirm e İdaresi Başkanlığı hisselerinin blok satış yöntemiyle özelleştirilmesine ilişkin olarak, 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu'na Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edi lecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu'nun görüşü talep edilmiştir. 05-71/981 -270 2 Bunun üzerine, 15.2.2005 tarih ve 28 sayılı Mesleki Daire görüşü ile 21.2.2005 tarih ve 1171 sayı ile intikal eden Özelleştirme İdaresi 50 Başkanlığı'nın görüşleri dikkate alınarak, 3.3.2005 tarih ve 05 -12 sayılı karar ile konuya ilişkin Rekabet Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve 7.3.2005 tarih ve 658 sayı ile anılan İdare'ye bildirilmiştir. Kurum kayıtlarına 13.9.2005 tarih 11406 sayı ile giren ve en son 4.10.2 005 tarih ve 6965 sayı ile eksiklikleri tamamlanan Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın izin başvurusu üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip 60 Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapıla n inceleme sonucu düzenlenen 17.10.2005 tarih ve 2005 -1-118/ÖN -05-İAY sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 17.10.2005 tarih ve REK.0.05.00.00 - 120/203 sayılı Başkanlık önergesi ile 20.10.2005 tarih ve 05 -70 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ancak yapılan oylama sonucunda karar yeter sayısı oluşmamış, bu nedenle dosya 21.10.2005 tarih ve 05 -71 sayılı Kurul toplantısında tekrar görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; TÜPRAŞ ın %51 oranındaki İdare hisselerinin özelleştirilm esi işlemine ilişkin edinilen bilgi ve belgeler ışığında; 70 -İşlemin TÜPRAŞ ın kontrolünde değişikliğe yol açması nedeniyle 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ in 2. maddesi kapsamında bir devralma olduğu, -Tarafların toplam ciro ve pazar payları itibarıyla ilgili Tebliğlerde yer verilen eşiklerin aşıldığı ve bu nedenle işlemin Rekabet Kurulu nun iznine tabi olduğu, -TÜPRAŞ ın, Koç -Shell Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasının, TÜPRAŞ ın rafinaj pazarındaki mevcut hakim durumunu güç lendireceği, ancak bu durumun, İzmir Rafinerisi nde yer alan LPG ithalına yönelik tesislerin, PROTOKOL çerçevesinde yürütülen uygulamaya ilave olarak, 3 yıl boyunca dağıtım şirketlerinin doğrudan ithalat yapabilmelerine de olanak 80 tanıyacak şekilde kullanı ma açılması halinde, rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı ve bu koşulla işleme izin verilebileceği, -TÜPRAŞ ın, Indian Oil Corporation Limited -Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasının Kanun u n 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir sakınca doğurmadığı ve işleme izin verilmesi gerektiği, -TÜPRAŞ ın, Ordu Yardımlaşma Kurumu tarafından devralınmasının da Kanun un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir sakınca doğurmadığı ve işleme izin verilmesi gerektiği, -Rafinaj dışındaki ilgili ürün pazarları bakımından, alıcıların hiçbirinin 90 Türkiye de herhangi bir faaliyetleri bulunmaması nedeniyle, bu pazarlar bakımından herhangi bir yoğunlaşma ihtimali olmadığı, ifade edilmektedir. 05-71/981 -270 3 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflar 100 H.1.1. TÜPRAŞ Esas itibarıyla rafinaj pazarında faaliyette bulunmakta olan TÜPRAŞ ın, Körfez Petrokimya Kompleksi ndeki faaliyetleri nedeniyle, petrokimya sektörüne ilişkin pazarlarda da yer aldığı; ayrıca D İTAŞ (Deniz İşletmeciliği ve Tankerciliği A.Ş.) nin faaliyetleri dikkate alındığında, taşımacılık alanında da faaliyet gösterdiği görülmektedir. %51 oranındaki hisseleri satışa konu olan TÜPRAŞ ın mevcut sermaye yapısı şu şekildedir: 110 Tablo1 -TÜPRAŞ ın Ser maye Yapısı Hissedar Hisse Oranı (%) ÖİB 51 Templeton Asset Management Ltd. 3,2 Grantham, Mayo, Van Otterloo LLC 1 Alliance Capital Management 1 Diğer 43,8 Toplam 100 H.1.2. Teklif Sahipleri H.1.2.1. Koç Shell Ortaklığı Devralan taraf olan Koç -Shell Ortak Girişimi nin ortaklık yapısı şu şekildedir: Tablo 2 -Koç-Shell Ortak Girişimi nin Ortaklık Yapısı 120 Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) Koç Holding A.Ş. 80,0 Aygaz A.Ş. 7,0 Opet Petrolcülük A.Ş. 3,0 The Shell Company of Turkey Ltd. 0,1 Shell Overse as B.V. 9,9 Toplam 100,0 H.1.2.1.1. Koç Holding A.Ş. 1963 te kurulan Koç Holding A.Ş.; otomotiv, dayanıklı tüketim, gıda, perakendecilik, enerji, finansal hizmetler, turizm, inşaat ve bilgi teknolojileri sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Topluluğ un 106 konsolide şirketi bulunmaktadır. Koç Grubu nun enerji alanındaki faaliyetleri, Holding bünyesinde Enerji Grubu Başkanlığı ve bağlı şirketler eliyle yürütülmektedir. Bunlara ilişkin tespitler özet olarak aşağıda yer almaktadır. Aygaz yaklaşık 1 milyo n tonluk satış hacmiyle Türkiye nin lider LPG dağıtım 130 şirketidir. Aygaz, LPG nin temin edilmesi, stoklanması, doldurulması ve dağıtılması konularında konutlara, ticari ve endüstriyel müşterilere hizmet vermektedir. Aygaz aynı zamanda LPG tüpü, valf, regüla tör, LPG depolama tankı, soba ve ısıtıcı gibi gaz aletleri üretmekte, bunları yurtiçinde ve 05-71/981 -270 4 yurtdışında pazarlamaktadır. Mogaz, Koç Topluluğu nun diğer LPG şirketi olup, ikincil markalar Mogaz ve Lipet i bünyesinde barındırmaktadır. Bursa Gaz, yeni adı i le Akpa, LPG dağıtımı, akaryakıt pazarlaması ve dayanıklı tüketim ürünlerine yönelik perakendecilik faaliyetlerinde bulunan bir şirkettir. 140 OPET, iştirakleriyle birlikte akaryakıt dağıtım pazarında perakendecilik ve toptan satış faaliyetleri göstermekte, m adeni yağlar üretmekte ve pazarlamakta, deniz yakıtları ve petrol ürünlerinin uluslararası ticaretiyle uğraşmaktadır. Aygaz ve Opet in %50 -50 ortaklık ile 2003 te kurduğu Opet - Aygaz Bulgaria, Bulgaristan akaryakıt ve LPG pazarında faaliyet göstermekte olup, Koç Topluluğu nun enerji sektöründeki uluslararası girişimidir. BOS, endüstriyel ve tıbbi gaz alanında faaliyet gösteren Türkiye nin ikinci büyük şirketidir. 150 Entek, Bursa ve İzmit te bulunan 2 adet doğalgaz kojenerasyon santraline (toplam 220 MW) sahi p bir elektrik özel üretim şirketidir. Eltek şirketi, toptan elektrik pazarında faaliyet göstermektedir. Koç-Statoil Gaz, Norveç kökenli petrol ve doğal gaz şirketi Statoil ile Koç Topluluğu nun %50 50 ortaklığıyla Nisan 2004 te, Türkiye ye doğal gaz ith al etmek ve pazarlama faaliyetleri yürütmek üzere kurulmuştur. Şirket, halihazırda sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) toptan satışı ve iletimi ile faaliyete 160 geçmiş bulunmaktadır. Demir Export, demir ve kömür cevheri üretimi, zenginleştirmesi, arama ve taahhü t faaliyetlerinde bulunmaktadır. Değerlendirme bakımından etkili olduğu düşünülen Aygaz ve OPET in ortaklık ve yönetim kurulu yapıları şu şekildedir: Tablo 3 - Aygaz A.Ş. Hissedarlık Yapısı Hissedar Hisse Oranı (%) Koç Holding A.Ş. 40,68 Liquid Petrole um Gas Development Cy. A.Ş. Türkiye Şubesi Hissedar Hisse Oranı (%) Sebastien Picciotto 30,00 Robert Picciotto 30,00 Rina Roselson 20,00 Henri Picciotto 20,00 Toplam 100,00 30,80 Temel Ticaret ve Yatırım A.Ş. 3,88 Suna Kıraç 1,44 Mustafa Rah mi Koç 1,41 Semahat Sevim Arsel 1,41 Zer Madencilik ve Dayanıklı Mallar Yatırım ve Pazarlama A.Ş. 0,61 Mustafa Vehbi Koç 0,48 05-71/981 -270 5 Yıldırım Ali Koç 0,48 Mehmet Ömer Koç 0,48 Nazar Dayanıklı ve Dayanıksız Sınai Mallar Pazarlama A.Ş. 0,33 İpek Kıraç 0,02 Halka Açık Kısım 17,98 Toplam 100,00 170 Tablo 4 - Aygaz A.Ş. Yönetim Kurulu Yapısı Rahmi Koç Başkan M.Ömer Koç Başkan Vekili Temel Kamil Atay Üye Shelby Robert du Pasquier Üye Erol Memioğlu Üye Ali Tarık Uzun Üye Mehmet Ali Neyzi Üye Tablo 5 - Opet Hisse Yapısı Tablo 6 - Opet Petrolcülük A.Ş. Yönetim Kurulu Yapısı Fikret Öztürk Başkan M.Ömer Koç Başkan Yardımcısı Nurten Öztürk Üye Ali Y. Koç Üye Ufuk Öztürk Üye Erol Memioğlu Üye Ekrem Ekmenci Üye Cüneyt Ağca Üye Kemal Yamak Üye Ali Tarık Uzun Üye H.1.2.1.2. SHELL Koç-Shell Ortak Girişimi nde %0,1 pay sahibi olarak görülen The Shell Company of Turkey Ltd., Shell Grubu nun Türkiye de siyah ve beyaz 180 ürünlerin, LPG ve madeni yağların dağıtımında aktif olan yan kuruluşudur. Şirketin hissedarlık ve yönetim kurulu yapısı aşağıdaki şekildedir: Tablo 7 - The Shell Company of Turkey Ltd. Hissedarlık Yapısı Hissedar Hisse Oranı (%) The Shell Petroleum Company Limited 99,4 The Asiatic Compa ny Limited 0,4 Hissedar Hisse Oranı (%) Aygaz A.Ş. 40,00 Fikret Öztürk 22,51 Nurten Öztürk 12,29 Demir Export A.Ş. 4,67 Ufuk Öztürk 4,61 Filiz Gürgöze 4,61 Ali Şafak Öztürk 4,11 Bursagaz ve Ticaret A.Ş. 2,00 Mogaz Petrol Gazları A.Ş. 2,00 Güvenok Tur. A.Ş. 1,85 Beko Ticaret A.Ş. 1,33 Stella Köse 0,02 Toplam 100,00 05-71/981 -270 6 Shell Corporate Secretary Limited 0,1 Shell Planaxis Limited 0,1 Toplam 100,00 Shell Overseas Investment B.V. de Shell Grubu nun %100 iştiraki olan bir yatırım şirketidir. Ortak Girişim de %9,9 pay sahibi olan şirketin Türkiye de herhan gi bir ticari faaliyeti bulunmamaktadır. H.1.2.2.Indian Oil Corporation Limited -Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. 190 Ortak Girişim Grubu H.1.2.2.1.Indian Oil Corporation Indian Oil Corporation Limited (IOCL), Hindistan da petrol piyasasında rafinaj ve da ğıtım faaliyeti ile iştigal eden bir kamu kuruluşudur. Hindistan daki en büyük ticari işletme olan IOCL aynı zamanda dünyanın 18. büyük petrol şirketidir. Hindistan da bulunan toplam 18 rafinerinin 10 tanesini işleten IOCL nin yıllık 54,2 milyon ton luk ür etim kapasitesi bulunmaktadır. IOCL ayrıca 7.730 km lik ülkenin en büyük transit petrol boru hattına da sahiptir. 200 Hindistan ın toplam rafinaj kapasitesinin %42 sine sahip olan IOCL nin petrol ürünleri pazarında da %56 lık pazar payı bulunmaktadır. IOCL, 2 004-2005 yılları arasında 1.96 milyon ton u ihracat olmak üzere toplam 50.1 milyon ton luk petrol ürünü satışı gerçekleştirmiş ve petrol boru hattı yoluyla da 43.03 milyon ton hampetrol ve petrol ürünü taşıması gerçekleştirmiştir. Buna ilaveten IOCL iki ya vru şirketi aracılığı ile Sri Lanka ve Mauritius da da petrol ürünlerinin satışı alanında faaliyet göstermektedir. IOCL nin Hindistan da ve yurtdışında Lubrizol, Nyca SA, Petronas, gibi şirketlerle kurduğu ortak girişimler aracılığıyla da faaliyetleri bulu nmaktadır. IOCL nin yağ markası olan 210 Servo Dubai, Nepal, Kuveyt, Malezya, Bahreyn, Endonezya, Sri Lanka, Kırgızistan ve Mauritus gibi ülkelerde satılmaktadır. IOCL nin petrol ve kömür arama alanında Hindistan da ve dışında faaliyetleri bulunmaktadır. Hi ndistan hükümeti tarafından yürütülen yeni arama projeleri kapsamında çeşitli ortaklıklar aracılığıyla Hindistan da petrol, gaz ve kömür alanlarında arama çalışmaları yürüten IOCL, ayrıca yine kurduğu ortaklıklar aracılığı ile İran da arama çalışmaları yür ütmekte ve Kuveyt in petrol sahalarının geliştirilmesi konusunda faaliyet göstermektedir. Bunlara ilaveten IOCL nin, petrokimya ve LNG alanında da faaliyetleri bulunmaktadır. 220 IOCL nin yavru şirketleriyle, dahil olduğu ortak girişimlerin isimleri ve faaliy et konuları aşağıdaki gibidir: Tablo 8 - IOCL in Yavru Şirketleri, Ortak Girişimleri ve Bunların Faaliyet Konuları Şirket Unvanı Kurulduğu Ülke İlişki Hisse Oranı (%) Faaliyet alanı Indian Oil Blending Ltd. Hindistan Bağlı Şirket 100 Rafinaj Indianoil Tecnologies Ltd Hindistan Bağlı Şirket 100 Pazarlama Chennai Petroleum Hindistan Bağlı Şİrket 52 Rafinaj 05-71/981 -270 7 Corporation Ltd. Bongaigaon Refinery and Petrochemicals Ltd Hindistan Bağlı Şirket 74 Rafinaj, Petrokimya IBP Co. Ltd. Mauritius Bağlı Şirket 54 Pazar lama, perakende satış Indian Oil Mauritius Ltd. Sri Lanka Bağlı Şirket 100 Dağıtım Lanka IOC Ltd. Hindistan Bağlı Şirket 75 Pazarlama,Perakende Satış Indian Strategic Petroleum Reserves Ltd. Hİndistan Bağlı Şirket 100 Ham Petrol Depolama Indian Oil Tanking Ltd. Hindistan Ortak Girişim 50 Petrol Dolum ve depolama Lubriol India Pvt. Ltd. Hindistan Ortak Girişim 50 Yağlar ve katkı maddeleri AVI-Oil India Pvt. Ltd. Hindistan Ortak Girişim 25 Havacılık yağları Petronet LNG Ltd. Hindistan Ortak Girişim 13 LNG ithalatı ve yeniden gazlaştırma işlemi IndianOil Petronas Pvt.Ltd. Hindistan Ortak Girişim 50 LNG ithalatı ve yeniden gazlaştırma işlemi IOCL ve iştiraklerinin Türkiye pazarında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Sermaye yapısı aşağıdaki gibidi r: Tablo 9 -IOCL nin Hissedarlık Yapısı 230 Hissedar Hisse Oranı (%) Hindistan Cumhurbaşkanı 82,03 Guajarat Hükümeti 0,12 PSU Şirketi 9,11 Kamu (Çalışanlar dahil) 3,22 Şirketler Birliği 0,27 Bankalar 0,11 Yabancı Kurumsal Yatırımcılar 1,90 Hindistan Fi nans Kurumları 0 Hindistan Yatırım Fonları 0,72 Sigorta Şirketleri 2,49 Tröst 0 Hindistan da ikamet etmeyenler 0,02 Kliring Üyeleri NSDL/CDSL 0,01 Toplam 100,00 IOCL in Yönetim Kurulu; S. Behuria, A.M. Uplenchwar, N.K. Nayyar, Jaspal Singh, N.G. Kanan, B.M. Bansal, S.V. Narasimhan, V.C. Agrawal, M.S. Srinivasan, Prabh Das, P.K. Sinha, S.K. Baruha, Vineet Nayyar, V. Ranganathan, V.K. Agarwal, P.M. Sinha, R.S. Sharma dan oluşmaktadır. H.1.2.2.2. Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çalık Enerji) Çalık Enerji nin de yer aldığı Çalık Grubu tekstil, inşaat, enerji, finans, telekomünikasyon, pazarlama gibi alanlarda başta Türkiye ve Tükmenistan 240 05-71/981 -270 8 gibi çeşitli ülkelerde faaliyet gösteren bir şirketler grubudur. Çalık Grubu önceleri tekstil sektöründe fa aliyet göstermekte iken zaman içinde inşaat, enerji, finans, telekomünikasyon, pazarlama gibi sektörlerde de faaliyet göstermeye başlamıştır. Çalık Grubu nun özellikle Türkmenistan da önemli büyüklükte tekstil, inşaat ve enerji alanlarında yatırımları bulu nmaktadır. Çalık Enerji, petrol ve doğalgaz arama, enerji tesislerinin inşaatı ve telekomünikasyon alanlarında faaliyet göstermektedir. Çalık Enerji faaliyetlerinin önemli bir kısmını yürüttüğü Türkmenistan da, Türkmenbaşı Petrol Rafinerisi Enerji Santr ali (126 MW), Abadan Enerji Santrali (123 MW), 250 Balkanabat Enerji Santrali nin (126 MW) inşasını gerçekleştirmiştir. Çalık Enerji halen Türkmenistan da 250 MW gücündeki Aşkabat Enerji Santrali nin yapımını gerçekleştirmektedir. Çalık Enerji Türkmenistan Hük ümeti ile imzaladığı anlaşma çerçevesinde 2003 yılında Parker Drilling (USA) ile birlikte 2 kule ile 8 kuyu açılması için Batı Türkmenistan da petrol sondaj faaliyetlerine başlamıştır. Anlaşmaya göre sondaj faaliyetleri 3 yıl süre ile devam edecektir ve an laşma süresi iki yıl daha uzatılabilecektir. Çalık Enerji ayrıca Türkmenistan da doğalgaz arama faaliyetinde de bulunmaktadır. Bu kapsamda 5 adet doğalgaz kuyusu açılmıştır ve yeni doğalgaz arama ve kuyu çalışmaları da devam etmektedir. Çalık Enerji nin do ğalgaz alanındaki bir 260 diğer yatırımı da Özelleştirme kapsamında satın alınan Bursagaz Bursa Şehiriçi Doğalgaz Dağıtım Tic. ve Taah A.Ş. dir (Bursagaz). 2004 yılında özelleştirme yoluyla devralınan Bursa daki doğalgaz dağıtım şirketi olan Bursagaz ın 460.00 0 abonesi bulunmaktadır. Ayrıca Çalık Enerji nin Rize de kurulacak 35 MW lık Adacami Hidroelektrik Santralı için EPDK dan alınmış 35 yıllık üretim lisansı da bulunmaktadır. Çalık Enerji yukarıda belirtilen enerji alanındaki yatırımları dışında telekomünik asyon sektöründe de faaliyet göstermektedir. Çalık Enerji, uluslararası haberleşme servis lisansına ve GSM lisansına sahip VoIP şirketi 270 yoluyla Türkmenistan da faaliyette bulunmaktadır. Sermaye yapısı aşağıdaki şekildedir. Tablo 10 - Çalık Enerji nin Hissed arlık Yapısı Hissedar Hisse Oranı (%) Çalık Holding A.Ş. 99,68 Gap Güneydoğu A.Ş. 0,20 Ahmet Çalık 0,10 Çiğdem Çalık 0,01 Mahmut Çalık 0,01 Toplam 100 Çalık Enerji Yönetim Kurulu üyeleri; Ahmet Çalık, Mahmut Çalık, Çiğdem Çalık, Erdal Çalık tır. Çalık Enerji yi kontrol eden Çalık Holding A.Ş. nin (Çalık Holding) hemen hemen tamamına Ahmet Çalık sahip bulunmaktadır. Tablo 11 - Çalık Holding A.Ş. nin Hissedarlık Yapısı Hissedar Hisse Oranı (%) Ahmet Çalık 100 Mahmut Çalık 0 Diniye Çalık 0 Çiğdem Çalık 0 Mahmut Can Çalık 0 05-71/981 -270 9 Gap İnşaat Yatırım ve Dış Ticaret A.Ş. 0 Toplam 100 280 Ortaklık sözleşmesi gereğince ortak kontrol esasına dayalı olarak kurulan IOCL -Çalık Ortak Girişim Grubu nun ortaklık yapısı şöyledir: Tablo 12 - IOLC -Çalık Ortak G irişim Grubu nun Hissedarlık Yapısı Hissedar Hisse Oranı (%) Indian Oil Corporation Limited 51 Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. 49 Toplam 100 Çalık Grubu nun Türkiye de ilgili ürün pazarlarında ya da etkilenen pazarlarda herhangi bir faaliyeti bulu nmamaktadır. H.1.2.3. Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) 1 Mart 1961 tarihinde 205 sayılı Yasa ile kurulmuş olan OYAK, özel hukuk 290 hükümlerine bağlı, ağırlıkla TSK mensuplarından oluşan üyelerinin yardımlaşma ve emeklilik fonudur. OYAK ın 2004 yılı sonu it ibarıyla finans, çimento, otomotiv, gıda, kimya ve hizmet sektörlerinde 29 u doğrudan, 16 sı dolaylı toplam 45 iştiraki bulunmaktadır. Bu iştirakler ve OYAK Grubu nun ortaklık oranları şu şekildedir: Tablo 13 - Oyak ın Doğrudan Kontrol Ettiği İştirakleri Şirket OYAK Grup Payı (%) Finans Grubu Oyak Bank A.Ş. 100,00 Oyak Anker Bank GmBH 100,00 Axa Oyak Holding A.Ş. 50,00 Oyak Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 99,44 Oyak Emeklilik A.Ş. 100,00 Halk Finansal Kiralama A.Ş. 46,40 Sanayi Grubu Adana Çimento S an. T.A.Ş. 57,13 Bolu Çimento San. A.Ş. 51,94 Ünye Çimento San. ve Tic. A.Ş. 52,74 Mardin Çimento San. ve Tic. A.Ş. 55,85 Elazığ Altınova Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. 70,00 Oysa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. 41,09 Oyka Kağıt Ambalaj San. ve T.A.Ş. 100,00 Oyak Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş. 100,00 Oyak -Renault Otomobil Fabrikaları A.Ş. 49,00 İskenderun Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. 49,00 Oyak Enerji San. ve Tic. A.Ş. 100,00 Hektaş Ticaret T.A.Ş. 53,83 Tukaş Gıda San. ve Tic. A.Ş. 72,00 Tam Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. 29,09 Hizmet Grubu Mais Motorlu Araçlar İmal ve Satış A.Ş. 51,00 Omsan Lojistik A.Ş. 100,00 Oytaş İç ve Dış Tic. A.Ş. 99,48 Oyak Savunma ve Güvenlik Sistemleri A.Ş. 100,00 05-71/981 -270 10 Oyak Teknoloji Bilişim ve Kart Hizmetleri A.Ş. 99,97 Oyak Konut İnşaat A.Ş. 75,00 Oyak İnşaat A.Ş. 100,00 Eti Pazarlama ve Sanayi A.Ş. 26,00 Oyak Pazarlama Hizmet ve Turizm A.Ş. 100,00 Tablo 14 - Oyak ın Dolaylı Olarak Kontrol Ettiği İştirakleri Şirket OYAK Grup Payı (%) Finans Grubu Oyak Portföy A.Ş . 100,00 European Finance 100,00 Axa Oyak Hayat Sigorta A.Ş. 50,00 Axa Oyak Sigorta A.Ş. 36,25 Sanayi Grubu Çimsa A.Ş. 15,70 Oycem 100,00 Hizmet Grubu Omsan Gmbh 100,00 Omsan Sarl 100,00 Omsan Lojistik Eood 100,00 Omsan Lojistik Ooo 100,00 Omsan Lojistica 100,00 Omsan Lojistik Mmc 100,00 Azer-Omsan Nakliyat Mmc 51,00 Omfesa Logistics 50,00 Omsan Bv 100,00 Oyak Telekomünikasyon A.Ş. 100,00 300 Kurum un yönetim kurulu üyeleri ise şöyledir: Tablo 15 - Oyak Yönetim Kurulu Üyeleri E. Korg. Yıldı rım Türker Yönetim Kurulu Başkanı J. Tümg. Mustafa Bıyık Üye Tuğa. Mehmet Ali Çınar Üye E. Hak. Tuğg. Ahmet Taner Candemir Üye Tuğg. Kamil Başoğlu Üye Necdet Serin Üye Lütfi Fikret Tuncel Üye Şerif Coşkun Ulusoy Üye ve Genel Müdür OYAK Grubu, bu d osya kapsamında ilgili ürün pazarı ya da etkilenen pazar olarak tanımlanan herhangi bir iş kolunda faaliyet göstermemektedir. H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı 310 Rafinaj aşamaları sonucunda en çok üretilen nihai ürün yelpazesinde; LPG, nafta, be nzin, solvent, jet yakıtı, gaz yağı, motorin, kalorifer yakıtı, fuel oil -6, asfalt ve madeni yağ bulunmaktadır. Talep yönünden bakıldığında, bu ürünlerin kullanım amaçları farklıdır, dolayısıyla, tüketim noktasından bakıldığında, farklı pazar tanımlarına e sas teşkil edebilecekleri görülmektedir. Ancak, devre konu olan TÜPRAŞ ın, bu ürünlerin nihai kullanıcıya sunumu noktasında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Dolayısıyla talep yönlü 05-71/981 -270 11 bakış açısı, TÜPRAŞ ın pazar faaliyetlerinin tanımlanması bakımından yetersizdir. 320 Arz açısından bakıldığında ise, bir rafineriden çıkacak olan nihai ürünlerin miktarları ve çeşitlerinin, rafinerinin sahip olduğu üniteleri ile teknolojik özelliklerine ve ham petrolün türüne bağlı olduğu, ancak bir rafinerinin mevcut teknol ojik yapısında yenilik yapmanın hem yüksek maliyet oluşturması, hem de uzun bir zaman alması sebebiyle, rafinaj işlemine girdi olarak kullanılan ham petrolden hangi çeşit petrol ürününün ne miktarda üretileceğinin daha baştan belli ve sabit olduğu görülmek tedir. Dolayısıyla, bir petrol ürününün üretim miktarını artırmak için girdi olarak kullanılan ham petrol miktarını da arttırmak gerekmektedir ki, bu da diğer petrol ürünlerinden de daha fazla 330 üretilmesi sonucunu doğurmaktadır. Rafineride üretilen petrol ü rünlerinin bu şekilde üretim miktarları birbirine bağlı olduğundan bunların bağlı ürünler olarak ele alınması gerekmektedir. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı, tüm nihai petrol ürünlerini kapsayacak şekilde rafinaj pazarı olarak tespit edilmiştir. Bunu nla birlikte, LPG bakımından, TÜPRAŞ tarafından yapılan üretim Türkiye ihtiyacını karşılamak noktasından çok uzak olduğu için, TÜPRAŞ ın LPG alanındaki faaliyetleri üretimle sınırlı kalmamış, yurt dışından LPG tedariği konusunda da önemli yatırımlar gerçek leştirilmiştir. Dolayısıyla, LPG de diğer akaryakıt ürünleriyle birlikte rafinaj pazarı kapsamında ele alınmakla birlikte, 340 ithalat olanakları ayrıca değerlendirilmiştir. Dağıtıma ilişkin faaliyetlere bakıldığında ise, TÜPRAŞ ın bu ürünlerin birçoğunun doğrudan üreticisi (örneğin akaryakıt ürünleri), bazılarının ise hammadde üreticisi (örneğin madeni yağlar) olduğu görülmektedir. Ancak, Türkiye deki tek rafinaj şirketi konumunda olan TÜPRAŞ, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu doğrultusunda, dağıtım faali yetine girmediği sürece, diğer dağıtım şirketlerine doğrudan rakip olarak değerlendirilmesi mümkün gözükmemektedir. 350 Bu durumda; ilgili ürün pazarlarının tanımlanmasında TÜPRAŞ tarafından yürütülen faaliyetler esas alınmakla birlikte, akaryakıt ürünlerine ilişkin dağıtım pazarının, bu dosya bakımından etkilenen pazarlar olarak ele alınması uygun görülmektedir. Ancak buradaki etkileşim tek taraflı olmayıp; alıcı konumundaki teşebbüslerde bazı dağıtım şirketlerinin ortaklıkları bulunduğundan, ortaya çıkaca k dikey entegrasyon çerçevesinde, TÜPRAŞ ın pazardaki konumunun da satış işleminden etkileneceği açıktır. TUPRAŞ ın akaryakıt faaliyetleriyle ilişkilendirilebilecek olan etkilenen pazarları şunlardır; - Benzin, motorin ve otogazı içerecek şekilde, akarya kıt ve otogaz 360 istasyonlarında satılan kara taşıtı yakıtları dağıtımı, - Kalorifer yakıtı, fuel oil no:6, doğalgaz, dökme LPG, doğalgaz ve kömürden oluşan hane ve işyeri yakıtları dağıtımı, - Jet yakıtı dağıtımı, - Gazyağı dağıtımı, - Light wax dağıtımı, - Madeni yağ dağıtımı. 05-71/981 -270 12 Bununla birlikte, TÜPRAŞ ın faaliyetleri, bu pazarlara yönelik rafinaj işlemiyle sınırlı değildir. TÜPRAŞ, Petkim Petrokimya Holding A.Ş. nin iki 370 kompleksinden biri olan Yarımca Kompleksi ni devralmak suretiyle petrokimya sektöründe faaliyet göstermeye başlamıştır. Şirket, Yarımca Kompleksi Tesisleri ndeki üretime, Körfez Petrokimya ve Rafineri Müdürlüğü ünvanı altında butadien ekstraksiyon, polistiren(PS), karbon siyahı(KS), polibutadien kauçuk(CBR), stiren butadien kauçuk(SBR) fabrikaları v e yardımcı işletme üniteleri ile devam etmektedir. Bu ürünler sadece Yarımca Kompleksi Tesisleri nde üretilmekte olup, Petkim Aliağa Kompleksi nin bunların üretimine bir katkısı bulunmamaktadır. Bu ürünlerden PS, termoplastikler grubuna girmesi sebebiyle, lastik 380 hammaddeleri grubuna giren SBR, CBR ve KS den ayrılmaktadır. Bu iki ürün grubunun üretim teknolojileri oldukça farklıdır. Hem arz hem de talep ikamesi açısından değerlendirildiğinde; diğer termoplastiklerle dahi ikame edilebilirliği sınırlı olan PS nin, bu tesislerde üretilen diğer ürünlerle ikame edilemediği anlaşılmıştır. SBR, CBR ve KS nin ise kullanım alanları açısından kendi aralarında ikameleri mümkün görülmekle beraber, bu ürünlerin esasen, birbirlerini tamamlayıcı ürünler oldukları ve kull anıcıların söz konusu hammaddeleri belli karışımlarla kullanarak nihai ürünleri elde ettikleri göz önünde 390 bulundurulduğunda, bu ürünler için talep ikamesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Her biri ayrı bir fabrikada üretilmekte olan bu ürünlerin üretim teknolojileri birbirinden çok farklıdır. Dolayısıyla, bu ürünlerin arz açısından ikame edilebilirlikleri de bulunmamaktadır. Yarımca Tesisleri nde üretilmekte olan bu ürünlerin, kimyasal, fiziksel ve mekanik özellikleri, fiyatları ve üretim prosesleri dik kate alındığında, her ürünün farklı bir pazar oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır. Doğrudan rafinaj faaliyeti kapsamında olmamakla birlikte, TÜPRAŞ'ın 400 özelleştirilmesi işleminin kapsadığı bir pazar da DİTAŞ'ın faaliyet gösterdiği taşımacılık alanlarından oluşmaktadır. DİTAŞ, deniz yoluyla ham petrol ve petrol ürünleri taşımacılığında faaliyet göstermektedir. İthalat bakımından önem arz eden bu faaliyetlerin, ayrı bir ilgili ürün pazarı olarak tanımlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çerçevede, ö zelleştirmeye konu ilgili ürün pazarları; - Rafinaj Pazarı, - Stiren Butadien Kauçuk (SBR) Pazarı, 410 - Polibutadien Kauçuk (CBR) Pazarı, - Karbon Siyahı (KS) Pazarı, - Denizyolu ile Ham Petrol ve Petrol Ürünleri Taşımacılığı olarak tespit edilmiş, nihai ürün dağıt ımına ilişkin pazarlar ise etkilenen pazarlar yaklaşımı çerçevesinde değerlendirilmiştir. 05-71/981 -270 13 H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 420 Rafinaj pazarını oluşturan ürünler TÜPRAŞ ın sahip olduğu dört ayrı rafineride üretilmekte ve her rafineri öncelikli olarak kendi bö lgesine satış gerçekleştirmektedir. Ancak, ihtiyaç duyulduğu takdirde, bir rafinerinin ürününün kendi bölgesinin dışına satışı mümkün olabilmektedir. Bunun yanı sıra, söz konusu ürünler dağıtım firmaları aracılığıyla tüm ülke geneline dağıtılmaktadır. Ülke genelinde rafineri kapasitesi açığı bulunması halinde, ithalat da gündeme gelebilmektedir. Yarımca Kompleksi Tesisleri nde üretilen petrokimya ürünlerini kapsayan diğer ilgili ürün pazarlarını oluşturan ürünler için de farklı bir durum söz 430 konusu değil dir. Bu ürünler, Türkiye genelinde, alt pazardaki üreticiler tarafından kullanılmakta ve tüm ülke çapında yaygın olarak ticareti yapılmaktadır. Ayrıca, yurt dışından ithalat da yapılmaktadır. Gerek rafinaj ve gerekse ürünlerinin kullanım alanlarının ülke geneline yayılmış olması ve 4054 sayılı Kanun un kapsam maddesi göz önüne alındığında, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. Bu durumda, yurt dışı rafineriler ve petrokimya üreticileri ilgili coğrafi pazar a 440 doğruda n dahil edilmemekle birlikte; dağıtım şirketleri ve ithalatçılar tarafından yurt dışından gerçekleştirilen nihai ürün ithalat miktarları, etkilenen pazar yaklaşımı kapsamında pazar payı hesaplamalarında dikkate alınmaktadır. DİTAŞ'ın faaliyet alanına ba kıldığında ise ham petrol ve nihai ürün taşımacılığının, dünya çapında örgütlenmiş ve petrol piyasasındaki arz -talep dengesi çerçevesinde uzak mesafeleri kapsayan bir pazar olduğu görülmektedir. Dolayısıyla, ilgili coğrafi pazarın Türkiye ile sınırlandırıl ması, ham petrol ve nihai ürün taşımacılığı bakımından yerinde bir yaklaşım değildir. Ancak, ham petrol ve nihai ürün taşımacılığının dünya çapındaki boyutları 450 dikkate alındığında, DİTAŞ ın sahip olduğu yalnız iki adet tanker vasıtasıyla taşımacılık pazar ında ihmal edilebilir düzeyde bir pazar payına sahip olduğu; bu nedenle dosya konusu özelleştirme işleminin sonuçlandırılabilmesi bakımından daha ayrıntılı bir analize gerek olmadığı görülmüştür. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. Paza r Yapısı Bildirime konu özelleştirme işleminin Kanun un 7. maddesi kapsamında ele 460 alınabilmesi için, öncelikle mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ya da yeni bir hakim durum yaratılması hususu değerlendiri lmelidir. Bu noktada, Kanun un 7. maddesi kap samına geçmeden önce gerek ilgili pazarların yapısı gerekse TÜPRAŞ ın mevcut bir hakim durumunun bulunup bulunmadığına ilişkin tespitler aşağıda sunulmuştur. 05-71/981 -270 14 H.3.1.1.Rafinaj Pazarı 470 Türkiye deki toplam hampetrol işleme kapasitesi Mersin de yer alan ATAŞ rafinerisinin 2004 yılında depolama tesisine dönüştürülmesinin ardından yıllık 32 milyon ton dan, 27,6 milyon ton a gerilemiş ve rafinaj pazarında TÜPRAŞ tek üretici olarak kalmıştır. Türkiye, yıllık yaklaşık 2,3 milyon ton seviyesinde olan yerli hampet rol üretimi dışında rafinerilerin ihtiyacı olan hampetrolün hemen hemen tamamını ithal etmektedir. TÜPRAŞ, 2004 yılında 5,6 milyar ABD doları bedel karşılığında, 22,3 milyon ton hampetrol ithal etmiş ve 2,3 milyon ton da yerli petrol alımı gerçekleştirmişt ir. 480 Türkiye hampetrol açısından dışa bağımlı bir ülke konumunda olup , genellikle Rusya, İran, Irak, Libya ve Suudi Arabistan gibi ülkelerden hampetrol ithal etmektedir. TÜPRAŞ, hampetrol temininde istikrar açısından genellikle tedarikçi firmalar ile bir y ıllık anlaşmalar yapmakta ve bu anlaşmalar sürenin bitimi ile yeniden müzakere edilmektedir. Rafinaj ile ortaya çıkan nihai ürünler bazında, 2004 yılında Türkiye deki petrol ürünleri üretimi, tüketimi, ihracat ve ithalatı aşağıdaki şekilde gerçekleşmişti r. 490 Tablo 1 6- 2004 Yılı Türkiye Petrol Ürünü Üretimi, Tüketimi, İhracat ve İthalatı Ürün (Kt) Üretim Tüketim İhracat İthalat LPG 749 3.522 611 3.379 Nafta 1.585 1.606 430 448 Benzin 3.372 2.826 1.309 789 Jet Yakıtı / Gaz Yağı 1.810 1.862 41 25 Motorin 7.611 10.94 7 558 3.905 Kalorifer Yakıtı 875 1.169 --- 227 Fuel Oil 5.765 5.252 1.132 623 Asfalt 1.391 1.390 2 --- Makina Yağı 292 625 --- 331 HVGO, Solvent ve diğerleri 513 448 390 315 Toplam 23.963 29.647 4.473 10.042 Bu verilere göre Türkiye nihai ürün bazında net ithalatçı durumundadır. 2004 yılında Türkiye nin toplam petrol ürünleri ithalatı başta LPG, motorin, benzin, fuel oil ve nafta olmak üzere 10 milyon ton civarında gerçekleşmiştir . Esasen hampetrolün işlenmesi sırasında kendiliğinden %3 -4 oranında ortaya çıkan bir ürün olan LPG ye talep çok yüksek oranda gerçekleşmekte ve bu nedenle önemli miktarda LPG ithalatı yapılmaktadır. Ayrıca, 2004 yılında TÜPRAŞ, 7,61 milyon ton luk motor in üretimi ile 10,95 milyon ton olan ülke 500 ihtiyacının %69,5 ini karşılayabilmiştir. Dolayısıyla, LPG ve motorin bakımından yurt içi üretimin talebi karşılamadığı dikkati çekmektedir. Bunun yanı sıra, genel olarak petrol ürünlerine ilişkin arz miktarı tük etimi karşılamamakla birlikte, başta benzin ve fuel oil olmak üzere belirli bazı ürünlerde net ihracat görülmektedir. 05-71/981 -270 15 Rafineri bazında bakıldığında, TÜPRAŞ İzmit rafinerisi hemen hemen bütün ürünlerde en yüksek miktarda üretim gerçekleştirmiş, TÜPRAŞ rafi nerilerinin toplam üretim değerleri ise bazı ürünlerde %100 olarak gerçekleşirken, diğer 510 ürünlerde de buna yakın üretim yüzdeleri ortaya çıkmıştır. 2005 yılı rakamları henüz bulunmamakla birlikte, ATAŞ ın kapatılmasının ardından, TÜPRAŞ ın yurt içi üretim paylarının tüm ürünlerde %100 olacağı bilinmektedir. Bununla birlikte, Türkiye rafinaj pazarındaki arz -talep dengesi çerçevesinde, TÜPRAŞ ın Türkiye deki pazar gücünün görülebilmesi bakımından, yurt içi satışlarının esas alınması gerekmektedir. Ürün ba zında yurt içi satış miktarlarında artış ya da azalış yönünde dalgalanmalar gerçekleşmesine rağmen, TÜPRAŞ; toplam üretiminin giderek 520 daha az bir oranını yurt içine satmaya başlamıştır. Bu durum, TÜPRAŞ ın giderek uluslararası ticarete yöneldiğini gösterme kle birlikte, 2004 yılı itibarıyla toplam satışlarının %85 i yurt içi satışlardan oluşmaktadır. İhracat verilerine göre özellikle benzindeki ihracat giderek artmış ve TÜPRAŞ ın toplam ihracat miktarının toplam üretimi karşısındaki yeri de giderek büyümü ştür. TÜPRAŞ benzinde Türkiye ihtiyacının üzerinde üretim yapmaktadır. Türkiye nin benzin tüketimi son dokuz yıl içinde azalarak 1995 deki 4,04 milyon ton seviyelerinden 2004 te 2,83 milyon ton seviyesine düşmüştür. 530 Ancak TÜPRAŞ, Türkiye de akaryakıt pa zarında meydana gelen bu değişime uyarak, özelikle kurşunsuz benzini uzun vadeli ihraç anlaşmaları yoluyla ihraç etme yoluna gitmiştir. TÜPRAŞ ın talepte meydana gelen dalgalanmalara karşı kendisini korumak ve alternatif pazarlar bulmak amacıyla her geçen yıl daha fazla ihracata yöneldiği görülmektedir. TÜPRAŞ ın Türkiye de rafinaj piyasasındaki gücünün tam olarak ifade edilebilmesi ve yüzdesel bir pazar payı olarak ortaya konulabilmesi bakımından, gerek TÜPRAŞ ve gerekse diğer teşebbüsler tarafından 540 gerçekleştirilen ithalat ve ihracat değerleri de dikkate alınmıştır. Nitekim bir taraftan TÜPRAŞ halihazırda büyük bir ithalatçı olarak pazardaki önemini kısmen korumaya çalışırken, diğer yandan öteki teşebbüslerin ithalat olanaklarının gelişmesi ile pazar güc ü bir anlamda sınırlanmaktadır. 2004 yılına gelindiğinde TÜPRAŞ ın, LPG haricinde, ithalat bakımından pek bir önemi kalmadığı anlaşılmaktadır. LPG de de TÜPRAŞ ın gerek ithalat ve gerekse üretimden satışlarında azalma gerçekleşmiş olmakla birlikte, söz konusu azalma diğer petrol ürünlerindeki kadar olmayıp, TÜPRAŞ halen tedarikçi ve ithalatçı olarak önemli bir teşebbüs konumundadır. 550 İthalat ve ihracatın net etkisi dikkate alındığında, tüm akaryakıt ürünlerini kapsayacak şekilde TÜPRAŞ ın sahip olduğu pa zar payının %70,1 olduğu tespit edilmiştir. Pazar payı azalma eğiliminde olmakla birlikte, halihazırda TÜPRAŞ ın rafinaj pazarı bakımından hakim durumda olduğu sonucuna ulaşılmıştır . Özellikle teklif sahiplerinden Koç -Shell ortaklığının faaliyet alanları 05-71/981 -270 16 dikkate alınarak, LPG ithalatı ve akaryakıt ürünleri dağıtım pazarları hakkında yapılan ilave değerlendirmeler ve varılan sonuçlar aşağıda sunulmuştur. H.3.1.2. LPG 560 TÜPRAŞ ın üretimi talebin küçük bir bölümünü karşılaması nedeniyle yurtiçi LPG tüketimin in büyük bölümü ithalat yoluyla karşılanmaktadır. LPG ithalatı ise deniz yoluyla gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle LPG ithalatına yönelik tesisler, denizden ikmal yapmanın olanaklı olduğu noktalarda kurulmuştur. Yurtiçinde 50 yi aşan sayıda LPG tedarikçis i olmasına rağmen, bunların birçoğu TÜPRAŞ tan veya diğer ithalatçı şirketlerden aldıkları LPG nin dağıtım işini yürütmektedir. İç piyasada, LPG ithalatı yapma imkanı bulunan şirketler TÜPRAŞ, Milangaz, İpragaz, Total Gaz, Habaş, Argaz, Ergaz, Güneygaz ve BP Gaz dır. Bunlar dışındaki şirketler gerek sermaye gerekse ithalat alt yapısı 570 konusunda yetersiz oldukları için ithalat yapamamaktadırlar. Öte yandan, 2004 yılı verilerine göre; Argaz, Ergaz ve Güneygaz ın yaptığı ithalat önemsenmeyecek kadar düşük seviy edir. Türkiye nin LPG ikmal noktaları, TÜPRAŞ rafinerilerinin konumu ve ithalat olanaklarına göre temel olarak 5 noktada toplanmıştır. Bu noktalar; Trakya (Haramidere -Tekirdağ), Yarımca, Dörtyol, Aliağa ve Samsun dur. İthalatçı teşebbüslerin tedarik nokta larına göre dağılımı şu şekildedir. - Trakya: Boğaz köprülerinden LPG geçişinin yasak olması nedeniyle 580 Trakya bölgesinin ihtiyacı olan LPG nin TÜPRAŞ tan veya dış piyasalardan deniz yoluyla getirilmesi gerekmektedir. Bölgeye yapılan LPG ithalatının neredeys e tamamı Aygaz, Total Gaz ve İpragaz tarafından gerçekleştirilmektedir. - Yarımca: TÜPRAŞ ın İzmit rafinerisinin çevresinde toplanan LPG şirketlerinden bazıları hem TÜPRAŞ üretiminden hem de ithalat yoluyla ikmal yapmaktadırlar. Bu bölgede, TÜPRAŞ hem LPG ür eticisi hem de ithalatçısı konumundadır ve TÜPRAŞ dışında, ithalat yapmaya yönelik alt yapıya sahip olan LPG şirketleri Demirören Grubu, Aygaz ve Habaş tır. İpragaz ise Aygaz alt yapısını kullanarak ithalat yapmaktadır. 590 - Aliağa: Ege Bölgesi ve hinterlandını n LPG ihtiyacı Aliağa da toplanan LPG şirketleri tarafından karşılanmaktadır. Bu bölgede LPG şirketlerinin ithalat altyapısı bulunmamaktadır. Aliağa daki ithalat alt yapısı TÜPRAŞ ın kontrolündedir. TÜPRAŞ LPG şirketlerinin ihtiyacını üretim ve ithalat yol uyla karşılamaktadır. - Dörtyol: Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi nin LPG ihtiyacı Dörtyol da bulunan ikmal tesislerinden ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Bu bölgede ithalata yönelik tesisleri olan şirketler İpragaz, Aygaz, Demirören Grubu ve BP Gaz dır . - Samsun: Bu bölgede ithalat alt yapısına sahip olan tek şirket 600 Aygaz dır. Bu noktalar dışında TÜPRAŞ Kırıkkale Rafinerisi nin üretimini pazarlamaya yönelik olarak bu rafineri çevresinde kurulmuş olan LPG dağıtım tesisleri bulunmaktadır. LPG ye ilişkin ü retim, tüketim, ihracat ve ithalat bilgileri şu şekildedir: 05-71/981 -270 17 Tablo 1 7- 2004 Yılı Türkiye LPG Üretimi, Tüketimi, İhracat ve İthalatı (bin ton) Üretim Tüketim İhracat İthalat LPG 749 3.522 611 3.379 3.522 bin ton olarak ifade edilen Türkiye toplam LPG tüketiminin büyük 610 bölümü ithalatla karşılanmakta ve sadece 749 Kt si yurtiçinde üretilmektedir. Söz konusu veriler 2004 yılına ait olduğundan bu üretimin bir bölümü ATAŞ rafinerisi tarafından gerçekleşti rilmiştir . TÜPRAŞ ın 2004 yılı LPG üretimi 719,3 Kt seviyesinde gerçekleşmiştir. TÜPRAŞ ın yıllar itibarıyla LPG satış ve ithalat -ihracat verileri şu şekildedir: Tablo 1 8- Yıllar İtibarıyla TÜPRAŞ Yurtiçi LPG Satışları Ürün (binton) 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 LPG 2.726,2 2.976,0 2.887,2 3.555,7 3.044,0 2.567,0 2.125,5 1.605,7 Tablo 1 9- Yıllar İtibarıyla TÜPRAŞ Tarafından İthal Edilen Toplam LPG Miktarları 620 Ürün (binton) 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 LPG 2.021 2.374 2.140 3.092 2.355 1.948 1.389 894 Bu veriler çerçevesinde TÜPRAŞ ın gerek LPG satış gerekse ithalat miktarlarında son senelerde bir düşüş gözlenmektedir. Bu durum, LPG dağıtım şirketlerinin kendi ithalat altyapılarını kurarak ithalata başlamalarının sonucudur. 2004 yılı sonu itibarıyla TÜPRAŞ, Türkiye LPG tüketiminin %20,4 ünü üretmiş ve ithalatla birlikte %45,6 sını tedarik etmiştir. Türkiye nin toplam LPG tedariğinde üretici ve ithalatçılara göre dağılım şu şekildedir. Tablo 20- LPG Tedarik Oranları Şirket İsmi Miktar (bin ton) Pay (%) TÜPRAŞ (ithalat+üretim) 1.605 39 Aygaz 1.065 26 Total Gaz 215 5 İpragaz 414 10 BP Gaz 216 5 Milangaz 536 13 Diğerleri 46 2 TOPLAM 4097 100 630 Genel olarak tüplü -dökme -otogaz şeklinde üçlü bir sınıflandırmaya gidilen LPG de, 20 04 yılı yurt içi satışları bir önceki yıla göre %4,6 oranında artarak yaklaşık 3.760 bin ton olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde tüplü LPG ve otogaz satışlarında sırasıyla %0,1 ve %20,9 oranında bir artış gözlenirken, dökme LPG satışları %11,9 azalmıştır. Toplam LPG satışlarının %48 i tüplü, %37 si otogaz ve %15 i de dökme LPG den ibarettir. LPG dağıtımı pazarında 50 nin üzerinde teşebbüs faaliyet göstermekte olup bunların büyük bir bölümü TÜPRAŞ tan veya ithalatçı şirketlerden aldıkları LPG yi pazarlamak tadırlar. 640 05-71/981 -270 18 H.3.1.3. Diğer Akaryakıt Ürünleri Türkiye akaryakıt ürünleri dağıtımı pazarlarının lider teşebbüsü Poaş tır. Poaş la birlikte sektörün önde gelen firmaları, dünya çapında dikey bütünleşik yapıya sahip olan Bp ve Shell, ayrıca Total, Turcas ve son yıllarda artan pazar payı ve ithalata yönelik yatırımlarıyla dikkat çeken Opet dir. Son yıllara kadar bazı yerli firmalarla birlikte sektörde faaliyet gösteren dağıtım şirketlerinin sayısı 10 ile 12 arasında değişmekte iken, özellikle 5015 sayılı Petro l Piyasası Kanunu nun ardından yeni dağıtıcı lisansları verilmiş ve dağıtım şirketi sayısı 650 artmıştır. Bu yapı içinde 2004 yılı itibarıyla dağıtım firmalarının bazı ürünler kapsamındaki satışları ve payları aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Tablo 2 1- Akary akıt Dağıtım Şirketlerinin 2004 Yılı Petrol Ürünleri Satışları (Ton) ve Pazar Payları (%) Şirketler Benzin P.Payı Motorin P.Payı Kal. Yakıtı P.Payı Fuel Oil -6 P.Payı Poaş 726.768 25,5 3.595.357 36,4 403.129 57,0 973.558 32,0 Turquaz 14.979 0,5 154.455 1,6 3.428 0,5 15.286 0,5 Aytemizler 43.328 1,5 400.805 4,1 61.670 8,7 174.614 5,7 Bölünmez Petrol 39.681 1,4 297.763 3,0 15.893 2,2 37.527 1,2 Delta 2.232 0,1 23.798 0,2 833 0,1 9.286 0,3 Altınbaş 23.545 0,8 236.012 2,4 32.022 4,5 84.068 2,8 Full GS 203 0,0 4.338 0,0 1.575 0,2 7.561 0,2 Siyam 2.153 0,1 15.443 0,2 849 0,1 1.707 0,1 Enerji 8.152 0,3 104.778 1,1 17.789 2,5 88.058 2,9 Türkoil 853 0,0 9.955 0,1 799 0,1 1.039 0,0 Erk 9.309 0,3 61.328 0,6 833 0,1 1.148 0,0 BP 565.459 19,8 1.253.999 12,7 55.057 7,8 681.059 22,4 Shell 645.350 22,6 1.433.224 14,5 19.791 2,8 270.690 8,9 Turcas 278.470 9,8 663.475 6,7 4.749 0,7 40.125 1,3 Total 187.256 6,6 725.876 7,3 25.268 3,6 124.768 4,1 Opet 280.208 9,8 776.347 7,9 57.884 8,2 512.172 16,8 Tu-Ta 5.026 0,2 8.606 0,1 39 0,0 - - Petline 16.421 0,6 120.585 1,2 5.486 0,8 20.443 0,7 Toplam 2.849.393 100,0 9.886.144 100,0 707.094 100,0 3.043.109 100,0 ATAŞ ın da rafinaj faaliyetlerine son vermesiyle Türkiye akaryakıt dağıtım firmalarının ürün tedariğinde TÜ PRAŞ dışındaki tek alternatifleri ithalattır. Bu nedenle akaryakıt dağıtımında bazı teşebbüslerin rekabet stratejilerini ithalata dönük olarak oluşturdukları gözlenmektedir. 2005 yılı itibarıyla sektördeki 660 depolama kapasitesi durumu şu şekildedir: Tablo 2 2- Akaryakıt Dağıtım Şirketleri Depolama Kapasiteleri (2005 Yılı İtibarıyla İnşaatı Devam Eden veya Devreye Girmesi Planlananlar da Dahil) Şirket Toplam Depolama Kapasitesi (Ton) Toplam İçindeki Oranı (%) Altınbaş Petrol ve Tic. A.Ş. 160.814 5,09 Aytemiz Akaryakıt Dağ.ve P. A.Ş. 176.000 5,57 Bölünmez Petrolcülük A.Ş. 34.090 1,08 BP Petrolleri A.Ş. 417.822 13,23 Delta Petrol Ürünleri Tic. A.Ş. 266.000 8,42 Enerji Petrol Ürünleri Tic. A.Ş. 52.954 1,68 05-71/981 -270 19 GS Petrol Ürünleri Tic. A.Ş. 35.618 1,13 Opet Dış Tic. Nak. ve Ak 55.483 1,76 Opet Petrolcülük A.Ş. 364.097 11,53 Petline Petrol Ürünleri A.Ş. 47.928 1,52 Petrol Ofisi A.Ş. 6 79.793 21,52 Siyam Petrolcülük San. ve Tic. 97.500 3,09 The Shell Company of Turkey Ltd. 186.476 5,90 Total Oil Türkiye A.Ş. 243.900 7,72 Turcas Petrol A.Ş. 66.213 2,10 Turkuaz Petrol Ürünleri A.Ş. 38.667 1,22 Tuta Petrolcülük A.Ş. 50.700 1,60 Balpet Petrol Ürünleri Taş. San. 40.000 1,27 Best Oil/Selahattin Kaleli Ltd. Şti. 5.000 0,16 Birleşik Petrol A.Ş. 70.000 2,22 Damla Petr ol İnşaat Ticaret A.Ş. 5.000 0,16 Yuropet Akaryakıt Dağ. Paz. Ltd 65.000 2,06 Toplam 3.159.055 100,00 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ndan önce dağıtım şirketi olmak için minimum depolama kapasitesine sahip olu nmasını şart koşan ikincil mevzuat, küçük ölçekli çok sayıda deponun ortaya çıkmasına sebep olmuştur. 5015 sayılı Kanun ile getirilen lisanslı depoculuk faaliyetine ilişkin EPDK ya lisans başvuruları devam etmekle birlikte, mevcut kapasitelerin de ithalat 670 bakımından yeterli seviyede olduğu görülmektedir. H.3.2. Kanun un 7. Maddesi Kapsamında Değerlendirme TÜPRAŞ ın rafinaj pazarındaki net cirosu 2004 yılı için 11.486.965.000 YTL., pazar payı ise %70,1 dir. Dolayısıyla TÜPRAŞ ın özelleştirme kapsamında devredilmesi işlemi, yalnızca TÜPRAŞ ın pazar payı ve cirosunun dikkate alınması halinde de gerek 1998/4 sayılı Tebliğ gerekse 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu'nun iznine tabidir. 680 Birleşme/devralmalara ilişkin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde : Bir ya da birden fazla teşebbüsün hakim durum yaratmaya veya h akim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak , ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şeki lde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzer e, devralması hukuka aykırı ve yasaktır. hükmüne yer verilmiştir. 690 Kanun un 7. maddesince yasaklanan birleşme devralmalarda iki ana husus göze çarpmaktadır: -hakim durum yaratmaya veya hakim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olması, -rekabetin öne mli ölçüde azaltılması sonucunu doğurması. Bu çerçevede, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından Kuruma bildirilen üç teklif sahibinin TÜPRAŞ ı devralmasına ilişkin değerlendirmeler ve varılan sonuçlar aşağıda sunulmuştur . 05-71/981 -270 20 H.3.2.1. Koç -Shell Ortaklığı 700 Özelleştirmeye ilişkin ihalede en yüksek teklif sahibi, Koç -Shell ortaklığı olmuştur. Koç Shell ortaklığının diğer teklif sahipleri yanında ayırt edici özelliği, bu ortaklığı oluşturan tarafların, ilgili ürün pazarları ve etkilenen pazarlar içinde faaliyet lerinin olması, dolayısıyla devir işleminin dikey ve yatay entegrasyona yol açmasıdır. Koç Shell ortak girişim grubunun hissedarlık yapısı aşağıdaki şekildedir: Tablo 2 3- Koç-Shell Ortak Girişimi Hissedarlık Yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) Koç Hold ing A.Ş. 80,0 Aygaz A.Ş. 7,0 Opet Petrolcülük A.Ş. 3,0 The Shell Company of Turkey Ltd. 0,1 Shell Overseas B.V. 9,9 Toplam 100,0 710 Koç-Shell Ortak Girişim Grubu, ihalenin kazanılması halinde, hisseleri satın almak için sermayesinin en az %51 ine sahip olacağı bir anonim şirket kuracaktır. Özelleştirme süreci kapsamında ortak girişim grubunun hukuki çerçevesi, tarafların aralarında imzaladıkları 26 Ağustos 2005 tarihli Ortak Girişim Beyannamesi, Ortak Girişim Anlaşması, Teknik Servis Anlaşması, Ham Petr ol Tedarik Anlaşması ve İhracat Anlaşması ile çizilmiştir. Ortak Girişim Anlaşması nın tarafları; Koç (Koç Holding A.Ş., Aygaz A.Ş., OPET Petrolcülük A.Ş.) ile Shell (Shell Overseas Investment B.V., The Shell Company of Turkey Limited) şirketleridir. 720 Bu anlaşma çerçevesinde, Koç ve Shell in müştereken kuracağı teşebbüsün (KSOG) sermayesinin %90 ına Koç ve %10 una Shell tarafından sahip olunması hedeflenmektedir. Kurulacak olan bu teşebbüs esas itibarıyla ortak kontrole sahip olmayacak; Koç un, KSOG üzerin de tam kontrolü bulunacaktır. TÜPRAŞ ın hisselerine sahip olması ve TÜPRAŞ ı yönetmesi için kurulacak olan KSOG deki tarafların (Koç ve Shell) hak, görev ve mükellefiyetleri, Ortak Girişim Anlaşması ve Hissedarlar Anlaşması nda belirtilen hüküm ve şartlara göre yürütülecektir. Ortak Girişim Anlaşması na göre; 730 -KSOG üzerinde Koç tam kontrole sahip olacak, Shell ise Azınlık Hakları na sahip olacaktır. -KSOG nin Yönetim Kurulu 5 üyeden oluşacak, bunlardan 4 ü Koç tarafından tayin edilecektir. - Azınlık Menf aati , KSOG nin hisselerinin %5 ine doğrudan veya dolaylı olarak Shell tarafından sahip olunması anlamına gelecektir. -Shell Azınlık Menfaati ne sahip olduğu sürece hem KSOG hem de TÜPRAŞ ın yönetim kurulunda en az 1 üye ile temsil edilecektir. -Shell KSO G de Azınlık Menfaati ne sahip olduğu sürece Koç, Shell in onayı olmaksızın temettü politikasını değiştiremeyecektir. 740 05-71/981 -270 21 -Shell KSOG de Azınlık Menfaati ne sahip olduğu sürece Koç, KSOG nin ve TÜPRAŞ ın işlerinin niteliğinde değişiklik yapamayacaktır. -KSOG ve TÜPRAŞ büyük hissedar Koç tarafından yönetilecek, bununla birlikte TÜPRAŞ ın bütün üst yönetiminin seçilmesi konusunda önceden Shell e danışılacaktır. Ortak Girişim Anlaşması ayrıca Teknik Hizmet Anlaşması (Servis Anlaşması) ve Ham Petrol Tedarik ve İ hracat Hizmetleri Anlaşması na atıflar yapmaktadır. Servis Anlaşması : TÜPRAŞ ın faaliyetlerini desteklemek için belirli bazı 750 teknik danışmanlık ve diğer hizmetlerin Shell tarafından verilmesine ilişkin anlaşmadır. Ham Petrol Tedarik Hizmetleri Anlaşması : Shell International Trading and Shipping Company Limited (STASCO) ile TÜPRAŞ arasında imzalanacaktır. Bu anlaşma boyunca TÜPRAŞ, Türkiye de üretilen ve TÜPRAŞ tarafından sınırlama olmaksızın satın alınabilecek olan ham petrol istisna olmak üzere, Türkiye deki TÜPRAŞ rafinerileri için gerekli olan bütün ham petrol ve/veya ham madde ihtiyacının en az %40 ını, piyasa koşulları çerçevesinde münhasıran STASCO dan veya STASCO yoluyla satın alacaktır. Anlaşmanın 760 süresi 3 yıldır. İhracat Anlaşması : Koç ile STASC O arasında imzalanacak anlaşma ile 1 Ocak 2006 dan itibaren üç yıl süreyle TÜPRAŞ ın rafinerilerde üretilen ürünlerinin yıllık ihracat miktarının en az %50 sinin satın alınması konusunda TÜPRAŞ ile Görüşme Hakları münhasır olarak STASCO ya verilecektir. Bu anlaşmalarla oluşturulan yapı çerçevesinde, KSOG nin ve dolayısıyla TÜPRAŞ ın devir işleminden sonra Koç un tam kontrolü altında olacağı, Shell in ise kontrol hakkının bulunmayıp, TÜPRAŞ da yatırımcı olarak yer 770 aldığı; dolayısıyla, anlaşma Ortak Giri şim Anlaşması adını taşımakla birlikte, 1997/1 sayılı Tebliğ in 2. maddesi anlamında bir ortak girişimin söz konusu olmadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle, Koç - Shell ortaklığının TÜPRAŞ ı alması sürecinde, Kanun un 7. maddesi kapsamında yapılacak değerlendir melerde, konunun Koç -TÜPRAŞ bütünleşmesi olarak ele alınması gerekmektedir. Bu çerçevede, yukarıda sözü edilen hizmet ve tedarik anlaşmaları da TÜPRAŞ ve Shell ya da devir sonrasındaki haliyle Koç ve Shell arasındaki dikey sözleşmeler olup, burada yapılaca k yoğunlaşma değerlendirmesiyle doğrudan bağlantısı bulunmamaktadır. 780 Koç un faaliyet alanlarına bakıldığında, TÜPRAŞ ile gerçekleştireceği bütünleşmenin Kanun un 7. maddesi kapsamında değerlendirilmesinde iki teşebbüs ön plana çıkmaktadır; OPET ve AYGAZ. İhale sürecinde oluşturulan konsorsiyumda ve devir işlemini gerçekleştirmek için kurulacak şirkette (KSOG) OPET ve AYGAZ ın da hisseleri bulunmaktadır. TÜPRAŞ ın dağıtım pazarlarında (boru hatları ile dorudan bağlantısı olan müşterilere yaptığı doğrudan satışlar haricinde) faaliyeti bulunmamaktadır. 05-71/981 -270 22 Dolayısıyla devir işleminin dağıtım pazarlarında yatay anlamda bir yoğunlaşma doğurmayacağı açıktır. 790 Bu firmalar söz konusu devralma işlemi kapsamında etkilenen pazarlar olan akaryakıt ve LPG ürünleri da ğıtımı pazarlarında faaliyetlerini sürdürmekte olup, ithalat faaliyetleri nedeniyle TÜPRAŞ a rafinaj pazarında rakip durumdadırlar. Rafinajda, ATAŞ ın rafinaj faaliyetlerine son vermesinden sonra pazar yapısı tamamen TÜPRAŞ ın üretimi ile gerek rafine rilerin gerekse dağıtım firmalarının gerçekleştirdiği petrol ürünleri ithalatına dayanmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye ye yurt dışından petrol ürünleri tedariği noktasında OPET 800 ve AYGAZ ın payı %20,9 iken, bu oran Türkiye tüketiminin yaklaşık %9 una tekabül etmektedir. İthalatın TÜPRAŞ üretimine rakip olduğu ve bu anlamda OPET ve AYGAZ ın TÜPRAŞ a doğrudan rakip oldukları dikkate alındığında, KOÇ un TÜPRAŞ ı devralması ile birlikte TÜPRAŞ ın mevcut hakim durumunun güçleneceği görülmektedir . Bu durumda, Ka nun un 7. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmede, söz konusu devir işleminin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu 810 doğuracak şekilde bir sonuç doğurup doğurmayacağına bakılması gerekmektedir. Petrol ürünleri ithalatının önünde herhangi bir yasal engel bulunmamaktadır. Bu noktada önemli husus, sahip olunan ithalata uygun depolama kapasitesi ve lojistiğidir. İ thalat imkanları ve lojistiği farklılıklar içerdiğinden, konu LPG ve diğer akaryakıt ürünleri bakımından ayrı ayrı ele alınmıştır. Akaryakıt dağıtımı alanında faaliyet gösteren OPET, Fikret Öztürk ve Ailesi ile Koç un ortak kontrolü altında bulunmaktadır. Akaryakıt ürünleri dağıtımı 820 bakımından, siyah ve beyaz ürünlerdeki 2004 yılı pazar payı verilerine göre OPET, beyaz ürünlerde 4. siyah ürünlerde ise 2. en büyük pazar payıyla dağıtım pazarının en büyük aktörü olan POAŞ karşısında rakip konumdadır. Bu haliyle, akaryakıt ürünleri dağıtımı pazarının yapısına bakıldığında altı teşebbüsün pazarın %90 ını oluşturduğu görülmektedir. Bunlar: -Geçmişte bir kamu teşebbüsü olan ve Türkiye çapında en yaygın bayilik ağına ve aynı zamanda depolama kapasitesine sahip olan POAŞ, -Türkiye pazarında uzun bir geçmişe sahip olan ve dünya petrol endüstrisinde dikey bütünleşik bir yapıda faaliyetlerini sürdü ren BP, SHELL ve TOTAL ile 830 geçmişte yabancı ortaklık ile faaliyetlerini sürdürmüş olup halen SHELL ile birleşme çalışmalarını yürütmekte olan TURCAS ve OPET şeklinde sınıflandırılabilir. Bu pazar yapısı içinde akaryakıt dağıtım şirketlerinin sahip olduğu s toklama kapasitelerine ilişkin veriler de değerlendirilmiş tir. 05-71/981 -270 23 POAŞ ile birlikte dağıtımda büyük pay sahibi olan diğer dağıtım şirketleri yanında, Aytemiz ve Delta gibi firmalar da pazar payı sıralamasında önde gelen bazı teşebbüslerden daha büyük depolama kapasitesine sahiptir. 5015 sayılı Kanun ile getirilen Lisanslı Depoculuk faaliyetleri kapsamında, dağıtım şirketlerinin yanı sıra, tek işi petrol ürünü depolamak olan 840 teşebbüslerin ortaya çıkacağı ve lisanslı depocuların tüm dağıtım şirketlerine hizm et vermek üzere faaliyet gösterecekleri dikkate alındığında, depolama faaliyetlerinin artarak gelişeceği anlaşılmaktadır. Mevcut duruma bakıldığında da depolama kapasitelerinin ithalat bakımından kullanımında stok devir hızı yüksek olup ve bu anlamda dep olama yönüyle ithalatın önünde teknik bir engel bulunmamakta, ayrıca depolama kapasitesinin artırılmasına dönük olarak yeni yatırımlar sürdürülmektedir. Türkiye nin coğrafi olarak petrol ürünleri ithal imkanları açısından elverişli bir 850 konumda olduğu tes pitinden de hareketle; TÜPRAŞ ile OPET in bütünleşmesinin akaryakıt ürünlerinin tedarikine ilişkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Burada dikkate alınması gereken diğer bir değerlendirme ölçütü ise 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu nun açıkça dikey entegrasyona cevaz vermesi karşısında, TÜPRAŞ tarafından devir sonrasında izlenecek pazar stratejisidir. Her ne kadar, TÜPRAŞ ın yeni bir dağıtım şirketi kurması ya da küçük dağıtım şirketlerinden birini devr almasına dayalı bir strateji daha rekabetçi model gibi görünse de, dağıtım ağı oluşturmanın maliyeti dikkate alındığında bu 860 modellerin uygulanma şansının oldukça düşük olduğu açıktır. Bu durumda, TÜPRAŞ ın, pazar lideri konumunda olmayan ancak pazar payını artırma çabası içinde olan OPET ile dikey bütünleşmesi, özellikle beyaz ürünler bakımından, POAŞ, SHELL ve BP gibi büyük dağıtım şirketleri karşısında rekabetçi bir görünüm arz etmektedir. OPET in de kendi içinde Öztürk ve Koç ailelerinin ortak kontr olüne dayalı bir şirket olduğu dikkate alındığında; söz konusu dikey bütünleşmenin esnek bir dikey bütünleşme modeli olduğu görülmektedir: Özellikle OPET in sahip 870 olduğu ithalat lojistiğinin, TÜPRAŞ ın üretiminin yetersiz olduğu alanlara yönelebileceği dik kate alınarak bu sonuca ulaşılmıştır. Kaldı ki, devir neticesinde Koç ailesinin ya da TÜPRAŞ ın tam kontrolünde olmayacağından, OPET in mevcut ortaklık yapısını koruduğu sürece, kendi pazarlama stratejisini sürdüreceği görülmektedir. Dolayısıyla, doğrudan ilgili ürün pazarı içinde yer almasa da, akaryakıt ürünleri dağıtımı pazarının yapısı dikkate alındığında; işlem neticesinde OPET in, dikey bütünleşik yapı dolayısıyla daha da güçlenmiş bir hale gelmesi nedeniyle; devir işlemi, dağıtım pazarı bakımından o lumlu bir dolaylı etki de 880 yaratacaktır. 05-71/981 -270 24 LPG dağıtımındaki pazar yapısına ve depolama kapasitelerine bakıldığında; özellikle AYGAZ, İpragaz ve Demirören Grubu nun ön plana çıktığı görülmektedir. 2003 yılı verilerine göre pazar payları (toplam LPG de) ve stoklama kapasiteleri şu şekildedir: 2003 Yılı LPG Dağıtım Şirketlerinin Toplam LPG Satışı v e Toplam Stoklama Kapasitesi İçindeki Payları 32 1413 65 228 26 19 17 614 216 *** *** ****035 AYGAZ İpragaz Demirören Total BP Gaz Habaş Diğer(%) Pazar Payı Stoklama Kapasitesi Esas itibarıyla LPG, TÜPRAŞ açısından diğer akaryakıt ürünlerinden farklı olarak bir ara ürün olup ihtiyaç fazlasının piyasaya nihai ürün olarak 890 sunulduğu bir alandır. Geçmiş yıllara bakıldığında da TÜPRAŞ LPG sektör ünde üretimden çok ithalatçı kimliğiyle ön plana çıkmıştır. TÜPRAŞ, 2004 yılında üç tedarikçi firmadan olmak üzere Orta Doğu, Kuzey Denizi, Avrupa ve Kuzey Afrika dan toplam 894 bin ton LPG ithal etmiştir. Bu ithalatlar kapsamında TÜPRAŞ ın genellikle ya bancı LPG tedarikçileri ile birer yıllık anlaşmalar yapmış ve bu ithalatları İzmit ve İzmir Rafinerileri ile Dörtyol tesislerine getirerek, buradan 50 nin üzerinde bağımsız LPG dağıtım şirketine satış gerçekleştirmiştir. 900 Bununla birlikte, son yıllarda LP G dağıtım şirketlerinin doğrudan ithalata yönelmesi, TÜPRAŞ ın LPG ithalat miktarlarında düşüşe sebep olmuştur. Buna paralel olarak, 1999 yılında TÜPRAŞ ın satışlarının Türkiye toplam tüketimine oranı %86 iken, bu oran 2004 yılında %45,6 şeklinde gerçekleş miştir. 2004 yılında Türkiye LPG tüketimi 3.521,8 bin ton olup, TÜPRAŞ ın toplam LPG üretimi 719,3 bin ton, ithalatı ise 893,5 bin ton dur. Dolayısıyla, TÜPRAŞ ın sektörde ithalatçı olarak öneminin görece azaldığı sonucuna ulaşılmıştır. Ancak bu noktada, 2 004 yılında TÜPRAŞ dışında ülkeye LPG ithalatının hangi firmalarca gerçekleştirildiği sorusu ortaya çıkmaktadır ki, AYGAZ halihazırdaki en büyük ithalatçıdır. 910 Birlikte ele alındığında, TÜPRAŞ ve AYGAZ Türkiye ye yapılan toplam LPG ithalatının %58 ini gerç ekleştirmektedir. TÜPRAŞ ın üretimi de hesaba katılarak, 2004 yılında Türkiye piyasasına yapılan LPG tedariğine bakıldığında ise bu oran %65 e gelmektedir. Daha çok küçük firmalardan oluşan ve sayıları 50 yi bulan LPG dağıtım firmalarının Türkiye toplam LPG satışındaki payları %28 ve toplam stoklama 05-71/981 -270 25 kapasitesi içindeki payları %16 iken, bu firmaların toplam ithalat içindeki payları sadece %1,3 olup, sahip oldukları depolama tesisleri de yerel bazda 920 dağıtım hizmetine yönelik olarak inşa edilen yerel depol ardan ibarettir. Dolayısıyla, LPG sektöründe, dağıtımda 50 nin üzerinde dağıtım şirketi bulunmakla birlikte, üretim ve ithalat yoluyla gerçekleştirilen tedarik faaliyetlerinde, TÜPRAŞ la birlikte beş dağıtım firmasının %98,7 paya sahip olduğu, diğer dağı tım şirketlerinin, TÜPRAŞ üretiminden yapılacak satışlara ya da ithalata bağımlı oldukları sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu durumda, her ne kadar LPG Piyasası Kanunu nda eşitler arasında ayrımcılık yapılmaması hükmüne yer verilmiş olsa da, devralan tarafın 930 dağıtımda %32 pay ile pazar lideri olan ve toplam ithalatın %31 ini gerçekleştiren AYGAZ olması dikkate alındığında, TÜPRAŞ tarafından üretilen ve ithal edilen LPG diğer dağıtım şirketleri bakımından önemini korumaktadır. TÜPRAŞ ın ithalattaki payı, bü yük LPG dağıtıcıları karşısında giderek azalıyor olmakla birlikte, geçmişte LPG tedariğinde ortaya çıkan sorunlar neticesinde özellikle İzmir rafinerisinde ortaya konulan uygulama dikkat çekici olup, devir sonrasında LPG tedariğinde meydana gelecek yoğunla şmanın olumsuz etkilerinin giderilmesi bakımından ilave önlem alınması gerekliliği ortaya 940 çıkmıştır. İzmir bölgesi için hazırlanan ve halen uygulanmakta olan, TÜPRAŞ ile LPG dağıtım şirketleri arasında imzalanmış 22.6.1992 tarihli Protokol çerçevesinde , İzmit tesislerinde yaşanabilecek teknik engeller nedeniyle, yatırım maliyetinin dağıtım şirketlerince karşılanması esasıyla, İzmir rafineri bölgesinde de LPG ithalat tesislerinin inşa edilmesi kararlaştırılmış ve uygulamaya konulmuş olup, 1995 yılından b u yana ithalat TÜPRAŞ tarafından yapılmak üzere dağıtım şirketlerine LPG arzı sürdürülmektedir. 950 Protokol ün Protokola Konu Olan Yatırım başlıklı 3. maddesi nde tesisler şu şekilde belirlenmiştir : TÜPRAŞ, İzmir Rafineri Müdürlüğü arazisi sınırları içinde, detayı müteakip maddelerde gösterilen, I. Hampetrol iskelesine büyük ithal LPG gemilerinin de yanaştırılıp tahliye ettirilmesi için asgari şartlarda teknik olarak gerekli olan BİR TAHLİYE HATTI, İKİ ADET 5000M3 LÜK LPG DEPOLAMA KÜRE TANKLARI İLE BUNLAR IN MÜTEMMİM CÜZLERİ NİN YAPILMASI işidir. Söz konusu Protokol de 60 LPG dağıtım firmasının imzası bulunmaktadır. Protokol halen yürürlükte olup dağıtım şirketleri bu bölgede TÜPRAŞ ın ithal 960 ettiği LPG yi satın almak suretiyle faaliyetlerini sürdürmekted ir. TÜPRAŞ ın İzmir Rafinerisi nden yapmış olduğu satışlar da (ithalat+rafineri üretiminden), ülke genelinde olduğu gibi son yıllarda düşüş göstermekle birlikte, İzmir den yapılan satışlardaki azalma oranının, Türkiye geneliyle kıyaslandığında daha düşük olduğu tespit edilmiştir ki bu durum dağıtım 05-71/981 -270 26 şirketlerinin bu bölgeden yapılan satışlara daha çok bağımlı olmalarının sonucudur. TÜPRAŞ ın, dağıtımda pazar lideri ve en büyük ithalatçı konumundaki AYGAZ ın da içinde yer aldığı Koç Grubu tarafından devralın ması halinde, sektörde ithalat olanaklarının öneminin artacağı açıktır. 970 Bu nedenle, söz konusu tesislerin, devir sonrasında dağıtım şirketlerinin doğrudan ithalat yapabilmelerine de imkan tanıyacak esaslar çerçevesinde işletilmesi gerekmektedir. Bölgede diğer dağıtım şirketleri tarafından da LPG ithaline ilişkin lojistik yatırımlar mevcut olup; Protokol kapsamında sürdürülen uygulamaya ilave olarak, söz konusu tesislerin, üç yıl boyunca, diğer teşebbüslerin doğrudan ithalat yapabilmelerine de imkan tanıya cak şekilde kullanımına açılmasının, LPG bakımından rekabetin önemli ölçüde azaltılması riskini ortadan kaldıracağı kanaatine ulaşılmıştır. 980 H.3.2.2. ÇALIK IOCL Konsorsiyumu TÜPRAŞ ın özelleştirilmesi sürecinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafında n Kuruma bildirilen üç teklif sahibinden ikincisi, Hindistan da petrol piyasasında rafinaj ve dağıtım faaliyeti ile iştigal eden bir kamu kuruluşu olan IOCL ile tekstil, inşaat, enerji, finans, telekomünikasyon, pazarlama gibi alanlarda başta Türkiye ve Tü rkmenistan olmak üzere çeşitli ülkelerde faaliyet gösteren Çalık Grubu içinde yer alan Çalık Enerji arasındaki ortaklıktır. IOCL ile Çalık Enerji arasındaki ortaklığın çerçevesini belirleyen Ortaklık 990 Anlaşması (Consortium Agreement) taraflarca 29 Ağustos 2005 te imzalanmıştır. Bu anlaşma ile IOCL ve Çalık arasında, TÜPRAŞ ın devrine ilişkin ihalede beraber teklif vermek ve ihalenin kazanılması halinde TÜPRAŞ ı işletmek konusundaki hususlar belirlenmektedir. Bu yönde kurulacak olan bir teşebbüste (Special P urpose Vehicle SPV) IOCL %51 ve Çalık Enerji %49 hisse sahibi olacaktır. SPV nin yönetim kurulunun 8 üyeden oluşacağı ve IOCL ile Çalık Enerji nin 4 er yönetim kurulu üyesi bulunduracağı anlaşılmıştır. Gerek SPV nin gerekse TÜPRAŞ ın yönetiminin çerçev esinin belirlendiği anlaşmaya göre; tarafların, doğrudan ya da dolaylı olarak Türkiye hidro - 1000 karbon sektöründe faaliyet gösteren bir teşebbüste %5 den fazla hisse sahibi olmayacağı taahhüt edilmektedir. Bununla birlikte, taraflardan birinin bu yönde önüne y atırım imkanı çıkması halinde, bu imkan için sırasıyla SPV, TÜPRAŞ ve diğer tarafa teklifte bulunması, bu teklifin bu taraflarca kabul edilmemesi halinde söz konusu girişimde serbest olacağı belirtilmektedir. Söz konusu rekabet yasakları, yoğunlaşma doğur ucu ortak girişim kapsamında yapılan ortak girişimlerin bir parçası niteliğinde olup, söz konusu devir işlemi bakımından yan sınırlama mahiyetindedir. 1010 Alıcı tarafların ilgili pazarlarda ve etkilenen pazarlarda faaliyetlerinin bulunmamasından dolayı, TÜPR AŞ ın IOCL -Çalık ortaklığı tarafından devralınması işleminin, mevcut bir hakim durumun el değiştirmesinden ibaret olduğu ve yoğunlaşma riski taşımadığı tespit edilmiş; dolayısıyla, Kanun un 7. maddesi kapsamında, işleme izin verilmesinde bir sakınca bulunm adığı sonucuna ulaşılmıştır. 05-71/981 -270 27 H.3.2.3. OYAK Halihazırda OYAK ın ne ilgili ürün pazarında ne de etkilenen pazarlarda 1020 faaliyeti bulunmadığından, TÜPRAŞ ın OYAK tarafından devralınması işleminin yoğunlaşma riski içermediği ve Kanun un 7. maddesi kapsamında b ir sakınca doğurmayacağı sonucuna ulaşılmıştır. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Özelleştirme kapsam ve programında bulunan TÜPRAŞ ın %51 oranındaki Özelleştirme İdaresi Başkanlığı na ait hissesinin, blok satış yöntemiyle öze lleştirilmesi için yapılan ihalede en yüksek teklif sahipleri olan; 1030 -Koç-Shell Ortak Girişim Grubu -Indian Oil Corp.. Ltd. Çalık Enerji San ve Tic. A.Ş. Ortak Girişim Grubu -Ordu Yardımlaşma Kurumu Genel Müdürlüğü İçin, Rekabet Kurumu na, 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu na Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ çerçevesinde yapılan izin başvurusunun, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin 1040 Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında değerlendir ilmesi neticesinde; 1. TÜPRAŞ ın, Koç -Shell Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasının, TÜPRAŞ ın rafinaj p azarındaki mevcut hakim durumunu güçlendireceği, ancak bu durumun, İzmir Rafinerisi nde yer alan LPG ithal ine yönelik tesislerin, PROTOKOL çerçevesinde yürütülen uygulamaya ilave olarak, 3 yıl boyunca dağıtım şirketlerinin doğrudan ithalat yapabilmelerine de olanak tanıyacak şekilde kullanıma açılması halinde, rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağına ve bu koşulla işleme izin 1050 verilmesinde sakınca bulunmadığına OYÇOKLUĞU ile, 2. TÜPRAŞ ın, Indian Oil Corporation Limited -Çalık Enerj i Sanayi ve Ticaret A.Ş. Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasının 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu Kanun a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne ta bi olduğuna, ancak işlem sonunda 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz 1060 konusu olmadığına, dolayısıyla işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile, 3. TÜPRAŞ ın, Ordu Yardımlaşma Kurumu tarafından devralınmasının da 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu Kanun a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin A lınması Gereken Birleşme ve 05-71/981 -270 28 Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna, ancak işlem sonunda 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgil i pazarlarda rekabetin önemli ölçüde 1070 azaltılmasının söz konusu olmadığına , dolayısıyla işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile, 4. Rafinaj dışındaki ilgili ürün pazarları bakımından, alıcıların hiçbirinin Türkiye de fa aliyetleri bul unmaması nedeniyle, bu pazarlar bakımından yoğunlaşma olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 1080 1090 1100 1110 05-71/981 -270 29 KARŞI OY GEREKÇESİ (21.10.2005 tarihli ve 05 -71/981 -270 sayılı Kurul Kararı) Kararın birinci maddesine aşağıdaki gerekçelerle katılmıyoruz: a. TÜPRAŞ ın Koç -Shell Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasının, TÜPRAŞ ın rafinaj pazarındaki mevcut hakim durumunu güçlendireceği, ancak bu durumun, İzmir rafinerisinde yer alan LPG ithaline yönelik tesisleri n, protokol çerçevesinde yürütülen uygulamaya ilave olarak, 3 yıl boyunca dağıtım şirketlerinin doğrudan ithalat yapabilmelerine de olanak tanıyacak şekilde kullanıma açılması halinde rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağına ve bu koşu lla izin verilmesinde sakınca bulunmadığına oyçokluğu ile karar verilmiştir. Kurul kararında ve karara dayanak teşkil eden 17.10.2005 tarihli İdare raporunda pazarlar genel olarak; rafinaj pazarı ve etkilenen pazarlar şeklinde ele alınarak, rafinaj paza rında hâkim durum güçlenmesi olmakla birlikte, rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun doğmadığı kabul edilmiştir. Her şeyden önce, rekabetin azalması boyutunun tutarlı bir şekilde yorumlanıp tespiti için, pazarların, rafinaj -ithalat -dağıtım şeklinde sınıflandırılması yerinde olacaktı. Nitekim, raporun birçok yerinde bu pazarlar, yatay -dikey ilişki yönleriyle, fakat etkilenen pazarlar başlığı altında ele alınmıştır. İthalatta yatay, dağıtım ve rafinaj pazarlarında dikey bütünleşme ve rekabetin öneml i ölçüde azalıp azalmadığının sorgulanması, nihayet izin işleminde alınması gerekli tedbirler veya öngörülecek koşullar bakımından önem taşımaktadır. b. Raporda ve Kurul kararında; Koç -Shell ortaklığı ve buna ilişkin anlaşma bir Ortak Girişim (OG) olarak nitelendirilmemiş, 4054 sayılı Kanun un 4 üncü maddesi kapsamında işbirlikçi bir anlaşma şeklinde nitelendirilip, muafiyet şartlarını taşıdığı gerekçesiyle mevzuata aykırı görülmemiştir. Bu değerlendirme veya sonuç, anlaşma metinleri ve öngörülen koşullar la uyuşmadığı veya çeliştiği kadar, rekabet hukuku ilkelerine ve Kurul kararlarına da ters düşmekte, ayrıca muafiyet incelemesi yönüyle de eksikliği ve gerekçesizliği ortaya çıkarmaktadır. 7 nci madde anlamında (OG) veya 4 üncü madde kapsamında anlaşma nit elendirmesinin önemini, rapordan aynen aktardığımız şu tespit çok açık vurgulanmaktadır: Koç -Shell ortaklığının diğer teklif sahipleri yanında ayırt edici özelliğinin, bu ortaklığı oluşturan tarafların, ilgili ürün pazarları ve etkilenen pazarlar içinde f aaliyetlerinin olması, dolayısıyla devir işleminin dikey ve yatay entegrasyona yol açmasıdır. (İdare Raporu s.60) Raporda ve kararda Koç -Shell Ortak Girişiminin (KSOG), sadece adının OG olduğu, OG nin unsurlarından ortak kontrolün bulunmadığından hareke tle, Kanun un 7 nci maddesine göre bir OG den bahsedilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Bu tespite katılamıyoruz. Çünkü %90 ve %10 sermaye paylarına karşılık, anlaşmada Shell e önemli veto yetkileri tanınmaktadır. 05-71/981 -270 30 KSOG nin yapısı incelendiğinde, Yöneti m Kurulunun 5 üyeden oluşacağı, dört üyenin Koç tarafından, bir üyenin ise Shell tarafından atanacağı, sermayenin %5 ine sahip olduğu sürece, Shell in onayı olmaksızın: - Temettü politikasının değiştirilemeyeceği, - KSOG nin ve TÜPRAŞ ın işlerinin niteliğinin değiştirilemeyeceği, - Tüm üst yönetimin seçilmesi ve atanmasında Shell e danışılacağı (!) anlaşılmaktadır. Belirtilen bu üç yetki, ortak girişimlerde ortak kontrole yol açan önemli veto yetkilerindendir. Raporda ve kararda sözü edilen yetkileri sadece bi r azınlık hakkı olarak görüp, hukuki açıdan ortak kontrolün kabul edilmemesini gerekçelendiremiyoruz. Gerek AB teori ve uygulamasında, gerekse Türk Rekabet Hukuku literatüründe ve Kurul kararları uygulamasında şirket işlerinin niteliğinde değişiklik yapılm ası, temettü kararları ve yönetimin birlikte belirlenmesi OG lerde birer veto yetkisi olarak nitelendirilmektedir (Bkz. Lerzan KAYIHAN, Rekabet Hukuku Uygulamasında Ortak Girişimler, Ank. 2003, s.33 vd., 60 vd. ; 20.01.2003 tarihli ve 343 sayılı AB Rekabe t Hukuku Uygulamaları Işığında Ortak Girişimlerde Ortak Kontrolün Varlığının Belirlenmesi konusundaki Bilgi Notu, s.14, 19 vd., s.26). Sonuç olarak KSOG yapısı itibariyle bir OG niteliğinde görünmekte, ancak rapor ve karar OG yi reddederek, 4 üncü madde kapsamında bir anlaşma nitelendirmesini tercih etmektedir. Bir oluşum 7 nci veya 4 üncü madde bağlamında sadece bunlardan biri ile yorumlanabilir. İki nitelendirme yan yana olmaz. Dolayısıyla OG nitelendirilmesine yol açan ve veto hakkı niteliğindeki hüküm lerin sözleşmeden çıkarılması gerekir. Kararda çoğunluk görüşüne bu yönüyle katılamadığımız husus, koşul veya tedbir olarak ilgili hükümlerin çıkartılmamasıdır. c. OG anlaşması olarak nitelendirilen anlaşma 4 üncü madde kapsamında düşünülerek, 5 inci madd edeki şartları taşıdığından bahisle, muafiyet olabileceği sonucuna varılmıştır. Raporun 76. sayfasında, sadece Kanun un 5 inci maddesi şartları sıralanarak anlaşmanın muafiyet alabileceği tespiti yapılmıştır. Bu bağlamda, Shell ile işbirliğine girilmesinin ekonomik ve teknik gelişme sağlayacağı (bünyede Opet ve Aygaz bulunmaktadır), tüketiciyi olumlu etkilemesi, koordinasyon riski içeren bir anlaşma olmasına rağmen, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmadığı, rekabetin zorunlu olanda n fazla sınırlanıp sınırlanmadığı hususları ayrıntılı incelenmediği gibi, gerekçeleri de gösterilmemiştir. Sübjektif ve genel bir değerlendirmeyle -sadece 5 inci madde şartları sıralanarak - muafiyet verilemeyeceği kanaatindeyiz. Opet, Aygaz, Shell birli kteliğinde ve buna bağlı olarak TÜPRAŞ adına yeni bir dağıtım şirketi kurulmasında (ki yeni dağıtım şirketi kurulmasında Rekabet Kuruluna bildirim yapılması ve izin alma zorunluluğu yoktur. Sadece EPDK dan lisans alınacaktır.) %45 lik sınıra rağmen oluşaca k bütünleşme, ithalatta yatay, dağıtım ve rafinaj pazarlarında ise dikey bütünleşmelerin oluşturduğu riskler hiç dikkate alınmaksızın, süre sınırı konulmaksızın ve ek bazı koşullar öngörülmeksizin anlaşmaya muafiyet tanınmasını da yerinde görmüyoruz. Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ Süreyya ÇAKIN Kurul Üyesi Kurul Üyesi