Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : E2-D1-97/2 (Soruşturma ) Karar Sayısı : 05-73/986-273 Karar Tarihi : 25.10.2005 A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B- RAPORTÖRLER: M. Ömür PAŞAOĞLU, Yüksel KAYA C- ŞİKAYET EDEN : Yücel Gaz Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ve bay ileri Gölbaşı Asfaltı, Yem Fabrikası Karşısı / ADIYAMAN
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : E2-D1-97/2 (Soruşturma ) Karar Sayısı : 05-73/986-273 Karar Tarihi : 25.10.2005 A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B- RAPORTÖRLER: M. Ömür PAŞAOĞLU, Yüksel KAYA C- ŞİKAYET EDEN : Yücel Gaz Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ve bay ileri Gölbaşı Asfaltı, Yem Fabrikası Karşısı / ADIYAMAN 20 D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN LAR : - Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A .Ş. Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 Azapkapı / İS TANBUL - Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 Azapkapı / İSTANBUL 30 - Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.) Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 Azapkapı / İSTANBUL - İpragaz A .Ş. Nova Baran Plaza İş Merkezi 19 Mayıs Cad. No:4 Kat:13 -16 80220 Şişli / İSTANBUL - Shell Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. 40 (Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ) Kocayol Cad. No:58 Bostancı / İSTANBUL Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. nin unvanı Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş.; Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. nin unvanı ise Shell Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. olarak değişmiştir. 05-73/986-273 2 E- DOSYA KONUSU: Danıştay 10. Dairesinin 26.11.1998 tarih, 93/750 -159 sayılı Rekabet Kurulu kararının iptaline ilişkin 15.1.2001 tarih ve 1999/1735 E., 2001/5 2 K., 1999/1 734 E., 2001/53 K., 29.5.2001 tarih ve 1999/1255 E., 2001/2029 K . sayılı kararları üzerine, h aklarında soruşturma yapılan teşebbüslerin, Adıyaman ili LPG pazarında faaliyet gösteren 50 yerel firmaları piyasa dışına çıkarma amacıyla rekabeti sınırlayıcı anlaşm a yaparak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u ihlal eder nitelikteki eylemlerinin yeniden değerlendirilmesi. F- İDDİALARIN ÖZETİ: Aygaz A.Ş. , Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. , Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ve İpragaz A.Ş. firmalarının, 27.10.1997 tarihinden itibaren 750.000 TL. gibi maliyetin altında bir fiyatla 12 kg lık tüplü LPG satışına başladıkları, bu uygulama nedeniyle yerel firmaların bayilerinin faaliyetlerini durdurma tehlikesi ile karşı karşıya oldukları iddia edilm ektedir. 60 G- DOSYA EVRELERİ: Şikayetçi Yücel Gaz Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından gönderilen 12.11.1997 tarihli ve Adıyaman ili LPG pazarında faaliyet gösteren yerel firmaların bayileri adına isimsiz ve imzasız olarak gönderilen 05.11.1997 tarihli dilekçe lerde; Aygaz A.Ş. , Likidgaz A.Ş. , Milangaz A.Ş. ve İpragaz A.Ş. firmalarının 27.10.1997 tarihinden itibaren 750.000 TL. gibi maliyetin altında bir fiyatla 12 kg.lık tüplü LPG satışına başladıkları, bu uygulama nedeniyle yerel firma bayilerinin faaliyetleri nin durma tehlikesi ile karşı karşıya kaldığı ileri sürülmüştür. 70 Söz konusu ş ikayet dilekçeleri üzerine, Çalı şma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 55/1 . maddesi uyarınca, Kurum raportörleri tarafından hazırlanan 19.11.1997 tarihli ve E2 -D1-97/2 sayı lı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu'nun 20.11.1997 tarihli toplantısı nda görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun'un 40/1 . maddesi uyarı nca konuya ilişkin önaraş tırma yapılmasına karar verilmi ştir. Önara ştırma so nucunda Kurum raportörleri tarafından hazırlanan 29.12.1997 tarih ve D1/2/ÜG -97/2 sayılı Önaraş tırma Raporu Rekabet Kurulu'nun 07.1.1998 tarihli toplantısı nda görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun'un 41 . 80 maddesi uyarınca, Adıyaman ili LPG pazarı nda faaliyet gösteren Aygaz A.Ş., İpragaz A.Ş ., Mogaz Petrol Gazla rı A.Ş ., Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş . (Shell Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.)1, Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş . ile Likidgaz Tevzi ve Ü retim Sanayi ve Ticaret A.Ş . haklarında soru şturma açılmasına karar verilmi ştir. 13.1.1998 tarihinde, Kanun'un 43/2 . madde si uyarı nca ilgili taraflara soruş turma açıldı ğına dair bildirimde bulunularak, 30 gün içinde yazılı savunmaları istenilmiş tir. 90 Hakları nda soruş turma açılan te şebbüsl erin ilk yazılı savunmaları 11. 2.1998 - 1 Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. nin unvanı Shell Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. olarak değiştiril miş ve 30 Ekim 2002 tarih ve 5666 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilmiştir. 05-73/986-273 3 16.2.1998 tarihleri arası nda Soruş turma Heyeti ne ulaşmıştır. Soruş turma saf hasında, Rekabet Kurulu'nun 19. 3.1998 tarih ve 57/423 -51 sayılı kararı ile Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş.)2 soruş turma kapsamı na dahil edilmiş ve 29. 3.1998 tarihinde söz konusu te şebbüs e soru şturmaya dahil edildiğine iliş kin bildirimde bulunulmu ştur. Soruşturmaya dahil edilen Milgaz A.Ş ., 27. 4.1998 tarihinde ilk yazılı 100 savunmasını göndermiş tir. Soruşturma Heyeti nce tamamlanan, 23. 6.1998 tarihli SR/98 -1 sayılı Soruş turma Raporu, Kanun' un 45/1 . maddesi uyarı nca, Baş kanlık ça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili taraf lara 3. 7.1998 tarihinde tebliğ olunmuş ve aynı maddenin 2 . fıkrası gereğ ince söz konusu taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri istenilmi ştir. Soruşturmaya konu olan teş ebbüsler 3.8.1998 -7.8.1998 tarihleri arasında ikinci yazılı savunmalarını göndermiş lerdir. 110 Soruş turma Heyeti'nin hazırladı ğı teşebbüslere ait yazılı savunmalara iliş kin "Ek Yazılı Görüş ", Kanun'un 45/2 . maddesi uyarınca, 17.8.1998 -19.8.1998 tarihl eri arasında tüm Kurul Üyeleri ve ilgili taraflara bildirilmi ştir. Teşebbüsler 11.9.1998 -24.9.1998 tarihleri arasında "Ek Yazılı Görüş"'e karş ı hazırladıkları son yazılı savunmalarını göndermiş lerdir. Rekabet Kurulu'nun 7.10.1998 tarih ve 85 sayılı topla ntısında; Adıyaman ili LPG pazarı nda yürütülen soruş turma ile ilgili olarak 17.11.1998 tarihinde sözlü 120 savunma toplantısı yapılmasına karar ve rilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun'un 46/2 . maddesi uyarı nca ilgililere gönderilmiş tir. 17.11 .1998 tarihinde yapılan "Sözlü Savunma Toplantısı"nda, taraflar son savunmalarını yapmı şlar ve tanı klar dinlenmiş tir. Rekabet Kurulu, 26.11.1998 tarihinde nihai kararını vermiş ve karar tarafların yüzlerine okunmak suretiyle tebliğ edilmiş tir. Aygaz A.Ş. ve Mogaz A.Ş. nin yargı yoluna başvurmamaları nedeniyle karar 130 bu teşebbüsler bakımından kesinleşmiştir. Ancak Milangaz A.Ş., Milgaz A.Ş., Likidgaz A.Ş., İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş. nin yargı yoluna başvurmaları üzerine, Danıştay 10. Dairesi, 26.11.1998 tarih, 93/750 -159 sayılı Rekabet Kurulu kararını , 15.1.2001 tarih ve 1999/1735 E., 2001/52 K., 1999/1734 E., 2001/53 K., 29.5.2001 tarih ve 1999/1255 E., 2001/2029 K. sayılı kararları ile karşı oy yazılarının bulunmaması gerekçesiyle şekil noksanlığı yö nünden iptal e tmiştir. 15.1.2001 tarih ve 1999/1735 E., 2001/52 K. , 1999/1734 E., 2 Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. nin unvanı Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. olarak değiştiril miş ve 1.9.1998 tarih ve 4617 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilmiştir. 05-73/986-273 4 2001/53 K. sayılı kararlar 13.4.2001 tarihinde ve 29.5.2001 tarih ve 1999/1255 E., 2001/2029 K. sayılı karar ise 25.7.2001 tarihinde Kurum tarafından tebellüğ edilmiştir. Anılan Danıştay kararları üzerine dosyanın Milangaz A.Ş., 140 Milgaz A.Ş., Likidgaz A.Ş., İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş. bakımından yeniden değerlendirilmesi zorunluluğu doğmuştur. Rekabet Kurulu nun 25.10.2005 tarih ve 05-73 sayılı toplantısında , 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme, önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, raporlar, Danıştay ın iptal kararları, dosya münderecatında yer alan bütün bilgi ve belgeler in yeniden incelen mesi sonucunda dosya konusu karara bağlanmıştır . 150 H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Teşebbüslerin eylemlerinin 4054 sayılı Kanun un; 4. maddesinin (a) ve (d) bendlerine aykırılık teşkil ettiği, bu nedenle söz konusu eylem ve işlemleri gerçekleştiren Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. , Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. ), İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ( Shell Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ) nin aynı Kanu n un 16. maddesinin ikinci fıkrası gereğince idari para cezası ile cezalandırılmaları gerektiği ifade edilmektedir. I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 160 I.1. Yapılan İnceleme ve Hukuki Değerlendirme I.1.1. İlgili Pazar I.1.1.1. İlgili Ürün Pazarı LPG çok amaç lı olarak kullanılan bir üründür. Bu ürünün sanayide kullanımı, ısıtma ve aydınlatma gibi işlevleri diğer bazı ürünlerce ikame edilebilmekte iken, fırın ve ocaklarda kullanımına ilişkin iki ikame malından birisi olan 170 doğalgaz, henüz ülkemizde yaygın değild ir. Adıyaman ilinde doğalgaz temin kaynağı bulunmamaktadır. Diğer ikame malı olan elektrik enerjisi ise, ekonomik olmaması nedeniyle yakın bir ikame malı olarak değerlendirilemez. Bu nedenlerle ilgili ürün pazarı, mutfakta kullanılan LPG dolum ve dağıtım pazarı olarak kabul edilmiştir. I.1.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Söz konusu incelemeye konu olan LPG dolum ve dağıtım pazarında faaliyet gösteren firmalar, Türkiye nin tümünde dağıtım yaptıkları ve pazarda yaklaşık 180 %80 gibi çok büyük bir paya sahip oldukları için, coğrafi pazar ülkenin bütünü gibi görünmekle birlikte, Adıyaman ili sınırları içinde, pazar payı dağılımının ülke genelinden farklı olması, bu firmaların Adıyaman ilindeki pazar paylarının yaklaşık %20 olarak gerçekleşmesi ve daha önemlisi bu coğraf i alandaki fiyat değişikliğinin, diğer bölgelerde etkisinin hissedilmemesi nedenleriyle coğrafi pazar, Adı yaman ili olarak belirlenmiştir . 05-73/986-273 5 I.1.2. Bulgular Yapılan incelemelerde; 190 -Aygaz A.Ş., Demirören LPG Grubu, İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş. nin konakla ma ücretlerini ödedikleri temsilcileri aracılığı ile Gaziantep Tilmen Oteli nde 24. 6.1997 tarihinde gerçekleştirdikleri toplantıda; TOPLANTI TUTANAĞIDIR 24.06.1997 tarihinde G.Antep Tilmen Oteli nde İpragaz, Aygaz, Sihirgaz ve Demirören grubu temsilci leriyle Güney ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde rekabetin önlenmesi amacıyla yapılan toplantıda aşağıdaki konularda görüş 200 birliğine varılmıştır. 1. Adıyaman, Şanlıurfa, Malatya, Elazığ, Mardin ve Şırnak illerinde faaliyet gösteren, bu illerde kazanmış old ukları paralarla yayılmacılık politikasını sürekli genişleten, tebliğ ve yasalara aykırı olarak tamamen korsan çalışan, bölge pazarını tehdit eden yerel firmalarla mücadele etmenin, bu firmaların ekonomik açıdan bitirilmesi gerektiği görüşü hasıl oldu. 2. Yöresel firmaların rekabet etme şansının ortadan kaldırılabilmesi için uç fiyat (perakende satış fiyatı KDV dahil) 210 2 kg. 100.000. TL. KDV dahil 12 kg. 500.000. TL. KDV dahil 45 kg. 2.000.000. TL. KDV dahil 3. Toplantıya ka tılan firmaların tesis çıkışı fiyatlarının da aynı olması sağlanarak güç birliğinde daha organize olmasını sağlayacaktır. 4. İndirim yapılan bu illerin haricinde, bu firmaların komşu illere gaz satışını engellemek için gerek duyulduğu kadar ayrı bir ekibi n kurulmasına karar 220 verilmiştir. Bu ekip yol denetimi ve sürekli tespit yapacaktır. Oluşturulacak ekipte asker veya polis kökenli bir kişinin yanında bir avukat ve kendi elemanlarımızla takviye edilecektir. 5. Fiyat indiriminin en az bir yıl süreli olması na, fiyat indirimi yapılan illerde yöresel radyo, televizyon, gazeteler, ayrıca el ilanları ve bez afişlerle halka duyurulmasına, başarı yüzdesine göre bir yılın sonunda tekrar durum değerlendirmesi yapılmasına karar verildi. 6. Kaçak dolumun yapıldığı i llerde Sanayi İl Müdürlüğü, Belediye Zabıtası ve 230 Mali Polislerle diyalogların güçlendirilmesi için şirketlerimizin ortak bir fon oluşturmasına, 7.İndirim yapılan illerde yerel firmalara ait abonede bulunan standart tüplerin bayilerimizce değişimine destek verilmesine, 05-73/986-273 6 8. Uygulamanın başarılı olabilmesi için şirketlerimizin bayileri tarafımızdan müşterek yönlendirilecektir. SONUÇ: 240 Yukarıda alınan kararların en kısa sürede yürürlüğe girmesi toplantıya katılan arkadaşların ortak önerileridir. İNDİRİM YAPI LAN İLLERDE ŞİRKETLERİN LPG SATIŞLARI: AYGAZ DEMİRÖREN İPRAGAZ SİHİRGAZ (ton) ADIYAMAN 700 219 450 0 MARDİN 1190 700 1647 150 250 ELAZIĞ 1230 420 1283 0 MALATYA 1100 240 940 0 ŞANLIURFA 995 876 643 350 ŞIRNAK 1100 400 765 60 şeklinde bir anlaşma yaptıkları, -1997 yılı Kasım ayında, ilgili pazarda, bayilere maliyeti 875.000 TL. ile 1.155.000 TL. arasında değişiklik gösteren 12 kg.lık tüplü LPG nin bayiler tarafından 750.000 TL. gibi maliyet fiyatının oldukça altında bir fiyatla 260 perakende satışa arzedildiği, -Adıyaman ili merkez ilçesi Aygaz A.Ş. bayii Nevres KETENCİ nin, Adıyaman Vali liği ne vermiş olduğu dilekçede, 27.10.1997 tarihinde 12 kg.lık tüplü LPG fiyatında indirim yapacağını belirterek, sözü edilen tarihte uygulamaya başladığı, anılan şahsın rakip bayilerin büyük bir bölümünün aynı gün fiyat indirimi yaptıkların ı, diğerlerinin ise daha sonra indirime başladıklarını ifade ettiği, -Aygaz A.Ş. nin yavru şirketi Mogaz Petrol Gazları A.Ş. nin, 28.10.1997 270 tarihi itibar ıyla, yalnızca 12 kg.lık tüplü LPG için bayiye satış fiyatını %50 ye yaklaşan bir oranda indirdiği, -Bilgisine başvurulan Sihirgaz A.Ş. Besni bayii Mustafa PAÇCI nın Aygaz A.Ş., İpragaz A.Ş. ve Milangaz A.Ş. bayilerinin, 27.10.1997 tarihinde fiyatlarını 750.000 TL. na indirdiklerini ifade ettiği, -Mogaz A.Ş. Kahta bayii Ramazan BİLGİN in Aygaz A.Ş. bayi inin 27.10.1997 tarihinde fiyatını indirdiğini ve Likidgaz A.Ş., Alevgaz A.Ş. ve Gapgaz A.Ş. bayilerinin de aynı gün buna ayak uydurduğu yönünde beyanda 280 bulunduğu, -Milangaz A.Ş. ve Likidgaz A.Ş. Adıyaman merkez bayii Mehmet TEMEL in, İpragaz A.Ş., Aygaz A.Ş. ve Mogaz A.Ş. bayilerinin 27.10.1997 tarihinde fiyatlarını 750.000 TL. na indirerek uygulamaya başladıklarını, kendisinin de birkaç gün sonra fiyatını düşürmek zorunda kaldığını belirttiği, 05-73/986-273 7 -Milangaz A.Ş. Gölbaşı bayii Adil KABARCIK ın, Aygaz A.Ş. ve İpragaz A.Ş. bayilerinin reklam yaparak fiyat indirimi uygulamasına başladıklarını dile getirdiği, 290 -İpragaz A.Ş. Adıyaman merkez bayii Rıza GÖZAYDIN ın, fiyat indirimi uygulamasının Ekim ayı sonlarında başladığını ve bir -iki gün arayla tüm firmaların uyg ulamaya katıldığını ifade ettiği, -Yamangaz Sanayi ve Ticaret A.Ş. ortağı ve Yönetim Kurulu Üyesi Ahmet EROĞLU nun, İpragaz A.Ş., Aygaz A.Ş., Mogaz A.Ş. ve Likidgaz A.Ş. firmalarının 27.10.1997 tarihinde 12 kg.lık tüp fiyatını 750.000 TL. na düşürdükleri şeklinde beyanda bulunduğu, 300 -İpragaz, Mogaz ve Demirören Grubu bayilerinin, indirime ve pazarda oluşan tek fiyata (750.000 TL.) ilişkin ifadeler taşıyan el ilanları dağıttıkları, Mogaz A.Ş. nin bu ilanları Mersin de yerleşik Avcı Ofset firmasına hazırlat tığı, İpragaz A.Ş. bayii Rıza GÖZAYDIN ın el ilanlarının kimin tarafından bastırıldığına ilişkin bir açıklama getiremediği, Demirören Grubu firmalarından Milangaz A.Ş. ve Likidgaz A.Ş., Adıyaman merkez ilçe bayisi Mehmet TEMEL in ilanları kendisinin bastır dığını kabul etmediği, -Söz konusu indirim uygulamasının, 11.11.1997 tarihinde TÜPRAŞ tarafından LPG rafineri çıkış fiyatına yapılan %5 oranındaki zama rağmen 310 devam ettirildiği, 1.12.1997 tarihinde rafineri çıkış fiyatına yapılan %9 oranındaki zamdan sonr a ise, yalnızca bu artışın fiyatlara yansıtıldığı, -Mogaz A.Ş. nin, bu uygulamanın başlamasıyla birlikte bayiye satış fiyatını %50 oranında indirerek, maliyetin, hatta rafineri alış fiyatının altında bir fiyat belirlediği, -İpragaz A.Ş. nin, söz konusu dönemde, bayilerine uyguladığı satış destek primi ödemelerinin büyük oranda arttığı, 320 -25.2.1998 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli nden alınan belgeden, 24.6.1997 tarihli toplantıya Aygaz A.Ş. adına satış sorumlusu Hasan YEŞİLELMA, İpragaz A.Ş. adına Adana Bölge Şefi Ümit GÖRGÜN, Demirören LPG Grubu adına toplantı tarihinde Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş., daha sonra ise Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. Adana Bölge Müdürü olan Celil MAVİ nin katıldığı, - Soruşturma kapsamındaki tüm firmaların, bayileri ile i mzalamış oldukları bayilik sözleşmelerinde ise, 4054 sayılı Kanun a aykırı hükümlerin bulunduğu ve bu hükümlerle firmaların bayileri özellikle satış fiyatı ve satış 330 şartları hususlarında ağır bir taahhüt altına aldıkları tespit edilmiştir. 05-73/986-273 8 I.1.3. Taraf ların Yazılı Savunmaları ve Bu Savunmalara İlişkin Değerlendirmeler İpragaz A.Ş. yazılı savunmalarında, Yücel Gaz firmasının 1997 yılının Eylül ayından itibaren 15 ay süreyle devlet tarafından piyasa dışına çıkarılmasının 340 piyasada beklenmeyen bir vakum ol uşturduğunu, bundan yararlanmak isteyen soruşturmaya konu şirketlerin bayilerinin kıran kırana bir rekabete başladığını, Aygaz A.Ş. bayii Nevres Ketenci nin ani ve yüksek indiriminin diğer şirket bayilerini fiyat indirmek zorunda bıraktığını, esasen LPG se ktöründeki fiyat ayarlamalarının bütün yurt genelindeki şirketlerde ve bayilerde aynı gün ayarlanmasının rekabeti bozucu bir anlaşmanın sonucu olmaktan ziyade, ülkenin hukuki, ekonomik, rasyonel gerçeği olduğunu, Rekabet Kurulu nun iddia ettiği gibi Adıyam an daki fiyat indiriminin Gaziantep Tilmen Oteli nde yapıldığı kabul edilen rekabeti bozucu anlaşmanın sonucu olmadığını, eğer böyle olsaydı aynı indiriminin 100 km. uzaklıktaki Şanlıurfa da da olması 350 gerektiğini ileri sürmüştür. Soruşturma sırasında elde edilen tespitler ışığında; 24. 6.1997 tarihli toplantıya İpragaz A.Ş. adına Adana Bölge Şefi Ümit Görgün ün katılması, otel faturalarının İpragaz A.Ş. tarafından ödenmesi gibi hususlar, İpragaz A.Ş. Adıyaman merkez bayii Rıza Gözaydın ın Yücel Gaz şirketin in pazardan çekilmemiş olduğu yönündeki ifadesiyle birlikte değerlendirildiğinde, ilgili pazarda rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırmak amacıyla biraraya gelinmiş olduğu gerçeği ortaya çıkmakta; pazarda oluşan boşluk ve LPG sektörünün hukuki yapıs ı savunması ise geçersiz olmaktadır. İndirimin diğer 360 illere sıçramamış olmasının nedeni, Adıyaman ili LPG pazarının Türkiye deki tüm piyasalardan farklı ekonomik ve hukuki yapı sergilemesi ve tarafların haksız rekabet mücadelesinin belirgin bir şekilde ora da görülmesi olup, bu yüzden Adıyaman LPG pazarının ilgili teşebbüslerce öncelikli olarak ele alınmış olması gerçeği akla gelmektedir. Likidgaz A.Ş. ve Milangaz A.Ş. yazılı savunmalarında; şirketlerinin mevcut tek bayisi Mehmet Temel in fiyat indirimine p azar payını korumak amacıyla diğer bayilerden birkaç gün sonra, kendilerinin bilgi ve oluru dışında katıldığını, bunun üzerine söz konusu bayinin İstanbul a çağırılarak Beyoğlu 27. 370 Noterliği nden 32045 yevmiye no lu ve 3.11.1997 tarihli ihtarname ile bayiliğinin feshedileceği yönünde ihtar edildiğini ve bunun sonucunda bayinin fiyat indirimi eylemine son vereceğine dair taahhütname verdiğini ileri sürmüşler; esasında bağımsız tacir olan bayinin, söz konusu olayda münferiden, şirketlerinden bağımsız hareket ettiği, Tilmen Tutanağı nda şirketi temsile yetkili hiç kimsenin imzası bulunmadığı, Yücel Gaz A.Ş. nin 27.10.1997 tarihi öncesi ve sonrasında indirim uygulamasında bulunduğu, bu durumun anılan şirketin zarar gördüğü iddiasını geçersiz kıldığı, bayi Mehme t Temel in ihtarname üzerine indirim uygulamasına son verdiği, Soruşturma Raporunda iddia edildiği üzere elli gün daha uygulamayı sürdürmediği, 380 nihayet bayilik sözleşmesinin 17 . maddesinin fiyat sınırlaması anlamına gelmediği iddialarında bulunmuşlardır. Soruşturma esnasında yapılan tespitler çerçevesinde; Likidgaz A.Ş. ve Milangaz A.Ş. Adıyaman merkez bayisi olan Mehmet Temel in söz konusu 05-73/986-273 9 şirketlerin bilgi ve oluru dışında fiyat indirimi uygulamasına katıldığı yönünde yapılan savunmanın; 24.6.1997 tarihl i Tilmen Oteli nde yapılan anlaşmaya Demirören Gaz Grubu nun taraf olması, bayilik sözleşmesinin 17 . maddesinin açıkça ürünün fiyatının bayi tarafından belirlenmesine izin vermemesi ve küçük ölçekli teşebbüsler olan bayilerin böyle bir uygulamaya katılarak uzun 390 süreli zarar etmeyi göze almasının, amacı kâr olan teşebbüsler açısından bir mana ifade etmeyeceği dikkate alındığında rasyonel olmadığı anlaşılmaktadır. Ancak, Likidgaz A.Ş., Milangaz A.Ş. ve Milgaz A.Ş. nin Rekabet Kurumu nun çalışmaya başladığını ilan ettiği tarihten bir gün önce, anılan bayiye noter kanalıyla ihtarname göndermek suretiyle uygulamaya son verme iradesini ortaya koymasının ise, ihlali ortadan kaldırmayacağı ve ceza uygulamasında bir indirim unsuru olarak dikkate alınabileceği kanaa tine varılmıştır. Soruşturma döneminde, ilgili pazarda faaliyette bulunduğunun tespiti üzerine, 400 Rekabet Kurulu nun 19.3.1998 tarihli ve 57/423 -51 sayılı kararı ile soruşturmaya dahil edilen Milgaz A.Ş. yazılı savunmalarında, Adıyaman ili Besni ilçesinde f aaliyet gösteren tek bayileri Ömer Erdoğan ın böyle bir eyleme katıldığına dair herhangi bir bilgilerinin olmadığını ileri sürmüşlerdir. Soruşturma döneminde elde edilen bulgular, özellikle de 24.6.1997 tarihinde Tilmen Oteli nde yapılan anlaşmaya katılan kişinin Milgaz A.Ş. de Adana Bölge Müdürü Celil Mavi olduğu ve bu şahsa ait 25.6.1997 tarihli Tilmen Oteli faturasının Milgaz A.Ş. tarafından ödendiği dikkate alındığında, söz konusu savunmanın inandırıcı olmadığı ortadadır. 410 Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A. Ş. yazılı savunmalarında ise, Mogaz Petrol Gazları A.Ş. de tespit edildiği bildirilen Anlaşma Metni nin Sihirgaz A.Ş. tarafından bilinmediğin i, 24. 6.1997 tarihinde Sihirgaz A.Ş. elemanlarından birinin anılan otelde olduğunu, ancak yorgun olduğu için yapıl an sohbete katılmadığını, Sihirgaz A.Ş. nin Adıyaman da bayii olmadığını, herhangi bir şekilde toptan veya perakende satış faaliyeti olmadığı için de bu konuda daha sonraki günlerde de herhangi yazılı bir bilginin şirkete ulaşmadığını, bayilik sözleşmesind e yer alan ve şirketin fiyat tespitinde sahip olduğu yetki ile ilgili maddenin Türkiye de geçerli LPG mevzuatı gereği olduğunu ileri sürmüştür. 420 Soruşturma sırasında, teşebbüsün ilgili pazarda faaliyet gösterdiği, Sihirgaz A.Ş. de satış temsilcisi olarak ç alışan Tahir Burkankulu nun 24.6.1997 tarihinde yapılan toplantıya katılan şahıslardan biri olduğu, otel masraflarının şirketçe ödendiği, dolayısıyla Sihirgaz A.Ş. nin anılan toplantıdan habersi z olmasının mümkün olmadığı tesp it olunmuş, bayilik sözleşmesi nin ilgili hükmünde LPG mevzuatının 4054 sayılı Kanun aleyhine aşıldığı, konuya ilişkin Bakanlar Kurulu kararında dağıtım şirketlerinin mahalli perakende azami satış fiyatlarını tespit edeceğinin belirtildiği, bayilik sözleşmesinde ise azami fiyattan söz e dilmediği, bayilik sözleşmesine göre bayinin bildirilen 430 fiyata aynen uymasının zorunlu tutulduğu anlaşılmıştır . 05-73/986-273 10 I.1.4. Dosya Konusunun 4054 sayılı Kanun Çerçevesinde Değerlendirmesi 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi, amacı veya etkisi rekabeti engelleme, sınırlama veya bozma olan teşebbüsler arası anlaşmalara, uyumlu eylemlere ve işletme birliklerinin kararlarına karşı genel bir yasaklama getirmektedir. Bu 440 hüküm, bütün işletmeler arası anlaşma, karar ve uyumlu eylemlere geniş bir şekilde uygulanmakta olup temel amacı, her bir işletmenin kendi ticari politikalarını ve piyasadaki faaliyetlerini tek başına, diğerlerinden bağımsız olarak belirlemesidir. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamındaki fiyat rekabeti ile ilgili bulunan anlaşmalar, soruşturma açıs ından da önem arz etmektedir. Fiyat rekabeti, rekabetin en kolay hissedilen önemli bir çeşidi olup, fiyatları olabilecek en alt seviyede tutarak rekabeti teşvik eder ve bu sayede şirketlerin verimlilik ve rekabet koşullarına uyabilme yeteneğiyle doğrudan b ağlantılı olarak 450 kaynaklarını en uygun şekilde dağıtmasına imkân vererek tüketiciye geniş bir ürün ve hizmet yelpazesinden yararlanabilme avantajı sağlar. Rekabet hukuku açısından fiyat tespitine yönelik bu tür anlaşmalar en ciddi rekabete aykırılık halleri arasında değerlendirilmiş ve çok açık bir biçimde yasaklanmıştır. Bu tür anlaşmalar rakipleri pazar dışına itmek ve faaliyetlerini güçleştirmek suretiyle, rekabeti boza n yıkıcı fiyat uygulamalarına neden olabilmektedir. Teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararları 460 yoluyla maliyetin altında bir fiyatın belirlenmesi, bu uygulamaya uzun süre dayanabilecek yeterli finansal kaynakları bulunmayan bir rakibi pazar dışına atarak veya pazara girmeye istekli olan firmaları caydırarak 4054 sayılı Kanun un 4 . maddesine açık bir aykırılık oluşturmaktadır. Bir anlaşmada, rekabeti sınırlama amacı açıksa, anlaşmanın kendisi veya en azından rekabeti bozucu h ükümleri, per se bir rekabet ihlali oluşturur. Bu durumda anlaşmanın rekabet üzerindeki etkilerinin incelenmesine gerek yoktur. Rekabeti bozucu nitelikte olan anlaşmalar, tarafların kendi bağımsız rekabetçi faaliyetlerini ortak çıkarlar adına gözden çıkard ıkları bir yapısal 470 çerçeve yaratır. Bu sebepten dolayı, sadece rekabete aykırı bir anlaşmaya taraf olmak, anlaşma etkilerini gerçekleştirmemiş olsa dahi yasaktır. Öte yandan, 4054 sayılı Kanun un 4 . maddesinin gerekçesinde Bu Kanunun amacı rekabetin ko runması olduğuna göre, rekabeti engelleyici, kısıtlayıcı veya bozucu teşebbüsler arası anlaşma ve uygulamaların yasaklanması gerekir. Maddenin amacı bakımından anlaşma, hukuki şekil şartlarına uymasa bile tarafların kendilerini bağlı hissettikleri her türl ü uzlaşma ya da uyuşma anlamında kullanılmıştır. Anlaşmanın yazılı veya sözlü olmasının önemi yoktur. Teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı tespit edilemese bile 480 teşebbüsler arasında kendi bağımsız davranışları yerine geçen bir koordinasyon veya prat ik işbirliği sağlayan, doğrudan veya dolaylı ilişkiler de, eğer aynı sonucu doğuruyorsa, yasaklanmıştır. Böylece teşebbüslerin Kanuna karşı hile yolu ile rekabeti sınırlayıcı uygulamaları meşru göstermeleri 05-73/986-273 11 engellenmek istenmiştir. denilerek bir sözleşme, Türk rekabet hukuku çerçevesinde yazılı veya başka bir şekil şartına bağlanmaksızın borçlar hukukundaki sözleşme kavramından daha geniş bir kavram olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca; taraflar arasında hukuken bağlayıcı olmamakla birlikte, rekabeti sınır layıcı yahut ortadan kaldırıcı hükümleri ihtiva eden ve literatürde centilmenlik anlaşmaları olarak tanımlanan sözleşmelerin de, 490 4054 sayılı Kanun un 4 . maddesi kapsamında bir değerlendirmeye tabi tutulması mümkündür. Yukarıda yer verilen değerlendirmel er ışığında; -AYGAZ A.Ş. Adıyaman ili merkez ilçe bayii Nevres Ketenci nin, 24.10.1997 tarihinde Adıyaman Valiliği ne başvurarak 12 kg.lık tüplü LPG fiyatını 27.10.1997 tarihi itibar ıyla düşürmek istediği, -Adıyaman ili LPG pazarında bayilerin önemli bir bölümünün 500 27.10.1997 tarihinde, diğerlerinin ise, onları takiben iki gün içerisinde bayilere maliyeti 875.000 TL. ile 1.155.000 TL. arasında değişen ve bayilerce 1.260.000 TL. ile 1.360.000 TL. arasında piyasaya sunulan 12 kg.lık tüplü LPG perakende satış fiyatını 750.000 TL. olarak belirledikleri, -Mogaz Petrol Gazları A.Ş. nin, 28.10.1997 tarihi itibar ıyla, ilgili ürünün Adıyaman bayilerine satış fiyatını %50 oranında indirdiği, teşebbüsün bu indirimin merkez ilçedeki bayilik sistemine son vererek doğru dan satış sistemine geçmeden önce gerçekleştirilen bir satış uygulaması şeklindeki savunmasına karşın, Mogaz A.Ş. Kâhta bayisi Ramazan Bilgin in, böyle bir 510 sistem değişikliğine ilişkin bilgisinin bulunmadığı ve uygulamanın Aygaz A.Ş. bayisinin başlattığı v e diğer bayilerin takip ettiği fiyat indiriminden kaynaklandığı yolundaki beyanı karşısında bu savunmanın geçersiz olduğu, -İpragaz A.Ş. nin satış miktarı ile bağlantısı bulunmayan prim sistemine dayanarak uygulamanın başladığı 27 .11.1997 döneminde Adıyam an ilindeki bayilerine 4.056.695.973 TL. geri ödemede bulunduğu, ancak ilk savunmasında bu konuya açıklık getirmediği, -Soruşturmaya konu olan diğer teşebbüslerde bayilerine yapılan 520 herhangi bir geri ödemeye rastlanılmamakla birlikte, elde edilen bayilik sözleşmelerinde yer alan fiyata ilişkin hükümler ve olayların gelişimi karşısında bu tür ödemelerin tespitinin önemini kaybettiği, -Maliyetin altında satış uygulamasının 11.11.1997 tarihinde TÜPRAŞ tarafından LPG rafineri satış fiyatına yapılan %5 oranın daki zama rağmen devam ettirilmesi, 1.12.1997 tarihinde rafineri çıkış fiyatına yapılan %9 oranındaki zamdan sonra ise, yalnızca artışın fiyata yansıtılmasının pazardaki rekabetle ilgisi olmayan bir uygulama ile karşı karşıya bulunulduğunun bir göstergesi olduğu, 530 -İpragaz A.Ş., Aygaz A.Ş., Mogaz Petrol Gazları A.Ş., Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. bayilerinin radyo, bez afiş ve/veya el ilanlarıyla söz konusu uygulamaya ilişkin reklam 05-73/986-273 12 yaptıkları, Mogaz A.Ş. n in el ilanlarını kendisinin bastırttığı, İpragaz A.Ş. bayisi Rıza GÖZAYDIN ın reklam harcamalarını belgelendiremediği, Aygaz A.Ş. bayisi Nevres KETENCİ nin bayilik sözleşmesine göre zorunlu olmasına rağmen, radyo ilanları için anılan teşebbüsten izin almad ığını iddia ettiği, Likidgaz A.Ş. ve Milangaz A.Ş. bayisi Mehmet TEMEL in kendisi adına bastırılan el ilanlarının varlığını kabul etmediği, tüm bu açıklamalar 540 çerçevesinde, reklamların dağıtım firmalarınca finanse edilmiş olması nedeniyle bayilerin konuya açıklama getiremedikleri, -Yerel firmalar ile ülke düzeyinde faaliyet gösteren firmalar arasındaki ekonomik büyüklük farkı, yerel firmaların ana faaliyet alanının ilgili pazar olması ve buradaki LPG satışının önemli bir miktarının bu firmalarca gerçekleşt irilmesi gibi hususlar dikkate alındığında, söz konusu yerel firmaların bu tür uygulamalardan büyük zararlar görecekleri, söz konusu anlaşmanın uyumlu eylemde bulunmaksızın yerel firmaları pazar dışına çıkarmak gayesiyle yapılması ve şikayete konu olmamala rı gibi bulgular da 550 dikkate alındığında, yerel firmaların maliyetin altında satış uygulamasına zorunlu olarak katılmış oldukları, -27.10.1997 tarihinden önce ilgili pazarda 12 kg.lık tüplü LPG için farklı fiyatlar söz konusu iken, birdenbire 750.000 TL. g ibi maliyetin altında bir fiyat oluşmasının rekabetin normal işleyişinin bir sonucu olarak değerlendirilemeyeceği, Adıyaman ili merkez ilçesinde faaliyet gösteren tek bayi tarafından başlatıldığı öne sürülen uygulamanın bir anda merkez ve diğer ilçelerde y aygınlaşmasına rağmen, Adıyaman a 100 km. uzaklıktaki Şanlıurfa ve diğer çevre illerde etkisinin görülmemesinin, piyasaya işleyişinin dışında bir 560 müdahalede bulunulduğunun göstergesi olduğu, -Haklarında soruşturma açılan teşebbüsler, ilgili pazarda maliy etin altındaki ürün satışlarını piyasanın normal işleyişi içinde bayilerin uygulaması olarak değerlendirirken, pazardaki yerel firmaların bu uygulamadan dolayı zarara uğradıkları yönünde beyanlarının bulunduğu, -Soruşturmaya konu olan teşebbüslerin bayili k sözleşmelerinin irdelenmesi sonucunda, ürün fiyatı ve satış şartlarını kendi iradeleriyle belirleyebilmelerinin mümkün olmadığı gözlenen bayilerin, bu tür sınırlayıcı 570 sözleşme hükümleri çerçevesinde, ilgili pazarda ana firmalardan bağımsız olarak fiyat r ekabetine girişebilmelerinin mümkün bulunamayacağı, -Ticarette amacın kâr olması nedeniyle bu tür uygulamaların herhangi bir sebep olmaksızın yapılamayacağı, ayrıca, daha önce de açıklanan nedenlerle bir bayinin pazar payındaki düşüş nedeniyle bir indiri m başlattığı, oligopol özelliği gösteren pazarda uygulamanın pazar kaybetme korkusuyla yayıldığı şeklindeki bir açıklamanın kabul edilemeyeceği, -Soruşturmaya konu olan tüm teşebbüslerin, Yücel Gaz A.Ş. nin 580 pazardan (devlet eliyle) çekilmesi nedeniyle ol uşan pazar boşluğundan pay alabilmek ve pazardaki paylarını artırabilmek süreci içinde, bayilerinin maliyetin altında ürün satışı ile rekabete başladıkları şeklinde öne sürdükleri 05-73/986-273 13 iddialarının da, yine aynı teşebbüslerin bayilerinin verdikleri ifadeler ile çürütüldüğü, -Bu şartlarda 750.000 TL. nin altında veya üstünde satış olamazdı şeklindeki bir yorumun ise, tam olarak rekabetin yaşandığı oligopol özelliği gösteren pazarlarda tek fiyat oluşur anlamına geldiği, böyle bir yorumun kabul edilemez olduğu, 590 -Uygulamanın Aygaz A.Ş., Mogaz A.Ş., İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş. tarafından 23.12.1997 tarihinde, Likidgaz A.Ş. , Milangaz A.Ş. tarafından ise 3.11.1997 tarihinde sona erdirildiği, -Aygaz A.Ş., Demirören LPG Grubu, İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş. nin, temsi lcileri aracılığı ile Gaziantep Tilmen Oteli nde 24. 6.1997 tarihinde gerçekleştirdikleri toplantıda yerel firmaları piyasa dışına çıkarmak amacıyla bir dizi kararlar içeren bir anlaşma yaptıkları, 600 -4054 sayılı Kanun un 4 . maddesi kapsamında, başlıbaşına u yumlu eylem olarak değerlendirilebilecek olan bu uygulama ile ilgili olarak, Aygaz A.Ş. nin %99,99 pay oranıyla en büyük ortağı olduğu Mogaz Petrol Gazları A.Ş. nin evrakları arasında bulunan ve Önaraştırma Raporu ile Soruşturma Raporu nda yer verilen; Ayg az A.Ş., İpragaz A.Ş., Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ve Demi rören Grubu temsilcilerinin 24. 6.1997 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli nde yapmış oldukları, Güney ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri LPG pazarında rekabetin önlenmesi amacını taşıyan anlaşmanın, ma liyetin altında satış uygulamasına açıklık kazandırdığı, 610 -Söz konusu toplantıya temsilcisi aracılığı ile katılan Aygaz A.Ş. nin, Mogaz A.Ş. nin sermayesinin %99,99 una sahip olması, Gaziantep Tilmen Oteli nde varılan anlaşmaya ilişkin faks metninin Mogaz A.Ş. nin evrakları arasında bulunması, Mogaz A.Ş. yönetiminin bu anlaşmadan doğrudan haberdar olması hususları dikkate alındığında, Mogaz A.Ş. nin anılan anlaşmaya iştirak ettiği, -Bu anlaşmada, aralarında Adıyaman ın da bulunduğu bazı illerde, korsan ç alıştıkları iddia edilen yerel firmaların pazar dışına itilmeleri amacıyla yıkıcı fiyat uygulamasının en kısa zamanda başlatılacağına ilişkin 620 hükümler bulunduğu, -Söz konusu anlaşma neticesinde, Aygaz A.Ş., İpragaz A.Ş., Mogaz Petrol Gazları A.Ş. ve Sihir gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. teşebbüslerinin, 27.10.1997 -23.12.1997 tarihleri arasında Adıyaman ilinde 12 kg.lık tüplü LPG perakende satışında yerel firmaları söz konusu piyasadan tasfiye etmek amacıyla bayileri aracılığı ile yıkıcı fiyat uyguladıkları, Liki dgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ve Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. nin 27.10.1997 tarihinde aynı uygulamaya katıldıkları ve Rekabet Kurum u nun çalışmaya başladığını ilan ettiği tarihten bir gün önce 630 ihlale son ver dikleri, 05-73/986-273 14 -Rekabet hukuku açısından, anlaşmanın hemen uygulanmış olmamasının bir öneminin bulunmadığı, esasen anlaşmanın bazı küçük değişikliklerle, ancak, temel nitelikleri korunarak uygulamaya konulduğu, bir başka deyişle Adıyaman ilindeki uygulamanın bu anlaşmanın bir sonucu olduğu ve onun etkilerini taşıdığı, -Anlaşma örneğinin, taraflardan Aygaz A.Ş. nin %99,99 hisse ile ortağı olduğu Mogaz Petrol Gazları A.Ş. nin evrakı arasında bulunmuş olması, eki 640 olan satış raporu nda kendilerine haber verilmeyen bir toplantının tutanağı olduğunun belirtilmesi, Mogaz Petrol Gazları A.Ş. nin evrakın gerçekliğini reddetmemesi, toplantının yapıldığı tarihte söz konusu şirket temsilcilerinin Tilmen Oteli nde konaklamala rı, otele tüm temsilcilerin 23. 6.1997 tarihinde gelmeleri, bi ri hariç diğerlerinin 24. 6.1997 tarihinde otelden ayrılmaları, diğer temsilcinin bir gün sonra aynı ildeki bir başka otele geçmesi, Aygaz A.Ş. nin böyle bir toplantının yapılmış olabileceğini belirtmesi nedenleriyle, anlaşmanın varlığı konusund a hiçbir kuşkunun bulunmadığı, -Rekabet hukuku açısından anlaşmalarda şekil şartının aranmadığı, 650 dolayısıyla Gaziantep Tilmen Oteli nde yapılan toplantıya katılan şahısların ilgili firmaları temsile yetkili olmadığı ve adı geçen anlaşmada imzalarının bulunmadığı yönündeki savunmaların , 4054 sayılı Kanun a aykırı bir anlaşmanın varlığını ortadan kaldırmadığı, -4054 sayılı Kanun un Geçici 2 . maddesi ile aynı Kanun un 4 . maddesi kapsamında olan, 5.11.1997 tarihinde yürürlükte bulunan anlaşmalar için altı aylık bir geçiş dönemi tanındığı, bu süre (5. 5.1998) dolmadan söz konusu kapsamda değerlendirilen anlaşma için soruşturmanın başladığı, bu nedenle cezai yaptırım yoluna gidilemeyeceğine ilişkin savunmaların ise; öncelikle bu 660 süre zarfında taraflardan herhang i birinin muafiyet başvurusunda bulunmamış olması, ancak daha önemlisi böyle bir başvuru olsaydı bile Tilmen Oteli anlaşmasının, belli bir pazardaki (Adıyaman ili) rakipleri (yerel firmaları) pazar dışına çıkarmak için yıkıcı fiyat uygulamasını amaçlayan, dolayısıyla açık rekabet ihlaline yönelik hükümler taşıyan bir anlaşma niteliği taşıması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun un 4 . maddesinin uygulanmasından hiçbir şekilde muaf tutulamayacağı ve aynı nedenle anılan Kanun un 16 . maddesinin son fıkrasında öngörüle n süre içerisinde bildirilmiş olması gerekçesiyle, cezai yaptırımından kurtulmasının söz konusu olamayacağı hususları dikkate alındığında hukuki dayanaktan yoksun olduğu, 670 -Pazardaki bazı firmaların uyumlu eylem ya da anlaşma yaparak, maliyetlerin altında fiyat belirlemek suretiyle rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırmaları veya onları pazar dışına çıkartma yönündeki davranışlarının rekabet hukukunda per se yasaklanmış davranışlar olduğu, -Yukarıda zikredilen anlaşma ve eylemlerin, 4054 sayılı Ka nun un; rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarını yasaklayan 4 . maddesinin Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım 680 şartlarının tespit edil mesi şeklindeki (a) ve rakip teşebbüslerin faaliyetlerininin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren 05-73/986-273 15 teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi şeklindeki (d) bentlerine aykırılık teşkil ettiği, -Bu nedenlerden dolayı, Aygaz A.Ş., Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş., Mil gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. ), İpragaz A.Ş., Mogaz Petrol Gazları A.Ş. ve Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Shell Gaz Ticaret ve 690 Sanayi A.Ş.) teşebbüslerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 16 . maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezalandırılmaları gerektiği, görüşüne ulaşılmıştır. J- SONUÇ İlk İnceleme , önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, raporlar, Danıştay ın iptal kararları, tüm dosya münderecatında yer alan bütün bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; 700 1-) Aygaz A.Ş. ve Mogaz Petr ol Gazları A.Ş. tarafından 26.11.1998 tarihli ve 93/750 -159 sayılı Rekabet Kurulu kararına karşı iptal davası açılmamış olduğundan dolayı Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş., Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Milan gaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. ), İpragaz A.Ş., Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Shell Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.) hakkında hüküm kurulmasına OYBİRLİĞİ ile, 2-) 24.6.1997 tarihinde Tilmen Oteli nde yapılan toplantıya katıldıkları ve bu toplantıda a lınan kararlara iştirak edip uyguladıkları sabit görülen Likidgaz 710 Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. , Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş., Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. ), İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz Ticaret ve Sana yi A.Ş. (Shell Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.) nin bu davranışları ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesini ihlal ettiklerine OYBİRLİĞİ ile; 3-) Adıgeçen şirketlerin faaliyetlerinin Adıyaman ilindeki 12 kg.lık tüplü likit petrol gazı dağıtım piyasası ile sınırlı olması, Rekabet Kurulu nun önaraştırmaya başlaması ile birlikte kısa sürede ihlalin sona erdirilmesi, bu anlaşmaya taraf olan şirketlerin davranışlarında şikayetçinin, kaçak gaz 720 kullanmak, teknik standartlara uymamak gibi huku ka aykırı eylemlerinin de rolü olduğu şeklindeki savunmaları, tarafların soruşturma esnasındaki genel tutum ve davranışları ile Adıyaman ilindeki pazar payları ve Kurum un çalışmaya başladığını ilan ettiği tarihten bir gün önce ihlale son veren Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. ) ve Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. nin bu tutumları göz önüne alınarak; a) İpragaz A.Ş nin 4054 sayılı Kanun un 16. maddesinin ikinci fıkra sı uyarınca 1996 yılı sonunda oluşan gayri safi gelirinin takdiren 1,5 i oranında olmak 730 üzere 23.372.512.492. -TL 05-73/986-273 16 b) Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. ), Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ve Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Shell Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.) nin her bir şirket için ayrı ayrı olmak üzere 4054 sayılı Kanun un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca (2005/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2005/2 sayılı Tebliğ e gö re) takdiren asgari ceza miktarı olan 5.800.000.000 - TL (5.800. - YTL) 740 idari para cezası ile cezalandırılmalarına OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. 05-73/986-273 17 (25.10.2005 tarih, 05 -73/986 -273 sayılı Kurul Kararı na) KARŞI OY GEREKÇESİ Dosya konusuna ilişkin olarak yapılan önaraştırma neticesinde 07.01.1998 tarihinde soruşturma açılmasına karar verilmiştir. Yapılan soruşturma neticesinde 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettiklerine kanaat getirilen teşebbüslerden İpragaz A.Ş. ye Kanun un 16. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen nispi para cezası verilmiştir. Cezanın tespitinde İpragaz A.Ş. nin 1996 yılı sonunda oluşan gayri safi geliri esas alınmıştır. Kanun un 16. maddesinin ikinci fıkrasında yeralan bir önceki mali yıl sonunda oluşan ifadesi nispi cezanın tespitinde hangi yıl cirosunun esas alınacağına dair bir açıklık taşımamaktadır. Buna rağmen Rekabet Kurulu tarafından alınan birçok kararda bir önceki yıl cirosu olarak, soruşturmanın açıldığı tarihten bir önceki yılın cirosu esas alınmıştır. Rekabet Kurulu tarafından benimsenen ve uygulanan bu kararın Danıştay da açılan iptal davalarının görüşülmesi sırasında da yanlışlığı noktasında bir saptamada bulunulmamıştır. Rekabet Kurulu tarafından benimsenen mutad uygulamalar doğrultusunda nispi cezanın tespitinde İpragaz ın cirosu olarak soruşturmanın açıldığı 1998 yılından bir önceki yıl olan 1997 yılı cirosunun alınması gerekirken, 1996 yılının cirosunun esas alınmasına dair çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Tuncay SONGÖR İkinci Başkan 05-73/986-273 18 Rekabet Kurulu nun 25.10.2005 tarih ve 05 -73/986 -273 sayılı Kararı na KARŞI OY GEREKÇESİ Rekabet Kurulu, soruşturulan teşebbüsler olan Likidgaz A. Ş., Milangaz A.Ş., Milgaz A.Ş., İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş. nin Adıyaman ili LPG pazarında faaliyet gösteren yerel firmaları piyasa dışına çıkarma amacıyla rekabeti sınırlayıcı anlaşma yaparak 4054 Sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettiğini kararlaştırı p 16.maddenin 2. fıkrasına göre para cezası tayin cihetine giderken teşebbüsün 1996 mali yılı içinde oluşan yıllık gayrisafi gelirini esas almıştır. Bu uygulama Kanuna, Rekabet Kanunu nun yerleşik kararlarına ve Danıştay ın içtihat haline gelen istikrarlı kararlarına aykırıdır. 4054 Sayılı Kanun un 40 ve müteakip maddeleri İLE Çalışma Yönetmelik ve Yönergeleri, Rekabet Kurulu nun Teşebbüslerle ilgili yapacağı inceleme ve araştırmaların kurallarını düzenlemektedir. Kurul resen veya şikâyet üzerine bir teşebb üse yönelik işleme başlarken, konuyu önce Rekabet Kurulu Uzmanlarına inceletmekte, çalışmalar sonunda hazırlanan ilk inceleme raporu (dosyası) Kurulca incelenip ihlale yönelik ciddi bilgi ve belgeler sağlanmışsa, bir sonraki aşama olan Ön araştırma yapılmasına karar vermekte, Ön araştırma çalışmaları neticesinde hazırlanacak kapsamlı Ön araştırma raporu Kurul tarafından değerlendirilmekte ve yasanın 4 ve 6. maddelerinde yasaklanmış olan davranışların gerçekleşmediği sonucuna varınca soruşturma açılmasın a gerek olmadığına, aksi halde rekabet ihlalinin mevcudiyetini saptayınca Soruşturma açılmasına karar vermektedir. Kanunun 16. maddesi 2. fıkrasında Bu Kanunun 4. ve 6. maddesinde yasaklanmış olan davranışları gerçekleştirdiği Kurul Kararı ile saptanan teşebbüslerin bir yıl önceki malî yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayrisafî gelirinin yüzde onuna kadar para cezası verileceğini öngörmektedir. Kurul tarafından soruşturma açılmasına karar verildiği tarih; teşebbüs tarafından 4. maddeye aykırı davranışta bulunulduğunun saptandığı tarihtir. Bu itibarla, 16. maddenin 2. fıkrasına göre para cezasının hesaplanmasında dayanak alınacak yıl, soruşturmanın açıldığı tarihteki yıldır. Para cezası da bu yılın (soruşturmanın açıldığı yılı n) bir önceki yılının gayrisafî gelirine göre tayin edilecektir. Bu saptamam, Kurul un aşağıda belirteceğim kararları ve bu kararları onayan Danıştay Kararlarıyla doğrulanmaktadır : 1) BELKO Kararı : Rekabet Kurulu nun 6.4.2001 tarihli, 39 sayılı para c ezası verilmesine ilişkin kararı. - Soruşturma Tarihi : 8.12.1999 - Karar Tarihi : 5.12.2003 05-73/986-273 19 - Cezaya Esas Alınan Yıl: Soruşturmanın açılma tarihinden (Yılından) bir önceki yıl olan 1998 yılı dır. * Bu Karar Danıştay 10.Dairesi nin E:2001/481 7 Esas, 2003/4770 sayılı Kararı ile onanmıştır(Teşebbüsün kararın iptaline yönelik açtığı davayı reddetmiştir). 2) PAK Gıda Kararı : Rekabet Kurulu nun 28.11.2000 tarihli 138 sayılı para cezası verilmesine ilişkin Kararı. - Soruşturma Tarihi : 20.05.1999 - Karar Tarihi : 28.11.2002 - Cezaya Esas Alınan Yıl :Ciro - 1998 yılı dır. * Bu Karar Danıştay 10.Dairesi nin E: 200/6064 Esas, K:2002/4541 sayılı kararı ile 28.11.2002 tarihinde onanmıştır(Teşebbüsün kararın iptaline yönelik açtığı da vayı reddetmiştir). 3) İGTOD Kararı : Rekabet Kurulu nun 24.11.1999 tarihli 365 sayılı para cezası verilmesine ilişkin Kararı. - Soruşturma Tarihi : 26.03.1998 - Karar Tarihi : 24.11.1999 - Cezaya Esas Alınan Yıl : Ciro -1997 yılı dır. * Bu Karar D anıştay 10.Dairesi nin E:2001/2278, K: 2003/4479 sayılı kararı ile 19.11.2003 te onanmıştır(Teşebbüssün kararın iptaline yönelik açtığı davayı reddetmiştir). Rekabet Kurulu nun yerleşik uygulamalarına ve Danıştay ın içtihat arz eden kararlarına rağmen, Ku rulun, karara konu dosyada, İpragaz A.Ş. hakkında 7.1.1998 tarihinde Soruşturma açılmasına rağmen, para cezası hesabında 16. maddenin 2. fıkrasının amir hükmüne göre bir önceki yıl olan 1997 yılı gayrisafî gelirini nazarı itibara alması gerekirken, 1996 y ılının cirosunu esas almak suretiyle teşebbüse 23.372.512.492. -TL para cezasına karar vermesi yasaya aykırıdır. Açıkladığım sebeplerle 25.10.2005 tarih ve 05 -73/986 -273 sayılı Kararın 3 -a maddesine katılmamaktayım. M.Sıraç ASLAN Kurul Üyesi