TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ERTUĞRUL TUNCA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/24620) Karar Tarihi: 13/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/24620 Karar Tarihi : 13/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Ertuğrul TUNCA Vekili : Av. Onur SEYREK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilave tediye alaca ğının tahsili amac ıyla aç ılan davan ın Yarg ıtay daireleri ar
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ERTUĞRUL TUNCA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/24620) Karar Tarihi: 13/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/24620 Karar Tarihi : 13/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Ertuğrul TUNCA Vekili : Av. Onur SEYREK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilave tediye alaca ğının tahsili amac ıyla aç ılan davan ın Yarg ıtay daireleri aras ında süregelen görü ş ayr ılığı dolay ısıyla reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/8/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/24620 Karar Tarihi : 13/10/2020 38. Başvurucu, Orhaneli Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışma Vakf ında (Vak ıf) hizmet akdine dayal ı olarak çal ışmaktad ır. 9. Başvurucu, kamu personeli oldu ğunu ileri sürerek 4/7/1956 tarihli ve 6772 say ılı Devlet ve Ona Ba ğlı Müesseselerde Çal ışan İşçilere İlave Tediye Yap ılmas ı Hakk ında Kanun uyar ınca her bir y ıllık çal ışma süresi içinde ödenmesi gereken iki ayl ık tutar ındaki ilave tediye alaca ğının ödenmesi amac ıyla Vak ıf aleyhine dava açm ıştır 10. Orhaneli Asliye Hukuk Mahkemesi, i ş mahkemesi s ıfat ıyla yapm ış olduğu yarg ılama sonunda 26/1/2017 tarihli kararla ba şvurucunun davas ının kabulüne karar vermiştir. Gerekçeli kararda; davac ının daval ı Vakfa ba ğlı olarak 1/8/2006 tarihinden itibare n çal ışmaya başlad ığı, daval ı Vakf ın kamu kurumu niteli ğinde oldu ğu, 6772 say ılı Kanun kapsam ında bulunan kurumlarda çal ışanlara her y ıl için ilave tediye ödemesi yap ılacağı açıklanm ıştır. 11. Daval ı Vak ıf, istinaf yoluna ba şvurmuştur. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) 29. Hukuk Dairesi 10/7/2018 tarihli karar ıyla, Yarg ıtay İçtihad ı Birleştirme Hukuk Genel Kurulunun 9/6/2017 tarihli karar ına (İBK) göre Vakf ın 6772 say ılı Kanun gere ğince kamu kurumu niteli ğinde olmad ığı belirtilerek ilk derece mahkemesi karar ını ortadan kald ırılm ış ve davay ı kesin olarak reddetmi ştir. 12. Nihai karar ba şvurucuya 19/7/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 8/8/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 13.İlgili hukuk için bkz. Yasemin Bodur , B. No: 2017/29896, 25/12/2018, 14-32. V.İNCELEME VE GEREKÇE 14. Mahkemenin 13/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 15. Başvurucu, Vakf ın kamu kurumu olmas ı nedeniyle ilave tediye alaca ğının ödenmesi gerekti ğini belirtmi ştir. Benzer şekilde çal ışanlar ın açm ış olduğu davalar ın Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesi taraf ından kabul edildi ğini ifade etmi ştir. Öte yandan ayn ı konumda çal ışanlar ın açm ış olduğu davalar ın BAM 24. Hukuk Dairesi taraf ından kabul edilmesine ra ğmen kendi davas ının BAM 29. Hukuk Dairesi taraf ından reddedilmesi nedeniyle e şitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. B. Değerlendirme 16. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun farkl ı karar verilmesi nedeniyle eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddias ının özünün adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ına ilişkin olduğu ve bu kapsamda bir inceleme yap ılmas ı gerektiği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/24620 Karar Tarihi : 13/10/2020 41. Kabul Edilebilirlik Yönünden 17. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 18. Başvuru konusu ile ilgili ilkeler daha önce Yasemin Bodur (ayn ı kararda bkz. 35-45) karar ında ortaya konulmu ştur. An ılan kararda Anayasa Mahkemesinin kanunilik ilkesi bağlam ındaki görevinin, hukuk kurallar ının birden fazla yorumunun varl ığının hukuki belirlilik ve öngörülebilirli ği etkileyip etkilemedi ğini tespit etmek oldu ğu belirtilmi ştir. Bu noktada derece mahkemelerinin hukuk kurallar ını yorumlamas ından kaynaklanan içtihat fark ının süregelen bir hâl ald ığı durumlarda uygulamadaki tutars ızlıklar ı ortadan kald ıracak nitelikteki tedbirlerin önemine i şaret edilmi ştir. Hukukun üstünlü ğü ilkesi gere ği devletin, ayn ı yarg ı koluna dâhil mahkemeler aras ındaki derin ve süregelen içtihat farkl ılıklar ını ortadan kald ırabilecek nitelikte bir mekanizmay ı kurmak ve bu mekanizman ın etkin bir şekilde işleyişini sağlayacak düzenlemeler yapmakla yükümlü oldu ğu ifade edilmi ştir. 19. Başvurucu ile ayn ı işyerinde çal ışan işçiler taraf ından ayn ı nedene dayal ı olarak açılan davalar ın bir k ısm ı işçiler lehine sonuçlanm ışken baz ı davalar ın da işçiler aleyhine sonuçland ığı görülmü ştür. Öte yandan Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesi niteli ği itibar ıyla 6772 say ılı Kanun kapsam ında sayd ıklar ı vak ıf çal ışanlar ının kamu i şçisi olduğunu ve şartlar ı uygunsa idare taraf ından ödenmesine karar verilen ilave tediye alaca ğından yararlanacaklar ına dair kararlar vermi şlerdir. Buna kar şılık 2011 y ılında kurulan Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi, an ılan vak ıflar ın özel hukuk tüzel ki şisi statüsünde oldu ğunu, dolay ısıyla kamu personeli s ıfat ı bulunmayan çal ışanlar ının ilave tediyeden yararlanmayaca ğını istikrarl ı olarak hüküm alt ına alm ıştır. Yarg ıtay daireleri aras ındaki derin ve süregelen içtihat fark ının faaliyete giren istinaf mahkemesi niteli ğindeki BAM daireleri aras ında da sürdürüldü ğü saptanm ıştır. 20. Ayn ı kararda Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesi ve sonradan bu görev verilen (kapat ılan) Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesinin vak ıf çal ışanlar ının kamu i şçisi olduğunu kabu l ettiği ve şartlar ı uygunsa idare taraf ından ödenmesine karar verilen ilave tediye alaca ğından yararlanacaklar ına dair kararlar verdi ği belirtilmi ştir. Buna kar şılık olarak Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin an ılan vak ıflar ın özel hukuk tüzel ki şisi statüsüne sahip oldu ğunu ve dolay ısıyla kamu personeli s ıfat ı bulunmayan çal ışanlar ının ilave tediyede n yararlanmayaca ğını istikrarl ı olarak hüküm alt ına ald ığı ifade edilmi ştir. Yarg ıtay daireleri aras ındaki derin ve süregelen içtihat fark ının faaliyete giren istinaf mahkemesi niteli ğindeki BAM daireleri aras ında da sürdürüldü ğü saptanm ıştır (Yasemin Bodur , 48, 50). 21. An ılan kararda sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vakf ı çal ışanlar ının ilave tediye alaca ğına hak kazan ıp kazanmayaca ğı hususunda süregelen içtihat farkl ılığının derinleşmiş ve sürekli bir nitelik kazanm ış olduğu, bu durumun davalar ın somut özelli ğinden kaynaklanmad ığı ve bu durumun ortadan kald ırılmas ını sağlayacak içtihad ı birleştirme karar ı gibi elveri şli bir mekanizma i şletilmemesi nedenleriyle var ılan sonucun ba şvurucu için öngörülemez oldu ğu ve yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeledi ği sonucuna ula şılm ıştır (Yasemin Bodur , 52). Başvuru Numaras ı: 2018/24620 Karar Tarihi : 13/10/2020 522. Diğer taraftan, ba şvurucunun hizmet akdi ile çal ıştığı Vakf ın niteliğini de ele alan Yarg ıtay İBK'ya ra ğmen Yarg ıtay daireleri, söz konusu karar ın vak ıflar ın niteliğini belirlemekle birlikte çal ışanlar ın statüsüne ili şkin bir tespit içermedi ği görüşünden hareketle önceki görü şleri doğrultusunda kararlar vermeye devam etmi ştir (Yasemin Bodur. 20, 23). 23. Somut ba şvurunun da ayn ı hususa ili şkin olmas ı ve Yasemin Bodur karar ından ayr ılmay ı gerektiren bir durumun bulunmamas ı nedeniyle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 25. Başvurucu, ihlalin tespitine karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. Başvurucunun manevi tazminat talebi bulunmamaktad ır. 26. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 27. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 28. Bununla birlikte 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilirken idari eylem ve i şlem niteli ğinde karar verilemez. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederken idarenin, yarg ısal makamlar ın veya yasama organ ının Başvuru Numaras ı: 2018/24620 Karar Tarihi : 13/10/2020 6yerine geçerek i şlem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederek gerekli i şlemlerin tesis edilmesi için karar ı ilgili mercilere gönderir ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 57). 29. Anayasa Mahkemesince Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Somut olaylarda ihlalin ayn ı hukuki nedene dayal ı olarak benzer konumdaki ki şiler taraf ından aç ılan davalarda aradan geçen uzun zamana ra ğmen Yarg ıtay daireleri aras ındaki görü ş fark ının ortadan kald ırılıp uygulama birli ğinin sağlanmamas ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Diğer bir ifadeyle ihlal, ba şvurucunun ayn ı anda iki farkl ı yorumu yürürlükte bulunan ve bu nedenle belirlilik kriterini ta şımayan bir hukuk kural ına tabi tutulmas ından kaynaklanmaktad ır. 30. Anayasa Mahkemesince yap ılan ihlal tespitinin derece mahkemesi karar ının sonucuna yönelik olmad ığının ve derece mahkemesince var ılan sonuçtan ba ğıms ız olduğunun altı çizilmelidir. Hâl böyle olunca ihlalin giderilmesi için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. Aksi durum, yani ihlalin giderim şekli olarak yarg ılaman ın yenilenmesine hükmedilmesi, bu yorumlardan birine üstünlük tan ınarak taraflardan bir lehine tercihte bulunulmas ı anlam ına gelebilecektir. Bu da var olan ihlali gidermeyece ği gibi derece mahkemesinde görülen uyu şmazl ığın diğer taraf ı aleyhine yeni ihlallerin do ğmas ına yol açabilecektir. Dolay ısıyla somut olayda, yarg ılaman ın yenilenmesi ihlalin sonuçlar ını ortadan kald ıracak nitelikte bir yol olarak kabul edilemeyece ğinden, başvurucunun manevi tazminat talep etmedi ği de dikkate al ınarak yaln ızca ihlalin tespitine karar verilmesi gerekir. 31. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.294,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. 294,70 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.294,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, D. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, E. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Orhaneli Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2016/689, K.2017/71) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/24620 Karar Tarihi : 13/10/2020 7F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI